हेच म्हणतो.
एकमेकांवर कुरघोडी करण्याच्या वातावरणात काहीतरी सुरेख , नवे , दर्जेदार मिळावे या सारखी दुसरी उत्तम गोष्ट नाही !
रंगरावांनी या आपल्या मालिकेला यज्ञाची उपमा दिली ती मोठी समर्पक आहे !
टिप्पणी, वर्णन, अनुवाद - सारेच आवडले. घन श्यामल चे मेघसावळ्या, रक्तिम रक्ताचे लालबुंद रुधिर हा खास मराठमोळा भावानुवादही मस्त. फक्त पहिल्या कडव्यातील शेवटच्या ओळीचा अनुवाद - श्रोत्यांना स्वरपान करविते, झंकृत वीणा मधुशाला - असे केले तर चालेल का?
प्रतिक्रियेबद्दल आभारी आहे.
श्रोत्यांना स्वरपान करविते, झंकृत वीणा मधुशाला
हे नक्कीच चालेल.
पण मी 'करी मग' ह्या शब्दांमुळे अनायासे झालेला श्लेष तसाच ठेवला होता! (करी मग = मग हातात आणि करी मग = मग करीतसे ह्यानुसार)
चतुरंग
देर है म्हणजे अंधेर नाही! ब्राव्हो! ब्राव्हो! ब्राव्हो!
४२, ४४, ४५ अप्रतिम जमल्या आहेत. ४५वी रुबाई या स्वातंत्र्यदिनाच्या निमित्ताने कालानुरूपच आहे.
छिद्रान्वेष :
४१:
भरुनि तार्यांचा प्याला -
तारांचा प्याला, असे असावे. वीणेच्या तारा, तारे नव्हे.
हिंदीत विक्रेत्याच्या संकेतावर रागिण्या लयीत आणि आलापांत दौडत असाव्यात.
रागिनियाँ ... लयों आलापों में दौड़ ... श्रोतागणको पान कराती । असा वाक्याचा अन्वय असावा. पण धावणारे लय आणि आलाप अशी तुमची कल्पनाही काही वाईट नाही.
-
४३:
मेघसावळ्या द्राक्षवेलीतुन खेचुन बनते बघ हाला
कोमल-अरुण-किरण करांनी, भरती सुमनांचा प्याला,
बनुनी साकी झुळुका येती पुन्हा पुन्हा मधु घेऊन तो,
हंस मत्त मग पिऊनी होती मानसरोवर मधुशाला ॥४३॥
मराठीतले रूपक समजले नाही :-(
हिंदीतले असे काही समजले.
द्राक्षवेल = गडद रंगांचे ढग
मदिरा = मानसरोवराचे पाणी
प्याला = अरुण=लाल रंगाची कमळे
साकी = मत्त झुळका ?लहरी
मतवाला = हंस
मधुशाला = मानसरोवर
-
४३ मध्ये "द्राक्षवेलींतून", ४५ मध्ये "शूरवीरांच्या" १-१ मात्रा अधिक झाली आहे.
नेहेमीप्रमाणेच चपखल!
तारांचा प्याला, असे असावे. वीणेच्या तारा, तारे नव्हे
येस, ही धडधडीत चूक आहे! अनुवाद करतांना अजिबात लक्षात आली नाही! धन्यवाद.
मेघसावळ्या द्राक्षवेलीतुन खेचुन बनते बघ हाला
कोमल-अरुण-किरण करांनी, भरती सुमनांचा प्याला,
बनुनी साकी झुळुका येती पुन्हा पुन्हा मधु घेऊन तो,
हंस मत्त मग पिऊनी होती मानसरोवर मधुशाला ॥४३॥
मराठीतले रूपक समजले नाही
मी घेतलेला अर्थ असा -
द्राक्षवेल = गडद रंगांचे ढग
मदिरा = मानसरोवराचे पाणी
प्याला = लाल रंगाची अरुणप्रभा घेणारी फुले
साकी = मत्त झुळका, लहरी
मतवाला = हंस
मधुशाला = मानसरोवर
'प्याला' ची व्याख्या मी समजलो ती तुमच्यापेक्षा वेगळी आहे.
चतुरंग
किती बरं वाटलं.. म्हणून सांगू चतुरंग तुम्हाला!!! खूप वाट पहायला लावलीत.
असो.. हा अनुवादही तितकाच सुंदर आणि तरल झाला आहे.
मेघसावळ्या द्राक्षवेलीतुन खेचुन बनते बघ हाला
कोमल-अरुण-किरण करांनी, भरती सुमनांचा प्याला,
काय कल्पना आहे.. खास!!
पण हिमश्रेणि... च्या जागी मेघ ठिक आहे का?? की, हिमरांगा किंवा हिमालय असे काहिसे??
शूरवीरांच्या रुधिराची त्या लालबुंद बनते हाला
मृत्युंजय त्या शूरशिरांचा घेऊन हाती जणू प्याला
दानशूर अन उदार साकी बनुनी मग भारतमाता
तृषित कालिका स्वतंत्रदेवी, अन बलिवेदी मधुशाला ||४५||
अत्युच्च!!
- (सर्वव्यापी)प्राजु
http://praaju.blogspot.com/
शूरवीरांच्या रुधिराची त्या लालबुंद बनते हाला
मृत्युंजय त्या शूरशिरांचा घेऊन हाती जणू प्याला
दानशूर अन उदार साकी बनुनी मग भारतमाता
तृषित कालिका स्वतंत्रदेवी, अन बलिवेदी मधुशाला ||४५||
वा! सुरेख...
'वेलकमब्यॅक' असे नंदनसारखेच म्हणतो....!
जियो चतुरंगा....!
(मधुशालाप्रेमी) तात्या.
फार उत्तम भाग ! आनंद झाला.
अवांतर : अचपल हा शब्द कसा काय बनला आहे?
रामदासांनी सुद्धा करुणाष्टकात 'अचपल मन माझे । नावरे आवरिता ॥ असे म्हटले आहे ते अचपल = चंचल याच अर्थी. चपला म्हणजे वीज (?). अचपल म्हणजे निश्चल असा अर्थ न बनता चपळ / चंचल असा अर्थ कसा बनतो? जाणून घ्यायची अनेक दिवसांपासून उत्सुकता आहे. इथे तो शब्द पाहिला म्हणून विचारतो आहे. विषयांतर वाटल्यास क्षमा करा. आणि कृपया खरडवहित सांगा ही विनंती.
-- (मत्त हंस) लिखाळ.
धन्यवाद!
मराठीत 'अ' हा उपसर्ग म्हणून वापरला जातो जसे
अनर्थ, अभाव , अकारण , अनैतिक, अज्ञान इ. (ह्यात विरुद्ध अर्थ तयार होतो)
ह्या खेरीज "अ" अति याअर्थानेसुद्धा वापरला जातो
जसे आपण दिलेले उदाहरण "अचपल मन माझे।नावरे आवरीता"(करुणाष्टक)
अगणित, असंख्य, अजय, अजेय इ.
चतुरंग
सहमत. "विरुद्ध" आणि "अति" हे संदर्भानुसार अर्थ आहेत.
फरक :
गणित, असंख्य, अजय, अजेय येथेही 'अ' चा उपयोग 'विरुद्ध' अर्थानेच होत आहे.
अ-गणित म्हणजे ज्याचे गणित नाही, अ-जेय म्हणजे जेय नाही, वगैरे.
"अति" या अर्थाने मला फक्त अचपळ हे एकच उदाहरण आता आठवते आहे. :-(
कदाचित "अपरोक्ष" शब्दाची अति-परोक्ष अशी नवी मराठी व्युत्पत्ती देता येईल. 'अचपल' सारखा याही शब्दाचा मराठी अर्थ संस्कृत अर्थाच्या उलट आहे.
धनंजय,
आभार.
वर चतुरंग म्हणतात त्यात अजय वगैरे उदाहरणे सुद्धा विरुद्ध अर्थीच आहेत हे आपण म्हटलेच आहे.
अति या अर्थाने अजून कोणताच शब्द मला सापडलेला नाही.
"अपरोक्ष" शब्दाची अति-परोक्ष अशी नवी मराठी व्युत्पत्ती देता येईल.
खरे आहे.. नवी मराठी व्यत्पत्ती हा मार्ग चांगला आहे :)
--लिखाळ.
---
बनुनी साकी रागिणि येती भरुनि तार्यांचा प्याला
---
हंस मत्त मग पिऊनी होती मानसरोवर मधुशाला
सुंदर..!!
हरिवंशराय यांचे काव्य तर सुंदर आहे... पण भावनुवाद छानच
प्रतिक्रिया
वेलकम
नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी
+१
मस्त
नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी
नंदन,
वाहावा
धन्याशेठ,
किती
चुकलं चुकलं..
शूरवीरांच
सार्थकी
वा..
क्या बात है
वाहवा !
लिखाळ आपण बारकाईने वाचन केले आहेत ह्याचा पुरावा!
आभार
सहमत, बारीक फरक
आभार.
सलाम! -('मिसळ
मधुशालेच्या मयखान्यात
सुंदर!!!