संगीत

पं. विश्वमोहन भट आणि त्यांचे सुपुत्र शिष्य श्री. सलील यांच्या मोहन वीणा वादनाचा कार्यक्रम ऐकण्याची सुवर्णसंधी ३ नोव्हेंबरला मिळाली. दिवाळीआधीच दिवाळी साजरी झाली. अहाहा! त्या स्वर्गीय आनंदाचा लाभ थोडासा का होईना सर्वांना मिळावा ही इच्छा! (चित्रफीतदर्शनातील दोष यूट्यूबचा आहे.

गेल्या महिन्यातच एस. डी. बर्मन यांचे जन्मशताब्दी वर्ष संपले. हिंदी चित्रपट-संगीताचा सुवर्णकाळ म्हणता येईल, अशा पन्नास ते सत्तरच्या दशकांत एस. डी. आघाडीचे संगीतकार होते आणि लताबाई आघाडीच्या पार्श्वगायिका. यूट्यूबवर भटकताना एस. डीं. नि संगीतबद्ध केलेली आणि लताबाईंनी गायलेली काही गाणी सापडली, त्यातलीच आवडती पाच येथे देत आहे. कृपया केवळ स्मरणरंजन म्हणूनच या लेखाकडे पहावे, कारण या गाण्यांच्या सांगीतिक बाजूबद्दल काही लिहावे एवढा माझा वकूब नाही. १. तुम न जाने किस जहाँ में खो गये लताचा एकविशीतला, कोवळा दुःखाने ओथंबलेला आवाज केवळ ऐकत रहावा असा.

आजपासून २० वर्षांपूर्वी! १३ ऑक्टोबरची १९८७ ची संध्याकाळ! त्याचे वेडे असलेले आम्ही काही मित्र त्याच्या अंतयात्रेला निघालो होतो. त्याची अंतयात्रा जुहू येथील त्याच्या राहत्या घरावरून निघून चेंबूरला आरके स्टोडियोत येणार आहे असे आम्हाला कळले होते. आम्ही आरके स्टुडियोपाशी पोहोचलो. तिथे माणसांचा अक्षरश: महासागर पसरला होता. त्याचे आमच्यासारखेच हाजारो वेडे त्याच्या अंत्यदर्शनाकरता जमले होते! थोड्याच वेळात तो सजवलेला 'ट्रक' आला आणि आरके स्टुडियोत प्रवेशला. तेथे स्वत: शोमॅनने दादामुनींचे सांत्वन केले! परंतु कुणीच बोलायच्या स्थितीत नव्हते. तो आला होता, त्याने पाहिलं होतं, आणि त्याने जिंकलं होतं!

अखेरीस पाटणकर आजोबा वारले! अगदी शांतपणे आणि आनंदाने! एखाद्या जिवलग मित्राला भेटावं इतक्या सहजतेने मृत्युला भेटले! पाटणकर आजोबा मला प्रथम भेटले त्याला आता १५-२० वर्ष झाली असतील किंवा त्यांच्यामाझ्या दोस्तीला १५-२० वर्ष झाली असं आपण म्हणूया! एकदा मालिनी राजूरकरांच्या गाण्याला गेलो होतो तेव्हा श्रोत्यांमध्ये पहिल्याच रांगेत बसून पाटणकर आजोबा मालिनीबाईंच्या गाण्याला मनमोकळी दाद देत होते. जुन्या ष्टाईलचा धोतर-कोट-टोपी हा पोशाख. उंचीने, शरीरयष्टीने मध्यम. पण म्हातार्‍याच्या चेहेर्‍यावर मात्र तरतरी होती, मिश्किल भाव होते.

राम राम मंडळी, गाणं शिकणार्‍या काही हौशी मंडळींकरता, तर काही विद्यार्थ्यांकरता एक छोटेखानी शिबिर नुकतेच ठाण्यामध्ये आयोजित केले गेले होते. त्या शिबिरात आयोजकांनी अस्मादिकांनाही दोन शब्द बोलायला आमंत्रित केले होते. कार्यक्रम तसा घरगुती स्वरुपाचाच होता. म्हटलं तर शिबीर, म्हटलं तर घरगुती स्वरुपाच्या गप्पाटप्पा आणि गाण्याची मैफल! अस्मादिकांनी त्यात नेहमीप्रमाणेच खूप भाव वगैरे खाऊन घेतला. 'तात्या अभ्यंकर' म्हणजे काय विचारता महाराजा? एकदम संगीततज्ञ की हो!!' अशी आमची प्रतिमा कायम राखण्यात आम्ही कालही यशस्वी झालो!

हा खेळ असा आहे की गाण्याच्या अंतऱ्यावरून त्या गाण्याचा मुखडा ओळखणे. यात आपण हिंदी गाणी घेऊ कारण हिंदी गाणी सर्वांना बरीच माहिती असतात. मराठीपण चालतील. जे कोणी गाण्याचा मुखडा ओळखेल तिने/त्याने दुसऱ्या गाण्याचा अंतरा द्यायचा. गाणे ओळखता आले नाही तर अर्थातच clue देणे. तर मग सुरवात करूया का? बागोमें फुलोंके खिलनेसे पहेले, तेरे मेरे नैनोंके मिलनेसे पहेले हे पहिले गाणे सोपे आहे म्हणून एकच ओळ दिली आहे. गाण्याचा अतरा मधे २-४ ओळि असल्या तर जास्त बरे होइल, गाणे जुने/नवीन माहिती नसेल तर त्याकरता ४ ओळी