मुलाचं शिक्षण आणि मुलीचं लग्न.

चांगला लेख. संथ गतीने का होईना बदल घडत आहे, पण वरवरचे बदल होण्यापेक्षा समाजाच्या मानसिकतेत मुळापासून बदल होणे गरजेचे आहे. थोडेसे अवांतर म्हणजे कुठल्याही मंगल प्रसंगी अजूनही बऱ्याच ठिकाणी विधवा स्त्रियांना अक्षरश: वाळीत टाकल्यासारखी मिळणारी वागणूक. असे काही प्रसंग पाहिल्यापासून मी अशा समारंभांना जाणे पूर्णपणे सोडून दिले.

मुलींची लग्न शिक्षण पूर्ण होतास वयाच्या 21 -२५व्या वर्षी करून दिले पाहिजे. त्या सासरी जाऊन नोकरी शोधू शकतात. उशीर केल्यावर अनेक समस्या निर्माण होतात. एका जागी पाच वर्षे नोकरी केल्यानंतर वयाची तिसी जवळ आली की दुसऱ्या जागी जाऊन नोकरी करणे कठीण होते कारण अधिकांश कंपन्या फ्रेशर्सला प्रेफरन्स देतात.  मग नोकरी करणारा शहरात मुलगा मिळत नाही आणि मुलींचे लग्न रेंगाळतात. आज शिक्षित आणि नोकरी  करणाऱ्यांचे लग्न  ३० उलटल्यानंतरच होत आहे. एक अपत्य पैदा करणे ही कठीण होऊ लागले आहे.  लग्न न झालेल्या मुला मुलींची संख्या भयंकर रीतीने वाढत आहे.  ब्राह्मण समाजात ही समस्या पराकोटीला गेलेली आहे. पुढील तीन-चार पिढ्या मराठी ब्राह्मण समाज अस्तित्वहीन होणार आहे.

दुसरा परिणाम वाढत्या वयाच्या मूुली लव   जिहाद मध्ये ही फसतात. 

विचार पटले. बदल होतोय हळूहळू पण अजून खूप बाकी आहे. स्टिरिओटाईप मोडणे कठीण. घरी येणाऱ्या सुनेचा खर्च सासरच्या घरावर पडतो असा एक विचार मांडला जातो, त्याबाबत असं म्हणावंसं वाटतं की आयुष्यभरासाठी ती स्त्री म्हणजे एक कामगार असावा तशी राबवून घेतली जाते फुकट, फुल टाईम, विना सुट्टी देता. जेवणखाण आणि राहणे या बेसिसवर. त्याची किंमत कोणीच करत नाही.

मुले म्हातारपणात काळजी घेणार हि गोड गैरसमजूत  जी सध्याच्या ६०-४० वयाच्या लोकांची आहे त्याचा भोपळा बऱ्यापैकी फुटणार आहे. काही आर्थिक स्थरांत हे शक्य आहे पण आपण जितके जास्त सुशिक्षित आणि श्रीमंत तितकी हि शक्यता कमी. त्यांत गैर सुद्धा काहीच नाही. त्यामुळे आईवडिलांनी आत्ताच आपल्या म्हातारपणात आपण कसे राहू ह्याची तयारी करून ठेवलेली पाहिजे.

दुसरी गोष्ट म्हणजे लग्न टिकेल ह्याची शाश्वती नाही. त्यामुळे मुलीला शक्यतो जास्त सोने इत्यादी देऊ नये. तिला मूळ होईपर्यंत राहावे. त्याच पद्धतीने मुलाच्या नावी सुद्धा जास्त संपत्ती ठेवू नये.

१८ वर्षे पर्यंत शिक्षणाची जबाबदारी पालकांनी घ्यावी त्यानंतर शक्य तितकी कमी मदत करावी. मुलाच्या नवे कर्ज काढावे. पाहिजे तर हफ्ते तुम्ही भरा पण मुलाला त्या उपकाराची जाणीव वारंवार करून द्या. 

खरेच मुलीचे शिक्षण आणि मुलामुलीचे लग्न यावर काथ्याकूट व्हायला हवा. आजकाल लग्नाचे वय सर्रास ३० झाले आहे आणि लग्न जुळणे आणि त्याहुन ते टिकणे कठीण झाले आहे. 

माणुस २०-३० दरम्यान सेक्षुअली प्रॉडक्टिव असतो पण सेटल नसतो म्हणुन तेव्हा लग्न होत नाही आणि सेटल झाल्यावर हॉर्मोन तितकी ॲक्टिव रहायली नसल्याने मूल व्हायला प्रॉब्लेम (दोघांना). मग आय व्ही एफ न काय काय. 

दोघापैकी एकजण उत्तम कमवत असेल तर करुन द्यावे लग्न , आणि दुसऱ्याने घर संभाळावे यावर काय म्हणणे आहे?

बहुतांश मुद्द्यांशी सहमत. संस्कृती, परंपरांच्या नांवाखाली स्त्रियांची सतत घुसमट होत आलेली आहे. हा पुरूषसत्ताक पध्दतीचा परिणाम आहे. पण ती इतकी अंगवळणी पडली आहे, की लक्षात सुध्दा येत नाही. स्त्रिया नकळत हीच पुरुषसत्ताक पध्दती पुढे नेतात याचे एक उदाहरण म्हणजे मुलींना नवरा आपल्यापेक्षा जास्त कमावणाराच आणि अधिक उंचच हवा असतो. यात आपण नकळत पुरुषसत्ताक पध्दतीच जपतो आहोत, हे त्यांच्या लक्षात येत नाही.
>> मुलीनं माहेरहून सासरी जाणं हे मला भातशेती सारखं वाटतं. एका जमिनीत चांगली रुजलेली रोपं उपटून दुसरीकडं लावायची !
म्हणून तर लग्नात अक्षता तांदळाच्या असतात, कारण तांदूळच फक्त एका जागेतून उपटून दुसरीकडे लावला जातो.

आपल्याला नेहमीच मुलाचं शिक्षण महत्त्वाचं वाटतं. आणि मुलीचं फक्त लग्न महत्त्वाचं वाटतं. फक्त लग्न.

आजी पेपर तपासायला घेतला आणि वरील ओळी वाचून अगोदर दहा पैकी दहा मार्क देऊन टाकले आत्ता बाकीचं वाचतो..

माझी तर जिंदगी एवढ्याच साठी होती असे वाटायला लागले आहे. मधला स्पेस केवळ ऑक्सीजनपुरता होता आयुष्यात..

आजी लिहिती राहा.

-दिलीप बिरुटे

लेखातील सर्व मुद्दे पटणारे आहेत. काळ बदलला आता ब-याच ठिकाणी कमवत्या आणि बीन 

कमवत्या स्त्रिया सासरी म्हणजे वर्चस्व करुन राहतात प्रमाण अगदी कमी आहे, असावं ( विदा नाही ) पण सध्या काळाचे फटके पारंपरिक चुल मुल वगैरेला बसत आहेत.

उदा. नवरा बायको दोघेही कमावते आहेत. नव-याचा पगारही बायकोच्या खात्यात ट्रांसपर होतांना पाहिलेले आहे, सगळं प्लॅनिंग ती करते. तो काही घुम्या वगैरे, किंवा बायला वगैरे नाही. पण, त्याला ती  त्याला नमवतेच आता ते कसं काय वगैरे संशोधन विषय. आता एवढं एक उदाहरण म्हणजे आपला देश नाही पण कुछ तो चल रहा है, हे मात्र नक्की.

-दिलीप बिरुटे

माझ्या आईवडिलांचे ऋण याबाबत मी कधीच फेडू शकणार नाही. त्यांना माझ्याबाबत शिक्षण महत्वाचे वाटले 🙏

अवांतर 

पण कितीही पुढारलेल सासर असु द्या,  स्वयंपाक ही मुलींची जबाबदार हे  बदलायल हव.

मुलांनाही आयानी स्वयंपाक शिकवला पाहिजे.

आमच्याकडे सकाळचा नाश्ता हेच तयार करतात, खुप कष्ट करून हा  व इतर बदल मी घडवले😅

 हे आणि अजून गोष्ट  जर माझ्या सासूने मुलाला  आधीच शिकवले असते तर.

आमच्याही घरामध्ये माझ्या आजोबांनी मुलींचे शिक्षण आणि त्यांनी स्वतःच्या पायावर उभे राहणे हे नेहमीच प्राधान्य मानले. अगदी एक मुलगा आणि तीन मुली असताना देखील. त्यामुळे मी आणि माझी बहीण देखील त्याच संस्कारात वाढलो.अगदी लहानपणापासून तुम्हाला शिक्षण घेऊन स्वतःच्या पायावर उभे राहायचे आहे हेच बिंबवण्यात आले. बाकी या सगळ्या च्या मुळाशी मुलीने सासरी जाऊन सासरच्या कुटुंबात राहणे हे आहे. आता यामध्ये भारतीय कुटुंब संस्था टिकवून राहणे हे मूळ कारण जरी असले, तरीही लग्नानंतर जोडप्याने दोन्हीकडच्या आई-वडिलांच्या जवळ राहता येईल किंवा कमीत कमी पटकन संपर्कात राहता येईल अशा पद्धतीने वेगळे राहणे हाच योग्य उपाय वाटतो. जेणेकरून दोन्ही पालकांपासून ही मुले लांब राहतील. स्वतःच्या संसाराची जबाबदारी ही स्वतः घेतील आणि सासरच्या लोकांची जास्त ढवळाढवळ न होता पती-पत्नींना स्वतःचा संसार स्वतःच्या मनाप्रमाणे करता येईल. हे होत असतानाच दोन्ही बाजूच्या आई-वडिलांची जबाबदारी ही दोघांनीही समानतेने घेणे आवश्यक आहे. आपली मुले लग्नानंतर लांब जाण्याचा अनुभव  दोन्हीही पालकांच्या वाट्याला आला पाहिजे. माझे हे म्हणणे बऱ्याच जणांना पटणार नाही परंतु एकंदरीत परिस्थिती पाहता आजच्या काळात हाच उपाय सर्वात जास्त योग्य वाटतो. बाकी परिस्थिती हळूहळू बदलत आहे हे मात्र मान्य. मुलांनी देखील घर कामांमध्ये आपला वाटा उचलला पाहिजे याबाबत दुमत नाही. अगदी जेवण करणे जमत नसले तर अन्य कामात मात्र रोजची जबाबदारी म्हणून ते काम केले पाहिजे हे मात्र नक्की . याबाबत नवरा बायकोने आपापसात ही कामे ठरवून घेणे जास्त योग्य. माझ्या सासूबाई या नोकरी करणाऱ्या असल्यामुळे त्यांनी दोन्ही मुलांना घरातल्या कामांची सवय लावलेली आहे. आम्ही आमच्या मुलाला सुद्धा अशी कामे करायला लावतो. ही आज काळाची गरज आहे. आयतं हातात आणून देण्याची सवय अत्यंत घातक आहे.

बाकी आजी तुमचे लेखन नेहमीच रोजच्या जगण्यातले व अनुभवातले वाटत असल्याने पटते आणि आवडते देखील

एकदा विवाहेच्छुक तरुण तरुणींच्या मार्गदर्शनपर कार्यक्रमाला श्रोता म्हणुन गेलो होतो. एका समुपदेशिकेने उत्तम मार्गदर्शन केले. आपल्या मार्गदर्शनात तिने सांगितले कि लग्न जमवताना या सर्व गोष्टींचा विचार तर कराच पण घटस्फोट झाला तर काय? या गोष्टीचाही आत्ताच विचार करुन ठेवा. इथे आपण लग्न जमवायला आलो आहोत की घटस्फोटाचा विचार करायला आलो आहोत असा प्रश्न काही लोकांना पडेल. पण विवाह संस्थेच्या वेगाने ढासाळत्या परिस्थितीचा विचार केला तर या प्रश्नाचा विचार आत्ताच करावा लागेल. स्त्रीमुक्तीचा विचार जसा सशक्त होत गेला तसा विवाह संस्थेचे भवितव्य अशक्त होत गेले.पुढील काही शतकात विवाह संस्था नामशेष होत जाईल असे आमचे भाकित आहे.आपला देश किमान तीन शतकात एकाच वेळी वावरतो. त्यामुळे कैक पिढ्या जातील. विवाह संस्थेला पर्याय म्हणून लिव्ह इन रिलेशन वाढत जाईल. गाजराची पुंगी वाजली तर वाजली नाही तर मोडून खाल्ली मनुष्य हा समाजशील प्राणी आहे. सहजीवन व व्यक्तिस्वातंत्र्य एकाच वेळी जपता आले पाहिजे हा विचार लिव्ह इन मधे करार स्वरुपात केला जातो. अजून हा प्रकार प्रायोगिक अवस्थेत आहे. पण भविष्यात याला चांगले दिवस आहेत असेही भाकित या निमित्त वर्तवतो.
जाता जाता:-  मंगळ्सूत्राचे बदलते डिझाईन व स्त्री स्वातंत्र्याचा प्रवास असा विषय पण अभ्यासकाला घेता येईल.🤣

विवाह संस्थेला पर्याय म्हणून लिव्ह इन रिलेशन वाढत जाईल.

लिव्ह इन रिलेशन पुरुषाला जास्त सोयीची असून स्त्रीला फार तोट्याची आहे.

नात्यांमध्ये स्त्रियांची मानसिक गुंतवणूक खूप जास्त असते. दोघे वेगळे झाले तर बहुधा स्त्री जास्त काळ निराशेच्या गर्तेत जाते.

शारीरीक तर असतेच. त्यातून होणाऱ्या \ नको असलेल्या गरोदरपणाची सर्व जबाबदारी स्त्रीची असते

आणि  लग्न झालेले नसले तर स्त्रीला कायद्याचे संरक्षण फार अपुरे आहे.

लग्न संस्थेला पर्याय म्हणून  लिव्ह इन रिलेशन फार तोकडी पडते.      

लग्न संस्थेला पर्याय पेक्षा  परस्पर संमतीने घटस्फोट घेणे हे जास्त सोपे होणे आवश्यक आहे.  

ग्न  करणाऱ्या  स्त्री/पुरुष याना विवाहबाह्य संबंध ठेवण्याची परवानगी नाही. 
लिव्ह इन मध्ये असे कोणते बंधन असते का. बहुधा नसते. 
मग अशा परिस्थितीत जन्माला आलेले मूल आपलेच आहे याची खात्री नसेल तर त्या गरोदर स्त्रीचे आणि बाळाचे पालन पोषण तो पुरुष करेल का/ का करेल. 
ह्यात त्या स्त्रीचे, बाळाचे  नुकसान आहे. आणि असे सगळीकडे व्हायला लागले तर समाजाचे नुकसान आहे. 
कारण मग सरकारला  जागोजाग अनाथ आश्रम उघडावे लागतील. 
लग्न हे प्रामुख्याने शरीरसंबंध आणि प्रजनन यांच्याशी निगडित असते. 
स्त्रीकडे  खूप जास्त प्रजननक्षम वर्षे उपलब्ध नसतात म्हणून मुलीचे लग्न योग्य वयात होणे का कळीचा मुद्दा मानला जातो. हे व्यावहारीक कारण आहे. ह्यात चुकीचे काय आहे?         
विवाहसंस्था आणि लोकशाही हे एकसारखेच आहेत. दोन्ही वाईट आहेत पण त्याच्यापेक्षा कमी वाईट पर्याय उपलब्धच नाहीत.   

मुलीचे वय १८ आणि मुलाचे वय २१ हे कायद्याने परवानगी दिलेले वय आहे.  ह्यात व्यक्ती सज्ञान आहे ही बाब कायद्याने  विचारात घेतलेली आहे.
मतदानाचे, ड्रायव्हिंग लायसन्स चे आवश्यक वयसुद्धा १८ असते. 
सर्वसामान्य व्यक्तीला लग्न झाल्याशिवाय वस्तुस्थितीची, महागाईची, आर्थिक जबाबदारीची जाणीव होत नाही. 
साहित्य आणि चित्रपट यांच्या प्रभावामुळे लग्नाचा मूळ हेतू म्हणजे शरीरसंबंध, प्रजनन, अपत्याचे पालनपोषण, संगोपन आणि त्या अनुषंगाने सहकार्य
हे विसरले गेले. 
आणि  एकमेकांना समजून घेणे, प्लेटॉनिक लव्ह  वगैरे काल्पनिक संकल्पनाचा सुळसुळाट झाला.