Skip to main content

शब्दखेळ : विरंगुळा (भाग २)

लेखक हेमंतकुमार यांनी सोमवार, 20/07/2020 11:32 या दिवशी प्रकाशित केले.

भाग १

नव्या धाग्यावर स्वागत.

नवा खेळ : शब्दव्यूह आणि अंताक्षरी

खाली ओळीने नऊ अक्षर समूह दिले आहेत. प्रत्येक समूहातून तुम्हाला एक अर्थपूर्ण शब्द ( दिलेल्या अक्षरसंख्येचा आणि शोधसूत्रानुसार काढायचा आहे). आता पुढे अंताक्षरी अशी चालू होईल:

• पहिल्या समूहातून योग्य शब्द निघाल्यावर त्याचे शेवटचे अक्षर पहा.
• त्या अक्षराने सुरू होणारा सूत्रानुसार योग्य शब्द दुसऱ्या समुहात आहे. तो ओळखा.
• पुन्हा वरील शब्दाचे शेवटचे अक्षर घेऊन तिसऱ्या समुहातील शब्द शोधा.

• असे क्रमाने खाली जात राहा.
• आठव्या शब्दाच्या शेवटच्या अक्षराने सुरू होणारा शब्द शेवटच्या समूहातून ओळखा. आता या शब्दाचा क्रमांक १ मधील शब्दाशी अर्थाने जवळचा संबंध आहे. तो सिद्ध झाल्यासच कोडे पूर्ण झाले असे समजावे.

• कोडे मध्यावर असताना जर तुम्ही पर्यायी शब्द काढलेत तर ते चूक ठरतील. कारण अंताक्षरी जुळली पाहिजे आणि शेवटी १ व ९ ची अटही पूर्ण झाली पाहिजे. म्हणून अनुक्रमेच उत्तरे द्या.

• १ व २ ची उत्तरे एकदम लिहा. पुढे एकेक सुटे चालेल.
………………………………………………………………………………
१. उ प ड्या र व्या स न को. ( ४ अक्षरी, खाण्याचा पदार्थ).

२. डे र व्या स धो ज्ञा दा की वो र ( ५ अ, मानाचे पद ).

३. मु ल द की शा मी र्ती दु ख म ( ४, देवळाशी संबंधित)

४. डी ळ धी ख व शु ळा ढो ब शी ट री ( ५, धुमश्चक्री)

५. गौ ण बु ट की शू रा मी का जा (४, प्रहार ).

६. र घु शी रा ख डा गे म ख ग ळी ( ५, दाटी)

७. का व ल शु डा मी ण च स पे रा (४, युक्ती ).

८. बा ड न का च स बु मी हा तो च दी ( ६, गोपनीय बाबी सांगणारा).

९. स ण मा झा का शी श व द ल ट ( चार अक्षरी आणि शब्द १ शी अर्थाने संबंधित).
………………………………….

नवा प्रयोग आहे. चु भू दे घे !

लेखनविषय:
लेखनप्रकार

वाचने 61855
प्रतिक्रिया 150

प्रतिक्रिया

४.खळबळाट >>> बरोबर, पण ३ नका सोडू मध्ये.
ओळीनेच जाऊ.


In reply to by हेमंतकुमार

सुट्या अक्षराने बर्‍यापैकी गोंधळ उडतो. त्यामुळे असायला हरकत नाही.


नवा खेळ : शब्दव्यूह आणि अंताक्षरी

खाली ओळीने नऊ शोधसूत्रे दिली आहेत. त्यानुसार तुम्हाला प्रत्येकी एक अर्थपूर्ण शब्द ( दिलेल्या अक्षरसंख्येचा) शोधायचा आहे. त्या अपेक्षित शब्दाचे शेवटचे अक्षर दिले आहे. आता पुढे अंताक्षरी अशी चालू होईल:

• पहिला योग्य शब्द शोधल्यावर त्याचे शेवटचे (दिलेले) अक्षर घ्या.
• त्या अक्षराने सुरू होणारा दुसरा योग्य शब्द ओळखा.

• पुन्हा वरील शब्दाचे शेवटचे (दिलेले) अक्षर घेऊन तिसरा शब्द शोधा.
• असे क्रमाने खाली जात राहा.
• नऊव्या शब्दाचे शेवटचे अक्षर हे पहिल्या शब्दाचे सुरवातीचे अक्षर आहे. असे सिद्ध झाल्यासच कोडे पूर्ण झाले असे समजावे.

• कोडे मध्यावर असताना जर तुम्ही समानार्थी पर्यायी शब्द काढलेत तरी अंताक्षरी जुळलीच पाहिजे. आणि शेवटी १ व ९ ची अटही पूर्ण झाली पाहिजे. म्हणून अनुक्रमेच उत्तरे द्या.
• १ व २ ची उत्तरे एकदम लिहा. पुढे क्रमाने एकेक सुटे चालेल.
………………………………………………………………………………

१. अलंकार (६ अक्षरी) शेवटी ल

२. कसेतरी (६) ड

३. प्राण्याचा आवाज (६) व

४. हिशेब (७) त

५. शोधक अधिकारी (६) स

६. थकीत देणे (६) की

७. माळा (४) ना

८. हात (५) ब

९. कुप्रसिद्धी (४) क्र १ चे पहिले अक्षर.
.........................................


१ सोपे करतो.
कानातील अलंकार ***** ल


नाही. कारण पहिले अक्षर ( १ व ९ जोडी ) वेगळे आहे.


In reply to by हेमंतकुमार

९ वा शब्द "बदनामी" असावा असे वाटले कारण , हिंट "कुप्रसिद्धी " ही इकारत्मक होती. आणि मी , "मि" पासुन शब्द शोधत बसलो .
तसेच हा "अलंकार" भाषेशी संबधीत आहे का आभूषणाशी ते समजत नव्हते


In reply to by मराठी_माणूस

"कुप्रसिद्धी " ही इकारत्मक >>> होय.

पण "बदनामी" नाही.
"बदनाम पण नाही.

वेगळा शब्द... शोधा !
...
२ घेउया ..


3 डरावडराव >>> थोडे सुधारुन हवे.
शब्द शुद्ध हवा !


२. लळतलोंबत ?? >>> नाही.
शब्द ल **** ड
असा आहे.


ल **** ड असा आहे ना ...

समजा, आपण त्याचे दोन समान हिस्से केले आणि ते दोन्ही लागोपाठ म्हणू लागलो,
तर आपला उच्चारगोंधळ होऊ लागेल !


In reply to by गामा पैलवान

२. कसेतरी, निष्काळजीपणाने असे आहे.

लवडसवडी असा शब्द असून = लगबग, त्वरा असा अर्थ आहे


In reply to by हेमंतकुमार

२ साठी सर्वांचा चांगला प्रयत्न.
आता उत्तर जवळ येत आहे !


तपासनवीस >> नाही.
तुम्ही हा कोशात पाहिलाय का ?
.....
अंत्य 'नीस' च आहे.


मोल्स्वर्थ, वझे आणि शब्दरत्नाकर तिन्ही तपासनीस हाच शब्द देताहेत.


मग पुन्हा प्रयत्न करा.
शेवट मी सांगितलाच आहे.
तुम्हाला येणार ! :))


एकंदरीत
कोड्यातील मराठी शब्दांवर २ इस्लामी भाषांचा पगडा आहे.....


In reply to by हेमंतकुमार

अवांतर :

कुमारेक,

फारसी आणि अरबी या इस्लामपूर्व भाषा आहेत. त्यांना इस्लामिक म्हणणं कितपत सार्थ?

त्यातूनही जर यांना इस्लामिक म्हंटलं तर मग त्या ख्रिश्चन भाषाही होतात. कारण ईसाई पंथ उगम पावला तो अरबस्थानात व किमान एक शाखा तरी वाढली ती पर्शियात.

आ.न.,
-गा.पै.


फारसी आणि अरबी या इस्लामपूर्व भाषा आहेत >>>
माहितीसाठी धन्यवाद !


In reply to by हेमंतकुमार

कुमारेक,

तजकर हा भाग तस्कर वरून आलेला वाटतो. तर नीस हा प्रत्यय फारसी आहे. हा मिश्र शब्द दिसतो, उदा. दखलपात्र सारखा.

आ.न.,
-गा.पै.


In reply to by गामा पैलवान

तस्करा = फिर्याद; तक्रार.

तजकरा, तज्करा = लांचलुचपत; खोटी नोंद; हिशेबांत लबाडी;

तजकरनवीस (फा) >>>>> तजकरनीस (म)


४. हिशेब (७) त

६. थकीत देणे (६) की

७. माळा (४) ना

८. हात (५) ब

९. कुप्रसिद्धी (४) क्र १ चे पहिले अक्षर.


४. अरबी उगम
७. घरातील नकोशा वस्तूंची जागा

८. हात >> एका प्रसंगातील प्रतीकात्मक वापर
९. हिंदी उगम


३. प्राण्याचा आवाज (६) व ==> डरकाळीरव

एका प्राण्याचा आवाज असं धरलं तरंच उपरोक्त उत्तर लागू पडेल.

-गा.पै.


In reply to by आवडाबाई

नालसाहेब : पंजा;

मोहरमांत एका उंच काठीला वर पंजा बांधून व त्याला पुष्पमाळा वगैरे घालून गांवांतून मिरवीत नेतात, ही काठी हातीं धरणाराच्या अंगांत दैवी संचार होतो असें समजतात. याला भाविक लोक नालसाहेब म्हणतात.


अखेर हा ३ दिवसांचा सामना सुफळ संपूर्ण झाला. सर्व छान खेळले.
आवडाबाई = सचिन/विराट ! एकहाती !

म मा यांचा विजयी चौकार !
बरेच शब्द वापरातले नाहीत मान्य.
डोक्याला खुराक आणि इतिहासात डोकावणे हा हेतू .
धन्यवाद !


In reply to by हेमंतकुमार

... तरी मजा आली
खरच डोक्याला खुराक मिळाला आणि तो भरपूर दिवस पुरला
ह्या सगळ्या शब्दांसोबत अजून कितिक शब्द डोळ्याखालून गेले


विषय : शिक्षणशास्त्र

खाली दिलेल्या ९ प्रश्नांची उत्तरे प्रत्येकी एकाच शब्दात द्यायची आहेत. शब्द शोधण्यासाठी अशी माहिती प्रश्नांच्या कंसात दिलेली आहे:
१. शब्दाची अक्षरसंख्या आणि
२. त्या शब्दातील तिसरे अक्षर.

काही प्रश्नांची उत्तरे एकमेकाशी निगडित आहेत. हा विचार करून उत्तरे द्यावीत. पहिले उत्तर बरोबर ठरल्यावरच पुढच्या क्रमांकाकडे जावे. उत्तर देण्यापूर्वी शब्दातील अक्षरसंख्या व तिसरे अक्षर ताडून पाहावे. .
............................................................................
प्रश्न:
१. शिक्षण समाजाच्या जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोचविण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात? (7, त्रि)

२. शिकवण्याच्या पद्धतीला तंत्रज्ञानाची पूरक जोड कोणत्या साधनांनी देता येते ? (7, श्रा )

३. शिक्षकाने फक्त कथन आणि विद्यार्थ्यांनी निव्वळ श्रवण करणे, या पद्धतीला काय म्हणतात ? ( 5, दे)

४. विद्यार्थ्यांना निव्वळ बंदिस्त पुस्तकी शिक्षण न देता अजून कुठल्या प्रकारचे शिक्षण दिले पाहिजे? (7, भ )

५. शिक्षणाचा हेतू विद्यार्थ्यांचे निव्वळ परीक्षेतील गुण वाढवणे हा नसून ---------- हा असावा. ( 7, व)

६. वरील ५ मधील प्रगती मोजण्याला काय म्हणतात ? (5, मा).

७. शिक्षणाचे केंद्रीय नियंत्रण कोणते सरकारी खाते करते? ( 8, ष्य ).

८. भारत सरकारतर्फे शिक्षणातील विद्वान व व्यासंगी व्यक्तींना दिली जाणारी मानद उपाधी कोणती? ( 7, म).

९. शाळेची पायरी कधीही न चढता देखील समाजात वावरून जे शिक्षण घेता येते, ते कुठल्या प्रकारचे असते ? शास्त्रीय शब्द हवा. (6, प )
.....................................................


चालेल.
‘सार्वत्रिकीकरण’ असे उत्तर आहे.
छान !


२. शिकवण्याच्या पद्धतीला तंत्रज्ञानाची पूरक जोड कोणत्या साधनांनी देता येते ? (7, श्रा ) ==> दृकश्राव्यपद्धती

३. शिक्षकाने फक्त कथन आणि विद्यार्थ्यांनी निव्वळ श्रवण करणे, या पद्धतीला काय म्हणतात ? ( 5, दे) ==> उपदेशन

४. विद्यार्थ्यांना निव्वळ बंदिस्त पुस्तकी शिक्षण न देता अजून कुठल्या प्रकारचे शिक्षण दिले पाहिजे? (7, भ ) ==> ?

५. शिक्षणाचा हेतू विद्यार्थ्यांचे निव्वळ परीक्षेतील गुण वाढवणे हा नसून ---------- हा असावा. ( 7, व) ==> ज्ञानवर्धनकारी

६. वरील ५ मधील प्रगती मोजण्याला काय म्हणतात ? (5, मा). ==> बुद्धीमापन

७. शिक्षणाचे केंद्रीय नियंत्रण कोणते सरकारी खाते करते? ( 8, ष्य ). ==> मनुष्यविकासखाते (पण आता नव्या शैक्षणिक धोरणानुसार बदललंय)

८. भारत सरकारतर्फे शिक्षणातील विद्वान व व्यासंगी व्यक्तींना दिली जाणारी मानद उपाधी कोणती? ( 7, म). ==> महामहोपाध्याय

९. शाळेची पायरी कधीही न चढता देखील समाजात वावरून जे शिक्षण घेता येते, ते कुठल्या प्रकारचे असते ? शास्त्रीय शब्द हवा. (6, प ) ==> ?

-गा.पै.


In reply to by गामा पैलवान

९. शाळेची पायरी कधीही न चढता देखील समाजात वावरून जे शिक्षण घेता येते, ते कुठल्या प्रकारचे असते ? शास्त्रीय शब्द हवा. (6, प ) ==> अनौपचारिक

-गा.पै.


दृकश्राव्यपद्धती >>> दृकश्राव्यमाध्यमे

३, ५, ६ >> नाही. जरा वेगळी आहेत.
बाकी बरोबर.
छान !


६. मूल्यमापन >>> बरोबर.
५ चूक ....( 7, व) असे बघा.


In reply to by हेमंतकुमार

कुमारेक,

मूल्यमापन म्हणजे assesment. ही एक सर्वसाधारण संज्ञा आहे. शैक्षणिक प्रगती मोजण्याची असेल तर माझ्या मते अधिक समर्पक शब्द हवा.

आ.न.,
-गा.पै.


In reply to by गामा पैलवान

या कोड्यात केवळ एकाच शब्दात उत्तर द्यायचे असल्याने अशा काही मर्यादा आहेत. प्रश्न 5 व 6 याचे उत्तर जोडीने द्यायचे आहे. या दोघांची उत्तरे मी एका शिक्षणतज्ञांच्या लेखातून घेतली आहेत. एका शब्दाचे बंधन घातल्याने एकंदरीत कोड्याला मर्यादा आहेत हे कबूल.

तेव्हा पर्यायी शब्द जरूर असतील आणि सुचवा.


In reply to by हेमंतकुमार

कुमारेक,

कलमापन हा पर्यायी होऊ शकेल काय? अन्यथा ही संज्ञा नव्याने उत्पन्न करावी लागेल. नव्या शैक्षणिक धोरणाच्या पार्श्वभूमीवर ही मोहीम शोभून दिसावी. मी प्रयत्न करेन. बघूया काय होतं. सूचनेबद्दल धन्यवाद! :-)

आ.न.,
-गा.पै.