3

भिकाजी हरी पेंढारकर. म्हणजे माझे आजोबा. आम्ही त्यांना "आजोबा'च म्हणायचो, पण प्रचलित नाव, तात्या. नाव कशावरून पडलं, ठाऊक नाही. मला कळायला लागलं, तेव्हापासून मी त्यांना कष्ट करतानाच पाहत आलोय. माझ्या लहानपणी ते आमच्याजवळच रत्नागिरीला होते. काकांचा मुलगा लहान असल्यानं आजी डोंबिवलीला राहायची. अधूनमधून रत्नागिरीत यायची. आजोबा आणि आजी दोघंही कष्टाळू. आजीला स्वयंपाकाची हौस, तर आजोबांना बाहेरच्या कष्टाच्या कामांची. नारळाच्या झावळा पडल्या, की त्या तोडून पाती काढून ठेवायच्या. मग त्याचे हीर काढायचे आणि केरसुणी तयार करायची. केरसुणी बांधायला शिकावी, तर आजोबांकडून!

भुकेचा आग डोंब दुपारचे १२.३० वाजुन गेले होते..गोदा जिना चढत होति. ऊन मी म्हणत होते..पोटात भुकेचा आग डोंब उसळला होता काल् रात्री १ वाजेपर्य्ंत् ति वाट् पहात् होति..गि~हाईकाचि १२ चा सीनेमा सुटला होता..वाटल् येईल् एखादा.. पण् कुणीच् फिरकल् नाहि.. कालपासुन अन्नाचा एक कण पोटात नव्हता.. राजादादाला २ महिन्याची जेल झाली अन तिचे दिवस फिरले. तो जेल जाण्या आधी हप्त्यातन ३ वेळा तरी यायचा..पैस पण बरा द्यायचा. तो सुटलाय अस कानावर आल होत..ति वाट बघत होति त्याची. गिऱ्हा‌ईक येत नव्हत...धंदा होत नव्हता...उधारी झाली होति.. कुणीच उधार द्यायला तयार नव्ह्त..घरवालीला पैसे मागयची सोय नव्ह्ती.. २हजार रु अंगावर होते...

3