adv अपर्णा रामतीर्थ आणि स्त्रीमुक्ती

पिराताई,

मी सिन्सिअरली विचारतेय. स्त्रियांना पुरुषांकडुन काय मिळतं?

मला खरंच माहीत नाही. पण स्त्रियांच्या अपत्यांना एक बाप नक्कीच मिळतो. किंवा मिळावा अशी अपेक्षा तरी असते. आ.न., -गा.पै.

अजोंच्या मुद्दा लढवण्याच्या आणि पिराताईंच्या संयत आणि मुद्देसूद प्रतिसाद करण्याच्या कौशल्याला सलाम. बाकी, बाई मुलगी बाहेर कितीही यशस्वी करियर करत असेल तरीही घरकाम, देवधर्म साग्रसंगीत केलंच पाहिजे असे जे आग्रहाने सांगतात ते ऐकणार्‍या(त्यांचेच असे नव्हे अश्या प्रकारे 'संस्कार' करणार्‍या कोणाचेही) मुली सुपरवूमन बनण्याच्या नादात प्रकृतीची वाट लावून घेतात असे वाटते. बाईंचे म्हणणे पटत आजिबात नाही आणि नवरा बायकोने एकमेकाशी, त्यांच्या कुटुंबांशी कसे वागायचे हे ठरवण्यात समाजाचा घंटा स्टेक नाही असे वाटते, ते त्यांनीच आपापसात सुसंवादातून ठरवावे असे माझे मत आहे. बाईंचं भाषण ऐकूण लोक लगेच बायकांना घरकामाला जुंपतील असे नाही. तेव्हा त्यांना पुरुषांच्या बाजूने लढा द्यायचा आहे तर देऊ द्या, ज्यांना त्यांचे पटत नाही त्यांनी विरोधी बाजू लढवावी. विनोदबुद्धी मात्र भारी आहे बाईंना.

या धाग्याच्या निमित्ताने बरेच दिवस घरी पडून असलेले मंगला सामंत लिखित "स्त्री पर्व" वाचायला सुरुवात केली आहे. मातृसत्ताक ते पुरुषप्रधान पद्धती हा मानवजातीचा प्रवास रोचक आहे.

काय ठरलं मग? कुणी बडवायच्या भाकर्या?

भाकरी माहित नाही पण किबोर्ड चांगलाच बडवलाय सर्वांनीच!

एका भाषणाच्या वेळी एका महिलेने त्यांना तुम्ही भाषणे देत गावभर हिन्डत असताना तुमच्या घरी कोण भाकर्‍या बडवता ? असा प्रश्न विचारल्यावर बाई जाम पिसाळली होती.

एकंदर विषय, वादविवाद, पूर्व उत्तर पक्ष आदी गोष्टींनी फार दिवसांनी एक जोरकस चर्चा अनुभवतो आहे ... खुद्द तीर्थंकरबाईंना हे सगळे मतमतांतरे पोचवले तर त्यांना ह्या चर्चेची दखल पुढील भाषणात घ्यावी लागेल असं वाटत . पण एकंदरीत त्या जरा अति बोलतात आणि अनावश्यक सल्ले देतात हे माझे मत. त्यांच्या सामाजिक कार्याला किंवा सद्हेतू बाळगून कार्य करण्याला सलाम ...पण ..सनी लीयोनी वर पोलीस क्म्प्लेंत आणि हैट्ट म्हणजे पोलिसांनी संध्याकाळ पर्यंत निर्णय देण्याच वचन वगैरे वाचून भरपूर आश्चर्य वाटले बाकी चलने दो

आज धाडस करून ऐकल्या दोन क्लिप्स, अपर्णाबाईंच्या. भाषा थोडी रांगडी आहे, शब्द ओबडधोबड आहेत, पण हेतू चांगला वाटला मला. नाती टिकवणे, कुटुंबव्यवस्था टिकवणे हे खरंच आज गरजेचे झाले आहे. त्या काही कुणा एकाचा कैवार घेतात असे वाटले नाही. सासू आणि सून दोघींनी करायची तडजोड सांगतात. नवरा आणि बायको दोघांनी नाते टिकवण्यासाठी काही करावे असे सांगतात. कोबीच्या भाजीचा किस्सा आवडला त्यांचा.

एकंदर प्रतिसाद वाचून मनोरंजन झाले. आपण लोक स्वतःच्या चष्म्यातून पाहून किती झटकन निवड करून एखाद्याला गुन्हेगार ठरवून मोकळे होतो याचे आश्चर्य आणि गम्मत वाटली.

बापरे! खुपच पुढे गेला की हा धागा! १. अपर्णाबै समाजकार्य करतात हे मी सुद्धा ऐकुन आहे. पण त्यातही त्या वकिली करत नाहीत आता आणि कोर्टात लोकांना मदत करतात अशी दोन परस्पर विरोधी विधाने ऐकलेली असल्याने खरे खोटे देव जाणे. तरीही त्यांच्या कार्याचा आदर करुनन सांगते, त्यांची अनेक मते टोकाची आहेत. चांगले कार्य केले म्हणुन हे ही ऐकुन घ्यावे अशी कुणाची अपेक्षा नसावी. २. त्या काही का हेतुने बोलेनात, इथे लोक त्यांच्या व्हिडीओंचा वापर सुनांना.. बायकोला ऐकवायला वगैरे करत आहेत. त्यांच्या बोलण्याचा मतितार्थ त्यांच्या डोक्यात काही का असेना, अजुन त्यांच्या बाकी भाषणांमध्ये त्या काही का बोलेनात, जे सध्या सगळीकडे फिरतंय ते "बायकांनो भान ठेवा, नंतर बलात्काराचे मुद्दे लढवताएत, पण आधी भान नको का?" ,"पुरूषांसमोर केस विंचरतात काय.. हात काय वर नेतात.." ,"आजकाल शिकलेल्या मुलींना स्वयंपाक येत नाही, शिकलेली बायको करायची असेल तर पार्सलची तयारी ठेवा नाही तर स्वतः स्वयंपाक शिका" इ. आहे. ह्यातुन कितीही फिलॉसॉफिकल अर्थ काढायचा म्हणला तरी जो निघायचा तोच अर्थ निघतो. सार्वजनिक ठिकाणी अशी भाषणे देणार्‍या वक्त्याला "ह्या भाषणात मी असं बोलले असले तरी माझे भाषण क्रमांक ५ आणि ७ ऐका, मग तुम्हाला मुद्द्यांचा उलगडा होईल" असे म्हणता येत नसते. बरं, विषय समजा आजकालच्या स्त्रिवाद्यांच्या चुका किंवा बायका कसा कायद्याचा गैरफायदा घेतात असा काही असेल तर हे सिलेक्टिव्ह बोलणे समजु शकतो. पण "चला नाती जपुया" असे म्हणुन बायकांना झोडपणे अत्यंत चुकीचे आहे. भाषणाची सुरुवात ऐका - कुटुंबव्यवस्था मरायला टेकलीये म्हणून बोलतेय अशी म्हणुन होते ती बायका कशा कायद्याचा दुरुपयोग करातात, भान सुटतंय, धर्म बुडतोय, बंधनं नाहीत अशा अंगाने होत जाते. भाषणात सरसकटीकरण तर वाक्या वाक्याला आहे. शिकलेल्या, बाहेर जाणार्‍या बायका (खास करुन आयटी मधल्या) ह्यांच्या विषयी काहीही बोलल्या जातेय. जणु काही सगळ्याच्या सगळ्या आयटी मधल्या पोरी मातृत्व विकायल निघाल्यात. "माझं १५ लाखाचं नुकसान होतं बाळामुळे" हे म्हणणारी बाई भारतात तरी अजुन रेअर केस आहे. बाई एका उदाहरणाला बेमालुमपणे आजकाल आयटीच्या मुली असंच "सर्रास" करत आहेत असं प्रोजेक्ट करत आहेत. बाहेर काहीही काम करा, त्या कामाच्या जीवावर तुम्ही अधिकाराने लोकांना असे काही सांगता, तेव्हा तुम्ही समाजाची स्त्रियांच्या अनिर्बंध वागण्यामुळे भयानक अधोगती होत आहे चित्र उभे करता आणि अनेक लोक त्याचा सोयीस्करपणे स्त्रियांनी म्हणुनच घरात बसायला हवे असा अर्थ काढु शकतात. ३. भाकरी बडवण्याचा काय तो फायनल प्रतिवाद. मी मागच्या पानावर त्यांनी नक्की म्हणले आहे ते शब्द न शब्द लिहुन सांगितले आहे. त्यात त्या स्पष्टपणे म्हणत आहेत की "तुम्ही डॉक्टर असा, इंजिनिअर असा, .... अमुक असा...तमुक असा... अंतराळात जा.. पाताळात जा... स्वयंपाक आलाच पाहिजे, घरात आले अन नवरा म्हणला की जेवायला कर तर असं नाही म्हणता येत की भाषण देऊन आलेय, भाकरी करत नाही. नवर्‍यासमोर वकिली नाही चालत. नवर्‍यासमोर काही चालत नसतं. हे पक्कं लक्षात ठेवा. " (टाळ्यांचा कडकडाट!) ह्यात आता लोकांनी मला सांगाच की कसं "केवळ बायकांनी स्वयंपाक करावा" हे सूचित होत नाही. खास करुन हतोळकर. तुम्ही म्हणताय की ह्यात असं कुठे म्हणलंय की नवर्‍याने मदत करु नये वा नवर्‍याने स्वयंपाक करु नये. तर हे घ्या. मी तुम्हाला त्या जे म्हणल्यात ते लिहुन दिलंय. मागे तर लिंक पण दिलीये. ती क्लिक कराल तर अगदी ह्याच वाक्याला व्हिडिओ सुरु होईल. शिकलेल्या मुलींना स्वयंपाक येत नाही, शिकलेली बायको आणायची असेल तर पार्सलची तयारी ठेवा नाही तर स्वयंपाक शिका , केटरचा स्वयंपाक आणणार आहेत, सुनांना वेळ नाही. - ही सर्व वाक्ये त्या काही कौतुकाने म्हणलेल्या नाहीत. समाजाची कशी अधोगती चालु आहे त्यावर हे भाष्य आहे त्यांचं. एका भाषणाच्या पहिल्या २० मिनिटात ही रत्ने मला सापडलीत. आणि दुर्दैवाने हेच सतत व्हायरल होत आहे. "आजकाल मुलींना नवरा कसा हवा" ह्यात आयटीच्या मुली मातृत्व विकायला निघाल्यात हे इतकं ड्रामाटिक पद्धतीने सांगत आहेत आणि फेसबुक वर सतत हाच व्हिडीओ शेअर होतोय. मी एक साधं उदाहरण देऊन थांबते. माझी एक मैत्रिण आहे. त्यांच्या घरात / जातीत, तीच एक मुलगी आहे जी बाहेर पडुन प्रचंड शिकली. त्यासाठी पुण्याबाहेर राहिली. तिला एक मुलगा आवडायचा खुप. पण जाती बाहेरचा होता. तिने लग्न केले नाही त्याच्याशी. का? तर म्हणाली की जर मी घरच्यांच्या विरोधात जाऊन असं केलं तर माझ्या समाजाचे लोक नक्कीच असं म्हणतील की पोरी जास्त शिकल्या, घराबाहेर गेल्या की हे असं होतं. आणि मग लोक मुलींना तेच उदाहरण देऊन बाहेर जाऊ देणार नाहीत. मला काहीही झालं तरी वडीलांच्या मनाप्रमाणेच लग्न करायला हवं. माझं उदाहरण चुकीच्या कारणाने दिलं जायला नको. आपला समाज हा असा आहे. आज आयटीतल्या मुलींची क्लिप व्हायरल होतेय. कुठल्या तरी घरात एखाद्या मुलीच्या आयुष्यावर त्याचे पडसाद उमटलेही असतील. बायकांनी भान सोडु नका वाली क्लिप सुद्धा व्हायरल होऊन सुनांच्या व्हॉट्सअ‍ॅपवर धडकतेय. ह्यांच्यातलं कुणीही (नसलेला) गर्भितार्थ शोधणार नाही हे मी पैजेवर सांगते. पण बघा त्या बाई काय सांगताएत, हे असं होतं पोरींना डोक्यावर घेतलं की वगैरे सोयीस्कर अर्थ निघताएत हे नक्की.