इलेक्ट्रॉनिक्स - सदाभारीत प्रश्नोत्तरी धागा

या शिवाय प्राथमिक कांपोनंटस जसे कॅपॅसिटर, रझिस्टर, डायोड, वोल्ट्स, करंट त्यांची मोजमापे आणि ओळख इत्यादी माहिती कुणी देऊ शकले तर उत्तम!

मी चार वर्षांचा इलेक्ट्रॉनिक्स इंजीनीयरींगचा पदवी अभ्यासक्रम पुर्ण केल्यानंतर गेल्या बारा वर्षात कुठेही या माहितीचा वापर केला नाही. त्यामुळे तुम्ही या माहितीचा वापर कुठे कराल याबद्दल कुतूहल आहे.

मी इतक्यात अ‍ॅड्रुनोचा (अ‍ॅड्रिनो?) डेव्हलपमेंट बोर्ड मागवला आहे, आला की प्रश्न विचारायला सुरुवात करेनच

आरडुइनो बोर्डचे प्रोजेक्ट त्याच्याशी संबंधीत फोरमवर वाचायला छान वाटतात. प्रचंड उत्साह आणि चिकाटी नसेल तर बोर्ड काही दिवसांत अडगळीत जातो. :)

एफेमची रेंज घरात येत नाही ,मोबाइलची रेंज येत नाही त्यासाठी कोणी उपाय शोधले आहेत का? कोकणात बय्राच लोकांनी कौले काढून पत्रे घातलेत.पण त्यामुळे या अडचणी वाढल्या आहेत.फ्लॅट सिस्टिमात खिडक्या,बॅल्कनीच्या अॅल्युमिनियम फ्रेमसही रेंज अडवतात.फक्त ब्लुटुथ युनिट मिळते का?त्याला जुने प्रकारचे टिव्ही,साधे आपल्याकडचे स्पिकर जोडता येतील.

इलेक्ट्रिकच्या वस्तुंसाठीही धागा असायला हवा असं वाटलं होतं परंतू इस्त्री,ट्युबलाइट्सचा वापरच कमी झालाय.

सगळ्या इ कचऱ्याचे काय करायचे हे पण कुणीतरी सांगा. कुठे जमा करून घेतात का?

सदाहरीत प्रश्न धागा या रेग्युलर नावाला
ईलेक्ट्रॉनिक्सच्या संदर्भातला "सदाभारीत" शब्द जो वापरला तो
लयच भारी आहे.
शब्दयोजना प्रचंड आवडण्यात आलेली आहे.

"सदाभारीत" या भारी शब्दाने मी भारावुन गेलेलो आहे. असे "भारदस्त" नाव देउन आपण एक प्रकारे "ईलेक्ट्रॉनिक्स" क्षेत्राच्या प्रतिष्ठेला "हातभार" च लावत आहात. नाहीतर आजकाल नुसती "भारंभार" शब्दांची जंत्रीच बघायला मिळते. हल्ली जो तो उधार शब्दांचा "भारवाही" हमाल झालेला आहे. अशा युगात आपण केलेल्या कार्याचे जितके आ"भार" मानावे तितके कमीच.
ईलेक्ट्रॉनिक्स जिंदाबाद !!!
हा व वरील प्रतिसाद "भारावलेल्या"
अवस्थेत दिलेला आहे.

जमेल तशी माहीती देत जाईन. जरी मी यन्त्र अभियान्त्रीकीची पदवीका घेतली असली तरी मूळ ओढा "ईलेक्ट्रॉनिक्स" कडेच होता आणी आहे. [ "ईलेक्ट्रॉनिक्स" साठी मराठी प्रतिशब्द काय आहे?]

ऑफिस मध्ये ५ दिवसांचे [ रोज १ तास ] प्रशिक्षण घेऊन सहभागी जनांना स्वतः LED उघड-झाप करणारे सर्कीट / उजेडानुसार आवाज कमी-जास्त करणारा भोंगा बनवताना बघणे खुप रोमांचकारी असते.

या धाग्यावर तर याच पण इथेही या.
https://www.misalpav.com/node/37402

Electric,Electronics,computer यांसंबंधी समस्या,शंका विचारा,माहिती सामायिक करा.
एक दिवस पुर्ण व्हायच्या अातच १५ सदस्य झाले.

उत्तम विषयावरती धागा या धाग्यात इलेक्ट्रिकल बद्दल हि माहिती हवी. या धाग्यातून बरीच नवीन माहिती मिळेल असे वाटतेय . बरेच दिवस झाले एक विषय डोक्यात होता , ज्याची चर्चा मी ऑफिस मध्ये मित्राबरोबर केली होती पण त्यावरती वाचन काही होत नव्हतं . हा धागा आला आणि वाचायचं ठरवलं. तो विषय म्हणजे वायरलेस इलेक्ट्रिसिटी , म्हणजे कंडक्टर चा वापर न करता विजेचं wi -fi प्रमाणे होणारे वहन . याची सोप्या भाषेत मांडणी म्हणजे एक अँटेना (व इतर सर्किट ) असेल जो विजेचे मॅग्नेटिक फिल्ड किंवा इलेक्टोमॅग्नेटीक वेव्ह मध्ये रूपांतर करेल , दुसरीकडं एक रिसिव्हर (व इतर सर्किट ) असेल जो हि मॅग्नेटिक फिल्ड किंवा इलेक्टोमॅग्नेटीक वेव्ह catch करेल आणि ज्याचं परत विजेत रूपांतर करेल. सध्या तरी हे तंत्रज्ञान बाल्य अवस्थेत आहे , सरळ बोलायचं झालं तर ह्या तंत्रांज्ञानांचे दोन प्रकार होतात
१. Non-radiative Wireless Electric Transfer : हे तंत्रज्ञान छोट्या किंवा माध्यम अंतरासाठी वापर जाऊ शकते . याच्यामध्ये मॅग्नेटिक किंवा इलेक्ट्रिक फिल्ड हे माध्यम वापरले जाते वीज वहन करण्यासाठी.
२. Radiative Wireless Electric Transfer : हे तंत्रज्ञान जास्त अंतरासाठी वापर जाऊ शकते . याच्यामध्ये लेसर, रेडिओ वेव्ह , मिक्रोवेव्ह इत्यादी माध्यम वापरले जाते वीज वहन करण्यासाठी.
हे तंत्रज्ञान भविष्यात खूप उपयोगी होईल यात शंका नाही, इलेक्ट्रॉनिक्स गॅजेट चार्जिंग, कार चार्जिंग, बायोमेडिकल डिव्हिसेस पासून सोलर उपग्रहापर्यंत याचा उपयोग आहे. अधिक माहिती साठी खालील लिंक पहा
https://en.wikipedia.org/wiki/Wireless_power_transfer
https://edition.cnn.com/2014/03/14/tech/innovation/wireless-electricity/

अवांतर: मिपावरील बऱ्याच लोकांना हि माहिती असण्याची श्यक्यता असल्याने त्यातील तज्ञ् लोकांनी याबद्दल लेख लिहल्यास वाचाय आवडेल.

https://www.electronics-tutorials.ws/ इथे एसी, ड़ीसी, कॅप्स, डायोड़्स, etc सर्व माहिती मिळेल... :)

https://www.electronics-tutorials.ws/ इथे एसी, ड़ीसी, कॅप्स, डायोड़्स, etc सर्व माहिती मिळेल... :)

मला वाटतंय ह्या सारख्या धाग्यावर माहितीकम प्रतिक्रिया देताना त्या विषयाची चार वाक्यात summary लिहावी आणि त्यानंतर त्याच्या लिंक द्याव्यात. जेणेकरून मिपाकरांना पुढे वाचायचं कि नाही हे ठरवता येईल, तसेच ज्यांना कमी वेळात बेसिक कन्सेप्ट समजून घ्यायचाय त्यांना summary वरून कळेल. आणि summary सहज आणि सोप्या भाषेत असावी, काही वैज्ञानिक इंगर्जी शब्दांचे मराठीकरण टाळावे कारण सोयी पेक्षा गैरसोय होण्याची शक्यता जास्त. अर्थात ही सूचना आहे व्यवस्थीथपणा येण्यासाठी, लिहिणारे त्यांना जसे हवे तसे लिहू शकतात.

सद्ध्या एका रेडीओ रिसीव्हर सर्किटवर काम करतो आहे. हे झाल्यावर रेडीओ ट्रान्स्मीटर तयार करणारे.
(टीपः मी HAM RADIO operator आहे. माझ्याकडे रेडीओ transmitting साठी अधिक्रुत लायसन्स आहे.)

https://www.misalpav.com/node/37402
सदस्य होऊ इच्छिणार्यांना विनंती. कृपया आपला व्हॉटस्अप क्रमांकही द्या.त्याशिवाय कसं सामील करणार?
अजूनही कोणी राहिले असल्यास कृपया व्यनिवर कळवा.

धागा आवडला

ईलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमध्ये अनेक छोटे छोटे भाग/पार्ट्स असतात. यांना तांत्रिक भाषेत मोड्युल म्हणतात. हे मोड्युल डायोड, ट्रान्सिस्टर, रेसिस्टर, कॅपॅसिटर, इण्डक्टर, इण्टीग्रेटेड सर्किटस (आयसी) आणि एसी/डीसी व्होल्टेज सोर्स अशा अनेक काम्पोनंटची विशिष्ट जोडणी करुन बनवलेले असतात.

या प्रत्येक काम्पोनंटचे काम करण्याचे स्वतःचे असे एक तत्व असते. उदा. डायोडमधून विद्यूत प्रवाह फक्त एकाच दिशेने वाहतो; विरुद्ध दिशेने विद्युत प्रवाह सोडल्यास तो अडवला जातो. तसेच या काम्पोनंटची त्यांच्या निर्मिती प्रक्रियेनुसार ठराविक अशी विद्युत प्रवाह वाहून नेण्याची आणि विद्युत दाब सहन करण्याची विशिष्ट क्षमता असते. या सार्‍या बाबींचा एकत्रित विचार करुन काही उपयुक्त जोडणी (सर्किट) बनवता येईल यावर संशोधन होत असते. त्यासाठी सुरुवातीला गणिती पद्धतीचा वापर जोडणीच्या विविध काम्पोनंटमधून किती विद्युत प्रवाह जाईल, किती विद्युत दाब असेल, त्याचा विविध काम्पोनण्टवर काय परीणाम होईल, ते कसा प्रतिसाद देतील याचा कागदावर कच्चा लेखा जोगा घेतला जातो.

आता वेळ आलेली असते हे "डीझाईन" खरंच आपल्या गणिताप्रमाणे काम करतंय का हे तपासण्याची. त्यासाठी सारे काम्पोनंट "ब्रेडबोर्ड" नावाच्या भोकांची रांग असणार्‍या बाहेरुन प्लास्टीक असणार्‍या परंतू आतून या भोकांच्या रांगा विशिष्ट पद्धतीने जोडलेल्या असलेल्या फळकुटावर ठेवून ते जोडले जातात.

या जोडणीला डिझाईनप्रमाणे काही ठराविक अ‍ॅम्पियर आणि व्होल्टचा विद्युत पुरवठा केला जातो. आणि मग एक तर ती जोडणी अपेक्षेप्रमाणे चालते किंवा काही चुकले असल्यास धमाका होतो.

पूर्वी हीच पद्धत इलेक्ट्रॉनिक्स शिकणार्‍या विद्यार्थ्यांना विविध सर्किट्स शिकवण्यासाठी वापरली जायची.

अतिशय खर्चिक आणि काहीसा धोकादायक असा हा प्रकार होता. कारण हा वीजेचा खेळ होता. अगदी मोठा अपघात झाला नाही तरी काम्पोनंट सर्रास जळायचे. यावर उपाय शोधला गेला ईलेक्ट्रॉनिक सर्कीट डीझाईन सिम्युलेटरचा.

ईलेक्ट्रॉनिक सर्कीट डीझाईन सिम्युलेटर हे असे सॉफ्टवेअर असते जे आपले डिझाईन व्हर्च्युअली तपासू देते. यातील जोडणी प्रत्यक्ष जोडणीप्रमाणे विविध जोडांच्या ठिकाणी ठराविक विद्युत प्रवाह आणि विद्युत दाब दाखवते.

याचा फायदा असा की हे सारे व्हर्च्युअल असल्याने प्रत्यक्ष जोडणी तपासणी करताना वीज हाताळतानाचे धोके इथे नसतात. शिवाय प्रत्यक्ष काम्पोनंट वापरायचे नसल्याने तो खर्च वाचतो. एकच डिझाईन फेरफार करुन तपासता येते.

अभियांत्रिकी महाविद्यालयांमधून वापरल्या जाणार्‍या "ईलेक्ट्रॉनिक वर्कबेंच" या ईलेक्ट्रॉनिक सर्कीट डीझाईन सिम्युलेटरचे एक चित्र.

गावडे सर, धन्यवाद

इलेक्ट्रिक करंट चे दोन प्रकार आहेत AC आणि DC हे आपण जाणताच. (उदारणार्थ घरात पाण्याची मोटार AC वर चालतात तर सर्व इलेक्ट्रॉनिक्स उपकरणे DC वर चालतात.) आज आपण पाहतो कि AC करंट हा पॉवर transmission साठी वापरा जातो याची खूप फायदे आहेत म्हणून, एक तर रेसिस्टीव्ह लॉसेस कमी आहे DC पेक्षा जास्त व्होल्टेज वापरल्यामुळे, तसेच व्होल्टेज स्टेप उप/स्टेप डाउन सहजरित्या करता येते. तसेच जास्त व्होल्टेज वापरल्यामुळे flow होणारा करंट कमी होतो ज्यामुळे वायर चे diameter कमी असतात, हे एक कारण आहे की मोठ्या टॉवरच्या ओव्हरहेड वायर मधून जास्त व्होल्टेज असत. परंतु समुद्रातून जाणाऱ्या वायर मधून DC पॉवर transmission जास्त फायदेशीर होते (AC पॉवर transmission केबल सुद्दा आहेत), कारण हवेतून होणाऱ्या पॉवर transmission साठी inductive and capacitive losses कमी असतात त्यामुळे तिथे AC करंट फायदेशीर तर समुद्रातील केबल मध्ये inductive and capacitive losses जास्त असतात त्यामुळे तिथे DC करंट फायदेशीर.

अता महत्वाची स्टोरी, 19 शतकाच्या शेवटी (1880-1890) अमेरिकेत वीज पुरवठा करणाऱ्या कंपन्यांपैकी दोन महत्त्वाच्या कंपन्या म्हणजे Edison Electric Light Company ( आपल्या बल्ब वाल्या थॉमस एडिसन ची कंपनी) आणि Westinghouse Electric Company ( जॉर्ज वोशिंग्टनहोऊस याची कंपनी). तर यातील एडिसन च्या कंपनीचं अस म्हणणं होत की DC करंट हा पॉवर transmission साठी उत्तम आणि उपयोगी आहे, तर AC करंट हा धोकादायक आणि निरूपयोगी तसेच खर्चिक आहे. मात्र याच्याविरोधी जॉर्ज आणि निकोला टेलसा (ज्याने मॉडर्न AC ट्रान्सफॉर्मर बनवला) ह्यांनी एडिसन ची मत खोडुन काढत होते तसेच AC पॉवर transmission मध्ये नवीन नवीन शोध लावून AC च महत्व पटवून सांगत होते. हि 10 वर्षे अमेरिकेचं वीज क्षेत्र ह्या giant लोकांच्या आरोप प्रत्यारोपात ढवळून निघाले ह्या गोष्टीला war of currents म्हंटल जात . अर्थात लवकरच जास्त अंतरावर पॉवर transmission करण्यासाठी AC ची उपयोगिता लक्ष्यात आली आणि जसा त्याचा वापर वाढला तसा एडिसन ची कंपनी तोट्यात जायला लागली याचा शेवट कंपनी विकण्यात झाला.
अधिक माहिती खाली वाचा. तसेच काही कमी किंवा अपूर्ण असेल तर भर हि घाला.

1. https://www.history.com/news/ask-history/what-was-the-war-of-the-curren…
2. https://www.scienceninjas.ca/war-history-electric-currents/
3. https://en.m.wikipedia.org/wiki/War_of_Currents

मला डिजिटल to अनालॉग ऑडिओ कन्वर्टर करायचा आहे (ऑप्टिकल to 3.5MM jack) कोणी मदत करू शकतो का? बाजारात 1000rs पर्यंत उपलब्ध आहे पण स्वतः बनवण्याची इच्छा आहे.

https://www.amazon.in/FiiO-D03K-Optical-Stereo-Converter/dp/B009346RSS?…

होय
माझ्या LED TV चे ऑडिओ आउटपुट ऑप्टिकल आहे म्हणून हवंय.
असो धन्यवाद आता विकत घेण्या शिवाय पर्याय नाही.

मला ठाण्या-ंमुबंई मध्ये रिमोट कंट्रोल हॉबी कार आणि टॉय रिपेअर करण्या साठी माहिती हवी आहे. मी थोडा प्रयत्न केला पण सर्कीट बोर्ड जळाला चुकुन..

रोधक अर्थात रेझिस्टरचा उपयोग सिग्नल लरवल अॅडजस्ट करण्यासाठी कसा केला जातो?

जुन्या न चालणाय्रा इले वस्तू कुठे टाकायच्या हा प्रश्न अगोदर विचारला आहे. cnbc awaaj चानेलवर टेकगुरू कार्यक्रमात आज दाखवलय . उद्या सकाळी रिपीट 07.00-07.30 पहिल्या पाच मिनिटात आहे.