ईशावास्य उपनिषदातला शांतीमंत्र

पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥
मला गमलेला अर्थ.
"ते ( ईश्वरी तत्व ) एक पूर्णस्वरूप असून तेच माझ्यामध्ये वास करते.
जसे पूर्णातून पूर्ण निर्माण होते तसे 'मी' त्या (तत्वा)तून निर्माण झालो अथवा त्यात विलय पावलो (तथापि ) पूर्णात पूर्ण मिळवले किंवा पूर्णातून पूर्ण जरी बाजूला काढले तरी पूर्णच शिल्लक राहते, तद्वत 'मी'ला त्या (तत्वा)तून बाजूला काढता येत नाही. तस्मात, 'मी' त्या ईश्वरी तत्वाचाच अंश असून, मी व ते आपल्यामध्ये पूर्ण आहोत."

अजुन एक अप्रतिम लेख संक्षीसर !
______________________________________________________

अवांतर १: हा श्लोक आठवला की एक जुनी आठवण जागी होते :
साधारण दोन एक वर्षापुर्वीची गोष्ट. अमेरिकेत डेस्टिनच्या समुद्र किनार्‍यावर उभा होतो. पांढर्‍या शुभ्र रेतीचा समुद्र किनारा अन समोर पसरलेला अथांग निळाशार बे ऑफ मेहिको. साधारण सुर्यास्ताची वेळ होत आली तेव्हा कमरेइतक्या खोलभर पाण्यात जाऊन उभा राहिलो अन सुर्याला अर्घ्य देण्यासाठी ओंजळभर पाणी हातात घेतले... तेव्हा आठवला हा श्लोक :

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥

हे हातात घेतलेले ओंजळभर पाणी हा समुद्रच आहे , अन समोर जो क्षितिजापर्यंत पसरलेला अथांग जलधी आहे तो ही समुद्रच आहे , त्या समुद्रातील केवळ ओंजळभर पाणी उचलुन आपण हा आपल्या हातातील समुद्र तयार केला आहे, आणि हे असे ओंजळभर पाणी हातात घेतल्याने समुद्राचे समुद्र असणे काही कमी जास्त होत नाही , समुद्र समुद्रच रहातो!

आपले अस्तिव काही असेच आहे , त्या पूर्ण परम्यात्माचा एक छोटासा अंश आपण धारण करुन आहोत तोहि परमात्मा आणि हाही परमात्माच. असा अंश बाजुला केल्याने ना त्याचे असणे कमी जास्त होते ना ह्याचे ! पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते !! शिवाय मला हा समुद्र केवळ क्षितिजापर्यंत दिसतोय , पण तो नक्कीच त्याच्याही पार आहे क्षितिजापर्यंत पहाता येणे ही माझ्या डोळ्यांची मर्यादा आहे , समुद्राची नाही तसेच परमात्म्याचे जेवढे 'स्व'रुप मला जाणता येते , तो त्याच्याही पार आहे , जेवढे मी जाणले ते माझ्या आकलन क्षमतेची मर्यादा आहे , परमात्म्याची नव्हे ! आणि दुसरी महत्वाची गोष्ट म्हणजे समुद्र ही केवळ उपमा झाली , एक काळ असा होता जेव्हा समुद्र नव्हता , आज आहे , पुढे कादाचित नसेलही . आपले अस्तित्व तसे नाही आपण आहोतच आहोत !

आता उपमे द्यावे जळ । तरि ते काळांतरी आटेल सकळ । सद्गुरुरुप ते निश्चळ । जाणार नाही ॥ २३ ॥

जे मुळ स्वरुप आहे, त्याला काय उपमा देणार ?

तयासी उपमा काय द्यावी । नाशिवंत सृष्टी आघवी । पंचभूतिक उठाठेवी । न चले तेथें ॥ ३०॥
म्हणौनी सद्‌गुरु वर्णवेना । हे गे हेचि माझी वर्णना । अंतरस्थितीचिया खुणा । अंतर्निष्ठ जाणती ॥ ३१॥

ॐ शांतिः शांतिः शांतिः॥

विचारांची तंद्री भंगली तेव्हा सुर्य क्षितिजाच्या पार गेला होता अन हातातील समुद्र थेंब थेंब करुन त्याच्या मुळ स्वरुपात विलीन झाला होता. क्षणभर मनात विचार आला, 'अरेरे अर्घ्य द्यायचे राहुनच गेले की' अन झटकन विचार पालटला - 'झाले की मित्रा अर्घ्य देवुन ! आता कुठे काय राहिलंय !'

आतां होणार तें होईना कां । आणि जाणार तें जाईना कां । तुटली मनांतील आशंका । जन्ममृत्यूची ॥ ४४॥
________________________________________

अवांतर २: वैकुंठाच्या इथेच अजुन कोठेतरी तुकोबांचा एक अभंग लिहिला आहे , त्याची प्रकर्षाने आठवण झाली !!

2658
जाला प्रेतरूप शरीराचा भाव । लिक्षयेला ठाव श्मशानींचा ॥1॥
रात्रदिवस रडती कामक्रोधमाया । ह्मणती हायहाय यमधर्म ॥ध्रु.॥
वैराग्याच्या शेणी लागल्या शरीरा । ज्ञानािग्न भरभरां जीवित्वेसी ॥2॥
फिरविला घट फोडिला चरणीं । महावाक्य ध्वनीं बोंब जाली ॥3॥
दिली तिळांजुळी कुळनामरूपांसी । शरीर ज्याचें त्यासी समर्पिलें ॥4॥
तुका ह्मणे रक्षा जाली आपोआप । उजळला दीप गुरुकृपा ॥5॥

श्लोकावरील चर्चा चांगली चाललीय पण हे वाचतो कोण ? आणि वाचल्यावर त्यानुसार बोध घेतो कोण ? आणि बोध घेऊन त्याप्रमाणे आचरण करतो कोण ?
मला मागच्या जन्मात पडलेला प्रश्न आताही पडतोय. स्मशानात गेले तरी लोक आपल्यालाही एक दिवस इथे यायचे आहे हे समजून घेत नाहीत. निदान त्यांच्या वर्तणुकीवरुन तरी तसे दिसत नाही. मोबाईलवर बोलणे, चॅटींग सगळे चालूच, अंत्यविधी झाला की लगेच बाजूच्या हॉटेलात जाऊन खाणेपिणे सुरु.
हे सगळे नसले तरी अमका कसा गेला, तमक्याचा विधी कसा झाला, शेअरमार्केटच काय झालं ? मोदी आज काय बोलले ? हे सर्व विषय चालूच.
त्यामुळे काहीही श्लोक लिहा, लोकांना काही शष्प फरक पडत नाही.

खर्‍या अर्थाने या अर्थाने मुढ लोकांनीच मृत्युच्या भयावर विजय मिळवलाय हेच खरे ! विचारवंत विचार करुन करुनच मरतोय रोज !

मला संस्कृत येत नाही, आणि अध्यात्म कळत नाही.. पण इथल्या चर्चेवरून कळल्याप्रमाणे

जो है, सो है..
तेरे होने ना होने से घंटा फरक नही पडता..

हा त्या श्लोकाचा अर्थ असावा..

साला, आधीच माणूस स्मशानात गेल्यावर डीप्रेस्ड असतो. त्यात त्याला श्लोकाचा अर्थ सोपा (?) करुन 'ऐ, तू फालतू आहेस. घंटा काही फरक नाही पडत' सांगून कशाला आणखी पिडावा? त्यापेक्षा, श्लोक तसाच विना-सुलभीकरणाचा राहू द्या.. त्याचा अर्थ लावण्यात तेवढाच टाईमपास होईल लोकांचा..

व्वा क्या बात!!
ही चर्चा वाचून मी समाधी घ्यायला मोकळा आता!!

OK

इनोचा ट्रक गिफ्ट करायचा आहे, माझा प्रतिसाद आवडलेल्यांनी पटापट जेपीकडे कॉन्ट्री जमा करा. =))

मस्त चर्चा..
चालु द्या ,वाचतोय..

-जेपी

हेही 'मी' आहे, तेही 'मी' आहे
माझ्यातून 'मी'पण निर्माण होते,
माझ्यातून 'मी' जरी काढिला
अंती 'मी' निरंतर उरतो......

ॐ शांतिः शांतिः शांतिः॥

खरं तर प्रतिसाद देणार नव्हतो पण तुमचे भलतेच गैरसमज झालेत, म्हणून लिहीतो.

>> माझे गैरसमज झाले हे ठरवणारे तुम्ही कोण? उचलली जीभ लावली टाळूला. वा भै वा.

त्या श्लोकाचा शब्दानुवाद आणि त्यावर ओशोंचं भाष्य असं आहे

>> ओशो तुमची प्रायवेट प्रॉपर्टी आहे काय? किंवा फक्त जगात ओशो तुम्हालाच समजला इतरांना छाट माहितीनाही हे कसे ठरवले?

तस्मात, ज्यांना समजलं ते सिद्ध झाले. आणि असे सिद्ध हाताच्या बोटावर मोजण्या इतकेही नाहीत. ज्यांना समजलं नाही त्यांच्यासाठी विस्तार केला जातो. थोडक्यात, नुसतं वाचून लोकांना सत्य समजलं असतं तर सर्वत्र शांतता आणि सौहार्द दिसला असता, पण वास्तविकता नेमकी विपरित आहे.

>> किती विरोधाभास. वाचून समजत नाही हे कबुल करताय मग एवढा लेख लिहून एका शब्दासाठी एवढी बुंदी पाडन्याची गरज काय? ज्यांना समजलं त्यांना असले श्लोक-बिक वाचून नाही समजलं एवढं तरी कळतं का?

तुम्हाला अध्यात्माची शून्य माहिती आहे ते एकवेळ ठीक, पण काँटेक्स्ट न कळवा हे दुर्दैव.

>> मला शून्य महिती आहे ह्याचं डिक्लेरेशन देण्याचा तुमचा काय संबंध? तुम्ही इथे सरळ माझी किव करण्याचा केविलवाणा प्रयत्न करत आहात. हास्यास्पद आहे हे. =))

सारं अध्यात्म हा अमृताचा शोध आहे. आणि शांतीमंत्र वैकुंठात ज्यानं डिस्प्ले केलायं त्याचं खरं कौतुक आहे. त्या मंत्राचा अर्थ उलगडला तर मृत्यू देहाला आहे याची जाणीव जनसामान्यांना होईल आणि राहत मिळेल असा उद्देश आहे.
>> कोण अमृता?? स्मशानात जाऊन शोध घेतात तीचा? मंत्राचा अर्थ उघड आहे हे तुम्हाला कळलं नाही यातच काय ते आले. "उलगडला तर" ह्या शब्दातून तुम्हालाच जणू उलगडलाय अशी टिमकी वाजवणे दिसते. जनसामान्यांना राहत वैगरे फेकंफाक आहे.

इथे पुन्हा अध्यात्मिक अनाकलानाची किमयागिरीच आहे. `हे' आणि `ते' म्हणजे ज्याला पूर्णत्व म्हणतात ते तत्त्व (अणू रेणू वगैरे नाही) आणि आपण एकच आहोत. तस्मात, पूर्णत्वात उप्तत्ती, स्थिती आणि लय या घटना उघड दिसल्या तरी पूर्णत्वाला त्यानं बाधा येत नाही. हे `पूर्ण तत्त्व' काय आहे याचा शोध म्हणजे अध्यात्म आहे.
>> मग काय मी हिब्रूत बोललो? ज्याला पूर्णत्व म्हणतात ते काय आहे हेच शोधणं चाललंय ना तुमचं? मग अणू रेणू नाही हे सांगितलं पण मग ते काय आहे हे का नाही सांगत. तुम्हाला तर उलगडा झालाय म्हणं.

येस, मला पूर्णत्वाचा उलगडा झालेला आहे.
>> शाब्बास. मोक्षाच्या काउंटरवरुन टोकन घेतलं का?

सत्यमेव जयते म्हणजे ते `पूर्णतत्व' सदाविजयी आहे. अर्थात, तुम्हाला सत्य म्हणजे काय याचा अनुभवच नाही. आणि त्यामुळे सत्य म्हणजे जनसामान्य समजतात ते `खरं' इतका फक्त `शब्दार्थ' माहिती आहे. "सत्य नेहमी जळते" इतकं भंपक विधान करुन तुम्ही स्वतःचंच हसं करुन घेतलं आहे. आता तुम्हाला कल्पना येईल की ते पूर्णतत्त्व सदाविजयी आहे कारण ते एकच आहे. तिथे हारजित हा प्रश्नच नाही.

>> हारजीत हा प्रश्नच नाही तर 'जयते'चा का उल्लेख आहे? तुमचा हा आडंबरी खटाटोप जनसामान्यांना त्या श्लोकाचा अर्थ कळावा म्हणुन आहे ना? मग मी ही ते उदाहरण जनसामान्य श्लोकाचे काय अर्थ घेतात ह्यासाठी दिलंय. बाकी तुम्ही ठोकून विधानं करता त्याने भारी करमणूक होते. जोकर मी आहे पण कला खरी तुमच्यात आहे ब्वॉ. _/\_

आपण ते पूर्णत्व आहोत कारण ते पूर्णत्व एकच आहे. त्या पूर्णत्वाशिवाय इतर काहीही नाही, त्यामुळे तो अनुभव साधना आणि आकलनाची कुशाग्रता यांनी येतो. अर्थात, तुम्हाला त्याची सुतराम कल्पना नाही त्यामुळे मेडिसिन आणि फायनान्सची टर्मिनॉलॉजी वगैरे घोळ केला आहे आणि ज्या प्रतिसादकांची आकलनक्षमता तितपतच आहे त्यांना प्रतिसाद भावला आहे.

>> तुमचं खरं दुखणं इथं आहे. इनोचा टेम्पो मागवला आहे. पितांबर घट्ट धरुन ठेवा. क्षुल्लक विरोधही इतका जिव्हारी लावून घेतलाय तुम्ही? ते 'सुखेदुखेसमेकृत्वा' तर सोडाच, प्लेगृपमधेही नाही हे स्पष्ट आहे.

आकाशाचा अध्यात्मिक अर्थ शून्य असा आहे. अमर्याद आणि व्यापक स्पेस ज्यात सर्व निर्मिती स्थिती आणि लय आहे. त्यालाच उपनिषदाचा ऋषी पूर्ण म्हणतोय. तुमच्या अज्ञानाचा कळस इतका आहे की `आकाश पृथ्वीला टेकलं की संपतं. (सामान्य जनकल्पना).' असं तुम्ही म्हटलंय. म्हणजे `सामान्य कल्पना हे फक्त बचावात्मक आहे. आकाश पृथ्वीच्या खाली, वर, अणू रेणूमधे, यत्र-तत्र आणि सर्वत्र आहे. आकाश आणि अवकाश एकच आहेत कारण तो फक्त निर्देश आहे. ते 'सार्वभौम' म्हणजे चराचर व्यापून आहे. अर्थात याचा तुम्हाला ना अनुभव ना चिंतन त्यामुळे आकाशाशिवाय सूर्य देखिल निर्माण होऊ शकणार नाही आणि या लाखो-अरबो ग्रहमालिका फिरुच शकणार नाहीत याची कल्पना देखिल करता आली नाही. मग ते आकाशच पूर्णत्व आहे इतका गहन उलगडा न झाला तर नवल काय?

>> हे हे. माझा अनुभव चिंतन ठेवू बाजुला. हे आकाश जे चराचर व्यापून आहे. ते 'चराचर'च आकाश व्यापून आहे असे नाही वाटत?

हा तुमचा अनुभव नाही ! तुम्हाला केवळ शब्द माहिती आहेत. `अहं ब्रह्मास्मी' ही संकल्पना नाही, वस्तुस्थिती आहे आणि `पूर्णमदः पूर्णमिदं' याचा नेमका तोच अर्थ आहे ! `तत्त्वमसि' ही दुसरी संकल्पना नाही. आपणच ते पूर्णत्व आहोत हे सांगायचा फक्त वेगळा बाज आहे.

>> मग तुमचा काय अनुभव. आम्ही तर ऐकलीय एक फकिराची गोष्ट. नाव आठवत नाही. समजुया अब्दुल. काही गैरसमज झाला आणि गावातल्यांनी फकिराला खुप मारलं अगदी रक्त पडेस्तोवर. फकिराने काही विरोध केला नाही. मग गावकर्‍यांना चूक कळली तर त्याची माफी मागून जखमांची सुशृषा करायला लागले. तो गप्प्च. कुणी विचारले फकिराला, काय बाबा, तुला मारनार्‍यांचा राग नाही आला, ह्या सेवा करनार्‍यांबद्दल प्रेम नाही वाटत. तो बोलला. अब्दुलने मारले, अब्दुलने मार खाल्ला, अब्दुल सेवा करत आहे. कुणावर रागावू, प्रेम कुणावर करु?

अध्यात्मिक ग्रंथांच शून्य वाचन किंवा केवळ शब्दापलिकडे शून्य आकलन इतकंच म्हणता येईल! सर्व धर्मग्रंथ किंवा गुरु-शिष्य संवाद (उदा. भगवद्गीता) सत्याकडेच निर्देश करतात. आणि सिद्ध पुरुषांची वक्तव्य साधकांना युगानुयुगे मार्गदर्शक ठरतात. या वेगळं त्यांचं काही प्रयोजन नाही.
>> मी काय अरबीत सांगितले? सिद्ध पुरुषांना गरज नाही हो आध्यात्मिक ग्रंथांचं वाचन आणि आकलन करत बसण्याची. परत यादी काढा. किती सिद्ध पुरुषांमधे वेदशास्त्रौपनिषदसंपन्न होते? "नुसतं वाचून लोकांना सत्य समजलं असतं तर सर्वत्र शांतता आणि सौहार्द दिसला असता, पण वास्तविकता नेमकी विपरित आहे" हे तुम्हीच म्हटलंय. किती विरोधाभासी वक्तव्यं असावित?

न तुम्हाला अध्यात्माची काही समज ना आकलन, तस्मात संपूर्ण प्रतिसाद बोगस झाला आहे.

>> बोगसांना बोगसच वाटणार. नथिंग सरप्राइजिंग.

दिक्षा आणि अनुग्रह हे प्रकार फार जुने झाले याची तर तुम्हाला सुतराम कल्पना नाही.

>> =)) तुम्हाला मी काय म्हणतोय हेच कळत नाही, श्लोकाचे अर्थ लावायला चाललात. धन्य आहे.

इंटरनेट हे संवादचं माध्यम आहे आणि यावरनं अध्यात्मिक संवाद सुद्धा होऊ शकतो पण ते तुम्हाला समजेल अशी शक्यता नाही.
>> चलु द्या. इंटरनेटवरुन आध्यात्मिक संवाद. व्वा. उद्या म्हणाल इंटरनेटवरुन मुलंबाळंही होतात. मला खरंच समजणं शक्य नाही ते.

या संकेतस्थळा बाहेरचे माझे असंख्य चाहते माझ्याशी सतत संपर्कात असतात आणि माझं लेखन त्यांना उपयोगी होतं. अर्थात, त्याबद्दल कोणतीही जळजळ न होऊ देता, संपूर्ण प्रतिसाद तुम्ही शांतपणे वाचला असेल तर थोडा फार प्रकाश तुम्हाला आणि इथल्या विरोधकांनाही पडेल हे नक्की.

>> चाहते? बिचारे भटकलेले जीव. इश्वर त्यांना सद्गती देओ आणि त्यांच्या कर्माचा विपाक लवकर निस्तरो.

बाकी काही असो. जळजळ होण्यामधे तुमचा हात कोणी धरु शकत नाही हे अगदी तुम्ही सिद्ध केलंय हा प्रतिसाद टंकुन. ते माझे गैरसमज वैगरे दूर करण्यासाठी नाही तर माझ्या प्रतिसादाला चार दोन जणांनी व्वा म्हटले म्हणून जळजळ झाली तुमची हे समजायला सूज्ञ असायची गरज नाही.

मोह माया मत्सर काम क्रोध लोभ षडरिपूंपासून सुटका नाही, म्हणे मला पुर्णत्व गवसलंय.
पैले अपना घसरता पितांबर संभालो, मग लोगोंको ग्यान शिकाओ

धागा आता पुर्णत्वाकडे वाटचाल करत आहे. आता खर्‍या अर्थाने अमृतपान चालू झाले आहे.

कांटे का मुकाबला.
दोनो प्रतिद्वन्दी ताकदवर और अत्यंत मंजे हुए खिलाडी जाने जाते है| कोई भी पीछे नही हटेगा, देखना है के किसकी होगी जीत|

देखिये आज का महामुकाबला!

कांटे का मुकाबला.
दोनो प्रतिद्वन्दी ताकदवर और अत्यंत मंजे हुए खिलाडी जाने जाते है| कोई भी पीछे नही हटेगा, देखना है के किसकी होगी जीत|

देखिये आज का महामुकाबला!

संक्षी अथवा विठा हा ड्यू आयडी आहे काय? मस्त बेअरिंग पकडता राव. माईसाहेब, शरदिनी नंतर तुम्हीच!

लैच लौ यु!