डनिंग-क्रुगर इफेक्ट

अ
अमृता_जोशी यांनी
 ·  लेख
लेख
१९९९ मध्ये अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ डेविड डनिंग व जस्टीन क्रुगर यांनी केलेल्या एका मानसशास्त्रीय निरक्षण प्रयोगातून पहिल्यांदा 'Dunning Kruger Effect' या नावाचा एक सखोल अभ्यास समोर आला. सध्या ही सर्वात कॉमन मानसिक स्थिती असून जवळपास ८७% लोक या स्थितीतून एकदा तरी जातात. 'डनिंग-क्रुगर इफेक्ट' या अवस्थेत तुलनेने अकुशल व्यक्ती स्वतःची क्षमता खरोखर आहे त्यापेक्षा जास्त समजतात व वाजवी पेक्षा जास्त स्वाभिमान, आत्मविश्वास बाळगतात. कुठलीही टीका अथवा नकारात्मक अभिप्राय त्यांना अजिबात सहन होत नाही. डनिंग व क्रुगर यांना या अभ्यासाची प्रेरणा मेकऑर्थर व्हीलर नामक एका व्यक्ती पासून मिळाली होती, ज्याने लिंबाचा रस हा अदृश्य शाई सारखा काम करतो व तो सीसीटीवी केमेऱ्यात रेकोर्ड होत नाही अशा गैरसमजापोटी तोंडाला लिंबाचा रस फासून बॅंक लुटण्याचा प्रयत्न केला होता. 'डनिंग-क्रुगर इफेक्ट' या स्थितीत असणारे लोक:
  1. त्यांची अकार्यक्षमता ओळखू शकत नाहीत
  2. त्यांचे अपुरेपण व मर्यादा ओळखू शकत नाहीत.
  3. इतरांच्या कुशलते बद्दल नेहमी नकारात्मकच असतात.
  4. त्या कौशल्याचे पूर्ण ज्ञान आल्यानंतर अथवा योग्य प्रशिक्षण घेतल्यानंतर आपण अगोदर अज्ञानी होतो हे मान्य करतात.
हा झाला विकीबाबांच्या माहितीचा मराठी अनुवाद आता याची काही उदाहरणे. फेसबुकवर गेल्यानंतर स्वतःचाच फोटो टाकून स्वतःच्या दिसण्याबद्दल स्वतःच स्तुती करणारे लोक पाहिलेत? चित्रपट पाहून आल्यानंतर लगेचच 'My review of XYZ' असे टंकून त्या चित्रपटाचे समीक्षण करणारे लोक पाहिलेत? एखाद्या परीक्षेत अथवा स्पर्धेत काहीच येत नसल्यामुळे अयशस्वी झालेले परंतु लगेचच आइनस्टायीन, बील गेट्स व धीरूभाई अंबानी चे उदाहरण देणारे लोक पाहिलेत? काहीच माहिती नसताना देखील स्वतःचे श्रेष्ठत्व सांगणारे लोक पाहिलेत? 'Love me or hate me but never ignore me' असे किंवा 'maah lyf maah rulez' असे व्हाट्सअप स्टेटस असणारे लोक पाहिलेत? नसतील पहिले तर ही चित्रफीत पहा: मला 'डनिंग-क्रुगर इफेक्ट' च्या John Cleese यांनी केलेल्या व्याख्या सगळ्यात भारी वाटतात. 'people who are too stupid to know how stupid they are' आणि 'people who don't know that they don't know' सेक्स, ड्रायविंग, पोहणे,चेस व टेनिस खेळणे, पालकत्व या गोष्टींमध्ये ही स्थिती सर्वाधिक कॉमन आहे. अमेरिकेत तर जवळपास ९३% लोक स्वतःच्या ड्रायविंग विषयी या मानसिक स्थितीत आहेत.
वर्गीकरण
लेखनविषय (Tags)
समाज
लेखनप्रकार (Writing Type)
लेख
13892 वाचन
💬 प्रतिसाद (75)

प्रतिक्रिया

श्रीरंग_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 00:10 नवीन
रोचक आहे ही संकल्पना. थोडक्यात लिहिलय पण छान लिहिलय.

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 00:11 नवीन
धन्यवाद :-)
↩ प्रतिसाद: श्रीरंग_जोशी

निशांत_खाडे
Wed, 03/30/2016 - 00:22 नवीन
"उथळ पाण्याला खळखळाट फार" आणि "निम हकीम खतरे जान" ते हेच का? अवांतर: या विषयावर पहिल्यांदा वाचल्यावर मला फारच रोचक विषय वाटला होता हा. पण नंतर कुठेतरी 'Incomplete knowledge of the Dunning-Kruger effect could give you impostor syndrome' असे वाचायला मिळाले म्हणून असल्या मानसिक स्थितीन्विषयी वाचणे व आंतरजालीय संशोधन करणे मी बंद करून टाकले. कशाला नसत्या उचापती!

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 00:27 नवीन
"उथळ पाण्याला खळखळाट फार" आणि "निम हकीम खतरे जान" ते हेच का?
अगदी अगदी.
या विषयावर पहिल्यांदा वाचल्यावर मला फारच रोचक विषय वाटला होता हा. पण नंतर कुठेतरी 'Incomplete knowledge of the Dunning-Kruger effect could give you impostor syndrome' असे वाचायला मिळाले म्हणून असल्या मानसिक स्थितीन्विषयी वाचणे व आंतरजालीय संशोधन करणे मी बंद करून टाकले. कशाला नसत्या उचापती!
कुठे वाचलेत हे? काही दुवा वैगेरे असेल तर देता का?
↩ प्रतिसाद: निशांत_खाडे

रेवती
Wed, 03/30/2016 - 07:05 नवीन
सध्या ही सर्वात कॉमन मानसिक स्थिती असून जवळपास ८७% लोक या स्थितीतून एकदा तरी जातात. वरील माहिती आवडली. हसू आले. आपण सगळेच लोक या परिस्थितीतून कायम जात असतो असे वाटले. काही बाबतीत भ्रमाचा भोपळा फुटतो, मग शहाणपण येते. तिथे सुधारणा होईपर्यंत दुसरीकडे मनाच्या कोपर्‍यात यास्थितीची सुरुवात होते. मग सव्वाशेर कधी ना कधी भेटतो व त्या बाबतीत शहाणपण येते. हे सतत चालू असते असे वाटते. अर्थात याबाबतीत माझेच म्हणणे खरे असे मात्र नाही. ;)

अत्रे
Wed, 03/30/2016 - 08:00 नवीन
विषय आवडला। पण या दोन उदाहरणाचा संबंध कसा काय ते नाही कळालं। चित्रपट पाहून आल्यानंतर लगेचच 'My review of XYZ' असे टंकून त्या चित्रपटाचे समीक्षण करणारे लोक पाहिलेत? यात DK इफेक्ट कसा काय? परीक्षण तर कोणीही करू शकतो। एखाद्या परीक्षेत अथवा स्पर्धेत काहीच येत नसल्यामुळे अयशस्वी झालेले परंतु लगेचच आइनस्टायीन, बील गेट्स व धीरूभाई अंबानी चे उदाहरण देणारे लोक पाहिलेत? हे ती लोकं स्वतःला धीर देण्यासाठी करत असतील। कि बाबा असे पण लोक आहेत जे आधी अपयश येऊन मग मोठे झाले।

नीलमोहर
Wed, 03/30/2016 - 10:26 नवीन
याबाबतीत माझं आवडतं वाक्यः 'स्वतःला अतिशहाणे समजण्यात काहीच प्रॉब्लेम नाही, प्रॉब्लेम दुसर्‍याला मूर्ख समजण्यात आहे' बाकी अ जो, आपका लिखाण स्टाईल, आपके विचार, आपके अंदाज, कुछ जाने पहचानेसे लगते हैं.. शायद आपको पहले भी यहीं देखा है ;)

पैसा
Wed, 03/30/2016 - 12:46 नवीन
Image removed.
↩ प्रतिसाद: नीलमोहर

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 12:42 नवीन
सही!
↩ प्रतिसाद: पक्षी

गॅरी ट्रुमन
Wed, 03/30/2016 - 11:25 नवीन
मस्त विषय आणि लेख. मानसशास्त्राविषयी फार वाचलेले नाही. जे काही थोडेफार वाचले आहे ते डॅनिएल कॅनेमन या मानसशास्त्रज्ञाचेच लिखाण. अजून वाचायला आवडेल. तोपर्यंत अशा गोष्टींची ओळख करून देणारे असेच लेख येऊ द्या :)

मराठी कथालेखक
Wed, 03/30/2016 - 13:34 नवीन
अमेरिकेत तर जवळपास ९३% लोक स्वतःच्या ड्रायविंग विषयी या मानसिक स्थितीत आहेत.
म्हणजे नेमका काय गैरसमज आहे या ९३% लोकांचा ?

lgodbole
Wed, 03/30/2016 - 14:10 नवीन
सध्या आपला देश असाच आहे ना ?

राजेंद्र मेहेंदळे
गुरुवार, 03/31/2016 - 12:51 नवीन
नक्की किती "गोडबोले" आहेत? म्हणजे आडनावाने गोडबोले म्हणतोय मी.
↩ प्रतिसाद: lgodbole

श्रीगुरुजी
Wed, 03/30/2016 - 14:13 नवीन
चांगली माहिती आहे. पण खूपच त्रोटक वाटली. स्वतःबद्दल असे गैरसमज असलेले अनेकजण पाहण्यात आहेत. कदाचित मी स्वतःसुद्धा या अवस्थेतून गेलो असणार. अशा लोकांना स्वतःची कार्यक्षमता माहिती नसेल असे वाटत नाही. किंबहुना आपली मर्यादीत कार्यक्षमता ओळखूनच स्वतःची कमतरता लपविण्यासाठीच ही मंडळी स्वतः सर्वज्ञ असल्याचा आव आणून इतरांना कमी लेखून स्वतःचे महत्त्व वाढविण्याच्या प्रयत्नात असतात.

पिलीयन रायडर
Wed, 03/30/2016 - 14:19 नवीन
परीक्षण लिहीणे ह्या इफेक्ट मध्ये कसं आलं ते कळालं नाही. फारशी माहिती नसताना उगाच शो ऑफ करणारे किंवा अगदी मनापासुन स्वतःला महान समजणारे लोक पाहिले आहेत. रेवाक्का म्हणते तसं सगळेच थोड्याबहुत प्रमाणात असे वागत असतातच. टप्पे टोणपे खाऊन लाईन वर येतात सगळेच. स्वतःला कमी लेखणार्‍या किंवा आपल्या क्षमतेवर विश्वास नसणार्‍या मानसिकतेला काय म्हणतात?

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 22:32 नवीन
अरेरे.. हे विसरलेच टंकायचे.
स्वतःला कमी लेखणार्‍या किंवा आपल्या क्षमतेवर विश्वास नसणार्‍या मानसिकतेला काय म्हणतात?
हाही DK चा प्रकार आहे. येथे वाचा: https://en.wikipedia.org/wiki/Dunning–Kruger_effect
↩ प्रतिसाद: पिलीयन रायडर

सतिश गावडे
Wed, 03/30/2016 - 22:44 नवीन
स्वतःला कमी लेखणार्‍या किंवा आपल्या क्षमतेवर विश्वास नसणार्‍या मानसिकतेला काय म्हणतात?
कमी आत्मसन्मान (low self esteem) असलेली मानसिकता.
↩ प्रतिसाद: पिलीयन रायडर

मन१
Wed, 03/30/2016 - 14:32 नवीन
ह्या लिंक मध्ये एकेक दोन दोन ओळींत डनिंग क्रुगर सारख्या संज्ञा दिल्यात लिंक रंजक वाटली -- http://www.psyfitec.com/p/the-big-list-of-behavioral-biases.html

वेल्लाभट
Wed, 03/30/2016 - 14:38 नवीन
हहा.....हाहाहहाहाहाहा ! भनाट असेल त्यांची लेव्हल रे... ९३% लोकांची एकत्रित पण नसेल इतकी.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

बॅटमॅन
Wed, 03/30/2016 - 19:57 नवीन
माझी अजूनेक इच्छा म्हणजे वागळे विरुद्ध अर्णब यांची जुगलबंदी पाहणे.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

स्वधर्म
Wed, 03/30/2016 - 19:28 नवीन
नार्सिसिस्ट: स्वत:विषयी अत्यंत अवास्तव कल्पना बाळगणारे व स्वत:च्या प्रेमात पूर्ण बुडून गेलेले I Specialist Narcissistic Personality Disorder (NPD) गुगलून पहा. मजेदार!

सतिश गावडे
Wed, 03/30/2016 - 21:47 नवीन
>>Narcissistic Personality Disorder (NPD) गुगलून पहा. मजेदार! नार्सिसिझम हा मजेदार विषय नाही. टोकाचे नार्सिसिझम असलेली व्यक्ती आई किंवा वडील किंवा आयुष्याचा जोडीदार असेल तर आयुष्याचा नरक होऊ शकतो.
↩ प्रतिसाद: स्वधर्म

स्वधर्म
गुरुवार, 03/31/2016 - 11:37 नवीन
मजेदार नसतेच. त्याला नार्सिसिझमही अपवाद नाही. माणूस स्वत:विषयी एवढ्या अवास्तव कल्पना कशा बाळगू शकतो, या अर्थाने मजेदार म्हटले होते. DMS classification काही कारणाने पहावे लागले होते, तेव्हा अगदी कोडे सुटल्यासारखे वाटले होते.
↩ प्रतिसाद: सतिश गावडे

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 22:45 नवीन
फरक भरपूर आहेत, पण थोडक्यात सांगायचे झाले तर Narcissism हा एक मानसिक आजार आहे, DK ही एक नॉर्मल मानसिक स्थिती आहे, एका ठराविक काळानंतर व्यक्ती थाऱ्यावर येते, उपराचाराची गरज पडत नाही (बहुतेक वेळा). Narcissism मध्ये ती व्यक्ती धोकाधायक प्रमाणात स्वतःच्या प्रेमात पडलेली असते, DK मध्ये ती व्यक्ती फक्त स्वतःच्या क्षमतेला आहे त्या पेक्षा जास्त दाखवते.
↩ प्रतिसाद: स्वधर्म

टवाळ कार्टा
गुरुवार, 03/31/2016 - 13:33 नवीन
नार्सिसिस्ट: स्वत:विषयी अत्यंत अवास्तव कल्पना बाळगणारे व स्वत:च्या प्रेमात पूर्ण बुडून गेलेले I Specialist Narcissistic Personality Disorder (NPD) गुगलून पहा. मजेदार!
म्हणजे पुणेकर म्हणा की =))
↩ प्रतिसाद: स्वधर्म

नीलमोहर
गुरुवार, 03/31/2016 - 14:30 नवीन
बेअरिंग सुटतंय.
↩ प्रतिसाद: अमृता_जोशी

अमृता_जोशी
गुरुवार, 03/31/2016 - 14:34 नवीन
सुटू द्या हो..
↩ प्रतिसाद: नीलमोहर

होबासराव
Wed, 03/30/2016 - 19:50 नवीन
वाचल्या बरोबर जो आय डी डोळ्यासमोर आला ते फक्त मानसशास्त्रावर चांगले लिहित नाहित तर अध्यात्मा वर हि त्यांचि प्रचंड पकड आहे. :)

अजया
गुरुवार, 03/31/2016 - 10:58 नवीन
:)
↩ प्रतिसाद: होबासराव

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 22:27 नवीन
Is this a complement?
↩ प्रतिसाद: बॅटमॅन

अमृता_जोशी
Wed, 03/30/2016 - 22:51 नवीन
"मराठी आंजावर याबद्दल लिहिलेले प्रथमच पाहिले" यात माझी कामगिरी नेमकी काय ते कळले नाही.. =))
↩ प्रतिसाद: सतिश गावडे

स्रुजा
Wed, 03/30/2016 - 23:48 नवीन
काँप्लीमेंट च आहे हो, कुणाच्या मनात नाही आले ते तुम्हाला लिहावेसे वाटले ही चांगलीच गोष्ट आहे की :) ते जोशांच्या क्लास ला जातात त्यामुळे प्रश्नाला प्रतिप्रश्न करतात :प लेख छान लिहीलाय तुम्ही पण अजुन सविस्तर वाचायला आवडेल. अनेकांसारखाच मला ही सिने परिक्षण लिहीण्यात ही मानसिकता कशी दिसते ते अजुन कळलेलं नाहीये.
↩ प्रतिसाद: अमृता_जोशी

बॅटमॅन
गुरुवार, 03/31/2016 - 00:23 नवीन
Is this a complement?
वेल्ल ओफ चोउर्से इत इस. व्ह्य वोउल्द योउ थिन्क ओथेर्विसे?
↩ प्रतिसाद: अमृता_जोशी