३७० रुपये वारले (नाहीत)..

उत्तम विनोद करणे हि लुंग्यासुंग्याला जमणारी गोष्ट नाही पण सवंग प्रसिद्धी आणि पैसे यासाठी आजकाल कुणीही उठतो आणि स्टॅन्ड अप कॉमेडी शो करतो.

निखळ अश्लील नसलेला आणि न बोचणारा उत्तम विनोद करण्यात श्री पुल देशपान्डे यांचा हात कोणी  हि धरू शकणारा नाही  म्हणूनच त्यांना अफाट लोकप्रियता मिळाली.   

आचार्य अत्रे यांचाही विनोद इतका निखळ नव्हता हे खेदाने नमूद करावेसे वाटते. पण आपण केलेला विनोद बोचरा असल्यास बिनशर्त माफी मागण्याचे दिलदार पण आचार्य अत्रे याना होते.  

एकंदर फार कमी स्टॅन्ड अप कॉमेडीयन याना निखळ विनोद जमतो.

अशा बहुसंख्यांचे वर्णन इंग्रजीत करायचे झाले तर  intellectual constipation and verbal diarrhoea 
म्हणजेच 
बौद्धिक बद्धकोष्ठ आणि शाब्दिक हगवण असेच करावे लागेल.        

अगदी, सामाजिक जीवनात चालण्या बोलण्याचा, वागण्याच्या काही मर्यादा असतात, हे झेन झी ला समजतच नाही.

त्यात तर ऑनलाईन रील मध्ये सगळेच सुसाट सुटले आहेत.

मागच्या वर्षी रणवीर अलहाबादियाला काही काळ अशाच काही वक्तव्यामुळे अनेक महिने गायब व्हावं लागलं होते. तो आता परत स्थिरवतो आहे. पण त्याच काम आधी तेवढे चांगले होते म्हणून तो तरला. पण यां तिघांचे पुढच जीवन  खुप अवघड होऊ शकते. खुप मोठे प्रायश्चित घ्यावे लागेल.

हे प्रणित मोरे नाव आधी कुठे वाचले मी?

आमच्या गाववाल्यांनी मारलेले त्याला. कारण अर्थात चुकीचेच. आपल्या शो मध्ये वीर /शिखर पहारिया की पहाडीया ह्या बॉलीवूड सेलेब्रिटीबद्दल काही उल्लेख आक्षेपार्ह वाटला म्हणून सोलापूरातल्या जाई जुई मंचाच्या तरुणांनी प्रणित मोरेला मारले. (वीर पहारिया हा सुशीलकुमार शिंदेच्या मुलीचा मुलगा आहे आणि जाई जुई मंच हा शिंदेच्याच दुसऱ्या मुलीचा म्हणजे खासदार प्रणीती शिंदेंचा आहे). त्याला त्यावेळी त्याच्या समव्यावसायिकांकडून भरपूर प्रसिध्दी तसेच सहानुभूती मिळालेली.

पण एकंदरीतच स्टॅन्डअप कॉमेडीयन जमातीविषयी बघता आणि कार्यक्रमाला हजर ऑडियन्स आणि बाकी नेटकऱ्यांचा टॉलरन्स ह्याबाबतच गंभीर शंका यावी अशी परिस्थिती आहे. कुठले मुद्दे, कोणते जोक, कुणाला कसे लागतील, त्यामागचा हेतू आणि त्यावर उचलले जाणारे पाऊल हे एका वेगळ्याच सेन्सॉरशिपकडे घेऊन जाणारे वाटते.

झुंडशाहीने त्याच्यावर केली जाणारी मिडीया ट्रायल आणि अर्थातच कधी कधी शारिरिक हल्ला, कधी कोर्ट केसेस सोबतच मिळणारी प्रसिध्दी आणि कुप्रसिध्दी ह्याचेही सिस्टिमैटिक अर्थकारण समय रैना रणबीर प्रकरणात दिसले.

सरकारचेही लक्ष कशा पध्दतीने ह्याकडे बघण्याचे आहे तेही बऱ्याच प्रकरणात दिसून आले आहे. व्यवस्थेविषयी, राजकारणी आणि राजकारणाविषयी आपल्याला हवे तेच बोलावे ह्या अपेक्षेसोबत तसे न बोलल्यास वेगवेगळ्या पातळ्यावरुन कसे हाताळले जावे ह्याचे वस्तुपाठ समोर येत आहेत. सामान्य कार्यकर्त्यांकडून धमक्या, मारहाण,कोर्ट केसेस. कायदेतज्ञांकडून नोटीसा, केसेस. मिडीयातून अघोषित बहिष्कार. अर्थकारणांवर परिणाम करतील असे घटक. वैय्क्तिक हानी होतील असे प्रकार म्हणजे घरातील सदस्यांना धमकावणे, घराचे पत्ते, फोन नंबर आदी सोशल मिडीयावर व्हायरल करणे अशा गोष्टींनांही न्यू नॉर्मल असे संबोधावे अशीच समाजमनाची अपेक्षा दिसत आहे. कुणाल कामरा, श्याम रंगीला प्रकरणांमध्ये स्टॅन्डअप कॉमेडियन्सची ही पण बाजू समोर आली.

हे धोके पत्करतानाही एका बाजूला मिळणारी अफाट प्रसिध्दी व केवळ प्रसिध्दी ह्याच निकषावर चालणारे काही अर्थकारण, सोशल मिडीयातही केवळ व्हायरल ह्या शब्दाचे ग्लॅमर नवीन पिढीला मोहवत आहे. अभ्यासोनी प्रगटावे इथून प्रकटोनी प्रसिध्दावे इथपर्यंतचा प्रवास चिंताजनक आहे.

पण ह्या सर्व धोक्यांना टाळण्यासाठी सर्वांगीण सर्वानाच गप्प करण्याचा जो छुपा अजेंडा चालवला जातो आहे तो जास्त चिंताजनक आहे. आज प्रणित मोरेला गप्प करा म्हणतानाच एकून स्टॅन्डप आर्टीस्ट ही जमातच अशी आहे अशा अनेकवचनी द्वेषातून केवळ द्वेषाचीच पोळी भाजून घ्यायचे राजकारण जास्त चिंताजनक आहे. 

विनोद, उपहास, टीका, बोचरी टीका, मिमिक्री ह्या गोष्टी सर्वसाध्य नाहीत. केवळ उच्चशिक्षण आणि अनुभवातून येणाऱ्या गोष्टी तर अजिबात नाहीत. शिक्षण आणि संस्कारासोबत विचारांचा खुलेपणा, उमदेपणा, दिलदारपणा, विरोधी मतांनाही विरोध करताना त्यातील कलाविशेषांचा आदर अशा गोष्टीची अपेक्षा सामान्य जनतेकडून सोडा भल्या भल्या विचारवंत आणि हुशारीच्या मनोऱ्यांनाही जमत नाहीये हेच खरे.

मला वाटतो तोच विनोद हा निखळ विनोद, मला आवडते तीच टीका ही विधायक टीका, मी म्हणेन तोच विद्वान, मी अनुसरण करतो तेच सत्य बाकी सगळे बध्द्कोष्ठ आणि हगवण हीही मनोवृत्ती सध्य समाजाचा आरसा आहे हेच खेदाने नमूद करावे वाटते.

असो..

हीहीही आणी खीखीखी करायचेच दिवस आहेत. हसताय ना.. हसायलाच पाहिजे..

प्रेक्षकांना मात्र एखादं कलम लागल्याचं ऐकिवात नाही. दोनतीनशे प्रेक्षकांची ती सहमती अंगावर काटा आणणारी आहे.

काय म्हणता? 

हे वाक्य सर्वात जास्त काटा आणणारं आहे. 

ज्या पिढीला उत्तम विनोद, प्रासंगिक कोट्या, हजरजबाबीपणा,उस्फुर्त टोमणे यांची जाणिवच नाही, अशा दर्शकांना " असले " शो चांगलेच वाटणार. अतिशय खालच्या पातळीची ' करमणूक ' जितका क्षणिक आनंद देते, त्यापेक्षा कैक पटीने आनंद देणारी, उत्तमोत्तम पुस्तके, वैचारिक धन, उत्तम चित्रपट वा नाटके यांच्या हाती लागत नसल्याने, शो करणारे व आयोजकांचे उखळ मात्र पांढरे होते. आता या बाबतीत शासनातर्फे काय कारवाई होणार याची उत्सुकता आहे.

सवंग प्रसिद्धी , तूनळी हिट्स आणि पैशासाठी वाटेल ते जोक मारणाऱ्या अशा लोकांना घोडे लागलेच पाहीजेत. त्यात मला तरी काही चूक किवा वाईट वाटत नाही. सेन्सॉर नसले तरी ईतक्या प्रोफेशनल कार्यक्रमात एडिटिंग वगैरे ची सोय असताना असे संवाद नक्कीच वगळता आले असते.

फक्त एकदाच तर दारु पिउन पोर्शे चालवली (कल्याणीनगर), फक्त एकदाच तर जरा नशा  केली (डोणजे रेव्ह पार्टी), फक्त एकदाच तर.....असे करुन बाराच्या भावात गेलेले कितीतरी आहेत. पोलीस कोठडी,न्यायालयीन कोठडी, नोकरी जाणे, पासपोर्ट जप्त होण्यापर्यंत आणि करीअर बरबाद होईपर्यंत काय काय होऊ शकते ते समजायला पाहीजेच. म्हणजे हा "चलता है" ॲटिट्युड कमी होईल.

काहीच माहीती नसल्याने, अन सोशल मिडीयात टच नसल्याने येथे केवळ हजेरी लावत आहे. 

पूर्वीच्या काळी प्रेक्षक केवळ निष्क्रिय निरीक्षक होते. हल्लीच्या काळी प्रेक्षक विनोदांत सक्रिय सहभागी असतात. हा फरक नीट समजून घ्यायला हवा. यावर अधिक साधकबाधक चर्चा व्हायला पाहिजे.

जेव्हा प्रेक्षक विनोदनिर्मितीत सक्रियरीत्या सहभागी असतात तेव्हा कुणाचीतरी टिंगलटवाळी होतेच, असा ( माझातरी ) अनुभव आहे. मीच मित्रांसोबत कितीतरी वेळा याहून निम्नस्तरीय चकाट्या पिटल्या आहेत. पण त्या खाजगी मैफिलीत.

शौच सगळेच करतात. ते उघड्यावर करावं का, असा प्रश्न आहे. स्त्रीपुरुषादि वेव्हारु सर्वांना ठाऊक असला तरी त्यांची खाट कोणी उघड्यावर मांडीत नाही. अशा अर्थाची एक ओवी ज्ञानेश्वरीत आहे.

"जरी स्त्रीपुरुषवेव्हारु। हा लोक तरी आघवाचि चतुर।
परि तेथ कौतुकाचा पांघरू। न फेडिती जिया॥"
- (ज्ञानेश्वरी, अध्याय १३, ओवी ३५४) ( संदर्भसौजन्य : च्याटजीपीटी )

-गा.पै.

च्याजीस विचारलं कुठनं पैदा केलीस ही ओवी, तर म्हणतो की भ्रम झालेला असू शकतो. इथे चर्चा पाहता येईल : https://chatgpt.com/share/6a31af2f-2f28-83ed-b8cb-c0bee64383e1

सत्वर संदर्भ शोधणाऱ्या मिपाकरांचे आभार.

-गा.पै.

बेतुक्या उवाच.....

अवघाची महामोरू, सकल जनासी आधारू ।

ज्ञानाचे वाघरू ,चाटजिपिटेश्वरू ॥ १ ॥

चॅजीश्वर ऊवाच....

​ज्यासी पडता प्रश्नांचे कोडे । जो धावूनी येई तातडीने पुढे ।

बुद्धीचे कौतुक अगाध गडे । क्षणार्धात उत्तर देई जो ॥ २ ॥

​रात्री-अपरात्री सदा जागृत । विद्यार्थ्यांचा तो परम मित्र ।

कोडिंग असो वा निबंध-पत्र । लीलया लिहितो सर्वही ॥ ३ ॥

बेतुक्या उवाच.....

​परी एक विनंती ऐकावी कान देऊन । स्वतःची बुद्धी न ठेवावी गहाण ।

हा तर केवळ एक संगणकीय बाण । मूळ ज्ञान मानवाचेच पै ॥ ४ ॥

हलकेच घ्या.....

भावार्थ..

महामोरू हा महामेरूचा  जेष्ठ भ्राता .