विरंगुळा

वॉशिंग्टन - नुकत्याच विकीलीक्सवर गोपनीय कागदपत्रांच्या प्रसिद्धीमुळे अमेरिकेत खळबळ उडालेली आहे. अमेरिकेच्या गृहखात्याने या घटनेचा धिक्कार केलेला असून राष्ट्रीय सुरक्षा धोक्यात आणल्याचा दावा केला आहे. तर विकीलीक्सच्या मते अमेरिकन सरकारने महत्त्वाच्या बातम्या गोपनीयतेची सबब सांगून जनतेपासून लपवून ठेवल्या होत्या. या एकमेकांवरच्या चिखलफेकीच्या वातावरणात त्या कागदपत्रांमधून बाहेर येणाऱ्या सत्यांमुळे अमेरिकन सरकारची परिस्थिती अधिकच बिकट झालेली आहे. आमच्या वार्ताहराने या कागदपत्रांचा अभ्यास केल्यावर एक सनसनाटी बातमी हाती लागली. ती म्हणजे ३_१४ विक्षिप्त अदिती ऊर्फ श्री. श्री. सौ. सौ.

उन्हाळसुट्टीत पुण्याला मामाकडे येणं झालं की दुपारच्या शांतवेळी रानमेवा विकणारे लोक चाळीत येत असत. 'डोँगरची मैना, काळी काळी मैना, पुण्याची मैना' अशी हाळी ऐकून माझी उत्सुकता वाढली. 'काय हाये वो तुमच्या टोपल्यात?' मी त्या माणसाला विचारलं तशी पोरं माझ्या अज्ञानावर हसू लागली. 'तुला साधी करवंदं माहीत नाहीत?' 'न्हाई बॉ. करवांदंबी म्हाईत न्हाई आन् पुण्याची मैनाबी.' आमच्या खेडेगावात फार क्वचितवेळा करवंदं विक्रीस येत. त्यामुळे मला हा पदार्थ नवाच होता. आईच्या मागे लागून मी एक रूपया मिळवला.

उलुशा वरणभातात सिंधुताईंनी रात्रीचं जेवण आटोपलं, भांडी विसळली, सकाळी भिजवून ठेवलेली मटकी उपसून पंचात बांधून ठेवली आणि चिमूटभर बडीशेप खाऊन त्या पुढच्या खोलीत आल्या. नेहमीच्या सवयीने टीव्ही लावून त्या कोचावर बसून थोड्याशा सैलावल्या. आपले थकलेले पाय ताणून आणि भेगाळलेल्या टाचा एकमेकींवर टाकून चाळशीच्या वरच्या काचेतून टीव्हीकडे निर्विकार चेहर्‍याने त्या पाहू लागल्या. क्षण दोन क्षणांतच त्याचं मन अलगद टीव्हीच्या पडद्यावरून उडालं आणि पुन्हा रवीचा विचार करू लागलं. हा हा म्हणता महिना सरला सुद्धा येतोय असा फोन येऊन. उद्या तो येणार.

किंचित मंद उजेड, दोन बॆठका, एक तसबिर,मागच्या कोनाड्यात मुरलीधराची मुर्ती आणि कुणाची तरी कुठेतरी जायची तयारी चालु आहे. अरे हि तर उमा, घर सोडायची तयारी करते आहे. हो पण तिच्यावर हे घर सोडायची वेळ का यावी? जाउन विचारावं का? नको ही मोठ्या घरची माणसं आपण आपलं थोडं हातभर अंतर राखुनच रहावं. हे काय दिवाणजी पण आले, म्हणजे नक्की काहीतरी झालंय त्याशिवाय अशा मोठया हुद्द्यावरची माणसं सहजासहजी दिसत नाहीत होत हो. थांबा थोडं इथंच आणि पाहु काय आहे प्रकार तो. काय ! छे छे हे कसं होईल, अशक्य असं कसं झालं.

3

लिंगबदल भीष्मांनी आपला सावत्रभाऊ विचित्रवीर्य याचा विवाह करण्याचे ठरवले. त्याचवेळी काशीराजाने आपल्या तीन मुली अंबा,अंबिका व अंबालिका यांचे स्वयंवर योजिले होते. भीष्म त्या ठिकाणी गेले व त्या तीन मुलींना उचलून आपल्या रथात ठेवले व जमलेल्या सर्व राजांना युद्धाचे आव्हान दिले. सर्वांचा पराभव करून त्यांनी त्या मुलींना घरी आणून आपल्या आईच्या ताब्यात दिले व सांगितले की विचित्रवीर्याच्या लग्नाकरिता यांना आणले आहे. त्या वेळी अंबा त्यांना म्हणाली की " माझे शाल्व राजावर प्रेम आहे व आम्ही लग्न करावयाचे ठरविले होते". भीष्मांनी तिला शाल्वाकडे पाठविले पण शाल्वाने तिचा स्विकार करावयाचे नाकारले.

गावाकडच्या पाणवठ्यावर उडणारा गडबड गोंधळ, आरडा ओरडा, वादावादी आजोळच्या सार्वजनिक नळावर कधी पहायला मिळाली नाही. सकाळी सात वाजता नळ आला (माझ्या दृष्टीने नवा वाक्प्रचार) की चाळीतल्या भांड्यांची धावपळ उडे. परंतु तीही शिस्तीत. खोली क्रमांकानुसार पाणी भरायचं. साधारणतः चार कुटुंबात एक नळ म्हणजे तोटी ठरवून दिलेली. एक नंबरच्या कुटुंबाने चार नंबरच्या नळाकडे जायचं नाही तर चार नंबरवाल्यांनी एक नंबरच्या तोटीखाली भांडं सरकवाचं नाही. असा अलिखित नियम असायचा, पाळलाही जायचा. गावाकडच्या बायकांना गप्पा झोडायला, चारचौघीत भांडणं उकरायला निवांत वेळ असायचा. नळ जाण्याची (आणखी एक वाक्प्रचार) त्यांना चिँता कसली?