विरंगुळा

संध्याकाळी साडेपाचचा सुमार असेल. चहा घेता घेता संगणकावर काहीतरी उद्योग चालु होता. म्हणजे कॉफी बनवायचे वीजेवर चालणारे यंत्र कसे वापरावे याचा शोध तू नळीवर घेत होतो. संगणकावर चित्रपट सुरू होऊन स्वागत आणि स्वगत संपवुन तो बुवा यंत्राविषयी काही सांगणार एव्हढ्यात हेलिकॉप्टरचा घरघराट, मागोमाग पक्ष्यांचा कलकलाट. नेमके जे ऐकायला हवे ते निसटले. असा प्रकार तिनेक वेळा घडला. आता हेलिकॉप्टर म्हणजे काही नवलाई नाही हे खरे पण आवाजावरून ते बरेच जवळ वाटले. खिडकीतुन डोकावायचा प्रयत्न केला पण आकाशात काहीच नव्हते. कदाचित ते इमारतीच्य बरोबर वरून गेले असावे.

कौन बनेगा करोडपतीची सांगता झाली आणि भारताच्या तरुणाईचे आशावादी चित्र भावले. उंची वस्त्र प्रावरणे आणि बटबटीत दागदागिन्यात मढवलेल्या व्यक्तिरेखांनी घडवलेल्या नीच, पाताळयंत्री कारवायांमुळे घरोघरी हेवेदावे करत सामान्य समाज जगत असतो असे आभासी चित्र एकीकडे बनत असताना कौन बनेगा करोडपतीने (कौ.ब.क.) सुखद धक्का दिला आहे. कौबकच्या हॉटसीटमधे बसलेल्या व्यक्ती शहरी कमी, गावा-खेड्यातील अधिक होत्या.

3

सध्या विडंबनाचे पेव फुटले आहे ते बघून मला एक अत्यंत जूने विडंबन आठवले. १९३२ सालचे एक भजन पूरणभगत नावाच्या सिनेमातले... गायक अत्यंत तोलामोलाचा....के सी डे... आपल्या मन्ना डेचे बहुतेक ते काका होते आणि एस डी बर्मन यांचे गुरू. त्यांचे हे गाणे ऐका... हे गाणे त्या काळात खूप म्हणजे खूपच गाजले होते. बरोबर चार वर्षाने या गाण्याचे विडंबन करण्यात आले मिस. फ्रॉन्टियर मेल मधे. त्याकाळातील बोल्ड नटी फिअरलेस नादीया हिचा हा सिनेमा. त्याचा संगित दिग्दर्शक होता मुहम्मद का कोणीतरी.

प्रेरणांचा सध्या सुकाळ आहे. विसुनानांच्या शब्दांत सोपे फुलटॉस. घड्याळ थोडे हळू झाले आहे आणि हाताशी अखंड आंतरजाल आहे. असे आउटसाईड दी ऑफस्ट्म्प चेंडू मिळाले की रावसाहेबांच्या शब्दांत 'कसं आवरायचं हो मन?' धनंजय, माफ करा शून्य खांद्यावरचा पदर काढला, की काय होते? पदर होतो वेगळा - आता तो पदर असला काय आणि नसला काय. महत्त्वाचा राहातो तो गड्डा म्हणजे खांदा. 'पिंजरा' मध्ये संध्या म्हणते तसा 'अटकर बांधा, गोरा गोरा खांदा, पदर वार्‍यावरी' खांदा ही कल्पना पदराशिवाय शिल्लक राहाते.

शब्द म्हणजे चिह्न - जगाचं ज्ञान करून घेण्यासाठी वापरलं जाणारं. ते कधी पांढऱ्यावर काळ्या रेषा म्हणून येतं, तर हवेत उमटणाऱ्या ध्वनिलहरींतून जाणवतं. पण जग जाणण्यासाठी आपण केवळ शब्दच वापरत नाही. चित्रंही वापरतो. कोणीतरी म्हटलं आहे की एक चित्र हजारो शब्दांइतकं महत्त्वाचं असतं. आपण प्रत्येकच अशी चित्रं वापरतो. ती वारंवार आपल्या नेत्रपटलावर उमटत असतात. म्हणून मी यशवंत कुलकर्णी यांच्या लेखात 'शब्द' या शब्दाच्या जागी 'नेत्रपटलावरील चित्र' वापरून हा लेख लिहिलेला आहे. खरं तर त्यांचाच सल्ला वापरून मी त्यांचा लेख अधिक व्यापक केला आहे असं म्हणता येईल.

तिचा कुत्रा - १ एक प्रयत्न. (विवेकरावांची क्षमा मागून) लहानपणापासुन ओळख होती आमची भेटत होते तसे रोजच. “मित्रच माझा” म्हणाली. 'हुषार आहे अगदी' हसले मी. 'कुत्रे असतातच हुषार' म्हणाले. 'नाही, पण हा. म्हणजे....' ती म्हणाली 'हुशार हो अगदी सकाळी बाहेर जातो न चुकता घरावर तर लक्ष फार सगळे दारूडे, चोर, अगदी “यांच्यावर” सुद्धा. माझ्याकडं बघताय ना? वाटते का तिशीची? याच्याशी खेळणे अगदी रोजच्या रोज रेग्युलर आहे तसा तो सगळ्यातच आणि पर्टिक्युलरही.

प्रेम तो रस्त्यावर तो फिरत होता, त्याचे कपडे फाटके होते. कोट उसवलेला होता आणि त्याला ठिगळे होती. त्याच्या उसवलेल्या बुटातून पाणी ठिबकत होते, तो म्हणाला, 'होतो.' मी विचारले,'प्रेमात?' 'नाही'. तो म्हणाला. 'आयटीत'. अडाणी. तुम्ही जर चांगली पुस्तके वाचत नसाल, तर अभिनंदन. तुम्ही बहुमतात आहात. तुम्ही जर वाचतच नसाल, तर, वेल, मला तुमचा हेवा वाटतो. दिशाहीन कुठे जायचे हे ठरले नसेल तर प्रत्येक रस्ता हा आपलाच आहे शेवटी प्रत्येक रस्यावर कुठे ना कुठे बार असतोच. श्रीमंत निसर्ग आणि स्वतःशी प्रामाणिक राहिलात तर तुम्हाला जगता येणे अवघड आहे.