मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

आंबट ‘बुवा’ आणि खारट ‘बाई’ !

हेमंतकुमार ·

राजेंद्र मेहेंदळे 05/01/2026 - 14:23
सर्वप्रथम कुमार सरांचे नव्या नावानिशी मिपावर स्वागत!! नेहमीप्रमाणेच रोचक माहितीने भरलेला लेख. वाचताना मजा आली . स्वतःलाही असे काही वाटतेय का हे जाणुन घ्यायला लागेल.

हेमंतकुमार 05/01/2026 - 16:38
असू शकतेच. लेखात याचे प्रकार दिलेले आहेत. अशा बहुतेक लोकांत साधारणपणे कुठल्यातरी एका संवेदनेच्या बाबतीत घोटाळा झालेला असतो. Synesthesia is inherently "selective" because it does not affect all senses equally

सुबोध खरे 05/01/2026 - 18:55
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. रंग पाहिला तर आपल्याला रंग दिसतो परंतु एल एस डी" घेतल्यावर जर हि डोळ्याची संवेदना जर श्रावण केंद्रात गेली तर काय होईल? त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. किंवा आवाजाची संवेदना दृष्टी केंद्र कडे गेली तर काय होईल? या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो. LSD-induced synesthesia involves cross-sensory experiences, like seeing sounds as colors or tasting music, where senses blend, often triggered by music, thoughts, or emotions, leading to intense visual patterns (fractals, geometric shapes) and altered perceptions of reality, creating a rich, immersive, and sometimes overwhelming sensory flood. This heightened interconnectedness of senses allows for novel ways of experiencing the world, often described as profound or mystical. Visualizing Sound: Hearing a song and seeing its melody as flowing colors or shapes. Tasting Words/Sounds: Experiencing flavors associated with specific sounds or spoken words. Feeling Colors: Perceiving textures or physical sensations from different colors. Geometric Patterns: Intense, complex geometric forms overlaying vision. एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.

हेमंतकुमार 05/01/2026 - 19:17
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील. या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते. त्याचे कारण वर लेखात सविस्तर दिलेलेच आहे.

टर्मीनेटर 07/01/2026 - 15:06
तुम्हा दोघा डॉक्टर द्वयींच्या प्रतिसादांतला 'एल.एस.डी' चा उल्लेख वाचून माझ्या एका जुन्या प्रतिसादातले "ह्या चित्रपटाचा नुसता परिचय वाचूनच अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यासारखी अवस्था झाली" हे वाक्य आठवले एकदम 😀 ह्या प्रतिसादाचा आणि वरील वाक्याचा त्यातला 'ॲसिड टॅब' हा एक शब्दप्रयोग वगळता अर्थाअर्थी काहीही परस्पर संबंध नाही, उलट हा शब्दप्रयोग त्या वाक्यात कोणत्या संदर्भाने वापरला होता हेच स्पष्ट होईल फारतर! तसेही "आजपर्यंतच्या आयुष्यात 'करायलाच पाहिजेत' अशा अनेक गोष्टी करण्याच्या नादात 'चुकूनही करू नयेत' अशाही अनेक गोष्टी, एकदाच का असेना पण करून झाल्या आहेत" असे इथे अनेकदा लिहून झालेले असल्याने त्यातली 'शहाण्या माणसाने चुकूनही करू नये' ह्या कॅटेगरीमध्ये पहिल्या पाचात नाही तरी गेला बाजार पहिल्या दहात तरी येईल अशी एक गोष्ट सांगायला हरकत नाही... खरे साहेबांनी म्हंटल्याप्रमाणे सायकॅडेलिक संगीताच्या साथीने 'रंग ऐकणे आणि आवाज बघणे' हे 'त्या' प्रसंगी शब्दश: अनुभवले आहे. अक्खे जग म्हणजे एक प्रचंड मोठा कॅलिडोस्कोप वाटायला लागून आपल्या आजूबाजूच्या अगणित रंगीबेरंगी महाकाय प्रकाशमान नक्षी कॅलिडोस्कोप फिरवल्याप्रमाणे आपले आकार सतत बदलत रहातात. एवढ्यावरच हे थांबले नाही, तर आठ-दहा तासांच्या त्या 'अंमल काळात' अनेक अचाट, अशक्य अशा हॅल्युसिनेशन्स अनुभवल्यात की विचारू नका, त्या सांगितल्या तर हसून हसून पोट दुखेल 😀 गंमत म्हणजे 'ट्रिप' मधल्या त्या भ्रामक विश्वात आपण काय काय केले, प्रत्यक्ष अस्तित्वात नसलेले काय काय बघितले किंवा अनुभवले ह्या सगळ्याची मेंदूकडून व्यवस्थित दखल घेतली जात असावी कारण अंमल उतरल्यानंतरही आपल्याला सर्व गोष्टी जशाच्या तशा आठवतात, स्वप्नाप्रमाणे पूर्ण किंवा अंधुकसे आठवणे किंवा अजिबात काही न आठवणे असला काही प्रकार झाला नाही त्यामुळे स्मृतींच्या खात्यात त्यांची नोंद होत असावी असे वाटते. दीडेक दशकापूर्वी 'तज्ञ' व्यक्तीच्या मार्गदर्शनाखाली, एकदम छान आनंदी मूडमध्ये असताना स्वेच्छेने हा उद्योग केल्यावर जो "जन्नत का नजारा" अनुभवायला मिळाला तो पुन्हा अनुभवायची आजतागायत कधीही ईच्छा झाली नाही एवढा खतरनाक होता की त्यावरून एखाद्या दुःखी किंवा नैराश्याने ग्रासलेल्या व्यक्तीने अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यास कशाप्रकारचा "जहन्नुम का नजारा" अनुभवायला मिळेल ह्याची मी त्यावेळी अनुभवलेल्या सर्व 'सकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांना 'नकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांनी रिप्लेस करून केवळ कल्पना तेवढी करू शकतो, प्रत्यक्षात त्यांचा अनुभव त्यापेक्षा कितीतरी भयंकर असू शकेल. मल्टिपल नशेचे प्रकार नियमित करणारे भले भले नशेडी असोत कि आमच्यासारखे 'Been there... Done that! 'ह्या धोरणांतर्गत एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत, पण पुन्हा म्हणून ते ॲसिड टॅबच्या वाटेला जात नाहीत. 'काल्पनिक विश्वात' थोडीशी मुशाफिरी करायची ईच्छा झाल्यास महाशिवरात्रीला किंवा होळीला 'येडी नशा' म्हाणून बदनाम असलेली 'भांग' एकवेळ प्यायलेली परवडली पण 'भ्रामक विश्वात' नेऊन अचाट आणि अफाट असे चमत्कारिक नजारे दाखवणारी ही 'महायेडी नशा' कायम 'युफोरिया'तच बागडू इच्छिणाऱ्या 'जुन्या आणि नव हिप्पी लोकांनाच' लखलाभ असो, वास्तविक जगात जगणाऱ्या, आपली उपजीविका चालवण्यासाठी 'डोके' ठिकाणावर असणे अत्यावश्यक असलेल्या कुठल्याही शहाण्या माणसाचे ते कामच नाही! हे एवढं सगळं लिहायचं कारण म्हणजे, तुमच्या दोघांच्या प्रतिसादांत पुढे आलेले 'synesthesia', 'Pseudo-synesthesia', 'LSD-induced synesthesia', ' Drug-induced cross-modal perception' असे शब्दप्रयोग आणि व्याख्या. तुम्हा दोघांसमोर माझे वैद्यकीय ज्ञान हे शून्यच नाही तर -१, -१० असे उणे म्हणता येण्यासारखे आहे त्यामुळे कुठला शब्द किंवा व्याख्या बरोबर आणि कुठले चूक हे ठरवण्याचा हेतू नसून फक्त स्वानुभवावरून मला काय वाटते हे सांगण्यापुरताच मर्यादित आहे!
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. / त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. / या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. / किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो.
+१०० ये सब सच्चीमें होता हैं बॉस! ते अनुभव शब्दबद्ध करणे अशक्य आहे आणि वाचुन त्याची स्पष्ट कल्पना येणेही शक्य नाही पण त्या भ्रमिष्टावस्थेत ती अनुभुती जाणवते आणि लक्षातही रहाते. पण हे प्रकार अंमल काळापुरतेच मर्यादीत असतात नंतर सर्व काही पहिलेसारखेच सामान्य होते हे मी माझ्या एकमेव अनुभवावरुन खात्रीने सांगु शकतो.
एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. / आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.
वैद्यकिय तज्ञाचा सल्ला न घेता स्वतःच्या मनाने कुठ्लीही औषधे घेणे जेवढे धोकादायक नसेल त्यापेक्षा जास्त धोका ह्या क्षेत्रातिल तज्ञाच्या सल्ला/देखरेखी शिवाय मनमानी करुन अशा मादक द्रव्यांचे अवाजवी सेवन करण्यात असतो. ओव्हरडोसमुळे किंवा ह्या महायेड्या नशेच्या अहारी गेल्यामुळे एखाद्याच्या मेंदुत पार बिघाड होणे आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून रहाण्याची शक्यता मला नाकारता येणार नाही कारण उन्नीस-बीस झाल्यास मेंदुत 'क्रॉस कनेक्शन'च काय 'शॉर्ट सर्किट' पण घडवुन आणण्याची क्षमता ह्या पदर्थात नक्किच आहे!
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील.
बरोबर. शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार हा परिणाम synesthesia नसला तरी वैद्यकिय पर्श्वभुमी नसलेल्या एखाद्याला अनौपचारीक संभाषणात या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम विषद करताना त्यातले गांभीर्य लक्षात यावे म्हणुन त्या व्यख्येत 'synesthesia' हा शब्द वापरला असावा असे वाटते. अर्थात 'Pseudo-synesthesia' आणि 'Drug-induced cross-modal perception' हे आधी माहिती नसलेले औपचारीक शब्दप्रयोग जास्त योग्य वाटतात!
या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते.
+१०० सहसा ८ ते १० तासांच्या (हा कालावधी व्यक्तीपरत्वे कमी जास्त असु शकेल) अंमल कालावधीत जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून नंतर त्याच्या फक्त स्मृती तेवढ्या रहातात. त्या अनुभवात खर्‍याखुर्‍या synesthesia प्रमाणे कुठलेही सातत्य नसते!

हेमंतकुमार 07/01/2026 - 16:22
प्रामाणिक अनुभवकथन आवडले. तो 'दिव्य' अनुभव आहे एकदाच घेऊन त्यापासून लांब झालात हे फारच उत्तम !
एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत,
एकेकाळी मी सुद्धा या प्रकारात किंचित मोडत होतो पण तुमच्या वरच्या 'पीएचडी' अनुभवाच्या तुलनेत मी घेतलेला अनुभव म्हणजे बालवाडीतलाच म्हणावा लागेल ! :)

हेमंतकुमार 07/01/2026 - 16:24
"जन्नत का नजारा" आणि “जहन्नुम का नजारा"
हे दोन्ही शब्दप्रयोग भलतेच आवडलेले आहेत. सविस्तर प्रांजळ प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद !

राजेंद्र मेहेंदळे 08/01/2026 - 12:38
गांजा किवा तत्सम मादक पदार्थांच्या सेवनाने पुरुषांच्या प्रजोत्पादन क्षमतेवर परीणाम होतो असे ऐकले आहे ते खरे आहे का? हीच गोष्ट बाकिच्या अंमली पदार्थांना लागु आहे का? किवा गेलाबाजार तंबाखू, धूम्रपान, मद्यपानाला लागु पडते का?

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 13:58
वरील सर्व व्यसनांचा पुरुषाच्या जननक्षम इंद्रियांवर दुष्परिणाम होतो. हा खूप मोठा विषय असून एका प्रतिसादात घेणे अशक्य आहे. थोडक्यात, या सर्व दीर्घकालीन व्यसनांमुळे पुरुषी हार्मोनचे प्रमाण कमी होते. परिणामी शुक्रजंतूंची निर्मिती आणि त्यांचा दर्जाही खालावतो. त्याचबरोबर लैंगिक उर्मी देखील कमी होते.

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 14:12
जागतिक स्तरावर पुरुषवंध्यत्वाच्या एकूण रुग्णांपैकी अंदाजे खालील प्रमाणात पुरुष व्यसनाधीन आढळतात :
  • तंबाखू व्यसन : 25 ते 37%
  • मद्यपान : 18 ते 25 %
  • Psychoactive drugs : 2 ते 5 टक्के
अर्थात निरनिराळ्या देश आणि वंशांनुसार वरील टक्केवारीत फरक पडू शकतो.

गवि 08/01/2026 - 16:02
हा लेख वाचून माझ्या एका वैयक्तिक अनुभवाचं गूढ काहीसं उलगडलं. खरंच त्याचं कारण Synesthesia आहे की अन्य काही हे मला नक्की सांगता येणार नाही. पण तरीही.. लहानपणापासून मला एक विशिष्ट शब्द ऐकला आणि त्याचवेळी एक विशिष्ट दृश्य मनाच्या चक्षूंसमोर आणलं, तर त्याच वेळी माझे पुढचे दोन दात अचानक सौम्य दुखतात. किंचित शिवाशिवणे कम दुखणे. शब्द ऐकला की दृश्य आठवणे हे काही विशेष नाही. पण मी तो शब्द मनात आणला आणि ते दृश्य त्याचवेळी मनात आणलं तर अजूनही माझे दोन दात किंचित दुखतात. यातली गंमत अशी की, तो शब्द आणि ते दृश्य यांचा काहीही सबंध नाही. त्या सर्वाचा दात दुखण्याशीही संबंध नाही. बालपणी कधीतरी पेढ्यांच्या दुकानात (हॉटेलवजा) बसलेला मी. समोर दिसणारा एक अत्यंत जुन्या बनावटीचा ट्रक, ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे (कोणाला आठवते का? ७० ८० च्या दशकातले) आणि पुढे ग्रिल असायचे, उभ्या डिझाईनचे. तर तसा ट्रक समोर आहे. त्यावेळी माझ्या मनात जो शब्द आला असावा किंवा आधीच होता तो इंग्रजी भाषेत फळाचे एक नाव आहे. त्यावेळी माझे दात दुखले असं मला आठवतं. त्यानंतर आजतागायत तो शब्द आणि ते दृश्य मी जर आठवलं तर खरोखर फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे. नुसतं त्या फळांचं नाव ऐकून तो इफेक्ट येत नाही. तसला ट्रक आता रस्त्यात कधी दिसत देखील नाही. पण दोन्ही गोष्टी एकत्र आणल्या तर मात्र हा परिणाम नक्की होतो. मन आणि शरीर यांचा काय काय नकाशा आणि जाळं आहे ते सांगणं कठीण आहे. हे सर्व अगदीच निरर्थक वाटेल असं असल्याने कधी व्यक्त करावं असं वाटलंच नव्हतं. हा लेख वाचून गंमत म्हणून लिहीलं. धन्यवाद.

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 16:19
ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे
हाच तो ट्रक : ok आमच्या घराजवळच एक गॅरेज असल्याने असे ट्रक नेहमी पहायचो. तेव्हा महाराष्ट्रातील वाहन क्रमांकांची मालिका तीन अक्षरीच असायची - त्यातली पहिली दोन अक्षरे एमएच

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 18:33
रच्याकने... ट्रकचा संदर्भ आला की श्रीलाल शुक्ल यांच्या राग दरबारी कादंबरीतील हे जबरी वाक्य आठवणे अटळअसते :
"उस ट्रक को देखते ही पता चलता था की उसका जनम सिर्फ सडकोंपे बलात्कार करने के लिए हुआ है"

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 16:43
फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे.
याला Synesthesia असे म्हणायचे का हे तज्ञच सांगू शकतील. लेखात म्हटल्याप्रमाणे Synesthesiaचे एकूण ६० प्रकार आतापर्यंत सापडले आहेत. त्यात Mirror-pain synesthesia असा एक प्रकार असतो व त्याच्या एका उपप्रकारात एखाद्या निर्जीव वस्तूला 'इजा' किंवा तिची मोडतोड होत असेल तरीसुद्धा बघणाऱ्यावर त्याचा परिणाम होऊन काही दुखण्याची भावना होऊ शकते. हा Indirect Triggers चा परिणाम असतो.

विजुभाऊ 08/01/2026 - 17:12
ल्यूसी नामक एक इंग्रजी चित्रपट आहे. त्यात ल्यूसी च्या रक्तात एक ड्रग भिनत जाते. आणि तीचा मेंदू पुर्णक्षमतेने काम करायला लागतो. ह एकितपत शक्य आहे माहीत नाही. पण मेंदूची सूप्त क्षमता वाढत असेल असे वाटू शकते. शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी कोकेन घेत असल्याचा उल्लेख येतो

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 17:31
शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी
शेरलॉकसाठी ते ठीक आहे ! :) परंतु, विज्ञान असे आहे : कोकेनमुळे तात्पुरत्या काळासाठी मेंदूतील dopamine, norepinephrine, and serotonin या सर्वांची पातळी वाढते. त्यामुळे आनंद, तरतरी आणि वाढीव आत्मविश्वास या भावना निर्माण होतात. परंतु काही काळाने वरील रसायनांच्या पातळ्या खाली गेल्या की मग गडबड चालू होते. त्याचे दीर्घकालीन दुष्परिणाम तर वाईटच आहेत.

खटपट्या 08/01/2026 - 23:59
हेमंतकुमार सर, आजकाल माइंड रीडींग चे स्टेज शो होतात त्यात एक प्रकार बघायला मिळ्तो. तो म्हणजे एका माणसाच्या डोळ्यावर पट्टी बांधली जाते. त्याला काही दिसत नाही याची खात्री केली जाते. नंतर दुसर्‍या माणसाला बोलावले जाते. दुसर्‍या माणसाच्या गालाला हात लावला की पट्टी बांधलेल्या माणसाला वाटते की त्याच्या गालाला कोणीतरी हात लावतो आहे, प्रत्यक्षात त्याला कोणीही स्पर्शही केलेला नसतो. पण पट्टी बांधलेल्या माणसाला भास होतो. याचा काही या शास्राशी संबध आहे का?

गवि 09/01/2026 - 02:47
ही एक ट्रिक आहे. ज्या क्षणी अ व्यक्तीचा ब व्यक्तीच्या गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श होतो त्याच वेळी क व्यक्तीला तो स्पर्श जाणवला असे प्रत्यक्षात नसते. मी ही ट्रिक स्टेजवर करताना पाहून नंतर जाणून देखील घेतली होती. आधी क व्यक्तीचे डोळे बांधले जातात. डोळे बांधले आहेत त्या क व्यक्तीला बाकी आसपासचे कळेनासे होते. तेव्हाच तिच्या गालाला किंवा खांद्याला जादूगार (ट्रिक करणारा) स्पर्श करतो सर्वांच्या नकळत कारण लोकही त्यावेळी त्या दृष्टीने बघत नसतात. त्यांना ही काही स्पर्शाची जादू असणार आहे हेही तोवर माहीत नसल्याने. मात्र क ला तो स्पर्श जाणवल्याने त्याचा मेंदू ती नोंद घेतो. कोणाचा स्पर्श होता ते क ला अर्थातच कळत नाही. मग थोड्याशाच वेळात जादूगार अ या व्यक्तीला सर्वांसमोर गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श करतो. शांतपणे. मग तो क ला त्याचे डोळे उघडून किंवा न उघडता विचारतो की तुम्हाला काही स्पर्श जाणवला होता का आणि कुठे. क "हो गालाला जाणवला" असं सांगतो आणि लोक अचंबित, टाळ्या. स्पर्श नेमका केव्हा झाला त्याबद्दल प्रश्न विचारताना टाळलेले असते.

हेमंतकुमार 09/01/2026 - 08:31
मी हे प्रकार प्रत्यक्ष पाहिलेले नाहीत. परंतु वर गविनी म्हटल्याप्रमाणे तो एक भ्रम असावा असे दिसते. Synesthesia च्या बाबतीत संबंधित व्यक्तीच्या मेंदूमध्ये चेतातंतूंचे क्रॉस कनेक्शन झालेले असते हा महत्त्वाचा भाग आहे. मुळात अशा व्यक्ती लोकसंख्येच्या मनाने खूपच कमी असतात. वरील खेळांमध्ये ते कोणताही सामान्य माणूस ठरवून आणत असतील आणि आधी त्याला पढवले म्हणजे झाले.

राजेंद्र मेहेंदळे 05/01/2026 - 14:23
सर्वप्रथम कुमार सरांचे नव्या नावानिशी मिपावर स्वागत!! नेहमीप्रमाणेच रोचक माहितीने भरलेला लेख. वाचताना मजा आली . स्वतःलाही असे काही वाटतेय का हे जाणुन घ्यायला लागेल.

हेमंतकुमार 05/01/2026 - 16:38
असू शकतेच. लेखात याचे प्रकार दिलेले आहेत. अशा बहुतेक लोकांत साधारणपणे कुठल्यातरी एका संवेदनेच्या बाबतीत घोटाळा झालेला असतो. Synesthesia is inherently "selective" because it does not affect all senses equally

सुबोध खरे 05/01/2026 - 18:55
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. रंग पाहिला तर आपल्याला रंग दिसतो परंतु एल एस डी" घेतल्यावर जर हि डोळ्याची संवेदना जर श्रावण केंद्रात गेली तर काय होईल? त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. किंवा आवाजाची संवेदना दृष्टी केंद्र कडे गेली तर काय होईल? या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो. LSD-induced synesthesia involves cross-sensory experiences, like seeing sounds as colors or tasting music, where senses blend, often triggered by music, thoughts, or emotions, leading to intense visual patterns (fractals, geometric shapes) and altered perceptions of reality, creating a rich, immersive, and sometimes overwhelming sensory flood. This heightened interconnectedness of senses allows for novel ways of experiencing the world, often described as profound or mystical. Visualizing Sound: Hearing a song and seeing its melody as flowing colors or shapes. Tasting Words/Sounds: Experiencing flavors associated with specific sounds or spoken words. Feeling Colors: Perceiving textures or physical sensations from different colors. Geometric Patterns: Intense, complex geometric forms overlaying vision. एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.

हेमंतकुमार 05/01/2026 - 19:17
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील. या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते. त्याचे कारण वर लेखात सविस्तर दिलेलेच आहे.

टर्मीनेटर 07/01/2026 - 15:06
तुम्हा दोघा डॉक्टर द्वयींच्या प्रतिसादांतला 'एल.एस.डी' चा उल्लेख वाचून माझ्या एका जुन्या प्रतिसादातले "ह्या चित्रपटाचा नुसता परिचय वाचूनच अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यासारखी अवस्था झाली" हे वाक्य आठवले एकदम 😀 ह्या प्रतिसादाचा आणि वरील वाक्याचा त्यातला 'ॲसिड टॅब' हा एक शब्दप्रयोग वगळता अर्थाअर्थी काहीही परस्पर संबंध नाही, उलट हा शब्दप्रयोग त्या वाक्यात कोणत्या संदर्भाने वापरला होता हेच स्पष्ट होईल फारतर! तसेही "आजपर्यंतच्या आयुष्यात 'करायलाच पाहिजेत' अशा अनेक गोष्टी करण्याच्या नादात 'चुकूनही करू नयेत' अशाही अनेक गोष्टी, एकदाच का असेना पण करून झाल्या आहेत" असे इथे अनेकदा लिहून झालेले असल्याने त्यातली 'शहाण्या माणसाने चुकूनही करू नये' ह्या कॅटेगरीमध्ये पहिल्या पाचात नाही तरी गेला बाजार पहिल्या दहात तरी येईल अशी एक गोष्ट सांगायला हरकत नाही... खरे साहेबांनी म्हंटल्याप्रमाणे सायकॅडेलिक संगीताच्या साथीने 'रंग ऐकणे आणि आवाज बघणे' हे 'त्या' प्रसंगी शब्दश: अनुभवले आहे. अक्खे जग म्हणजे एक प्रचंड मोठा कॅलिडोस्कोप वाटायला लागून आपल्या आजूबाजूच्या अगणित रंगीबेरंगी महाकाय प्रकाशमान नक्षी कॅलिडोस्कोप फिरवल्याप्रमाणे आपले आकार सतत बदलत रहातात. एवढ्यावरच हे थांबले नाही, तर आठ-दहा तासांच्या त्या 'अंमल काळात' अनेक अचाट, अशक्य अशा हॅल्युसिनेशन्स अनुभवल्यात की विचारू नका, त्या सांगितल्या तर हसून हसून पोट दुखेल 😀 गंमत म्हणजे 'ट्रिप' मधल्या त्या भ्रामक विश्वात आपण काय काय केले, प्रत्यक्ष अस्तित्वात नसलेले काय काय बघितले किंवा अनुभवले ह्या सगळ्याची मेंदूकडून व्यवस्थित दखल घेतली जात असावी कारण अंमल उतरल्यानंतरही आपल्याला सर्व गोष्टी जशाच्या तशा आठवतात, स्वप्नाप्रमाणे पूर्ण किंवा अंधुकसे आठवणे किंवा अजिबात काही न आठवणे असला काही प्रकार झाला नाही त्यामुळे स्मृतींच्या खात्यात त्यांची नोंद होत असावी असे वाटते. दीडेक दशकापूर्वी 'तज्ञ' व्यक्तीच्या मार्गदर्शनाखाली, एकदम छान आनंदी मूडमध्ये असताना स्वेच्छेने हा उद्योग केल्यावर जो "जन्नत का नजारा" अनुभवायला मिळाला तो पुन्हा अनुभवायची आजतागायत कधीही ईच्छा झाली नाही एवढा खतरनाक होता की त्यावरून एखाद्या दुःखी किंवा नैराश्याने ग्रासलेल्या व्यक्तीने अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यास कशाप्रकारचा "जहन्नुम का नजारा" अनुभवायला मिळेल ह्याची मी त्यावेळी अनुभवलेल्या सर्व 'सकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांना 'नकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांनी रिप्लेस करून केवळ कल्पना तेवढी करू शकतो, प्रत्यक्षात त्यांचा अनुभव त्यापेक्षा कितीतरी भयंकर असू शकेल. मल्टिपल नशेचे प्रकार नियमित करणारे भले भले नशेडी असोत कि आमच्यासारखे 'Been there... Done that! 'ह्या धोरणांतर्गत एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत, पण पुन्हा म्हणून ते ॲसिड टॅबच्या वाटेला जात नाहीत. 'काल्पनिक विश्वात' थोडीशी मुशाफिरी करायची ईच्छा झाल्यास महाशिवरात्रीला किंवा होळीला 'येडी नशा' म्हाणून बदनाम असलेली 'भांग' एकवेळ प्यायलेली परवडली पण 'भ्रामक विश्वात' नेऊन अचाट आणि अफाट असे चमत्कारिक नजारे दाखवणारी ही 'महायेडी नशा' कायम 'युफोरिया'तच बागडू इच्छिणाऱ्या 'जुन्या आणि नव हिप्पी लोकांनाच' लखलाभ असो, वास्तविक जगात जगणाऱ्या, आपली उपजीविका चालवण्यासाठी 'डोके' ठिकाणावर असणे अत्यावश्यक असलेल्या कुठल्याही शहाण्या माणसाचे ते कामच नाही! हे एवढं सगळं लिहायचं कारण म्हणजे, तुमच्या दोघांच्या प्रतिसादांत पुढे आलेले 'synesthesia', 'Pseudo-synesthesia', 'LSD-induced synesthesia', ' Drug-induced cross-modal perception' असे शब्दप्रयोग आणि व्याख्या. तुम्हा दोघांसमोर माझे वैद्यकीय ज्ञान हे शून्यच नाही तर -१, -१० असे उणे म्हणता येण्यासारखे आहे त्यामुळे कुठला शब्द किंवा व्याख्या बरोबर आणि कुठले चूक हे ठरवण्याचा हेतू नसून फक्त स्वानुभवावरून मला काय वाटते हे सांगण्यापुरताच मर्यादित आहे!
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. / त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. / या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. / किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो.
+१०० ये सब सच्चीमें होता हैं बॉस! ते अनुभव शब्दबद्ध करणे अशक्य आहे आणि वाचुन त्याची स्पष्ट कल्पना येणेही शक्य नाही पण त्या भ्रमिष्टावस्थेत ती अनुभुती जाणवते आणि लक्षातही रहाते. पण हे प्रकार अंमल काळापुरतेच मर्यादीत असतात नंतर सर्व काही पहिलेसारखेच सामान्य होते हे मी माझ्या एकमेव अनुभवावरुन खात्रीने सांगु शकतो.
एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. / आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.
वैद्यकिय तज्ञाचा सल्ला न घेता स्वतःच्या मनाने कुठ्लीही औषधे घेणे जेवढे धोकादायक नसेल त्यापेक्षा जास्त धोका ह्या क्षेत्रातिल तज्ञाच्या सल्ला/देखरेखी शिवाय मनमानी करुन अशा मादक द्रव्यांचे अवाजवी सेवन करण्यात असतो. ओव्हरडोसमुळे किंवा ह्या महायेड्या नशेच्या अहारी गेल्यामुळे एखाद्याच्या मेंदुत पार बिघाड होणे आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून रहाण्याची शक्यता मला नाकारता येणार नाही कारण उन्नीस-बीस झाल्यास मेंदुत 'क्रॉस कनेक्शन'च काय 'शॉर्ट सर्किट' पण घडवुन आणण्याची क्षमता ह्या पदर्थात नक्किच आहे!
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील.
बरोबर. शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार हा परिणाम synesthesia नसला तरी वैद्यकिय पर्श्वभुमी नसलेल्या एखाद्याला अनौपचारीक संभाषणात या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम विषद करताना त्यातले गांभीर्य लक्षात यावे म्हणुन त्या व्यख्येत 'synesthesia' हा शब्द वापरला असावा असे वाटते. अर्थात 'Pseudo-synesthesia' आणि 'Drug-induced cross-modal perception' हे आधी माहिती नसलेले औपचारीक शब्दप्रयोग जास्त योग्य वाटतात!
या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते.
+१०० सहसा ८ ते १० तासांच्या (हा कालावधी व्यक्तीपरत्वे कमी जास्त असु शकेल) अंमल कालावधीत जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून नंतर त्याच्या फक्त स्मृती तेवढ्या रहातात. त्या अनुभवात खर्‍याखुर्‍या synesthesia प्रमाणे कुठलेही सातत्य नसते!

हेमंतकुमार 07/01/2026 - 16:22
प्रामाणिक अनुभवकथन आवडले. तो 'दिव्य' अनुभव आहे एकदाच घेऊन त्यापासून लांब झालात हे फारच उत्तम !
एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत,
एकेकाळी मी सुद्धा या प्रकारात किंचित मोडत होतो पण तुमच्या वरच्या 'पीएचडी' अनुभवाच्या तुलनेत मी घेतलेला अनुभव म्हणजे बालवाडीतलाच म्हणावा लागेल ! :)

हेमंतकुमार 07/01/2026 - 16:24
"जन्नत का नजारा" आणि “जहन्नुम का नजारा"
हे दोन्ही शब्दप्रयोग भलतेच आवडलेले आहेत. सविस्तर प्रांजळ प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद !

राजेंद्र मेहेंदळे 08/01/2026 - 12:38
गांजा किवा तत्सम मादक पदार्थांच्या सेवनाने पुरुषांच्या प्रजोत्पादन क्षमतेवर परीणाम होतो असे ऐकले आहे ते खरे आहे का? हीच गोष्ट बाकिच्या अंमली पदार्थांना लागु आहे का? किवा गेलाबाजार तंबाखू, धूम्रपान, मद्यपानाला लागु पडते का?

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 13:58
वरील सर्व व्यसनांचा पुरुषाच्या जननक्षम इंद्रियांवर दुष्परिणाम होतो. हा खूप मोठा विषय असून एका प्रतिसादात घेणे अशक्य आहे. थोडक्यात, या सर्व दीर्घकालीन व्यसनांमुळे पुरुषी हार्मोनचे प्रमाण कमी होते. परिणामी शुक्रजंतूंची निर्मिती आणि त्यांचा दर्जाही खालावतो. त्याचबरोबर लैंगिक उर्मी देखील कमी होते.

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 14:12
जागतिक स्तरावर पुरुषवंध्यत्वाच्या एकूण रुग्णांपैकी अंदाजे खालील प्रमाणात पुरुष व्यसनाधीन आढळतात :
  • तंबाखू व्यसन : 25 ते 37%
  • मद्यपान : 18 ते 25 %
  • Psychoactive drugs : 2 ते 5 टक्के
अर्थात निरनिराळ्या देश आणि वंशांनुसार वरील टक्केवारीत फरक पडू शकतो.

गवि 08/01/2026 - 16:02
हा लेख वाचून माझ्या एका वैयक्तिक अनुभवाचं गूढ काहीसं उलगडलं. खरंच त्याचं कारण Synesthesia आहे की अन्य काही हे मला नक्की सांगता येणार नाही. पण तरीही.. लहानपणापासून मला एक विशिष्ट शब्द ऐकला आणि त्याचवेळी एक विशिष्ट दृश्य मनाच्या चक्षूंसमोर आणलं, तर त्याच वेळी माझे पुढचे दोन दात अचानक सौम्य दुखतात. किंचित शिवाशिवणे कम दुखणे. शब्द ऐकला की दृश्य आठवणे हे काही विशेष नाही. पण मी तो शब्द मनात आणला आणि ते दृश्य त्याचवेळी मनात आणलं तर अजूनही माझे दोन दात किंचित दुखतात. यातली गंमत अशी की, तो शब्द आणि ते दृश्य यांचा काहीही सबंध नाही. त्या सर्वाचा दात दुखण्याशीही संबंध नाही. बालपणी कधीतरी पेढ्यांच्या दुकानात (हॉटेलवजा) बसलेला मी. समोर दिसणारा एक अत्यंत जुन्या बनावटीचा ट्रक, ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे (कोणाला आठवते का? ७० ८० च्या दशकातले) आणि पुढे ग्रिल असायचे, उभ्या डिझाईनचे. तर तसा ट्रक समोर आहे. त्यावेळी माझ्या मनात जो शब्द आला असावा किंवा आधीच होता तो इंग्रजी भाषेत फळाचे एक नाव आहे. त्यावेळी माझे दात दुखले असं मला आठवतं. त्यानंतर आजतागायत तो शब्द आणि ते दृश्य मी जर आठवलं तर खरोखर फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे. नुसतं त्या फळांचं नाव ऐकून तो इफेक्ट येत नाही. तसला ट्रक आता रस्त्यात कधी दिसत देखील नाही. पण दोन्ही गोष्टी एकत्र आणल्या तर मात्र हा परिणाम नक्की होतो. मन आणि शरीर यांचा काय काय नकाशा आणि जाळं आहे ते सांगणं कठीण आहे. हे सर्व अगदीच निरर्थक वाटेल असं असल्याने कधी व्यक्त करावं असं वाटलंच नव्हतं. हा लेख वाचून गंमत म्हणून लिहीलं. धन्यवाद.

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 16:19
ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे
हाच तो ट्रक : ok आमच्या घराजवळच एक गॅरेज असल्याने असे ट्रक नेहमी पहायचो. तेव्हा महाराष्ट्रातील वाहन क्रमांकांची मालिका तीन अक्षरीच असायची - त्यातली पहिली दोन अक्षरे एमएच

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 18:33
रच्याकने... ट्रकचा संदर्भ आला की श्रीलाल शुक्ल यांच्या राग दरबारी कादंबरीतील हे जबरी वाक्य आठवणे अटळअसते :
"उस ट्रक को देखते ही पता चलता था की उसका जनम सिर्फ सडकोंपे बलात्कार करने के लिए हुआ है"

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 16:43
फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे.
याला Synesthesia असे म्हणायचे का हे तज्ञच सांगू शकतील. लेखात म्हटल्याप्रमाणे Synesthesiaचे एकूण ६० प्रकार आतापर्यंत सापडले आहेत. त्यात Mirror-pain synesthesia असा एक प्रकार असतो व त्याच्या एका उपप्रकारात एखाद्या निर्जीव वस्तूला 'इजा' किंवा तिची मोडतोड होत असेल तरीसुद्धा बघणाऱ्यावर त्याचा परिणाम होऊन काही दुखण्याची भावना होऊ शकते. हा Indirect Triggers चा परिणाम असतो.

विजुभाऊ 08/01/2026 - 17:12
ल्यूसी नामक एक इंग्रजी चित्रपट आहे. त्यात ल्यूसी च्या रक्तात एक ड्रग भिनत जाते. आणि तीचा मेंदू पुर्णक्षमतेने काम करायला लागतो. ह एकितपत शक्य आहे माहीत नाही. पण मेंदूची सूप्त क्षमता वाढत असेल असे वाटू शकते. शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी कोकेन घेत असल्याचा उल्लेख येतो

हेमंतकुमार 08/01/2026 - 17:31
शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी
शेरलॉकसाठी ते ठीक आहे ! :) परंतु, विज्ञान असे आहे : कोकेनमुळे तात्पुरत्या काळासाठी मेंदूतील dopamine, norepinephrine, and serotonin या सर्वांची पातळी वाढते. त्यामुळे आनंद, तरतरी आणि वाढीव आत्मविश्वास या भावना निर्माण होतात. परंतु काही काळाने वरील रसायनांच्या पातळ्या खाली गेल्या की मग गडबड चालू होते. त्याचे दीर्घकालीन दुष्परिणाम तर वाईटच आहेत.

खटपट्या 08/01/2026 - 23:59
हेमंतकुमार सर, आजकाल माइंड रीडींग चे स्टेज शो होतात त्यात एक प्रकार बघायला मिळ्तो. तो म्हणजे एका माणसाच्या डोळ्यावर पट्टी बांधली जाते. त्याला काही दिसत नाही याची खात्री केली जाते. नंतर दुसर्‍या माणसाला बोलावले जाते. दुसर्‍या माणसाच्या गालाला हात लावला की पट्टी बांधलेल्या माणसाला वाटते की त्याच्या गालाला कोणीतरी हात लावतो आहे, प्रत्यक्षात त्याला कोणीही स्पर्शही केलेला नसतो. पण पट्टी बांधलेल्या माणसाला भास होतो. याचा काही या शास्राशी संबध आहे का?

गवि 09/01/2026 - 02:47
ही एक ट्रिक आहे. ज्या क्षणी अ व्यक्तीचा ब व्यक्तीच्या गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श होतो त्याच वेळी क व्यक्तीला तो स्पर्श जाणवला असे प्रत्यक्षात नसते. मी ही ट्रिक स्टेजवर करताना पाहून नंतर जाणून देखील घेतली होती. आधी क व्यक्तीचे डोळे बांधले जातात. डोळे बांधले आहेत त्या क व्यक्तीला बाकी आसपासचे कळेनासे होते. तेव्हाच तिच्या गालाला किंवा खांद्याला जादूगार (ट्रिक करणारा) स्पर्श करतो सर्वांच्या नकळत कारण लोकही त्यावेळी त्या दृष्टीने बघत नसतात. त्यांना ही काही स्पर्शाची जादू असणार आहे हेही तोवर माहीत नसल्याने. मात्र क ला तो स्पर्श जाणवल्याने त्याचा मेंदू ती नोंद घेतो. कोणाचा स्पर्श होता ते क ला अर्थातच कळत नाही. मग थोड्याशाच वेळात जादूगार अ या व्यक्तीला सर्वांसमोर गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श करतो. शांतपणे. मग तो क ला त्याचे डोळे उघडून किंवा न उघडता विचारतो की तुम्हाला काही स्पर्श जाणवला होता का आणि कुठे. क "हो गालाला जाणवला" असं सांगतो आणि लोक अचंबित, टाळ्या. स्पर्श नेमका केव्हा झाला त्याबद्दल प्रश्न विचारताना टाळलेले असते.

हेमंतकुमार 09/01/2026 - 08:31
मी हे प्रकार प्रत्यक्ष पाहिलेले नाहीत. परंतु वर गविनी म्हटल्याप्रमाणे तो एक भ्रम असावा असे दिसते. Synesthesia च्या बाबतीत संबंधित व्यक्तीच्या मेंदूमध्ये चेतातंतूंचे क्रॉस कनेक्शन झालेले असते हा महत्त्वाचा भाग आहे. मुळात अशा व्यक्ती लोकसंख्येच्या मनाने खूपच कमी असतात. वरील खेळांमध्ये ते कोणताही सामान्य माणूस ठरवून आणत असतील आणि आधी त्याला पढवले म्हणजे झाले.
लेखनविषय:
जीवनमान
लेखनप्रकार
लेख
आपणा सर्वांना २०२६ या नववर्षानिमित्ताने उत्तम आरोग्यासाठी हार्दिक शुभेच्छा ! गेली 8 वर्षे व 7 महिने मी आपल्यापुढे कुमार१ या नावाने लेखन केले. आजपासून हेमंतकुमार या नामांतरासह येत आहे. लोभ असू द्यावा ही विनंती. * * * * * मुख्य पानावरील अनुक्रमणिकेत या लेखाचे वरील शीर्षक वाचून बरेच वाचक आश्चर्यचकित झाले असणार. तसेच ललितलेखनात हा काय आंबटशौकीनपणा चाललाय, असे वाटून अनेकांनी शीर्षकावर टिचकी मारलेली असावी.

कुमाऊँमधील रम्य भटकंती भाग २: पिथौरागढ़ भ्रमंती

मार्गी ·
लेखनविषय:
समाज
प्रवास
लेखनप्रकार
लेख
अनुभव
३ डिसेंबरची‌ सकाळ! कालची रात्र उघड्या बस स्टॉपवर थंडीत काढल्यानंतरचा पहाटेचा अंधारातला घाटाचा प्रवास! ही रात्र संपणारच नाहीय असं वाटत होतं. पण चक्क रात्र लवकर गेली. डुलकी लागली आणि तास गेलेले कळालं नाही. टाईम लॅप्स फोटोग्राफीमध्ये जसे काही तासांचे काही सेकंद होतात, तशीच रात्र भरभर गेल्यासारखी वाटली! टनकपूरवरून तीनला निघालेली बस साडेपाचला चंपावतला चहासाठी थांबली तेव्हा पहाट झाल्याचं दिसलं! सर्वदूर उंच पर्वत! वळणा वळणांचा रस्ता! डोंगरात थोडी थोडी घरं आणि उतारावरची‌ शेती! "बीआरओ" च्या हिरक परियोजनेच्या अंतर्गत हा रस्ता येतो. नंतर लोहाघाट, गुरना मार्गे पिथौरागढ़!

एका किमयागाराचा थक्क करणारा प्रवास

दुसरा चान्दोबा ·

गामा पैलवान 02/01/2026 - 21:15
दुसरा चांदोबा, शेखर कपूर यांच्यावरील परिचयपर लेख उत्कट जमून आलाय. त्यांचं नाव पाहिलं की कलाकृती अस्सल असणार हेच जाणवतं. शेखर कपूरांनी जेव्हा मासूम दिग्दर्शित केला तेव्हा ते त्याचा एक भागंच बनून गेले होते. हे तथ्य फार समर्पक आहे. खरंतर हे त्यांच्या सगळ्यांच चित्रपटांत दिसून येत असावं. 'एलिझाबेथ' पाहिल्यावर चित्रपटाने पकड घेतली होती. संपल्यावर श्रेयावली पाहिली तर दिग्दर्शक म्हणून त्यांचं नाव चकित करून गेलं. मी चित्रपटांच्या बाबतीत फार बथ्थड आहे. एखादं इंग्लिश नाव अभिप्रेत होतं. भारतीय दिग्दर्शकाने मध्ययुगीन इंग्लिश वातावरण उभं करणं विस्मयकारक होतं. तेव्हापासून हे नाव डोक्यांत घट्ट बसलं आहे. 'एलिझाबेथ' पाहिला तेव्हा त्या वातावरणांत अतिशय रमून जायला झालं होतं. त्यामागील कार्यकारणभाव हा लेख वाचून उलगडला. शेखर कपूर केवळ स्वत:च नाही तर प्रेक्षकांनाही त्या चित्रपटाचा भाग बनवतात. त्यामुळे प्रेक्षक चित्रपट घेऊन घरी परततो. आ.न., -गा.पै.

राजेंद्र मेहेंदळे 05/01/2026 - 14:33
दाढीवाल्या शेखर कपूर ना कुठल्यातरी सिरीयलमध्ये पाहील्याचे आठवतेय. पण दिग्दर्शक म्हणुन त्यांची एव्ह्ढी मोठी कारकिर्द प्रथमच समजली.

गामा पैलवान 02/01/2026 - 21:15
दुसरा चांदोबा, शेखर कपूर यांच्यावरील परिचयपर लेख उत्कट जमून आलाय. त्यांचं नाव पाहिलं की कलाकृती अस्सल असणार हेच जाणवतं. शेखर कपूरांनी जेव्हा मासूम दिग्दर्शित केला तेव्हा ते त्याचा एक भागंच बनून गेले होते. हे तथ्य फार समर्पक आहे. खरंतर हे त्यांच्या सगळ्यांच चित्रपटांत दिसून येत असावं. 'एलिझाबेथ' पाहिल्यावर चित्रपटाने पकड घेतली होती. संपल्यावर श्रेयावली पाहिली तर दिग्दर्शक म्हणून त्यांचं नाव चकित करून गेलं. मी चित्रपटांच्या बाबतीत फार बथ्थड आहे. एखादं इंग्लिश नाव अभिप्रेत होतं. भारतीय दिग्दर्शकाने मध्ययुगीन इंग्लिश वातावरण उभं करणं विस्मयकारक होतं. तेव्हापासून हे नाव डोक्यांत घट्ट बसलं आहे. 'एलिझाबेथ' पाहिला तेव्हा त्या वातावरणांत अतिशय रमून जायला झालं होतं. त्यामागील कार्यकारणभाव हा लेख वाचून उलगडला. शेखर कपूर केवळ स्वत:च नाही तर प्रेक्षकांनाही त्या चित्रपटाचा भाग बनवतात. त्यामुळे प्रेक्षक चित्रपट घेऊन घरी परततो. आ.न., -गा.पै.

राजेंद्र मेहेंदळे 05/01/2026 - 14:33
दाढीवाल्या शेखर कपूर ना कुठल्यातरी सिरीयलमध्ये पाहील्याचे आठवतेय. पण दिग्दर्शक म्हणुन त्यांची एव्ह्ढी मोठी कारकिर्द प्रथमच समजली.
लेखनविषय:
कला
लेखनप्रकार
लेख
१९४५ मध्ये लाहोरच्या एका सुसंस्कृत कुटुंबात एका मुलाचा जन्म होतो . वडील डॉक्टर, प्रेमळ आई ,—घरात एक आनंदी वातावरण होतं. पण १९४७ च्या फाळणीनंतर सगळंच बदललं. चहुकडे रक्ताची होळी खेळली जात होती. अशाच एका रात्री, आपल्या वडिलांची भरभराटीची प्रॅक्टिस, ते वैभव आणि लाहोरची ती माया सोडून ते कुटुंब रक्ताळलेल्या वाटेवरून भारताकडे निघालं, खरं तर निघालं नव्हतं तर निघावं लागल होत. फाळणीच्या काळात एका 'निर्वासितांच्या' ट्रेनमध्ये तो मुलगा , त्यांची बहीण आणि आई प्रवास करत होते. ती ट्रेन म्हणजे केवळ लोखंडाचा डबा नव्हती, तर ते मृत्यूचं साक्षात रूप होतं. वाटेत दंगलखोरांनी ट्रेन रोखली.

ठोंब्यासन - Niksen : Art of doing Nothing !

चामुंडराय ·

अभ्या.. 31/12/2025 - 23:39
मी नॉर्मली डिफॉल्ट ठोंब्यासनातच असतो, चेंज म्हणून अधून मधून काही कामे करतो.

युयुत्सु 01/01/2026 - 11:52
सदैव “व्यग्र राहणे” हेच यशाचे परिमाण मानले जाते.> हे अ तिशय घातक तत्त्वज्ञान आहे. ठोंब्यासनामध्ये मेंदूतील डिफॉल्ट मोड नेटवर्क कार्यरत होते. त्याने सर्जकतेला चालना मिळू शकते.

टर्मीनेटर 01/01/2026 - 21:02
'ठोंब्यासन' हे माझेही अत्यंत आवडते आसन आहे. शीर्षक वाचून युट्युबवरचा "The amazing Do Nothing Machine at the Museum of Craftsmanship" हा माझा आवडता व्हिडीओ आठवला एकदम! 'Do Nothing Machine' आणि 'Niksen : Art of doing Nothing !' ये दोनो बडी प्यारी चीजे हैं भैया... अर्थात अजाणतेपणी हे आसन कित्येक वर्षांपासुन करत आलो असलो तरी त्याबद्दलची इतकी रोचक माहिती आजच वाचायला मिळाली 👍

Bhakti 01/01/2026 - 21:08
Niksen आणि ठोब्यांसन खुपचं महत्वाची आसनं आहे ते सगळ्यांनी ही सिद्धी प्राप्त करत काळ आपल्यापुरता गोठून घेत विचारांचे चक्र सुरळीत करावे :) बाकी Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) लोकांना तर या आसनाची खुप गरज आहे.मान्य आहे हा एक आजार आहे पण ठोब्यांसनाने यात फरक नक्कीच पडेल.

राजेंद्र मेहेंदळे 02/01/2026 - 12:08
आपण जे नेहमीच करतो (आणि त्याबद्दल नेहमीच शिव्या खातो) त्या कृतीला अशी शास्त्रीय जोड मिळाल्याने अभिमान वाटला वगैरे वगैरे...आता विषय मिघालाच आहे तर अजुन एक विचारायचे होते. पब्लिक फोरम वगैरे संकोच फिंकोच बाजुला ठेवुन-----उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय?

कांदा लिंबू 06/01/2026 - 22:01
उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय? हो. अनेकदा, उत्तम विचार संडासात बसल्यावर सुचतात असा अनुभव आहे. Thinking Room

सुबोध खरे 03/01/2026 - 11:38
उदा. हॉस्पिटलात हॉस्पिटल, हॉस्पिटल ससून ... रावांचे नाव घेते संडासात बसून

स्वधर्म 07/01/2026 - 17:03
चामुंडराय - मस्त धागा. ही कल्पना बहुधा अनेक संस्कृतींमध्ये असावी. शेतीत फुकीओका यांनी 'डू नथिंग फार्मिंग' नावाची संकल्पना आणली. शेतकरी रोज आपल्या शेतात जाऊन पाहतो आणि विचार करतो की आज मला कोणतं काम केलं पाहिजे. फुकीओका यांच्या मते त्याने असा विचार केला पाहिजे की आज मी कोणतं काम नाही केलं तर चालणार आहे. सगळे शेती तज्ञ, कृषी विद्यापीठे शेतकर्‍यांनी नांगरणी,, फवारणी, खते, मशागत कधी करावी याचे पाठ पढवत राहतात पण शेतीत निसर्गाला जास्तीत जास्त आपले काम करू देऊन आपण कमीत कमी ढवळाढवळ करावी असा विचार म्हणजे 'निकसेन'च आहे. यावर मागे लिहिलेला एक धागा: दिवाळी अंक २०२२ - शहाणा शेतकरी, वेडा माणूस

अभ्या.. 31/12/2025 - 23:39
मी नॉर्मली डिफॉल्ट ठोंब्यासनातच असतो, चेंज म्हणून अधून मधून काही कामे करतो.

युयुत्सु 01/01/2026 - 11:52
सदैव “व्यग्र राहणे” हेच यशाचे परिमाण मानले जाते.> हे अ तिशय घातक तत्त्वज्ञान आहे. ठोंब्यासनामध्ये मेंदूतील डिफॉल्ट मोड नेटवर्क कार्यरत होते. त्याने सर्जकतेला चालना मिळू शकते.

टर्मीनेटर 01/01/2026 - 21:02
'ठोंब्यासन' हे माझेही अत्यंत आवडते आसन आहे. शीर्षक वाचून युट्युबवरचा "The amazing Do Nothing Machine at the Museum of Craftsmanship" हा माझा आवडता व्हिडीओ आठवला एकदम! 'Do Nothing Machine' आणि 'Niksen : Art of doing Nothing !' ये दोनो बडी प्यारी चीजे हैं भैया... अर्थात अजाणतेपणी हे आसन कित्येक वर्षांपासुन करत आलो असलो तरी त्याबद्दलची इतकी रोचक माहिती आजच वाचायला मिळाली 👍

Bhakti 01/01/2026 - 21:08
Niksen आणि ठोब्यांसन खुपचं महत्वाची आसनं आहे ते सगळ्यांनी ही सिद्धी प्राप्त करत काळ आपल्यापुरता गोठून घेत विचारांचे चक्र सुरळीत करावे :) बाकी Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) लोकांना तर या आसनाची खुप गरज आहे.मान्य आहे हा एक आजार आहे पण ठोब्यांसनाने यात फरक नक्कीच पडेल.

राजेंद्र मेहेंदळे 02/01/2026 - 12:08
आपण जे नेहमीच करतो (आणि त्याबद्दल नेहमीच शिव्या खातो) त्या कृतीला अशी शास्त्रीय जोड मिळाल्याने अभिमान वाटला वगैरे वगैरे...आता विषय मिघालाच आहे तर अजुन एक विचारायचे होते. पब्लिक फोरम वगैरे संकोच फिंकोच बाजुला ठेवुन-----उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय?

कांदा लिंबू 06/01/2026 - 22:01
उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय? हो. अनेकदा, उत्तम विचार संडासात बसल्यावर सुचतात असा अनुभव आहे. Thinking Room

सुबोध खरे 03/01/2026 - 11:38
उदा. हॉस्पिटलात हॉस्पिटल, हॉस्पिटल ससून ... रावांचे नाव घेते संडासात बसून

स्वधर्म 07/01/2026 - 17:03
चामुंडराय - मस्त धागा. ही कल्पना बहुधा अनेक संस्कृतींमध्ये असावी. शेतीत फुकीओका यांनी 'डू नथिंग फार्मिंग' नावाची संकल्पना आणली. शेतकरी रोज आपल्या शेतात जाऊन पाहतो आणि विचार करतो की आज मला कोणतं काम केलं पाहिजे. फुकीओका यांच्या मते त्याने असा विचार केला पाहिजे की आज मी कोणतं काम नाही केलं तर चालणार आहे. सगळे शेती तज्ञ, कृषी विद्यापीठे शेतकर्‍यांनी नांगरणी,, फवारणी, खते, मशागत कधी करावी याचे पाठ पढवत राहतात पण शेतीत निसर्गाला जास्तीत जास्त आपले काम करू देऊन आपण कमीत कमी ढवळाढवळ करावी असा विचार म्हणजे 'निकसेन'च आहे. यावर मागे लिहिलेला एक धागा: दिवाळी अंक २०२२ - शहाणा शेतकरी, वेडा माणूस
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
लेख
Niksen ठोंब्यासन - Niksen : Art of doing Nothing ! अरे, नुसता ठोंब्यासारखा काय बसला आहेस, उठ आणि अभ्यासाला लाग बघू किंवा एखादे सांगितलेले परंतु अजून बाकी असलेले काम केले नसेल ते करण्यासाठी लहानपणी नेहमी "ठोंब्या" असा उद्धार होत असे. त्यात अस्मादिक शेंडेफळ असल्याने "नकटं व्हावं पण धाकटं होऊ नये" ह्या उक्तीनुसार घरातील सर्वांकडून अगदी हक्काने विविध कामे अंगावर पडत असत.

सैरभैर डायरी - १

कपिलमुनी ·

कांदा लिंबू 01/01/2026 - 09:54
एक नंबर कपिलमुनी! नवीन वर्षातलं पहिलंच जनातलं, मनातलं वाचतोय; मस्त जमलंय. सुरुवात आकर्षक झालीय; शेवटही भारी होईल असे वाटतेय. पुभाप्र.

अभ्या.. 01/01/2026 - 15:29
बेस्ट एकदम. शेवटी लिहायचे मनावर घेतला हे फार भारी झाले. . एकदम परफेक्ट जमलं आहे सगळच. येऊद्या एकेक भाग पटापटा.

कांदा लिंबू 01/01/2026 - 09:54
एक नंबर कपिलमुनी! नवीन वर्षातलं पहिलंच जनातलं, मनातलं वाचतोय; मस्त जमलंय. सुरुवात आकर्षक झालीय; शेवटही भारी होईल असे वाटतेय. पुभाप्र.

अभ्या.. 01/01/2026 - 15:29
बेस्ट एकदम. शेवटी लिहायचे मनावर घेतला हे फार भारी झाले. . एकदम परफेक्ट जमलं आहे सगळच. येऊद्या एकेक भाग पटापटा.
लेखनविषय:
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
लेख
बेदरकार बेफिकीर असे पुण्यातील त्या दिवसांचे वर्णन करावे लागेल. गावाकडून कोणी येत नव्हता,फोनबिन भानगड नसल्याने काही विचारत नव्हता,घरी सांगत नव्हता. माझ्यासारख्या वळूला एवढे पुरेसे होते.. पेठेत तलाठी परीक्षा द्यायला आलेल्या किश्याने कॉइनबॉक्स मधून रूमवर फोन केला.. "आक्का अप्पाबळवंतचौकात विजय नरसिंग होमला ऍडमिट आहे, संध्याकाळी ये" इमर्जन्सी असल्याशिवाय फोन करायचा नाही अशी घर मालकांची तंबी होती,त्यामुळे असे कोडवर्ड लागायचे..बहुतेक त्याची मनी ऑर्डर किंवा गावाकडून कोणीतरी पाकीट घेऊन आले असणार,त्याशिवाय हा भाड्या एवढा उदार व्हायचा नाही.

कुमाऊँमधील रम्य भटकंती भाग १: प्रस्तावना

मार्गी ·

किल्लेदार 24/12/2025 - 20:22
आठवणी जाग्या केल्यात. मी मुंस्यारीला दोनदा गेलोय. एकदा डिसेंबर आणि एकदा एप्रिल. फार छान जागा आहे. एप्रिल मधे लाल बुरांश फार छान दिसतो. गुलाबी बुरांश साठी खुलिया टॉपची वारी करावी लागते. माझी चुकली. IMG_7853 IMG_20190427_113916_487

किल्लेदार 24/12/2025 - 20:22
आठवणी जाग्या केल्यात. मी मुंस्यारीला दोनदा गेलोय. एकदा डिसेंबर आणि एकदा एप्रिल. फार छान जागा आहे. एप्रिल मधे लाल बुरांश फार छान दिसतो. गुलाबी बुरांश साठी खुलिया टॉपची वारी करावी लागते. माझी चुकली. IMG_7853 IMG_20190427_113916_487
लेखनविषय:
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
आस्वाद
लेख
नमस्कार. नुकताच हिमालयामध्ये भरपूर फिरण्याचा, आकाश दर्शन आणि ट्रेकिंग करण्याचा योग आला. इतके सुंदर अनुभव आले की ते लिहिल्याशिवाय राहू शकत नाही अशी अवस्था आहे. त्यामुळे तिथे जे अनुभवलं, जे फिरलो ते लिहून आपल्यासोबत शेअर करण्याचा हा प्रयत्न आहे. हिमालयामध्ये खूप वेळेस जाणं झालं आहे! परंतु दर वेळेस हिमालय अतिशय संमोहक वाटतो. अतिशय वेड लावणारा हा अनुभव असतो. ह्यावेळीसुद्धा हिमालयामध्ये फिरताना वारंवार हा अनुभव येत होता. तिथला सगळा पहाड़ी परिसर, छोटी गावं, एकदम साधे आणि अतिशय चांगल्या स्वभावाने चांगले लोकं! तिथला निसर्ग आणि तिथे फिरतानाचा आनंद!

बेपत्ता बायको, आरोपी नवरा आणि शून्य खून-पुरावा !

हेमंतकुमार ·

हेमंतकुमार 17/12/2025 - 18:37
सर्वांना धन्यवाद ! गुगलनुसार फ्रान्समध्ये नार्कोटेस्टचा पुरावा न्यायालयात विश्वसनीय मानला जात नाही. तिथे ज्युरींच्या मताला अधिक महत्त्व दिलेले दिसते. “intime conviction” (the inner belief of the jurors and judges).

अमरेंद्र बाहुबली 17/12/2025 - 19:30
कुमार सर, हा लेख माबोवर आधीही वाचल आहे. छान आहे. एक असाच आरुषी तलवार केसवरही करावा ही विनंती. मी अनेकवेळा ती केस वाचली, अगदी चॅट जीपीटीला आरुषीच्या पालकाना आरोपी ठरवणारा वकील बनवले व डिपसिकला बचाव म्हणून ठरवून वादविवाद घडवला पण त्यातूनही काहीही निष्पन्न झाले नाही डीपसिक आणी चॅट जीपीटी दोघानीही हे मान्य केले की सबळ पुरावे नाहीत. नेमके काय घडले असावे हा प्रश्न कधीच सुटत नाहीये.

कानडाऊ योगेशु 17/12/2025 - 22:02
अ.बा. इरफान खान चा तलवार हा चित्रपट पाहिला आहे का? आरुषि हत्याकांडावरच आधारित आहे. सत्याच्या बर्याच जवळ पोहोचणारा चित्रपट आहे.

हेमंतकुमार 17/12/2025 - 18:37
सर्वांना धन्यवाद ! गुगलनुसार फ्रान्समध्ये नार्कोटेस्टचा पुरावा न्यायालयात विश्वसनीय मानला जात नाही. तिथे ज्युरींच्या मताला अधिक महत्त्व दिलेले दिसते. “intime conviction” (the inner belief of the jurors and judges).

अमरेंद्र बाहुबली 17/12/2025 - 19:30
कुमार सर, हा लेख माबोवर आधीही वाचल आहे. छान आहे. एक असाच आरुषी तलवार केसवरही करावा ही विनंती. मी अनेकवेळा ती केस वाचली, अगदी चॅट जीपीटीला आरुषीच्या पालकाना आरोपी ठरवणारा वकील बनवले व डिपसिकला बचाव म्हणून ठरवून वादविवाद घडवला पण त्यातूनही काहीही निष्पन्न झाले नाही डीपसिक आणी चॅट जीपीटी दोघानीही हे मान्य केले की सबळ पुरावे नाहीत. नेमके काय घडले असावे हा प्रश्न कधीच सुटत नाहीये.

कानडाऊ योगेशु 17/12/2025 - 22:02
अ.बा. इरफान खान चा तलवार हा चित्रपट पाहिला आहे का? आरुषि हत्याकांडावरच आधारित आहे. सत्याच्या बर्याच जवळ पोहोचणारा चित्रपट आहे.
लेखनविषय:
समाज
लेखनप्रकार
लेख
15 डिसेंबर 2020 . . . जगभरात कोविड-19ने थैमान घातलेले, बहुतेक देशांत अधूनमधून टाळेबंदीचे वातावरण आणि जनता हवालदिल झालेली. त्या दिवशी मध्यरात्री फ्रान्समधील एका गावात एक चक्रावून टाकणारी अन् मती गुंग करणारी घटना घडली. चाळीशीतल्या Jubillar जोडप्यातली पत्नी त्या मध्यरात्रीपासून बेपत्ता होती. पुढील पाच वर्षात तिचा ठावठिकाणा लागलेला नव्हता आणि तिचे प्रेतसुद्धा मिळाले नाही - अगदी आपल्याकडचा ‘दृश्यम’ आठवला असेल ना? मात्र पोलिसांनी त्या बाईच्या नवऱ्याला अटक करून ठेवली आणि त्याच्यावर खुनाचा गुन्हा दाखल केला.

रॉयल्टी आणि डिव्हीडण्ड

युयुत्सु ·

विवेकपटाईत 12/12/2025 - 16:34
लेख आवडला. समाजासमोर नास्तिक असणारे, प्रत्यक्षात भयंकर अंधविश्वासी असतात. हा माझा अनुभव आहे. बाकी मी आयुष्यात कधीच पत्रिका कुणाला दाखवली नाही. मुलांचे लग्न करताना ही पत्रिका पाहिली नाही. कारण माझा देवावर विश्वास आहे, देवाने जे काही दिले आहे ते चांगले मानून त्याचे आभार मानावे, हीच शिकवण आमच्या वडिलांनी दिली होती.

प्रकाश घाटपांडे 12/12/2025 - 19:49
सुनिल देशमुख हे पुरोगाम्यांचे आधार स्तंभ. त्यांच्या दानशूर प्रवृत्ती मुळेच अनेक उपक्रम अंनिस करु शकली ही वस्तुस्थिती आहे. पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.त्यांच्यामुळेच अनेक गोष्टी अंनिसला शक्य झाल्या.दाभोलकरांकडे माणूस समजून घेउन त्याच्या उपयुक्ततेचा उपयोग करुन घेण्याची क्षमता व स्किल होते. दाभोलकरांच्या सहवासात अनेक लोक ज्योतिषविषयक ममत्व बाळगून होते. त्यांना तसे अनुभव वैयक्कित आयुष्यात आलेले होते. ज्योतिष हे सहजासहजी फेकून द्यावे असे शास्त्र नव्हे त्यात काहीतरी असले पाहिजे असे रा.ग.जाधव हे त्यांचे जवळचे मित्र जे नंतर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते यांचे मत होते हे मी त्यांच्याशी बोलताना जाणून घेतले होते. सुनिल देशमुख हे तुमच्या मामासम होते त्यामुळे तुम्हाला त्यांचाअधिक परिचय असणार हे मान्य आहे

तुर्रमखान 14/12/2025 - 16:28
पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.
पटलं. 'अंनिस' म्हणजे एक वेगळा पंथच आहे असं बर्‍याच जणांना वाटतं. इतर सगळ्या संस्थेमध्ये असतात तश्या यांच्यात पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, आपल्याच धर्मावर बोलते, भ्रष्टाचारी आहे असं काही लबाड लोकं सांगत असतात. खरंतर वैज्ञानिक मार्गाचा अवलंब करावा, कार्यकारण भाव समजून घ्यावा अश्या साध्या गोष्टी आहेत. मॉडर्न मेडिसिनलाला सुद्धा 'अ‍ॅलॉपॅथी' म्हणून अगदी तसाच प्रकार करतात. खरतर, सिद्ध करता आलं तर इतर कुठल्याही पॅथीची उपचार पद्धतीचा वापर करता येइल. बरं हा निकष त्यांचा काही स्वतःचा नाही. साधी तार्किक सिद्ध करता येइल अशी वैज्ञानिक पद्धत आहे. कायदे तयार करताना, न्यायालये यात सुद्धा अशीच *पद्धत वापरतात. * १९९७ मध्ये जग्गी वासुदेवच्या बायकोने जिवंत समाधी घेतली होती. नंतर १९९९ मध्ये पुरावे नसल्याने त्याला खुनाच्या अरोपातून मूक्त केलं. पण आता (होपफुली) अश्या गोष्टींवर कोर्ट विश्वास ठेवणार नाही. कायदेशीर इच्छामरणाला जोपर्यंत परवानगी मिळत नाही तोपर्यंत अश्या लोकांच्या मुसक्या आवळतील.

गामा पैलवान 15/12/2025 - 03:05
तुर्रमखान,
.... पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, ....
दाभोलकरांवर हत्येच्या समयी फ्रॉडचा खटला चालू होता. अनिस नालायक आहे की नाही ते कोर्ट ठरवेल. बाकी, नक्षलवाद्यांचे व अनिसचे जे काही संबंध होते त्यावर आपलं मत वाचायला आवडेल. आ.न., -गा.पै.

विवेकपटाईत 12/12/2025 - 16:34
लेख आवडला. समाजासमोर नास्तिक असणारे, प्रत्यक्षात भयंकर अंधविश्वासी असतात. हा माझा अनुभव आहे. बाकी मी आयुष्यात कधीच पत्रिका कुणाला दाखवली नाही. मुलांचे लग्न करताना ही पत्रिका पाहिली नाही. कारण माझा देवावर विश्वास आहे, देवाने जे काही दिले आहे ते चांगले मानून त्याचे आभार मानावे, हीच शिकवण आमच्या वडिलांनी दिली होती.

प्रकाश घाटपांडे 12/12/2025 - 19:49
सुनिल देशमुख हे पुरोगाम्यांचे आधार स्तंभ. त्यांच्या दानशूर प्रवृत्ती मुळेच अनेक उपक्रम अंनिस करु शकली ही वस्तुस्थिती आहे. पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.त्यांच्यामुळेच अनेक गोष्टी अंनिसला शक्य झाल्या.दाभोलकरांकडे माणूस समजून घेउन त्याच्या उपयुक्ततेचा उपयोग करुन घेण्याची क्षमता व स्किल होते. दाभोलकरांच्या सहवासात अनेक लोक ज्योतिषविषयक ममत्व बाळगून होते. त्यांना तसे अनुभव वैयक्कित आयुष्यात आलेले होते. ज्योतिष हे सहजासहजी फेकून द्यावे असे शास्त्र नव्हे त्यात काहीतरी असले पाहिजे असे रा.ग.जाधव हे त्यांचे जवळचे मित्र जे नंतर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते यांचे मत होते हे मी त्यांच्याशी बोलताना जाणून घेतले होते. सुनिल देशमुख हे तुमच्या मामासम होते त्यामुळे तुम्हाला त्यांचाअधिक परिचय असणार हे मान्य आहे

तुर्रमखान 14/12/2025 - 16:28
पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.
पटलं. 'अंनिस' म्हणजे एक वेगळा पंथच आहे असं बर्‍याच जणांना वाटतं. इतर सगळ्या संस्थेमध्ये असतात तश्या यांच्यात पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, आपल्याच धर्मावर बोलते, भ्रष्टाचारी आहे असं काही लबाड लोकं सांगत असतात. खरंतर वैज्ञानिक मार्गाचा अवलंब करावा, कार्यकारण भाव समजून घ्यावा अश्या साध्या गोष्टी आहेत. मॉडर्न मेडिसिनलाला सुद्धा 'अ‍ॅलॉपॅथी' म्हणून अगदी तसाच प्रकार करतात. खरतर, सिद्ध करता आलं तर इतर कुठल्याही पॅथीची उपचार पद्धतीचा वापर करता येइल. बरं हा निकष त्यांचा काही स्वतःचा नाही. साधी तार्किक सिद्ध करता येइल अशी वैज्ञानिक पद्धत आहे. कायदे तयार करताना, न्यायालये यात सुद्धा अशीच *पद्धत वापरतात. * १९९७ मध्ये जग्गी वासुदेवच्या बायकोने जिवंत समाधी घेतली होती. नंतर १९९९ मध्ये पुरावे नसल्याने त्याला खुनाच्या अरोपातून मूक्त केलं. पण आता (होपफुली) अश्या गोष्टींवर कोर्ट विश्वास ठेवणार नाही. कायदेशीर इच्छामरणाला जोपर्यंत परवानगी मिळत नाही तोपर्यंत अश्या लोकांच्या मुसक्या आवळतील.

गामा पैलवान 15/12/2025 - 03:05
तुर्रमखान,
.... पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, ....
दाभोलकरांवर हत्येच्या समयी फ्रॉडचा खटला चालू होता. अनिस नालायक आहे की नाही ते कोर्ट ठरवेल. बाकी, नक्षलवाद्यांचे व अनिसचे जे काही संबंध होते त्यावर आपलं मत वाचायला आवडेल. आ.न., -गा.पै.
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
लेख
रॉयल्टी आणि डिव्हीडण्ड ============= --राजीव उपाध्ये कर्वेरोडवर मेट्रो झाल्यानंतर पुलाखाली लावलेले अनेक साहित्यिकांचे फोटो दृष्टीस पडतात आणि काही लेखकूंची अनुपस्थिती ठळक जाणवते. कधी कधी मला प्रश्न पडतो माझे आईवडिल ’लेखकू’ असते तर काय झालं असतं? थोडी फार प्रसिद्धी मिळाली असती, ठराविक सामाजिक वर्तूळात ऊठबस झाली असती. पण माझ्या आई-वडीलांचे सामाजिक वर्तूळ माझ्या सामाजिक वर्तूळापेक्षा खुपच मोठे होते. नको ती अक्कल शिकविणारे कमी होते, मर्यादांचा आदर ठेवणारे, आनंदात सहभागी होणारे खुप होते. १ल्या लोकसभेतील एकुलत्या एक महिला खासदार इंदिराबाई मायदेव आमच्या घरी अनेकवेळा येऊन गेल्या आहेत.

खजुराहो-बनारस सोलो ट्रिप

प्रकाश घाटपांडे ·

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे 07/12/2025 - 07:45
घाटपांडे काका, ट्रिप मस्त झाली. मिपाशास्त्रानुसार सहलीच्या धाग्यात छायाचित्रे असायला पाहिजे होती. सहलीच्या धाग्यात छायाचित्रे नसली तर, मिपाशास्त्रानुसार आनंद कमी मिळतो. छायाचित्रे असली की मजा येते. बाय द वे, आपल्या बियरच्या गप्पा वाचक म्हणून उत्साह वाढवणा-या होत्या, रेस्टारॉची शोधाशोध, मंदिरे, घाट आणि एकूण प्रवास भन्नाट. सलग वाचून काढले. आपल्या भेटीला दहा एक वर्ष झाली असतील. छ. संभाजीनगरला या. मस्त फिरवतो. सायकांळी निवांत बसू आणि गप्पा मारू.. -दिलीप बिरुटे

कानडाऊ योगेशु 07/12/2025 - 12:12
फलाटावर आलो. तिथे काही भिकारी एक भटकी गाय व वंदे भारत उभी होती.
तसेच
पाच सेकंदात शिवलिंग व मी यांनी परस्परांचे दर्शन घेतले.
अशा वाक्यांमुळे प्रवासवर्णन खुसखुशीत झाले आहे.

राजेंद्र मेहेंदळे 08/12/2025 - 13:56
पण फोटो पाहीजेतच. त्या शिवाय प्रवास वर्णनाची मज्जा नाही. घाटाचे फोटो, खजुराहोचे फोटो (नुसते भटकंतीचे टाकले तरी चालतील, मंदिरांचे जालावर दिसतीलच). काही विशेष आध्यात्मिक अनुभव वगैरे?

मदनबाण 11/12/2025 - 11:38
प्रकाका तुमच्या भटकंतीची कथा आवडली. तुम्ही बरेच भाग्यवान दिसता, नाही म्हणजे बुकिंग सगळीकडे पटकन मिळाले ना ! :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Rehman Dakait Entry Song :Dhurandhar

प्रकाश घाटपांडे 11/12/2025 - 13:03
तात्काळ मिळाले की स्वीकारायचे तोपर्यंत पुढचे फार ठरवायचे नाही.अनेकदा कॅन्सल ही करावी लागली. स्वैर मूडची किंमत मोजावी लागते. माझ्या स्वयंप्रवासी शिक्षणाचा तो भाग आहे.

प्रकाश घाटपांडे 11/12/2025 - 13:14
काशी विश्वनाथ मंदिराचा आतला भाग स्वच्छ आहे पण तिथे पोहोचण्यासाठी असलेलेले रस्ते विकसित होत आहेत. ओव्हरब्रिज होणार आहेत. मंदिराला चार गेट आहेत. तिथे पोहोचायचे मार्ग फार अरुंद आहेत

सौंदाळा 12/12/2025 - 17:55
काशी विश्वनाथ कॉरिडॉर म्हणजे विश्वनाथ देवळापासून गंगा नदी पर्यंत जाण्यासाठी बांधलेला रस्ता / घाट (नदीकाठच्या कोणत्याही मंदीरामधे असतो तसाच) पण पूर्वी कच्ची, पक्की दुकाने, घरे असल्यामुळे देवळातून थेट नदीवर जाता यायचे नाही. हे सर्व हटवून प्रशस्त दगडी घाट, दिवे वगैरे केले आहेत. विश्वनाथ मंदीराबाहेरील घाटावर थेट नदीच्या बाकीच्या घाटांवरुन जाता येते पण घाटावरुन देवळात यायला मोठी रांग असते. (मी गेलो होत तेव्हा तरी होती)

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे 07/12/2025 - 07:45
घाटपांडे काका, ट्रिप मस्त झाली. मिपाशास्त्रानुसार सहलीच्या धाग्यात छायाचित्रे असायला पाहिजे होती. सहलीच्या धाग्यात छायाचित्रे नसली तर, मिपाशास्त्रानुसार आनंद कमी मिळतो. छायाचित्रे असली की मजा येते. बाय द वे, आपल्या बियरच्या गप्पा वाचक म्हणून उत्साह वाढवणा-या होत्या, रेस्टारॉची शोधाशोध, मंदिरे, घाट आणि एकूण प्रवास भन्नाट. सलग वाचून काढले. आपल्या भेटीला दहा एक वर्ष झाली असतील. छ. संभाजीनगरला या. मस्त फिरवतो. सायकांळी निवांत बसू आणि गप्पा मारू.. -दिलीप बिरुटे

कानडाऊ योगेशु 07/12/2025 - 12:12
फलाटावर आलो. तिथे काही भिकारी एक भटकी गाय व वंदे भारत उभी होती.
तसेच
पाच सेकंदात शिवलिंग व मी यांनी परस्परांचे दर्शन घेतले.
अशा वाक्यांमुळे प्रवासवर्णन खुसखुशीत झाले आहे.

राजेंद्र मेहेंदळे 08/12/2025 - 13:56
पण फोटो पाहीजेतच. त्या शिवाय प्रवास वर्णनाची मज्जा नाही. घाटाचे फोटो, खजुराहोचे फोटो (नुसते भटकंतीचे टाकले तरी चालतील, मंदिरांचे जालावर दिसतीलच). काही विशेष आध्यात्मिक अनुभव वगैरे?

मदनबाण 11/12/2025 - 11:38
प्रकाका तुमच्या भटकंतीची कथा आवडली. तुम्ही बरेच भाग्यवान दिसता, नाही म्हणजे बुकिंग सगळीकडे पटकन मिळाले ना ! :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Rehman Dakait Entry Song :Dhurandhar

प्रकाश घाटपांडे 11/12/2025 - 13:03
तात्काळ मिळाले की स्वीकारायचे तोपर्यंत पुढचे फार ठरवायचे नाही.अनेकदा कॅन्सल ही करावी लागली. स्वैर मूडची किंमत मोजावी लागते. माझ्या स्वयंप्रवासी शिक्षणाचा तो भाग आहे.

प्रकाश घाटपांडे 11/12/2025 - 13:14
काशी विश्वनाथ मंदिराचा आतला भाग स्वच्छ आहे पण तिथे पोहोचण्यासाठी असलेलेले रस्ते विकसित होत आहेत. ओव्हरब्रिज होणार आहेत. मंदिराला चार गेट आहेत. तिथे पोहोचायचे मार्ग फार अरुंद आहेत

सौंदाळा 12/12/2025 - 17:55
काशी विश्वनाथ कॉरिडॉर म्हणजे विश्वनाथ देवळापासून गंगा नदी पर्यंत जाण्यासाठी बांधलेला रस्ता / घाट (नदीकाठच्या कोणत्याही मंदीरामधे असतो तसाच) पण पूर्वी कच्ची, पक्की दुकाने, घरे असल्यामुळे देवळातून थेट नदीवर जाता यायचे नाही. हे सर्व हटवून प्रशस्त दगडी घाट, दिवे वगैरे केले आहेत. विश्वनाथ मंदीराबाहेरील घाटावर थेट नदीच्या बाकीच्या घाटांवरुन जाता येते पण घाटावरुन देवळात यायला मोठी रांग असते. (मी गेलो होत तेव्हा तरी होती)
लेखनविषय:
प्रवास
लेखनप्रकार
लेख
तसा मी अप्रवासी फार कुठे गेलो नाही.पण नुकताच खजुराहो- वाराणसी अशी दहा दिवसांची स्वैर व सोलो टूर करुन आलो. अंशत: नियोजित पण बरीच स्वैर. IRCTC वरुन trial and error बेसीस वर तात्काळ ट्रेन बुकिंग केले. 25 नोव्हे ला सकाळी सोलो बॅग पाठीवर घेउन ट्रेन PUNE GCT SPECIAL ने भोपाळ ला गेलो. तिथे रात्री 12 ला पोचलो. रात्री IRCTC च्या एका दुर्लक्शित ठिकाणी फलाटा बाहेर असलेल्या एका रिटायरिंग रुम इमारतीत अनेकांना विचारत पोचलो. तिथे सामसूम होती. ऒफिस नाही. मग तिथे एका ठिकाणी एका बाईने एक जळमट व धूळीने माखलेली खोली दिली. तोपर्यंत चौकशी करण्यात माझे सर्व भोपाळ स्टेशन फिरुन झाले होते.

गडद अंधार, धुमकेतू आणि तारेच तारे

मार्गी ·
लेखनविषय:
भूगोल
विज्ञान
लेखनप्रकार
लेख
अनुभव
✪ लेमन धुमकेतूचं दर्शन- अविस्मरणीय अनुभव ✪ आकाशगंगेचं पिठुर चांदणं आणि देवयानी आकाशगंगेचा झगमगाट ✪ सौर डाग बघताना सूर्यावरून जाताना दिसलेलं विमान! ✪ डोंगराआडून वर येणारे तारे ✪ जणू विमानाने केलेला कृत्रिम उपग्रहाचा पाठलाग ✪ निबीड अंधारात जणू सावली पाडू शकेल इतकं चमकणारं तेजस्वी ISS ✪ विशेष धुमकेतू आणि उल्का वर्षाव सत्राचं १४- १५ नोव्हेंबरला आयोजन तुम्ही अशा ठिकाणी आहात जिथे कोणत्याच दिव्याचा प्रकाश येत नाही. आणि हळु हळु रात्र होते आहे. सूर्य मावळून गेला आहे. संधीप्रकाश कमी होतोय. दूरवर दिसणारा तिकोना आणि इतर डोंगर हळु हळु फिकट होत आहेत. अगदी डोंगराच्या मधोमध असलेली ही जागा.
Subscribe to लेख