आस्वाद

*** आमचे गोंय - प्रास्ताविक (१) , प्रास्ताविक - (२) , प्राचीन इतिहास , मध्ययुग व मुसलमानी सत्ता ,

"मी कोण" हा प्रश्न मानवाला अनादि कालापासून पडला आहे. प्रत्येक मानव जाणते-अजाणतेपणे या प्रश्नाचं उत्तर शोधतो आहे. कधी आपल्या कक्षेत राहून, तर कधी कक्षा भेदून. वैयक्तिक आवडी निवडी, निवडलेले पर्याय, घेतलेले निर्णय हे प्रत्येकाच्या "मी" च्या शोधाचं दृश्य रूप. मानवसमूहात रहायचं तर प्रवाहाबरोबर पोहोणं आलंच. सर्वदा आपल्या मनाप्रमाणे घडेलच असं नाही. मानवसमूहाचा हा अदृश्य दबाव माणसाला वेगळं वागायला भाग पाडतो. कधीकधी काही पर्याय मनाविरुध्द निवडावे लागतात, काही निर्णय बळजबरीने घ्यावे लागतात. अशा वेळी तो "मी" चा शोध बंड करून उठतो.

प्रश्नः तुमच्या अफाट लोकप्रियतेमुळे मुख्य कलाकारांना तुमचा (साथीदाराचा) हेवा तर वाटत नाही? उ. झाकिर हुसेनः (स्मितहास्य करत) तसं असतं, तर मला इतकं वाजवताच आलं नसतं! प्रश्नः आपल्या वादनावर बंधन पडू नये यासाठी तुम्ही गायकांची साथ करणं थांबवलं आहे का? उ. झाकिर हुसेनः गेली १० वर्षे सोडली तर मी गायकांबरोबर भरपूर वाजवलं आहे. पं. ओंकारनाथ ठाकूर ते पं. जसराज या तीन पिढ्यांमधील जवळजवळ प्रत्येक विख्यात गायकाची मी साथ केलेली आहे. कंठसंगीत हाच आपल्या परंपरेचा गाभा आहे. तोच तर आपला खरा खजिना आहे.

Raging Bull - हा अजुन एक Martin Scorsese चा चित्रपट. १९८० साली आलेला आणि आता so-called one of the greatest म्हणुन मानला गेलेला. हा चित्रपट कथा सांगतो Jake LaMotta नावाच्या १९४०-५० मधल्या बॉक्सर ची. एका अतिशय आक्रमक, असुरक्षीत माणसाची who is run by animal insticts, jealousy , sexual desire. ही सत्यकथा आहे, जेक च्या आत्मचरित्रा वरुन घेतलेली. त्यामुळे थोडी सॉम्य झालीय ( स्वताबद्दल लिहिले आहे ना ). चित्रपटाची सुरुवात १९६४ मधे जेक च्या बोलण्याच्या practice नी होते. ( तो एका पब मधे stand up comedy ) करत असतो.

आझाद नावाच्या १९५५ सालच्या सिनेमा मधे अण्णा चितळकरांनी चाल लावलेली "मरना भी मुहोब्बत मे कुछ काम ना आया" ही फार सुंदर कव्वाली आहे. खाली दिलेल्या लिंक वर ती बघता येईल. अण्णांनी नेहमीचीच कव्वाली कम मुजरा गीतांच्या चालीला एक सुंदर वळण दिलेले आहे. सिनेमा मधे दोन कलाकारांनी ती अतिशय प्रसन्न पणे सादर केली आहे. आंतर जाला वर बघितले तर ती एका "रघुनाथ जाधव" यांनी गायली आहे. कदाचित चित्रण पण त्यांच्यावरच झालेले असावे. http://www.youtube.com/watch?v=x58KzqeE54U मुद्द्याची गोष्ट म्हणजे रघुनाथ जाधव हे नाव मराठी असुन सुद्धा कधी ऐकले नव्हते. मराठी असुन सुद्धा उर्दू उच्चार अगदी व्यवस्थित आहेत.

हा अभंग तर सर्वांनाच माहिती आहे. पण दुसर्‍या आणि तिसर्‍या कडव्याचा अर्थ कोणी सांगेल का? अणुरेणिया थोकडा अणुरेणियां थोकडा । तुका आकाशाएवढा ॥१॥ गिळुन सांडिलें कलेवर । भव भ्रमाचा आकार ॥२॥ सांडिली त्रिपुटी । दीप उजळला घटीं ॥३॥ तुका म्हणे आतां । उरलो उपकारापुरता ॥४॥

Internet वर सगळी माहिति उपलब्ध असल्यामुळे मी फक्त तोन्डओळख करुन द्यायच्या विचारात आहे. Patton ( 1970 ) हा चित्रपट Patton ह्या अमेरिकन General वर आहे. हा चित्रपट काही Patton ची Biography नाही. हे पण एक विषेश आहे. ह्याच्यात Melodrama नाही, युद्धावर असुन सुद्धा उगाचच शीरा ताणुन ओरडा आरडी नाही. महत्वाचे म्हणजे, वस्तुस्थितीची तोडफोड नाही. चित्रपटात १९४३ ते १९४५ एव्हडा कालखंड दाखवला आहे. George C Scott ह्या अभिनेत्यानी Patton ची भुमिका केली आहे. अभिनय म्हणजे काय त्याचा हा वस्तुपाठ आहे. ह्या भुमिके साठी त्याला ऑस्कर मिळाले. Karl Malden नी General Omar Bradley ची भुमिका केली आहे.

२६ जानेवारी १९८७! दिल्लीतल्या लाल किल्ल्यावर पंतप्रधान राजीव गांधींच्या उपस्थितीत प्रजासत्ताक दिनाची परेड जोरात सुरू असते आणि त्याचवेळी दिल्लीतल्या तुघलक रोड पोलीस स्टेशनचा फोन खणखणतो. तो फोन सीबीआयच्या ऑफिसातून आलेला असतो. एका मंत्र्याच्या घरावर सीबीआयचा छापा टाकायचा आहे त्यासाठी पोलीसांची काही कुमक आपल्याला हवी असल्याचं सीबीआय अधिकारी पोलीस स्टेशनच्या सिनियर इन्स्पेक्टरला सांगतो.

आंतरराष्ट्रीय पातळीवर तबलावादनाच्या क्षेत्रात एकमेवाद्वितीय स्थान मिळवूनही अत्यंत शालीन, विनम्र असणार्‍या उस्ताद झाकिर हुसेन यांचा हा एक किस्सा. कलाक्षेत्रावरच्या (चेन्नई) त्यांच्या अप्रतिम तबलावादनने भारावून गेलेल्या रूक्मिणीदेवींनी त्यांना विचारलं, "झाकिर, बेटा तुला दहाच बोटं आहेत की शंभर?" उस्तादजींनी हात जोडत एका क्षणाचाही विलंब न लावता उत्तर दिलं, "माझ्याजवळ दहा बोटं आणि आपले आशिर्वाद आहेत". उस्तादजी पत्नी आणि दोन मुलींसमवेत कॅलिफोर्नियामधे राहतात.

ह्या वेळेला थोडक्यात GoodFellas ह्या सिनेमा बद्दल. हा सिनेमा १९९० चा, "WiseGuys" ह्या सत्यकथेवरच्या पुस्तकावरचा सिनेमा. ही गोष्ट आहे Henry Hill नावाच्या एका Gangster ची. हा काही अगदी एखाद्या फॅमिलि मधला पण नाही आणि अगदी खालच्या स्तरातला पण नाही. हेन्री हिल च्या खर्‍याखुर्‍या आयुष्यावरचा हा सिनेमा आहे. हेन्री हिल हा न्युयॉर्क मधल्या मध्यम्वर्गीय घरातला मुलगा, वडिल आयरिश आणि आई सिसिलिअन. लहानपणापासुनच ह्याला गँग्स्टर होयचे असते. सिनेमाची सुरवातच एकदम कॅची आहे.