मूर्ती तुम्हीपण

२००० ते २००३ मध्ये जगभर मंदीची लाट होती. संगणक कंपन्यांवर जास्त परीणाम झाला होता. भारतातील अनेक संगणक कंपन्यांनी लेऑफ्स केले होते (उदा. कॉग्निझंट, एमबीटी इ.). अनेक कर्मचारी बिनकामाचे बाकावर बसून होते. अशा परिस्थितीत जर भारत-पाकिस्तान युद्ध झाले असते, तर परिस्थिती अजून वाईट झाली असती. त्यामुळे जर युद्ध टाळण्यासाठी उद्योगपतींनी प्रयत्न केले असतील तर ते तत्कालीन परिस्थितीत योग्यच होते.

तेंव्हा जगाला नैतिकता शिकवणार्‍या मूर्तींचे पाय मातीचेच काय तर शेणाचे आहेत असे वाटले.

आपण होलिअर दॅन दाऊ आहोत असा दावा करणार्‍या बहुतांश व्यक्तींविषयी हे सत्य असते. कारण जे लोक खरोखरच होलिअर दॅन दाऊ असतात त्यांना त्याची जाहिरात करावी लागत नाही.त्यांच्या वर्तणुकीतून ते दिसूनच येते. यावरून एक गोष्ट आठवली. मी एकेकाळी इंजिनिअरींगला होतो आणि शेवटच्या वर्षी कॅम्पस इंटरव्ह्यूमधून माझी निवड इन्फोसिसमध्ये झाली होती.त्याकाळी वालचंदसारख्या कॉलेजातून इन्फोसिसमध्ये निवड होणे हे मानाचे लक्षण होते. (त्यानंतर माझी वाट पूर्णच वेगळी झाली ही गोष्ट वेगळी) तेव्हा कंपनीत दीड-दोन लाख लोक नव्हते तर माझी निवड झाली त्या दिवशी केवळ १०,६७३ लोक होते (प्री-प्लेसमेन्ट टॉकमध्ये एच.आर ने हा आकडा सांगितला होता). त्यावेळी स्वर्ग मला अगदी दोन बोटावर राहिला होता. मला प्लेसमेन्ट बंगलोरला मिळाली होती. कुणाकुणाच्या ओळखीतून आतल्या दोघातिघांशी संपर्क झाला. त्यांच्याकडून गेटपास वगैरे बनवून घेऊन बी.ई ची परीक्षा सुरू व्हायच्या दोनेक महिने आधी एका रविवारी मी बंगलोरला कंपनी बघायला गेलो होतो.त्यावेळी आत मी नारायणमूर्ती किती साधे आहेत याच्या कित्येक कहाण्या ऐकल्या. मूर्ती दांपत्याचा महिन्याचा खर्च ७ हजारच आहे, नारायणमूर्ती ऑफिसला येताना स्वतःच्या गाडीतून येत नाहीत तर नंदन निलेकानींच्या गाडीतून येतात वगैरे वगैरे. त्याचवेळी सुधा मूर्तींचेही एक पुस्तक वाचले होते. त्यात सुधा मूर्तींनी लिहिले होते---"मी बाहेर जाताना बरोबर भाजी आणि फळे घ्यायला लागतील तितकेच पैसे बरोबर ठेवते. बाहेर गेल्यावर काही वेगळे विकत घ्यावेसे वाटले तर तेवढ्यापुरते ड्रायव्हरकडून पैसे उसने घेते आणि घरी परत आल्यानंतर त्याचे पैसे त्याला परत देऊन टाकते". आम्ही साधे, आम्ही साधे याची जाहिरात पुस्तके लिहून का करावी लागते यांना? तुमचा साधेपणा तुमच्याकडेच ठेवा ना. ठिक आहे, साधेपणा हा गुण आहे. पण माझ्याकडे अमुकतमुक गुण आहे याची जाहिरात स्वतःच करणे हा प्रकार नक्कीच खटकला होता. आणि हो, तुम्ही खरोखरच साधे असाल तर मग भाजी आणि फळे सोडून अन्य काही घ्यावेसे वाटतेच कसे? नारायणमूर्ती आणि सुधा मूर्तींचे कर्तुत्व अगदीच निर्विवाद आहे. तरीही असे काही मुद्दे मात्र नक्कीच खटकले होते. असे ऐकले आहे की पु.लंनी त्यांना विविध बक्षिसांबरोबर मिळालेली रक्कम आणि पुस्तकांमधून मिळालेल्या उत्पन्नातील मोठा भाग विविध ठिकाणी दान म्हणून दिला होता. या गोष्टीचा पु.लंनी कधी बभ्रा केला नाही.तर ते गेल्यावर ही गोष्ट कळली.

प्रतिसादाच्या मर्माशी जरी सहमत असलो तरी "अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य धोक्यात येतेय" अशी टिका आहे, व्हेअर एज "हवे ते लिहिता न येणे" हे "अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य नसण्याचे" उदाहरण आहे असा आक्षेप टेक्निकली घेता येईल.