महापुरुषांची (ऑनलाईन) बदनामी: एक कायमची डोकेदुखी?

लोकांनी आपल्या दैवतांचा अपमान करणे सहन करायला शिकलेच पाहिजे असे मला वाटते.

असहमत !!!

आपल्या देवतांचे अपमान सहन न करण्याजोगे पोस्ट असतात पण काही प्रश्न पडलेले शिवराय आणि साहेब यांचे गलिच्छ फोटो नेमके धर्मवीर संभाजी महाराज या पेजवरच का टाकले गेले ? पोस्ट पाहिल्यावर वाॅटसअपवर शेअर करणारे खरेच भक्त होते का दहशतवादी? सोशल मीडीयाचा जास्त वापर करून हे प्रकरण जास्त चिघळले पण न्युज चॅनेल ने गैरसमज दूर केले नाही म्हणून संभ्रम अजूनच वाढला नव्हता का?

उत्साहाच्या भरात आपण काय शेअर करतोय हेही अनेक लोक विसरतात असा अनुभव आहे. शिवाय एखाद्याची बदनामी करुन त्याचा/तिचा अपमान करता येतो हा विचार प्रचंड हास्यास्पद वाटतो मला! पण त्याला अगदी स्वतःला शिक्षित म्हणवणारे लोक बळी पडतात. आपल्याला काही दिसलं तर थेट सायबर सेलकडे तक्रार करावी - पण अनेक मंडळी महापुरुषांच्या बदनामीचं कळत नकळत वितरण करत असतात हे मात्र विचित्र वाटतं. आपल्या भावना लोकांनी काबूत ठेवायला शिकणं, सायबर सेलकडे तक्रार करणं, बदनामीकारक साहित्याचा अजिबात प्रसार न करणं, आणि कायदा हातात न घेणं एवढी पथ्य लोकांनी पाळली की सामाजिक द्वेष आणि अशांतता फैलावणा-यांचा उद्देश यशस्वी होणार नाही.

>>>>अलीकडे झालेल्या शिवाजी महाराज व बाळ ठाकर्‍यांच्या फेसबुकवरील काही प्रक्षोभक चित्रांमुळे .... अशा शब्दप्रयोगांनीही कांहींच्या भावना दुखावतात. त्या ऐवजी, 'अलीकडे झालेल्या, छत्रपती शिवाजी महाराज आणि माननिय बाळासाहेब ठाकरे ह्यांच्या फेसबुकवरील कांही प्रक्षोभक चित्रांमुळे...' अशी शब्दरचना जास्त आदरयुक्त वाटते.

विज्ञान हे माणसाच्या प्रगतीसाठी असते. पण ते माकडांच्या हाती पडले की विध्वंस ठरलेलाच!

रिकामटेकडे आणि दंगली झाल्यावर असुरी आनंद मिळवणारे अश्या पोस्ट टाकत असतात . त्यांना दंगली हव्याच असतात . दंगल झाली कि ते अजून चेकाळतात . आणि हे कोणी परदेशी करत असतील अस वाटत नहि. त्यामुळे दंगल वगेरे न करता ताबडतोब तक्रार करून अश्या पोस्त काढून टाकाव्यात हा उपाय मला वाटतो .

देवतांचा अपमान करण्याची खोडसाळ प्रव्रुत्तीच नष्ट केली तर?

सहमत आहे . पण कशी ? कोण करणार ?

होय, विशेषतः निवडणुक जवळ आली असेल तर...

अश्या प्रकारांकडे न चिडता दुर्लक्ष करायला शिकले की हे प्रकार वाढतील वाढतील आणि तरीही दुर्लक्ष केले की एकदाचे थांबतील. जरी दुर्लक्ष करणे शक्य नसेल किंवा आपल्या देवांचा आणि दैवतांचा अपमान सहन करणे हे कोणाला कमीपणाचे वाटत असले तरी पडद्यामागच्या खर्‍या सुत्रधाराला न पकडता तोडफोड करत वा दंगली घडवत शासनव्यवस्थेवर राग काढणेही चुकीचे हे तरी प्रत्येकाने समजून घेतले पाहिजे कारण यात छळ सामान्यांचाच होतो. महाराजांचा अपमान या महाराष्ट्रात सहन केला जाणार नाही या भावनेचे समर्थन मी देखील करतो पण अरे तो कोण आहे तो समोर तर दिसू दे.. जरी प्रत्येक माणसाचे प्रबोधन करणे शक्य नसले तरी संघटनांचे नक्कीच करू शकतो. कारण बरेचदा तोडफोड वा बंदच्या स्वरूपात निषेध एखाद्या संस्था संघटनेच्या मार्फत वा पुढाकाराने होतो. सरकारने अश्या गोष्टींचा पाठपुरावा करावा अशी अपेक्षा धरणे चुकीचे नाही, पण या देशात आणखीही बर्‍याच समस्या असताना आपली प्रायोरिटी काय हे आपण जनतेनेच ठरवण्याची गरज आहे.

दुर्लक्ष हाच उपाय आहे. सूर्यावर थुंकणार्‍यांना सीरियसलि कशाला घेतात लोक काय माहिती.

मुख्य धागा लेखात वेगळ्या अर्थछटांचे शब्द कदाचित अधीक सुयोग्य ठरतील असे वाटते. अशा ठिकाणी हेतू बदनामी पेक्षा अपमान करून चाहत्यांच्या भावना जाणीवपुर्वक दुखवण्याचा असू शकतो नालस्ती किंवा अधिक नेमका शब्द वापरता येऊ शकेल असे वाटते. सहनकरणे आणि संयम यांच्या अर्थछटात अंतर आहे. मला वाटते वाक्य काहीसे खालील प्रमाणे असणे अधीक सुयोग्य होऊ शकेल. 'लोकांनी आपल्या दैवतांबद्दल अभ्यासपूर्ण टिका कठोर असली तरीही सहन करायला शिकलेच पाहिजे, आणि निंदकाकडून अपमानांबद्दल संयम दर्शवला पाहिजे. स्वतःस प्रीय विभूतींची भलावण करून हवे असणेही समजता येते, पण कौतुक जबरदस्तीने करवून घेता येते ? एखादी व्यक्ती जी स्वकतृत्वाने पुरेशी मोठी आहे, तीला मोठीच म्हणा हि सक्ती त्या व्यक्तीची प्रतिमा मोठी करते का ? आपल्या संयम सोडलेल्या वागण्याने इतरांच्या मनातील प्रतिमा उंचावण्या एवजी तडा तर जाणार नाही याचा चाहत्यांनी विचार करण्यास वाव आहे असे वाटते.'

या धागा लेखात ज्या विशिष्ट घटनांचा उल्लेख आहे त्यातील काहींना राजकीय उद्दीष्टे आणि रंग नाहीतना अशी शंका वाटली. वृत्तमाध्यमांमध्ये सुद्धा जबाबदारीच्या जाणीवेचा अभाव यावेळी प्रकर्षाने जाणवला.

असे काही दिसले तर सरळ report करा. फेसबूकवाले दोन तिन दिवसात परीक्षण करतात, बहुतेक वेळा काढतातच (बरेचदा आला आहे अनुभव).

बदनामी कोणाला चुकते ? सगळ्यांचे चाहते आपापल्या श्रध्दास्थानाची बदनामी वर्षानुवर्षे सहन करत आलेले आहेत, राहतील, ठोस पर्याय याला उपलब्ध्द नाही. विटंबना जरा संवेदन्शील मुद्दा असतो. विटंबना चाहत्यांच्या भावना दुखावते. विटंबना चाहत्यांच्या श्रध्दास्थानाशी असलेली निष्ठा डिवचते. म्हणून चाहत्यांचा तोल जातो. मी स्वतः जेंव्हा जेंव्हा ज्या ज्या लोकांच्या श्रध्दास्थानाची विटंबना केली जाइल तेंव्हा त्या लोकांनी एकत्र येउन धडकी भरेल असा विराट मुकमोर्चा काढुन निषेध नोंदवावाच या मताचा आहे. पण मला कोणत्याही प्रकारे भारतीय समाजाची शारीरीक, मानसीक, आर्थीक हानी होणे पसंत नाही भलेही मी अशा दुश्कृत्या विरोधा प्रचंड शक्ती प्रदर्शन मी आवश्यक मानतो. - जय महात्मा गांधी.

महाराष्ट्रात काँग्रेसचा १९९५ च्या विधानसभा निवडणुकीत पराभव झाला होता. त्यानंतर १९९६ च्या लोकसभा निवडणुकीत ४८ पैकी जेमतेम १५ जागा मिळवून (भाजप १८ + शिवसेना १५ अशा एकूण ३३ जागा युतीला मिळाल्या होत्या) काँग्रेसचा पुन्हा एकदा दारूण पराभव झाला होता. त्यानंतर १९९७ मध्ये मुम्बईतील रमाबाई आंबेडकर नगरात आंबेडकरांच्या पुतळ्याची विटंबना झाल्यामुळे दंगल होऊन पोलिस गोळीबारात १० व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या होत्या. त्यावेळी युतीचे सरकार जवळपास बरखास्त होत आले होते. त्या सरकारची बरखास्ती थोडक्यात टळली. नंतर १९९८ च्या निवडणुकीत दंगलीचा प्रमुख मुद्दा होता व त्यात युतीचा दारूण पराभव झाला होता (काँग्रेस ३३ + रिपब्लिकन ४ = ३७ आणि युती = १०). याच निवडणुकीत प्रमोद महाजनांचाही पराभव झाला होता. आता २०१४ मध्ये लोकसभा निवडणुकीत काँग्रेसचा अत्यंत लाजिरवाणा पराभव झाला आहे. ऑक्टोबर मध्ये विधानसभेची निवडणुक आहे. त्याच पार्श्वभूमीवर हे बदनामी प्रकरण घडलेले आहे. काही दिवसांपूर्वी शिवाजी महाराज व बाळासाहेब ठाकरे यांची बदनामी व २ दिवसांपूर्वी आंबेडकरांची बदनामी करण्यात आली आहे. लगेचच "केंद्रात भाजपची सत्ता आल्यानंतर १५ दिवसांतच जातीय तणाव वाढण्यास सुरुवात झाली" अशी फुसकुली पवारांनी सोडलेली आहे. एकंदरीत हा प्रकार योजनाबद्ध असावा व विधानसभा निवडणुकीपूर्वी १९९७ प्रमाणे वातावरण निर्मिती करून युतीला बदनाम करावे अशी योजना असावी असे वाटते.

राजीव साने यांचा एक वाचनीय लेख अगदी याच विषयावर बोलतो. त्याची लिंक खाली आहे. अद्याप वाचला नसेल तर जरुर वाचावा. http://www.loksatta.com/sampadkiya-news/emotion-get-hurt-271325/ शीर्षक : दुखऱ्या समूहभावनांना उद्रेकाधिकार? थोडे अंश खाली चोप्य पस्ते करत आहे: एकटय़ा व्यक्तीला सातत्याने टोचून बोलून आत्महत्या करायला भाग पाडले जाऊ शकते व तो गुन्हा आहेही, पण यावरून 'समूहांना भावना दुखावून घेण्याचा अधिकार' द्यावा काय? कारण एखाद्या समूहातला कोणीही उपटसुंभ, जणू काही तो अख्ख्या समूहाचा प्रतिनिधी असल्याच्या थाटात, एखाद्या अभिव्यक्तीविरुद्ध रीतसर गुन्हाही दाखल करू शकतो. यातून 'दुखऱ्या समूहभावने'ला, चिथावणीला व झुंडशाहीला वैधता प्राप्त होत नाही काय? सात शेपटय़ांचा उंदीर असे म्हणून चिडविला जाणारा उंदीर एकेक शेपटी कापत जातो. एक शेपटी उरल्यावर त्याला 'एक शेपटीचा उंदीर' म्हणूनही चिडविले जातेच. खरे तर एक शेपटीचा म्हणजे नॉर्मल! पण हा तीही कापतो!! ही गोष्ट, 'चिडवून घेण्यात' मुख्य दोष आहे, हे शिकविते. आपल्या देशात 'गोतगटीय' अस्मिताबाजी व जमातवादांमुळे वातावरण इतके दूषित आणि कलुषित झाले आहे, की शब्दाशब्दाला अडखळायला होते. एखाद्या व्यवसायाचा उल्लेख मराठीत केला तर तो भावना दुखावणारा ठरू शकतो. मग एक तर संस्कृतोद्भव शब्द वापरायचा किंवा इंग्लिश शब्द वापरायचा. मुस्लिमांना सरळ मुस्लीम न म्हणता 'मॉमेडियन' असे दबक्या सुरात का म्हणायचे? 'विशिष्ट समूह' का म्हणायचे? जिच्यावर झुंडशाहीचा हल्ला होतो, ती व्यक्ती भावना दुखावण्याच्याच नव्हे, तर इतर कोणत्याही गुन्हय़ात दोषी होती की नव्हती, हा मुद्दाच गरलागू आहे. कोणत्याही कथित अपराध्याला शासन करण्याचा अधिकार फक्त आणि फक्त शासनसंस्थेलाच राहिला पाहिजे. अगदी 'रेडहॅण्ड' सापडलेल्या 'पाकीटमारा'ला जमावाने मारहाण करणे हेदेखील शासनाच्या सार्वभौमतेचा आणि पाकीटमाराच्या नागरी अधिकाराचा भंग करणेच ठरते. 'रेडहॅण्ड' पाकीटमाराचे उदाहरण अशासाठी, की त्याची दंडार्हता तुम्हाला 'साक्षात' असेल, पण तुम्ही दंडाधिकारी नाही आहात, हे कसे विसरता? ज्या क्षणी आपण ग्रस्तता ही गोष्ट 'समूहाला' बहाल करतो, त्या क्षणी आपण झुंडशाहीला अधिमान्यता देत असतो. कायदा असा हवा की, उदाहरणार्थ समजा मला कोणी जन्मावरून 'भटुरडय़ा' म्हटले तर म्हणणाऱ्याला काहीही शिक्षा नको, पण मी जर 'ब्राह्मणांच्या भावना दुखावल्या गेल्या' असे म्हटले, तर मला शिक्षा झाली पाहिजे. प्रिव्हेन्शन ऑफ प्रोव्होकेटिव्ह पब्लिक क्लेिमग ऑफ कम्युनल इन्सल्ट अ‍ॅक्ट! याने टवाळखोरी वाढेल की काय अशी चिंता वाटेल, पण मुद्दा आहे तो, टवाळखोरी 'गंभीर'पणे न घ्यायला शिकण्याचा, दुखरेपणा घालवायचा आणि खोडसाळपणाच्या उपद्रवमूल्यातली हवा काढून टाकण्याचा! सर्व विचार सर्वांना पटतील असं नाही, पण मांडणी लाजवाब आहे.

आपण इतरांच्या हातातील बाहुले बनत जात असतो याचे भान ठेवायला हवे. मागच्या १० दिवसामध्ये हजारो गाड्यांच्या काचा फुटल्या, दोन समाजात तेढ निर्माण झाली, काही लोक भयाच्या सावलीत जगत होते याचा विचार करता स्वप्रबोधन हाच खरा मार्ग आहे.

@पण यावरून 'समूहांना भावना दुखावून घेण्याचा अधिकार' द्यावा काय? कारण एखाद्या समूहातला कोणीही उपटसुंभ, जणू काही तो अख्ख्या समूहाचा प्रतिनिधी असल्याच्या थाटात, एखाद्या अभिव्यक्तीविरुद्ध रीतसर गुन्हाही दाखल करू शकतो. यातून 'दुखऱ्या समूहभावने'ला, चिथावणीला व झुंडशाहीला वैधता प्राप्त होत नाही काय?>>> काही दिवसापूर्वीच हा अनुभव आला. फेसबुकावर भूत नावाचा एक ग्रुप आहे.तिथे मी भूत बनविण्याची पाककृती नावाचा छोटा लेख टाकला. त्याच्यावर काहि वेळातच परित्राणाय साधूनाम नावाचा एक पेज धारक(आय.डी.) येऊन वाट्टेल तसं आणि वाट्टेल ते बरळू लागला.माझं लेखन मार्मिक आणि प्रबोधनात्मक अंगानी जाणारं होतं.त्यात कोणत्याही विशिष्ट धर्माचा अपमान इत्यादी काहिही नव्हता. तरी त्यानी माझ्यावर जोरदार हल्ला चढवला. कारण त्यात सनातन कल्पनांची मी रेवडी उडवली होती..(किंबहुना ज्यांनी हल्ला केला,तसल्याच दुष्प्रवृतीं विरोधात जाणारी मत त्यात होती..ते एष धर्मः तन्नातन्नः वाले होते! हे निश्चित ) मी ही प्रतिवाद करत होतो. पण अ‍ॅडमिननी त्याला सुनावण्या ऐवजी सदर पोस्टच डिलिट केली(नंतर त्या सर्व कोल्ह्यांन्नी मिळून,तिथे माझ्यासारख्याला खिजवता येइल अशी पोस्ट टाकून बराच राग शमवून घेतला..आणि ती पोस्ट मात्र राहिलीच!) शेवट मीच त्या ग्रुपला त्याच्या एडमिन सह समजून घेतले..आणि त्यांन्ना त्यांच्या भयाण भवितव्यावर सोडून दिले. :)

बदनामी सगळेच करत असतात. कोण गान्धीन्ची करतो , कोण शिवाजीन्ची. व्यक्ती आनी पaddhat यात फरक आसाटॉ.

एका खासगी बसवरील दगडफेकीत डोक्याला दगड लागून जखमी झालेली प्रवासी वसंत रूपनर (वय ४०, रा. सांगोला) नावाची व्यक्ती कोमामध्ये गेली आहे असे वृत्त आहे. संदर्भ: १. दैनिक लोक्सत्ता ९ जून २०१४ २. पुणे मिरर Jun 9, 2014, ३. इंडीयन एक्सप्रेस June 9, 2014

ह्यासमस्येला एक जालीम उपाय आहे ... कोणाला महापुरुष म्हणुच नको ... सगळे तुमच्या आमच्या सारखे सामान्यच होते हो *pleasantry*

अस्मितांची गळवे आधीच नाजुक होती. आता तर बघायला नको, त्यांना धक्का लावला नाही तरी कधी फुटतील नेम राहिलेला नाही! :(

आपली सहनशीलता संपत चालली आहे. यात राजनीती ही असू शकते. पण ज्या देशात चार्वाकला ही ऋषीचा दर्जा मिळाला आहे. तिथे निंदा नालस्ती सहन करण्याची शक्ती का हरवली याचा विचार करणे गरजेचे आहे. कबीरदास यांनी म्हंटलेले आहे, निंदा करणार्याची झोपडी घराचा शेजारी असलेली बरी. त्या वेळी देशात प्रचलित असलेल्या हिंदू मुस्लीम दोन्ही धर्मांच्या आडंबरांचा विरोध केला, त्यांची भाषा ही कडक होती तरी ही त्यांना आपल्या विचारांचा प्रचार करण्याची मुभा होती. दोन्ही धर्मावालंबी त्यांना संत मानतात. कुठल्या ही व्यक्तीचे किंवा धर्माचे आपल्या परीने विश्लेषण करण्याची स्वतंत्रता असली पाहिजे. तालिबान प्रमाणे आपण ही धर्मांधतेने वागू लागलो तर देशाचे तीन तेरा व्हायला उशीर लागणार नाही.

नुकतंच हे वाचलं - मोदींचा फोटो केवळ इतर नकारात्मक चेहेऱ्यांच्या रांगेत छापला म्हणून चार विद्यार्थ्यांवर गुन्हा दाखल. भारतात आणीबाणीत हे सर्रास व्हायचं.

हा भावना हा प्रकार कमालीचा व्हल्नरेबल होत चाललाय आजकाल. आणि कशाला किती महत्व द्यायचं हे कळलंय का कधी आपल्याला? कुणी थोर व्यक्ती म्हणून गेला की `व्हॉट्स इन अ नेम' .... आपण नेम तर सोडाच त्यापाठची बिरुदं नी असल्या गोष्टींनाही डोंगराइतकं महत्व देतो. विचार, कार्य हे बाजूलाच पडतं नेहमी.

हा भावना हा प्रकार फारच व्हल्नरेबल झालाय आजकाल. कशाने दुखावतील नेम नाही. महत्व कशाला द्यावं कशाला नाही हे तर आपल्याला कळतच नाही.

लुव्र संग्राहलयाच्या धर्तीवर एक मोठ्ठे गोडावुन बांधुन त्यात भारतात असणारे सगळे पुतळे/पुतळी, फ्लेक्स हलवावे. आणी ज्यांचे अस्मितांचे गळवे हळवे आहेत त्यांना तिथे जावुन दर्शन घ्यायला लावावे आणी त्यासाठी जबरदस्त तिकीटही लावावे. असेल प्रेम आस्था तर जातील तिथे आणी पुतळा विटंबना वगैरे प्रकार बंद होतील.

वाचत आहे