Skip to main content

संस्कारनगरी वडोदरा

लेखक संतोषएकांडे यांनी रविवार, 16/03/2014 19:40 या दिवशी प्रकाशित केले.
काही दिवसांपूर्वी मोदक यांचा वडोदरा (बडोदा) प्रवासाचा लेख मिपावर आला होता. वडोदरा बद्दल ओढ असणारे बरेचशे मिपाकर त्या लेखाच्या प्रतिक्रीयेत दिसले. म्हणूनच वडोदराची जवळून ओळख करून देण्यासाठी हा लेख. संस्कारनगरी,विध्यानगरी,साहित्यनगरी किंवा कलानगरी अशी विश्वात कीर्ती मिळवून देण्याबद्दल वडोदरा संस्थान श्रीमंत सयाजीराव गायकवाड ३रे यांचं सदैव ऋणी आहे. स्वातंत्र्याआधी वडोदरा संस्थान निझामाच्या हैद्राबादा नंतर भारताचं दूसरं भव्य राज्य होतं. तरीही वडोदराला इंग्रजां कडून जास्तच महत्व मिळालं होतं. श्रीमंतांनी बरीचशी स्थापत्य व महालांचं राज्यात निर्माण केलं. त्या पैकी जवळजवळ २५० स्थापत्य नेशनल किंवा इन्टरनेशनल हॅरीटेज म्हणून प्रसिध्ध झाले. त्यापैकी आज वडोदरा म्युझीयम आणी त्यात असलेल्या गामा पैलवानाच्या दगडाचं वर्णन दर्शन करूया. . वडोदरा रेल्वे स्टेशन . नाही, हा मॉल किंवा मल्टीप्लेक्स नाही तर वडोदरा बस डेपो आहे. स्टेशनाहून अवघ्या पाव कि.मी. वर हे श्रीमंत . मेजर जनरल हिझ हाइनेस फरजंद-ए-खास-दौलत-ए-इंग्लीशीया-महाराजा सर सयाजीराव गायकवाड, सेना खासखेल शमशेर बहाद्दुर ध महाराजा ऑफ बरोडा. (ही लांबलचक डिग्री त्यांना इंग्रजांकडून मिळाली होती.) . सयाजीबाग (कमाटीबाग) (स्थापना १८७६) . आणी त्यात असलेलं वडोदरा म्युझ्झीयम (स्थापना १८९४ ) . . भींती आणी खिडक्या असा कोरीव आहेत. . पृष्ठभाग त्यात आहे ७० फूटी ब्ल्यु व्हेलचा सांगाडा,पंधराशे दोन हजार वर्षा पूर्वीच्या मूर्त्या,२५०० वर्ष जुनं इजीप्शियन ममी,गायकवाडी मराठी राज्याचे हत्यारं आणी.... . आणी हा गामा पैलवानाचा दगड . . . त्या दगड वरचं लिखाण दगड उचलणारा पैलवान गुलाम मोहम्मद (गामा) द्गडाचं वजन ६० मण दगड उचलण्याची तारीख २३-१२-१९०२ दगडाची किंमत ५० रू. . . या खाचांमधे बोटं टेकवून त्याने हा दगड जक्कल ९५ सेकंद पर्यंत जमीनीहून तीन फूट वर पर्यंत उचलला. म्युझीयमच्या दूसर्‍या विशीष्टता आणी स्टेशन ते सयाजीबागेच्या वाटेत येणार्‍या जगप्रसिध्ध महाराजा सयाजीराव युनीवर्सीटी व त्याच्या प्रसिध्ध गुंबजा बद्दल परत केव्हां तरी.... (क्रमशः)
लेखनविषय:
लेखनप्रकार
वाचने 11436
प्रतिक्रिया 37

प्रतिक्रिया

मुक्त विहारि रविवार, 16/03/2014 20:15
आवडला... क्रमशः वाचून बरे वाटले.

तुमचा अभिषेक सोमवार, 17/03/2014 13:47
ओह ओके, साधारण वाटले तसेच.. पण एक विचार असाही मनात आला की ज्याला तो दगड उचलून नेता येईल त्याला तो पन्नास रुपयांत :)

संतोषएकांडे मंगळवार, 18/03/2014 09:30
दगड उचलून नेणार्‍याला दगड 'फ्री' आणी वरून '१००० रू. बक्षीस' देण्याचं ठरवीलं होतं त्या वेळी श्रीमंत महाराजांनी.... *smile* :-) :) +) =) :smile:

जेपी बुधवार, 19/03/2014 18:04
मणाचे माप बहुतेक सगळीकडे वेगळे आहे . माझ्या माहितीतील . लातुर-10 किलोचा एक मण धाराशीव-15 किलोचा एक मण . (कन्मर्फ केल्यावरच सांगतोय)

प्रभाकर पेठकर बुधवार, 19/03/2014 18:19
मीही लहानपणी १ मण = ४० किलो ऐकले आहे. परंतु मस्कतात गुजराथी दुकानात १ मण = ४ किलो हेही प्रमाण पाहिले आहे.

संतोषएकांडे गुरुवार, 20/03/2014 00:50
सायबांनो.. आता भारतीय वजनांबद्दल पण एक लेख लिहावाच लागेल असं वाटतय.. टाकतोय. बघाच आता....

प्रभाकर पेठकर रविवार, 16/03/2014 21:55
१९६१ ते ७३ ह्या काळात २-३ वेळा कमेठी बागेला भेट दिली आहे पण हा दगड आणि २५०० वर्ष जुनं इजीप्शियन ममी पाहिल्याचे आठवत नाही. नव्याने प्रस्थापित केले असल्यास सांगता येत नाही. पण पूर्वी नक्कीच ते तिथे नव्हते. असो. कमेठी बाग बरीच मोठी आणि सुंदर आहे. त्यातील गाडी जी इंग्लंडहून सयाजीरावांसाठी खास खेळायला आणली होती त्यात बसून बागेची चक्कर मारणे विशेषतः 'पंछी घर' हे स्टेशन मला आवडायचे. पुन्हा त्या बागेत चक्कर टाकली पाहिजे.

संतोषएकांडे मंगळवार, 18/03/2014 09:46
पेठकर काका ममी चं आगमन म्युझीयम मधे १९२३ साली झालं. म्युझीयम मधे शिरताच डावी कडे एका खोलीत ते एका काचेच्या पेटीत ठेवलं आहे. आणी अद्याप तिथेच आहे. दगड तिथे बाहेरच म्युझीयमच्या आवारात पडून होता. सहसा त्या कडे लक्ष जाइल असं काही नसल्या मूळे त्याच्या कडे दुर्लक्ष झालं. स्वर्णिम गुजरातच्या परिकल्पने नंतर त्या दगडाचा मान वाढवून त्याला म्युझीयमच्या प्रवेशद्वाराच्या डावीकडच्या दालनात ससम्मान प्रस्थापित केला इंग्लेंडची गाडी आता बागेत नसून तीच्या जागी एक नवी जरा मोठी गाडी आहे. त्यात मोठी माणसं बसून बागेची फेरी कस्रू शकतात.तरी आपली फेरीची इच्छा नक्कीच पूर्ण होणार....

बॅटमॅन सोमवार, 17/03/2014 01:07
अतिशय धन्यवाद फोटोंबद्दल!!!! गामा पैलवानाबद्दल वाचले होते की हा दगड त्याने उचलला म्हणून. डीटेल माहितीबद्दल खूप खूप धन्यवाद!!! मोदका, हाच तो दगड म्हणत होतो बघ.

राजेश घासकडवी सोमवार, 17/03/2014 12:20
१२०० किलो?? क्लीन अॅंड जर्क मध्ये सध्याचा वर्ल्ड रेकॉर्ड आहे २६५ किलोंचा! त्याच्या पाचपट कोणीतरी उचलू शकेल हे पूर्णपणे अविश्वसनीय आहे. त्या गामा पैलवानाने स्पेशल दगड बनवून घेऊन मामा केला लोकांना.

बॅटमॅन सोमवार, 17/03/2014 23:22
क्लीन & जर्क मध्ये उचलायची विशिष्ट पद्धत असते, तस्मात उचलण्याची पद्धत हा मुद्दा एकवेळ बाजूस ठेवू. माणसाने फक्त स्वतःच्या हस्ते कशाही प्रकारे उचललेले सर्वांत जड वजन कुठले हे पाहिले पाहिजे. शिवाय, किती वेळ उचलले हा मुद्दाही डिसरिगार्ड केला तर जास्त बरं. म्हणजे अगदी थोड्या वेळासाठी का होईना, माणूस किती वजन उचलू शकतो याची रेकॉर्ड्स पाहिली पाहिजेत. क्लीन & जर्क हा वजने उचलण्याचा एक ऑलिंपिक खेळप्रकार आहे, त्यात सर्व पद्धती समाविष्ट होऊ शकत नाहीत. तस्मात ऑलिंपिक रेकॉर्ड्स पाहण्यात प्वाइंट नाही. पॉल अँडरसन नामक प्राण्याने २८४० किलोचे वजन जरा उगीच थोडेसे जरा वेळ उचलल्याचे गिनेस बुकमध्ये नमूद आहे. तो पॅरा पेस्ट करतो. The Guinness Book of Records reported a back lift by Paul Anderson (done June 12,1957, in Toccoa, Georgia) of 6,270 pounds at a bodyweight of 364, calling it the “greatest weight ever raised by a human being.” Guinness also listed Paul’s best powerlifts as 627 bench press, 1200 squat, and 820 deadlift (done after others had exceeded Bob Peoples’ record). दुवा खालीलप्रमाणे: http://library.la84.org/SportsLibrary/IGH/IGH0305/IGH0305c.pdf पान क्र. ३ वर पाहणे. तस्मात पॉल अँडरसन जर अंमळ वेळाकरिता २८४० किलो उचलू शकतो तर गामा पैलवानाने १२०० किलोचा दगड जरा वेळ का होईना यावर विश्वास ठेवायला अडचण नसावी, नै का?

सुहासदवन बुधवार, 19/03/2014 09:32
कदाचीत गामा पैलवानने २४०० किलोचा (६० मणाचा) दगड उचलला आणि विक्रम केला आणि त्यानंतर पॉल अँडरसनने २८४० किलोचे वजन उचलून हा जुना विक्रम मोडला असावा.....

राजेश घासकडवी बुधवार, 19/03/2014 15:16
हम्म्म... एकंदरीत आकडे थोडे पोकळ आणि फसवे आहेत. पॉल अॅंडरसनच्या ६२७० पाउंडांबद्दल - हा आकडा विश्वसनीय नाही. (गिनीज बुकने नंतर एंट्री काढून घेतली) हा व्हिडियो पहा. आणि त्याच्या खालच्या कॉमेंटा वाचा. हा माणूस २००० पाउंड उचलतो आणि तेसुद्धा लीव्हरचं प्रिन्सिपल लावून. म्हणजे सुमारे ७०० पाउंडच उचलतो आहे. पॉल अॅंडरसनचे सगळे विक्रम कायच्याकाय मागे पडलेले आहेत. त्यामुळे आत्ताचे स्ट्रॉंगमेन ७०० उचलतात, आणि त्यावेळचा कोणीतरी ६००० उचलतो हे पटत नाही. म्हणून १२०० किलो किंवा २४०० किलो वगैरे आकड्यांवर अजूनही विश्वास बसत नाही.

बॅटमॅन बुधवार, 19/03/2014 15:31
मग हा ष्ट्राँगमॅन १००० किलो डेडलिफ्ट कशी काय उचलू शकतो बॉ. गंमतच आहे सगळी. https://www.youtube.com/watch?v=kL0tORi7Cbk त्यामुळे १२०० किलोचे वजन काहीकाळ उचलणे तरी अशक्य नसावे असेच वाटते.

विजुभाऊ सोमवार, 17/03/2014 13:14
हे म्युझिअम खूप वैशिष्ठ्य पूर्ण आहे. इथे पेंढा भरलेले बरेच पशुपक्क्षी आहेत. व्हेलचा सांगाडा एका मोठ्या दालनात आहे. ही व्हेल म्हणे साबरमती नदीत आतपर्यन्त आला होता. असे सांगितले जाते.

मंदार दिलीप जोशी मंगळवार, 18/03/2014 09:43
मस्त.

रमेश आठवले बुधवार, 19/03/2014 01:50
या नावाच्या बडोदा नरेशांनी बांधलेल्या सुरेख राजवाड्याची सचित्र माहिती श्री संतोष एकांडे हे लवकरच सादर करतील अशी आशा वाटते. तीसरे सयाजीराव हे दूरदर्शी राजे होते. त्यांनी इतर तत्कालीन इतर राजांच्या तुलनेने बरीच आगळी वेगळी कामे केली. त्यापैकी काही - स्त्रीयांना मोफत शिक्षण आणि शिक्षणाची सक्ती. राज्याचा कारभार मराठीच्या जागेवर गुजराती भाषेतून करण्याचा पायंडा. बाबासाहेब आंबेडकर यांची, ते बडोदा संस्थान चे नागरीक नसताना आणि ते दलित वर्गातले असून सुद्धा, केवळ हुशारी लक्षात घेऊन, इंग्लंड मध्ये शिक्षणाची आर्थिक सोय दिली. या निर्णयाचा परिणाम देशावर किती झाला हे आपण सर्व जाणतो.

अर्धवटराव गुरुवार, 20/03/2014 00:55
म्हणजे ते "आम्हि फक्त गादीचे राजे, ज्ञानाचे राजे तुम्ही" असा बाबासाहेबांचा गौरव सयाजीरावांनी केला होता तर.

संतोषएकांडे बुधवार, 19/03/2014 09:53
नक्कीच आठवले साहेब... अजून तर मी म्युझीयमच्या बाहेरच वावरतोय. या नंतर म्युझीयमच्या आतली माहीती, बागे बद्दलची माहीती व इतर बरचसं आहे. लक्ष्मीविलासचा नंबर लौकरच येइल. स्टेशना वरून चालत शहरा कडे येताना जशजश्या इमारती येतील त्या प्रमाणेच त्याचं अवलोकन मिपाकरांपुढे मांडण्याचा विचार आहे.

प्रभाकर पेठकर गुरुवार, 20/03/2014 02:37
दांडियाबाजार, सुरसागर, टॉवर इ.इ.इ. सर्वच येऊ द्या. दांडियाबाजारात (आमचा उच्चार 'दांड्याबाजार') दहि-खमण मिळायचं. आता दुकान आठवत नाही पण बडोद्यात गेलो तर हमखास दाखवू शकेन (अजून चालू असेल तर...) मऊ जाळीदार खमण, वर फेटलेलं दही, चाट मसाला, तिखट आणि कोथिंबीर ... अहाहा! झकास टेस्ट.

संतोषएकांडे शुक्रवार, 21/03/2014 01:14
दांडीयाबाजार चार रस्ता बालुभाइ ना खमण दही चटणी किसलेल खोबरं आणी खमंग राइची फोडणी आहा...मज्जाच..

श्रीनिवास टिळक शुक्रवार, 21/03/2014 02:47
वडोदऱ्याचे डॉक्टर द. वि. नेने “दादुमिया” या टोपणनावाने धर्मभास्करमध्ये एक स्तंभ लिहितात. त्यात बऱ्याच वेळा वडोदऱ्याचे सांस्कृतिक संदर्भ असतात. एकदा त्यांनी सयाजीराव महाराज आणि त्यांचे संस्कृत प्रेम या बद्दल लिहिले होते. तसेच स्वामी विवेकानंद आणि सयाजीराव यांची भेट झाली होती होती. त्यानंतर त्रावणकोरचे राजकुमार मार्तंड वर्मा यांना स्वामीजींनी लिहिलेल्या पत्रात खालील मजकूर होता: "of all the ruling princes he [Vivekahada] met, he had been most impressed with the ability, patriotism, vigor and foresight of H.H. the Gaekwad of Baroda." म्हणून डॉ. नेने यांना जमले तर भेटा. सयाजीराव आणि संस्कृत, सयाजीराव आणि विवेकानंद भेट या विषयांवर आणखी काही माहिती मिळाली तर पहा आणि त्यावर लिहा हि विनंती.

चौथा कोनाडा शनिवार, 09/05/2015 23:07
वडोदरा व वडोदरा म्युझीयमची सुरेख माहिती !