पेय जलप्रदूषण याचे तीन मानक आहेत

१) प्रत्यक्ष ( physical) purity  
२) रासायनिक  CHEMICAL)
३) जैविक ( BACTERIOLOGICAL)

१) माती किंवा इतर पदार्थ मिसळल्यामुळे  पाणी गढूळ दिसते  पिण्यासाठी असुरक्षित असेल असे नाही. साधं  थोडा वेळ  एका भांड्यात ठेवले कि हा गाळ खाली बसून   वरील पाणी स्वच्छ होते.

२) रासायनिक पदार्थ मिसळलेले असतील तर त्याचे शुद्धीकरण हे जास्त कठीण असते. उदा पाण्यात अतिरिक्त फ्ल्युओराइड किंवा इतर क्षार असतील जे जमिनीतून आलेले असतील. किंवा कारखाने आणि फॅक्टऱ्या यातून सोडले जाणारे पाणी यात विविध प्रकारचीORGANIC/ INORGANIC (सेंद्रिय किंवा निरिंद्रिय) रसायने असू शकतात   यासाठीच रसायने वापरणाऱ्या कारखान्यांना प्रदूषण नियंत्रण करणारे संयंत्र बसवणे कायद्याने बंधनकारक केलेले असते.

३) जैविक- पाण्यात विविध तर्हेचा जैविक कचरा मिसळला गेला उदा जनावरांचे शेण किंवा मानवी विष्ठा जी गोष्ट पावसाळ्यात होते तर त्या पाण्यात घटक जिवाणू मिसळून पाणी पिण्यास अयोग्य होते.  

तिन्ही गोष्टींसाठी जलशुद्धीकरण आवश्यक असते.

पाणी थोडा वेळ ठेवून नंतर गाळले असता त्यातील भौतिक प्रदूषण दूर करता येते. पाण्याचे क्लोरिनेशन करणे किंवा उकळणे याने जैविक प्रदूषण दूर करता येते. रासायनिक प्रदूषण सहजासहजी दूर करता येत नाही. यासाठी मुंबई सारख्या मोठ्या शहरात पाण्याचे शुद्धीकरण करण्यासाठी आयॉन एक्सचेंज रेसिन्स वापरले जातात. ज्यात कॅटायन आणि ऍनायन एक्सचेंज रेसिन्स यांनी  ( inorganic) निरिंद्रिय प्रदूषण दूर करता येते. पण कीटकनाशकांसारखे पदार्थ काढून टाकण्यासाठी ओझोन किंवा हायड्रोजन पेरॉकसाईड किंवा विजेच्या साहाय्याने ते काढून टाकावे लागतात.            

गंगेच्या पाण्यात मोठ्या प्रमाणात बॅक्टरिओफाज म्हणजेच जिवाणूंचा नाश करणारे विषाणू असल्याने गंगेच्या पाण्यात स्वतःला स्वच्छ करण्याची क्षमता मोठ्या प्रमाणावर आहे. यामुळेच ६६ कोटी लोकांनी २०२५ च्या कुंभ मेळ्यात भाग घेऊनही मोठ्या प्रमाणावर रोगराई पसरली नाही. The world's largest religious gathering, the Maha Kumbh Mela 2025, took place at the Triveni Sangam in Prayagraj (formerly Allahabad), Uttar Pradesh, India, from January 13 to February 26, 2025, spanning 45 days. It drew around 660 million devotees from all over the world. There was a risk of waterborne illnesses due to this high-level gathering. Still, the risk was mitigated by the Ganga River's capacity to purify itself through its bacteriophage population, which is present (natural phage therapy). Devotees rarely get serious diseases despite considerable contamination due to mass gatherings, as per the literature. A range of bacteriophages has harnessed the Ganga River's capacity for self-cleaning to manage the risk of waterborne infections caused by various bacteria, as highlighted here.

The antibacterial properties of Ganga water have also been studied in relation to Vibrio cholerae, the bacterium that causes cholera and is killed within three hours in Ganga water but survives for forty-eight hours in distilled water.

The variety of bacteriophages that fight infectious organisms in the Ganga River significantly contributes to the water's natural sterility and therapeutic properties.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S3050456225000136    

गंगेच्या पाण्यात स्वतः शुद्ध होण्याची क्षमता असली तरी आपण त्यात सर्व तर्हेचा कचरा टाकून त्याची कमाल मर्यादा कधीच पार केलेली आहे.