माझी ट्रेन माझी प्रेयसी (२)

१८६२ ला बैलाद्वारे ओढली जाणारी ट्रामवे म्हणून शुभारंभ झालेल्या प्रोजेक्टची लातूर ते मिरज व्हाया बारसी टाउन अशी बारसी लाईट रेल्वे कंपनीची ३२५ कीमी ची नॅरोगेज लाईन १८९७ पासून १९५४ पर्यंत खाजगीच होती. १९५४ ला ती भारतीय रेल्वेने विकत घेतली.

माननीय पंतप्रधान ह्यांच्या हस्ते आज (१० फेब्रुवारी २०२३) रोजी मुंबई ते सोलापूर आणि मुंबई ते शिर्डी अश्या दोन वंदे भारत एक्सप्रेसचे उदघाटन होत आहे. कसारा ते इगतपुरी ह्या थळ घाटात आणि कर्जत ते लोणावळा ह्या भोर घाटात बँकर्स न लावता हि गाडी जाऊ शकते. सोलापूर ते मुंबई ह्या प्रवासाला ६ तास ३० मिनिटे वेळ लागणार असून प्रवास भाडे साधारण ११०० रु आहे. पुणे ते मुंबई ह्या प्रवासाला ३ तास २० मिनिटे लागणार असून प्रवास भाडे साधारण ७७० रु. आहे. सोलापूरहून सकाळी ६:०५ वाजता हि गाडी निघून पुणे येथे सकाळी ९:१५ वाजता येईल. पुणे येथील ९:२० वाजता निघून दुपारी १२:४० वाजता छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मुंबई येथे पोहोचेल. परतीच्या प्रवासात मुंबई येथून दुपारी ४ वाजता निघून (पुणे ७:१५) सोलापूरला साधारण १०:३० वाजता पोहोचेल. (मुंबई ते शिर्डी गाडीचे वेळापत्रक आणि प्रवासभाडे ह्याची माहिती मिळाली नाही.)

दोन शहरांमधील धावणाऱ्या जलद/अतिजलद गाड्या या फक्त व्यापारी पर्यटकांसाठी असतात. (असा समज आहे)खूप खूप सामान नेणाऱ्या प्रवाशांसाठी नसतात. काल (मुंबईहून पुणे मार्गावर) पहिल्या वंदे भारताचा विडिओ डोंबिवलीत मिळवला. गाडीचा वेग १३०पर्यंत जाऊ शकतो. रूळ तसेच आहेत. मुंबई ते सोलापूर ही सहा तासांत जाणार आहे. दिवसा धावणारी मुंबई ते बेंगळुरू उद्यान एक्स्प्रेस सात तासांत जाते. पण उद्यानाला स्लीपर कोच आहेत. सामान भरपूर राहाते. कोकण रेल्वेवरच्या गाड्या १२० ने जातातच. त्यात नवीन काही नाही. ते रूळ मार्ग सुरवातीपासूनच १५०चे आहेत. वंदे भारतचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याला एंजिन वेगळे दिसत नाही. कर्जतला मागे बंकर एंजिने लावावी लागतात का हे कळले नाही. ती जोडण्याची दहा मिनीटे वाचतील. लोकल ट्रेनप्रमाणे डबे आहेत. बऱ्याच गाड्यांप्रमाणे सोळा डबे होते. (सिकंदराबाद गाडीला ? २६ असतात.) परदेशातल्या जलद गाड्यांना चार/सहा/आठच डबे असतात. याने फरक पडतोच. सिटा फिरवता येण्याच्या सोयीची दुसरी वाईट बाजू म्हणजे (बसच्या सिटा असणाऱ्या डब्यांतही) सीटखाली सामान ठेवता येत नाही. वरती फक्त फळी /रॅक आहे. त्यावर सामान ठेवण्यावरून मुंबई गोवा जनशताब्दी गाडीत भांडणे होतात. रेझर्वैशन असणारे प्रवासी इतर गाड्यांत धक्काबुक्की करून चढत नाहीत कारण प्रत्येकाला सामानासाठी भरपूर जागा असते. गोवा जनशताब्दी गाडीत तसे होत नाही. पहिला आत घुसेल तो वरच्या रॅकवर चार पिशव्या ठेवायला पाहतो. नंतरच्या प्रवाशाला जागाच नसते. भांडणे सुरू. गोव्याचे प्रवासी व्यापारी नसून हौशी सुटी घालविण्यासाठी जाणारे भरपूर सामान घेऊन जाणारे असतात. थोडक्यात प्रवाशांच्या प्रकाराप्रमाणे गाडीची वेळ आणि प्रकार ठेवणे गरजेचे आहे. मी तर म्हणेन की लोकल ट्रेनच चालवाव्यात. पण त्यांत टॉयलेट नसतात आणि १६० किमीच्या पुढे अशी गाडी ठेवता येत नाही. मुंबई पुणे थेट लोकल न ठेवण्याचे / जाण्याचे हेसुद्धा कारण आहे.

ट्रेन तिकीट काढताना वेबसाईट वारंवार गंडत होती म्हणून मोबाईलवरून तिकीट काढले रेल्वेचे रीफंड, रद्दीकरण यांचे नियम पक्के आहेत. किती तास अगोदर,नंतर,कोणते तिकिट वगैरे. मोबाईलवरून म्हणजे आइआरसिटिसी/ दुसरी कोणती वेबसाईट?

हल्ली दक्षिणेकडच्या गाड्यांनी सहली झाल्या तेव्हा हे लक्षात आले. त्यांच्या काही खास गाड्या आहेत त्या उशिरा असल्या आणि आपली अगदी वेळेत चालणारी गाडी असली त्यांच दिशेने जाणारी तरी ती थांबवून त्यांना मागून पुढे काढून जाऊ देतात. यामध्ये पंचवीस मिनिटे वाया जातात. अशा तीन गाड्या पुढे काढल्या की दीड तास जातो. मधल्या स्टेशनांत प्रवास करणाऱ्यांना हे फार जाणवतं( चार तासांचा प्रवास साडेसहा तासांचा होतो.) परंतू दूर जाणार असलो तर मात्र आपली गाडी वेळेवर ( वेळापत्रकानुसार) जाते. हा चमत्कार कसा होतो? तर यात चमत्कार नसतोच. मुळात गाडी मागे पडण्याची भानगड धरूनच वेळापत्रकात जादा वेळ बसवलेली असते. या राजधानी,हमसफर,दूरांतो गाड्यांना कायम हिरवा बावटा असतो. त्यांच्याकडे pantry नसली तर जेवण ठराविक स्टेशनावर आत आणले जाते. तेसुद्धा विरुद्ध दिशेने येणाऱ्या गाडीतूनही फिरवतात. मग ती गाडी उशिरा असेल की हिलाही थांबवितात. शेवटी जेवणाची वेळ सांभाळायला हवी ना? प्रवासात डोके थंड ठेवणे, धावत्या गाडीच्या बाहेर न काढणे हे नियम पाळले की त्रास होत नाही.

नक्की सुचवा कुमार. रेल्वे मंत्र्यांना आणि IRCTC ला सुचविणार. अशा वेळी रेल्वे कडून पोचपावती मिळते का?

मी एक्सटेंशन वायरीच बनवल्या आहेत.(धागा काढला होता.) एका मिपाकराने सुचवले की ११०व्होल्ट डीसी करंट रेल्वेत एक्सटेंशन करू नका. मग मी पाच वोल्टस एक्सटेंशन वायरी (५ -६फुटी)बनवल्या. दोन्ही नेतो. कारण रेल्वेतही उपयोगी होतात शिवाय हॉटेल रुममध्येही कामाला येतात. तिथे दिलेल्या तुमचा बेडजवळचा इले पॉईंट चालत नसतो आणि टॉइलेटजवळचा चालू असतो तेव्हा उपयोगी पडतो.

या निमित्ताने - अशा गाड्या सुरू झाल्या की खाजगी बस वाहतुकदारांचे गिऱ्हाईक कमी होते. माथेरान मिनी ट्रेन, एसटीची कर्जत -माथेरान बस यामुळे टॅक्सी चालकांचे गिऱ्हाईक कमी होते.