उद्याच्या करियर्स - A Curtain Raiser

ही सगळी प्रगती फक्त नोक-या हिरावून घेणारी नाही. नव्या नोक-या निर्माण करणारीही आहेच. फक्त यापुढच्या संधी या वय, पदवी यापलीकडे तुम्ही स्वतः काय देऊ शकताय यावर अवलंबून असणार आहेत. काही गोष्टी नव्याने शिकून आणि शिकलेल्या काही विसरून (unlearning) टिकून राहणं शक्य आहेच. व्यक्तिगत कौशल्यं आणि अनुभव हे दोन्ही तपासून त्याप्रमाणे तिशी चाळिशीतल्या मंडळींसाठी करियर चेंजचं प्लॅनिंग जरूर करता येतं.

मोलाचा प्रश्न. आनंदी असणं ही निवड आहे, परिणाम नव्हे. त्यामुळे तो कोणत्याही परिस्थितीत असू शकतो, किंवा कोणत्याच स्थितीत नसू शकतो.

एक प्रदर्शन भरवले होते. त्यामध्ये याचे प्रात्यक्षीक होते. तुम्ही एका क्यामेर्यापुढे उभे राहुन आपला चेहरा मोनिटर वर बघत असतानाच त्यात कानातील अलंकार / गळ्यातील अलंकार आपोआप दिसु लागतात. तुम्ही जसा चेहेरा फिरवाल / वळवाल तसे ते अलंकार पण बदलतात. खरे अलंकार परीधान करण्याचे श्रम वाचतात आणी सुरक्षीत [कारण खरा अलंकार तुम्हाला हातात देण्याची गरजच उरत नाही]

गुंफाचित्र व्हायलीत तेंव्हापासून आपुन आहोत... माणसं नावाची जात असेतोवर आपण असणार... भले आता भविष्यात हातात पेन पेन्सिल माउस टच पॅड धरायला नाही लागेल. डोक्यात एक चिप लावून इमाजीनेशन थेट स्क्रीनवर दिसेल, 3d मध्ये दिसेल....मूळ ते इमाजीनेशन... टूल्स आर सेकंडरी... इमाजीनेशन जोवर आहे तोवर काळजी नाही... जो साधनांत अडकतो तोच कालबाह्य होतो.

टूल्स तर बदलतीलच आणि गरजाही बदलतील. उदाहरणच द्यायचं तर पुढच्या काही वर्षात तू ट्रान्सपरन्ट, 3डी, QR कोड किंवा बारकोड असलेली किंवा मग इंटरअॅक्टिव्ह बिझनेस कार्डस् यामधला एक्स्पर्ट होऊ शकशील. वेब-टू-प्रिंटच्या मदतीने तू जगभरात कोणाचंही कोणतंही काम घेऊन पूर्ण करून देऊ शकशील आणि तुझं पेमेंट तुला बिटकाॅईन मध्ये मिळून जाईल. आता यात तुला काय काय नवं शिकायचं हे लक्षात आलं की डन. ☺

जरूर, हेच अपेक्षित आहे.

+1!

लेखासाठीं रिसर्च करत असताना हा प्रश्न वारंवार मनात येताच होता. नोकऱ्याच कमी झाल्या तर रोबोट्स नी बनवलेली उत्पादनं विकत कोण आणि कसं घेणार? कदाचित याची दोन उत्तरं संभवतात. एक तर हे सगळं प्रकरण ब्लॅक हॉल सारखं फक्त शोषून घेणारं होईल, आणि एका पॉईंटला उत्पादनांच्या किमती पराकोटीच्या स्वस्त होऊन ब्रेक इव्हन साधणे उलट दिशेने अशक्य होऊन बसेल. या स्थितीला येण्याआधी फारच फार जास्त काळ जाऊ शकेल. दुसरं उत्तर जास्त आव्हानात्मक आणि कम्फर्ट झोन च्या बाहेर काढणारं आहे.. ऑटोमेशन ने कोण फायद्यात असेल? ज्याच्याकडे ऑटोमेशन ची साधनं आहेत अशी माणसं. त्यामुळे त्या साधनांचा पुरवठा करण्याच्या वाटेने गेलं तर स्वतःची क्रयशक्ती टिकवणं आणि फायद्यातही राहणं शक्य आहे. आणि १००% व्यवसाय ऑटोमेट होतील ही अर्थातच खूपच दूरची शक्यता आहे. त्यामुळे आहेत त्या नोकऱ्या गेल्या तरी वेगळ्या नोकऱ्या संधी उपलब्ध होत राहणारच आहेत. संपूर्ण जगाच्या अनएम्प्लॉयमेन्टचा गेल्या दहा-वीस वर्षांचा ग्राफ कोणी इथे देऊ शकलं तर यातलं तथ्य समजेल.

चांगला प्रतिसाद! दर्द जाणवतो आहे.. उत्तरांच्या व चर्चेच्या प्रतीक्षेत.

तुमच्या प्रतिसादाला उत्तर द्यायला जास्त वेळ घेतला, कारण तुम्ही मांडलेला प्रत्येक मुद्दा हा जवळपास एकेका लेखाचा विषय आहे. पैकी काहींची थोडक्यात उत्तरं - सध्याच्या काळात एमबीए करण्याला किती महत्व आहे ? --- हे तुम्ही कोणता विषय निवडताय यावर अवलंबून आहे. फायनान्स मध्ये पूर्ण वेळ एमबीए करूनही दरमहा 20-25 हजारापलीकडे जाऊ न शकणाऱ्यांमध्ये वर्षागणिक भरच पडते आहे. हा त्यांचा दोष नसून उमेदवारांची संख्या खूप जास्त झाली आहे, हे कारण आहे. उरलेले सगळे विषय इथे मांडणं शक्य नाही, पण उदाहरणच द्यायचं तर सस्टेनेबल एनर्जी, शेतकी, क्रीडा, रिअल इस्टेट, उद्योजकता हे विषय टॉप १० मध्ये घेता यावेत. या विषयांमध्ये एमबीए करण्याचा पर्याय देणाऱ्या संस्था भारतात आणि भारताबाहेरही आहेत. मुदलात आज कोणता विषय चालतो आहे तो निवडूया असं करण्यापेक्षा ज्यात दीर्घकालीन प्रगती शक्य आहे ते क्षेत्र निवडणं हा जास्त शहाणपणाचा निर्णय ठरावा. आयटी क्षेत्रातल्या संधींबद्दल --- यावर इथे पूर्वी बरंच लेखन झालंय, आणि लेखाचा विषय भविष्यातल्या संधी हा असल्याने सध्याच्या परिस्थितीबद्दल फार तपशीलात ना शिरता एवढंच म्हणेन की कुठे आणि का थांबायचं हा सर्वस्वी स्वतःचा निर्णय असायला हवा, ऑटोमेशन तिथेही येणार आहेच, त्यामुळे स्वतःच्या ज्ञानाचा नोकरीतच उपयोग करायचा की आणखी वेगळ्या आणि खरोखरीच समतोल साधणाऱ्या संधी शोधायच्या हे वेळेवर ठरवायला हवं, नाही का? केवळ आयटीतच नाही तर अन्य बऱ्याच ठिकाणी कामाचे तास, नॉन प्रॉडक्टिव्ह गोष्टींचा ताप, डेडलाईनपायी होणारी फरपट, कुटुंबाला होणारे त्रास हे सगळं आहेच. स्वतःला काही प्रश्न विचारून त्यांची उत्तरं कायम लक्षात ठेवली तर हे जरा सोपं होऊ शकेल. मला किती पैसा आणि कशासाठी लागणार आहे? त्यासाठी मला किती काळ नोकरी करावी लागेल? नोकरीशिवाय माझे उत्पन्नाचे पर्याय काय आहेत? नोकरीनंतर माझ्या कौशल्यांचा माझ्या सोयीने मी कसा वापर करू शकेन? हे ते प्रश्न. खेरीज ऍक्टिव्ह आणि पॅसिव्ह इन्कम याही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. उद्याच्या या विश्वामित्री दुनियेची 'एमिनंट सिटिझनशिप' आपल्या मुलांना मिळावी, यासाठी आत्तापासूनच प्लॅन ठरवायला हवा आहे. --- मुलांचे बालपण यात बालपणाबाबतची व्याख्या काय आहे? गेल्या काही काळात या व्याख्येत सर्वसाधारणपणे बिघाड झाला आहे, हे आपण मान्य करतोय का? इथंपासून सुरुवात करायला हवी. मुलांना ताण वाटू न देता त्यांची प्रगती घडवत राहणं शक्य आहे का? तर याचं उत्तर हो असं आहे. प्रोऍक्टिव्ह पेरेटिंगसाठी कोचिंग हाही माझा विषय असल्याने हे मी खात्रीपूर्वक सांगू शकेन की आईवडिलांचा सामायिक दृष्टिकोन, संपूर्ण बांधिलकी आणि योग्य वेळी controlled exposure मिळालं तर बहुसंख्य मुलं फार थोड्या काळात अफाट, चौफेर प्रगती साधू शकतात. सगळंच इथे मांडणं अवघड आहे, पण मुद्दा हा की परिस्थिती माझं नियंत्रण करतेय की मी परिस्थितीचं - याचं उत्तर माहित असणं, आणि माझी कृती त्यानुसार आधारलेली आहे का, हे वेळोवेळी तपासून पाहणं अत्यंत आवश्यक.

इनीने उत्तम प्रतिसाद दिलाच आहे त्याला माझ्या बघण्यात जे आलं आहे त्यावरुन माझे दोन पैसे जोडते.

(जाता जाता एक नोंद - किमान ५० विषयांमध्ये एमबीए करता येतं. फायनान्स, एच आर आणि मार्केटिंग हे त्या पन्नासपैकी सगळ्यात जास्त गर्दी असलेले आणि सगळ्यात कमी संधी असलेले पर्याय आहेत.) एमबीए साठीचे राहिलेले ४७ विषय कुठले? त्यांची पण थोडक्यात ओळख करून दिलीत तर उत्तम. तसेच चालू असलेली नोकरी सोडून एमबीए करणे हा पर्याय स्वीकारणारे लोक मी साधारण ८-१० वर्षांपूर्वी पाहिले होते. सध्याच्या काळात एमबीए करण्याला किती महत्व आहे ? आतबट्ट्याचा व्यवहार ठरण्याची भीती वाटते. हातचे सोडून पळत्याच्या पाठी पळायला जावे तसे होईल असे वाटते. (एमबीए : मागणी पेक्षा पुरवठा जास्त, दर्जाचे काय)

मागच्या ४ वर्षात मी ज्या अमेरीकन कंपनीत काम करते त्यातल्या ओळखीच्या जवळपास ४०% लोकांनी पार्टटाईम एम्बीए पुर्ण केले किंवा त्यासाठी सुरुवात केली. ध्येय पगार वाढ आणि आहे त्या क्षेत्रातुन बाहेर पडणे ( म्हणजे बर्‍याच लोकांसाठी टेक्निकल मधुन मॅनेजमेंटमधे जाणे कारण वरच्या जागांवर जाण्याची संधी) पण त्यातील फक्त ५% लोकांनाच अपेक्षित परतावा मिळाला. म्हणजे नावापुढे एम्बीए पाहिजे म्हणुन ते केल्याने त्याचा फायदा होईलच असे नाही. त्यापेक्षा एखादा स्किलसेट डेवलप केला तर त्यातुन जास्त फायदा होईल असे वाटते. (Tim Ferriss चे 4 -Hr Work Week) हे पुस्तकं वाचुन बघा असं सुचवेन.

आयटी क्षेत्रातल्या संधींबद्दल काही परखड मते ऐकायला आवडतील. कामाचे स्वरूप, ताण आणि अपेक्षांचे ओझे यांचा फुगा प्रमाणाबाहेर फुगला आहे असे वाटते. सतत बदलणारे तंत्रज्ञान, ते शिकून त्यात निष्णात होण्यासाठी लागणारा वेळ, श्रम आणि कौटुंबिक पातळीवर त्याची चुकवावी लागणारी किंमत ह्याबद्दल पण मते ऐकायला आवडतील.

जर एखाद्याने आयटी क्षेत्र करीअर म्हणुन निवडले असेल तर या गोष्टी ओघाने येतीलच. असं करताना प्रत्येकजण स्वतःला मार्केटमधे ठेवण्यासाठी धडपडत असतो. इनी म्हणते तसे जोपर्यंत तुमच्याकडे पर्यायी व्यवस्था नाही (दुसरे अ‍ॅक्टिव /पॅसिव्ह इंकम) तोपर्यंत या कुतरओढीला सामोरे जाण्याशिवाय काही गंत्यंतर नाही.

उद्याच्या या विश्वामित्री दुनियेची 'एमिनंट सिटिझनशिप' आपल्या मुलांना मिळावी, यासाठी आत्तापासूनच प्लॅन ठरवायला हवा आहे. म्हणजे नक्की काय करायचं ? मुलांचे बालपण हिरावून न घेता हे कश्या प्रकारे करता येईल?

मला वाटतं मुलांवर शिक्षण लादायला नको तर त्यांनी त्याचा स्वतःहुन स्विकार करायला हवा. दुर्दैवाने अशी व्यवस्था अपल्या शिक्षण पद्धती मधे नाही. सध्या माझी मुलगी( वय ४ पुर्ण) मॉन्टेसरी प्रकारच्या शाळेत आहे त्यात तिला बर्‍यापैकी काय शिकायचं यासाठी निर्णय स्वातंत्र्य आहे. असं काही जर मुलांसाठी देता आलं तर त्यांचा कल लवकर कळुन त्यातच त्यांना पुढे शिक्षण देता येईल. अनस्कुलिंग किंवा होमस्कुलिंग हे सुद्धा चांगले पर्याय आहेत. यात अधिक महिती मिळवण्यासाठी John Holt यांचे How Children Fail पुस्तक वाचुन सुरुवात करा आणि त्या सिरिज मधली इतरही पुस्तके वाचा.

व्यावसायिक-कौटुंबिक समतोल सांभाळा असे नुसते मेल पाठवून प्रत्यक्ष्य वेळ आल्यावर मात्र सुट्टी ना देणे किंवा जास्तीचा वेळ काम करायला लागणे, आणि मग त्यातून घरच्यांना वेळ ना देता आल्याची खंत.... ह्या सगळ्याचा सामना आपण आत्तापासूनच करत आहोत, उद्याची पिढी ह्याकडे कश्या तऱ्हेने पाहील ?

याचंही उत्तर वर आलंच आहे. ज्या व्यावसायीक क्षेत्राची सुरुवातीला निवड केली असेल त्याचे सगळे साइड इफेक्ट पण त्यात येणारच.

सतत कोणाशी/ कशाशी तरी कनेक्टेड राहण्याची सवय(खरंतर व्यसन) चांगल्या मार्गाकडे घेऊन जाईल का तुटकपणा वाढून नात्यांवर अजून परिणाम होईल?

ज्याला समतोल कसा राखयचं हे कळालं तो यातुन तरुन जाईल असं वाटतं.

आणि ह्या सगळ्यात "एक उनाड दिवस" अनुभवलेल्या आणि त्यातली गंमत कळलेल्याचे भवितव्य काय? का तो त्या चित्रातच नसेल?

त्यासाठी हे (झैरात)वाचुन बघा तुम्हाला काय वाटतं.

बुद्धिमत्ता म्हणजे आपल्या भोवती असलेल्या परिस्थितीचं आकलन करून घेऊन त्या माहितीचा योग्य त्या वेळी पुनर्वापर करू शकणे. जसं, ऐकलेल्या सूचनेप्रमाणे कृती करणे, नव्या संकल्पना ऐकल्यास त्या स्मृतीत साठवून ठेवून गरजेच्या वेळी पुन्हा आठवू शकणे, आत्ता समोर आलेल्या मुद्द्याची संगती पूर्वीच्या एखाद्या गोष्टीशी लावू शकणे, इ. यात बौद्धिक / मानसिक क्षमता, तर्क शक्ती, कारण मीमांसा, आकलन, व्यवहारज्ञान, असं बरंच काही येतं. कृत्रिम बुद्धिमत्ता किंवा आर्टिफिशल इंटेलिजन्स (AI) म्हणजे या सगळ्या गोष्टी एखाद्या यंत्राकडून करून घेणं. समोरच्या दृश्याचा अर्थ लावणं, कृतीतून त्याला प्रतिसाद देणे, उच्चार समजून घेणे, एका भाषेतल्या प्रश्नाला वेगळ्या भाषेत उत्तर देणे, असं बरंच काही ही यंत्रं करू शकतात. मात्र अजूनही सारासार विवेक ही बाब माणसाच्याच मेंदूपुरती मर्यादित असल्याने आजतरी AI म्हणजे पर्यायी मानवी मेंदू नव्हे. (हे अगदी सोपं असं स्पष्टीकरण झालं, यात अर्थातच बऱ्याच तांत्रिक संकल्पना समाविष्ट असतात.)

याच्या अपेंडिक्स मध्ये व्यवसायांची लिस्ट इंटरेस्टिंग आहे. (पान ६१)

लेखात बिग डेटाच्या संदर्भाने जे लिहिलंय, त्यात या सगळ्याचा उपयोग केला गेलाय - तोही एका राष्ट्राच्या निवडणुकांचे निकाल बदलवू शकेल इतक्या परिणामकारकपणे. ब्रेक्झिटमध्येही डेटा अॅनालिसिसचा वापर झाला, असं दिसतंय.

ह्या डार्विन, न्युटन , मेंडेल , जॉन् लॉक , बेंजामिन फ्रँकलीन , टेस्ला ह्या लोकांनी कुठे करीयरचा विचार केला होता ! जे आवडत गेलं ते करत गेले !! >> करीयर चा खरा अर्थ जगले ते भौ... बाकी सगळे जी गधामजुरी करतात त्याला करीयर हे गोंडस नाव देतात. :-)