स्पेशल मॅरेज कायद्यात मुलांची कस्टडी कशी ठरवतात?

अत्यंत हायपोथेटिकली पुढील प्रश विचारतोय.... याचा सत्याशी तिळमात्र संबंध नाही.... समजा पुण्यातील एका उच्चशिक्षित सेक्युलर विचाराच्या ब्राम्हण तरूणाने, त्यांच्याच ऑफिस मधील एका सुस्वरूप उच्चशिक्षित दलित तरुणीशी ओळखीचे रूपांतर प्रेमात होऊन विवाह केला, त्यांना एक सुंदर निरोगी कन्या झाली. मुलीला आई वडील भावंड नाहीत.... काही वर्षे नंतर, त्यांच्या परस्परात मनोभेद होऊ लागले... त्यामुळे वाद वाढू नये म्हणून, मुलगा सोसायटीतील शेजारच्या विंग मधे राहत असलेल्या दूरच्या बॅचलर भावाच्या फ्लॅटवर राहायला गेला....परंतु घरखर्चाच्या संसाराच्या सर्व आर्थिक सामाजिक बाबतीत समान हातभार लावणे त्याने चालूच ठेवलं....कर्तव्ये करण्यात काही कमी नाही केली.... इकडे दोघांनीही घटस्फोट साठी तयारी केली, मुलीची वकील सौ भोसले, या घटस्फोट विषयातील अत्यंत नामांकित वकील होत्या, त्यांनी मुलीला कल्पना दिली, की आपल्याला केस लढताना, भावनिक होऊन चालत नाही... तर अत्यंत विजिगीषु पद्धतीने आक्रमकपणे समोरच्या पार्टीवर हल्ले करावे लागतील.... त्याचाच एक भाग म्हणून, तु (मुलीने) आपण दलित असल्याने, सासरी वारंवार अवहेलना सहन करावी लागते, व सासरकडचे आपल्यावर बौद्ध प्रार्थना पद्धत सोडून, वैदिक प्रार्थना पद्धतीची जबरदस्ती करून एक प्रकारे माझं धर्मांतर करण्याचा प्रयत्न करत होते, म्हणून मला घटस्पोट मिळावा व मुलीचा पूर्णपणे ताबा मिळावा... अशी स्ट्रॅटेजी करण्याचे ठरवले... वाचकहो तुम्ही, मुलाचे समजा वकील आहात.... श्री मानेशिंदे. तर तुम्ही वरील पार्श्वभूमीवर, मुलाचा पक्ष कसा मांडणार ? त्याचा बचाव कसा करणार ???

पूर्वपुण्याईमुळे हिंदू धर्मात जन्म होऊनसुद्धा मुस्लिमाशी लग्न केल्याच्या चुकीची शिक्शा या मुलीला मिळत आहे़.

आज रात्री १२ वाजता सुरू होणारा 'ताऱ्यांचा'पाऊस इतक्या लवकर कसा सुरू झाला कोणास ठावूक?

मी मुम्बैत वाढल्याने जाती पाती आणि धर्म यात भेदभाव करत नाही. पुण्यात नोकरी साठी आले तेव्हा कोथरूड ते विमाननगर कंपनी बसने प्रवास करत असे. बस चालक मुसलमान होता. मी कोथरूडमध्ये शेवटी उतरायचे. कारण नसतांना त्याने एक दिवस आमचा एक अल्ला आणि तुमच्या धर्मात ३३ कोटी देव. अस कधि असत का वगैरे सुरू केले. ते 1999 साल होते. आधीचे मुम्बई दंगली व बॉम्ब स्फोट खूप जवळून अनुभवले होते. तेव्हा मी गप्प बसणे योग्य समजले. पण डोक्यात तिडीक गेलीच. आज मी जे स्वातन्त्र्य उपभोगत आहे आणि माणसासारखे व मनासारखे जगत आहे ते केवळ हिन्दु धर्मात जन्म घेतला म्हणुन. हा धर्म सहिष्णू आहे म्हणुन... तेव्हा माझा कायम प्रयत्न राहील की माझ्या आजूबाजूच्या सगळ्या स्त्रियांना मानाने व मनासारखे जगायला मिळावे. मुसलमान मुलाशी लग्न करून असे आयुष्य मिळणे कठीण वाटते.

तजो, तुमचा इथला प्रतिसाद वाचला. १.

खरं तर तुम्हा लोकांना फक्त तुमची काळजी आहे हे यानिमित्ताने उघडे पडले.

आहेच मुळी आमची आम्हाला काळजी. काश्मिरी ब्राह्मणांनी नाही घेतली स्वत:ची काळजी. त्यांची हालत दिसतेय आम्हाला. गेले ६५ वर्षं कसलंही आरक्षण वा संरक्षण नसतांना परत आज ब्राह्मणांच्या नावानेच बोंबाबोंब? नक्की प्रकार काय आहे? २.

१०० कोटी हिंदूंच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून स्वत:ची चामडी वाचवायचा प्रयत्न चालू आहे तुम्हा लोकांचा.

नावाप्रमाणे तर्राट विधान आहे. कसली बंदूक? आणि कसली चामडी? पाकिस्तानात हिंदू औषधाला तरी उरलेत काय? बंगाल मध्ये घुसखोर मुस्लिम कसे शिरजोर झालेत ते दिसंत नाही काय? डोळे फुटले नाहीत आमचे. ३.

अजिबात गरज नसतांना हिंदुंचे स्वयंघोषित मार्गदर्शक होऊ जाता म्हणून विरोध होतो हे समजले नाही का इतक्या वर्षांत...?

ब्राह्मण जर स्वयंघोषित मार्गदर्शक असले तर मग विरोध कशाला? सरळ दुर्लक्ष करा ना ब्राह्मणांकडे. लक्ष द्यायची जबरदस्ती आजिबात नाही. त्याचं काये की दलित, शोषित आणि वंचितांच्या नावाखाली गेले ६५ वर्षं जोमात चाललेली दुकानं आता कोमात जाऊ लागलीयेत. म्हणून ब्राह्मणांच्या विरोधात थयथयाट. आम्हाला कळतं हो. आ.न., -गा.पै.

गापै, गळपाटलेला प्रतिसाद. कशाला हरलेली लढाई लढताय? तुमच्याकडे काहीच मुद्दे नाहीत, पण उसनं अवसान आणून षड्डू ठोकताय आपले. (संपादित)

माझ्या जवळच्या सर्व मित्र-मैत्रिणीनी आंतरजातीय आणि आणि आंतरधर्मीय विवाह केले आहेत. पण मुळात जे विवाह प्रेम विवाह आहे त्यांना आंतरजातीय किंवा अंतरधर्मीय या श्रेणीत बसवावे असे वाटत नाही. इथे सगळ्या प्रकारच्या विवाहाचे कॉम्बिनेशन आहे. उदा: हिंदू मुलगा / मुस्लीम मुलगी; किंवा मुस्लीम मुलगा / हिंदू मुलगी; ब्राह्मण मुलगा-दलित मुलगी/ दलित मुलगा-ब्राह्मण मुलगी किंवा मराठा मुलगा-ब्राह्मण मुलगी; ब्राह्मण मुलगी - मराठा मुलगा; मराठा मुलगा-ओबीसी मुलगी; ओबीसी मुलगा-मराठा मुलगी; पारसी मुलगा-बौद्ध मुलगी; बौद्ध मुलगा-पारसी मुलगी.जैन-हिंदू किंवा जैन-बौद्ध विवाह क्वचितच एखाद्या प्रकारचा विवाह सुटला असेल. कुंडली न बघता केलेले आणि सुमुर्ह्त न पाहता केलेले हे सर्व जोडपी अगदी गुण्यागोविंदाने संसार करीत आहेत. त्यामुळे लव्हजिहाद यावर विश्वास ठेवणे कठीण. मुलगा-मुलगी असे विलग करून सांगण्यामागे हेतू हा की काही स्वयंघोषित रक्षक लोक अशीही चर्चा करतात उदा: १. आमच्या जातीची / धर्माची मुलगी / मुलगा त्यांनी "पळवली"/ "पळवला" ती/तो मुळात अशी / असा / नव्हता. तिने त्याला / त्याने तिला "नादाला" लावलं. नाहीतर माझी लेक म्हणजे सद्गुणांची खाण / माझा लेक म्हणजे सोन्याहून पिवळा इ.इ. २. "वरच्या" जातीतला मुलगा चालेल हो "खालच्या" जातीतली सून कशी आणू किंवा याच्या अगदी विरुद्धही! ...म्हणजे "वरच्या" जातीतली मुलगी चालेल हो "खालच्या" जातीतला जावई कसा करणार. ३. मुलगी म्हणजे "घर की इज्जत" त्याहूनही पुढे जाऊन मुलगी म्हणजे "समाजाच नाक". त्यामुळे आपली मुलगी "दुसऱ्या" घरात नको एखाद वेळेस "दुसऱ्याच्या" घरची मुलगी आली तरी चालेल. माझे तर निरीक्षण आहे ज्यांनी आंतरजातीय /आंतरधर्मीय विवाह केले त्यांना या स्वयंघोषित रक्षक लोकांच्या म्हणण्याशी काही देणे-घेणे नाही.उलट या स्वयंघोषित रक्षकांमुळे त्यांच्या जीवनात नको त्या अडचणी निर्माण होतात. एकट्या-दुकट्या केस घडतच नाही असे माझे म्हणणे नाही पण विनाकारण तो राष्ट्रीय प्रश्न असल्याचे भासवणे ही अतिरेकी विचारसरणी आहे. विवाहात अनेकांची फसवणूक होते पण ती फसवणूक स्त्री-पुरुष (लिंगाधारित) अशा अर्थाने घ्यावयाची की धर्माचे लेबल लावून? गुन्ह्याचा हेतू पाहणे महत्वाचे! स्वयंघोषित रक्षकांना तो हेतू काय वाटतो हे महत्त्वाचे नाही. हुंडा पद्धत हिंदू समाजाचे लक्षण आहे. सन. २०१५ साली एकूण ७६३४ महिलांचे मृत्य हुंडाबळी म्हणून झाले. म्हणजे साधारणत: एका दिवसात २०-२१ महिलांचे बळी जातात याचाच अर्थ दर सव्वा तासाला एखद्या महिलेला हुंड्यामुळे मृत्यू पत्करावा लागतो. हे माझे म्हणणे नाही केंद्र शासनाचा अहवाल सांगतो. एन.सी.आर.बी. चा अहवाल साधारण ५५४ पानांचा आहे तो वाचणे शक्य नसल्यास http://ncrb.nic.in/StatPublications/CII/CII2015/FILES/Figures%20at%20a%20Glance%202015-15.11.16.pdf ही संक्षिप्त माहिती वाचावी आणि आपले मत नोंदवावे ही विनंती! हे प्रमाण असेच चालू राहिले तर आणि स्त्रीभृण हत्या सुरु राहिली तर सन २१०० पर्यंत हिंदूंना लग्नाला मुली तरी राहतील का? ...त्यासाठी इतर दुसऱ्या धर्माच्या लोकांना दुषणे देण्यात काय अर्थ!

मुस्लिम पुरुषाशी विवाह केल्याने नक्की काय होते ह्यावर एक बुकलेट बनवून आपली ५ वर्षांच्या मुलीला वाचायला द्यावी. ह्या बुकलेट मध्ये खरी आणि पूर्णतः unbiased माहितीच द्यावी. उदा : १. एकदा महिलेशी तलाक झाला कि तिचा तान्ह्या बाळावर काहीही अधिकार राहत नाही. पण तिच्या स्तनातील दुधावर पुरुषाची मालकी असते त्यामुळे मुलाला ती घरी घेऊन जाऊ शकत नाही पण तलाक दिलेल्या पतीच्या घरी येऊन तिला त्या बाळाला दूध जबरदस्तीने पाजावे लागते. एकदा मी हा विषय एका मित्राच्या घरी काढला असता "आमची रश्मी नाही कधी कुणाबरोबर जाणार, तिला नको असली घाणेरडी माहिती" म्हणून मला गप्प केले. रश्मी नंतर मुस्लिम नाही तरी आणखी कुणाबरोबर तरी पळून गेलीच. सत्य स्वीकारावे : आजच्या काळांतील सत्य हे आहे कि आपली बाळे घरी कितीही सोज्वळ वाटली तर बाहेर त्यांचे गर्लफ्रेंडमी बॉयफ्रेंड असणार आहेतच. आज १४+ असणारी मुले पुढील काही वर्षांत विवाहबाह्य कि काय म्हणतात तसले शारीरिक संबंध ठेवणार आहेतच. आपण पालक म्हणून काहीही करू शकणार नाहीत. हे सत्य पालकांनी आधी स्वीकारले पाहिजे. ह्यांत अल्फा पुरुष बाजी मारतील आणि मूर्ख uninformed मुली चुकीचे निर्णय घेतील. त्यामुळे सर्व हिंदूंनी आपले मुलगे अल्फा असतील तसेच आपल्या मुली १००% informed असतील किमान इतकी काळजी घ्यावी व इतर सर्व निर्णय त्यांच्यावरच सोडून द्यावेत. नवीन पिढी आपले निर्णय घेण्यास सक्षम आहे. सत्यकथा: माझी एक कझन बहीण २६ वर्षांची असताना एका मुलाबरोबर पळून गेली. मुलगा ख्रिस्ती होता. नंतर तिच्या जीवनाची विल्हेवाट लागली पण आमच्या परिवाराच्या मदतीने तिने आयुष्य पुन्हा व्यवस्तिथ उभारले. तर आम्ही टिनयेजर असताना आमच्या बिल्डिंग मध्ये ३ मुलगे राहायचे. चांगली घराणे, दोघे इंजिनीअर तर एक वकिली शिकत होता. निर्व्यसनी इत्यादी. तिन्ही मुलगे आमच्यावर तथाकथित लाईन मारायचे. माझ्या कझिन च्या आईने ह्यावर आकांड तांडव करून जबरदस्तीने तिन्ही मुलांना आपल्या मुलीला राखी बांधायला लावले. त्या दिवसापासून त्यांचा इंटरेस्ट संपला. माझ्या मते तिन्ही मुलगे चांगले असल्याने त्यांची मुलगी हैपैकी कुणाबरोबरही गेली असती तर आज सुखांत असली असती. जुने तुणतुणे : शेवटी सर्वांत महत्वाची गोष्ट म्हणजे आपल्या मुलांवर प्रभाव पाडणाऱ्या सर्व संतशतवार आपला थोडा तरी कंट्रोल पाहिजे. उदाहरण म्हणजे शाळा.

आ.न., -गा.पै.

प्रति गा.पै. कश्याला वेळ वाया घालवताय. ते बडबडणारं स्वतःच्या "बूद्दीमट्टेच्या" जोरावर बोलत नैये. बी-ग्रेडी तृतीयपंथी अनेकवचनी बाप ज्या कामासाठी पॉकेटमनी देणार तसं ते टंकणार. एकप्रकारचा बौद्धीक वेश्याव्यवसाय आहे तो. :). बामनाला दोन शिव्या जास्तं दिल्या की दोन वडापाव आणि एक कटिंग इन्सेंटिव्ह असावा. बाकी जाती-पातीचा विचार नं करता प्रगतीचा विचार करणार्‍यांना वरचा "सु"विचार लागु नाही. त्यांचं क्लबात स्वागत आहे. वरच्या कॅटेगरीतले ये*** लोकं ना स्वतःची प्रगती करत ना दुसर्‍याची होउ देत. हाथी चले बझार कुत्ते भोंके हजार एवढं ध्यानात ठेउ. कसं? आ.न.कॅ.जॅ.स्पॅ.

नै पन मी काय म्हणतोय..... एक चांगला मुलगा, केवळ प्रतीपक्षाकडील लीगल अडवाईजरच्या, "चारित्र्य हनन व मीडिया ट्रायल" च्या डावपेचाचा बळी जात असेल, तर एक वाचक म्हणून तुम्ही त्याचा बचाव कसा करणार ? असा अतिशय साधा हायपोथेटिकली विचारलेल्या प्रश्नाला, काही सुसंगत उत्तर नाही मिळालं. एक तेव्हड माहितीगार सरांनी उत्तर दिलंय, पण ते नीट कळलं नाही मला... :(

कश्याला उडते बाण पार्श्वभागावर झेलुन मुळव्याध झाल्याची बोंब ठोकायची? >> अगदी हेच. हेच. हेच. त्या तिथे वर गापै आणि सुखीमाणूस यांना सांगायचा प्रयत्न होता. पण काय इतकी सुसंस्कृत भाषा आम्हाला जमत नाही ना? स्पेश्यल क्लासेस असतील का याचे? असो. भावना योग्य त्या ठिकाणी पोचलेल्या बघून आनंद झाला.

कौटुंबिक वादात धर्म संस्कृती च्या नावाखाली, लुडबुड करणे हे फार पूर्वीपासून चाललेलं दिसतंय धार्मिक कर्मठपणा व स्त्रियांना हीन वागणूक, ही काही एकाच धर्माची मक्तेदारी नाही, त्यात आता स्वतःला लिबरल व सहिष्णु म्हणून स्वतःचीच पाठ स्वतः थोपटणाऱ्यांचे पूर्वज व सद्य स्थितीला त्यांचे वैचारिक वंशज सुद्धा (म्हणजे पाठ थोपटवून घेणारे स्वतः) कमी नाही. आगरकर रानडे यांच्या सारखे पुरोगामी तेव्हाही होते, व तेव्हाही त्यांना शिव्या घालणारे धर्म संस्कृती रक्षक होतेच.... ############### आताच्या पालघर जिल्ह्यातील सफाळेजवळील दातीवऱ्याच्या दादाजी भिकाजी ठाकूर यांच्याशी वयाच्या ९व्या वर्षी रखमाबाईंचं लग्न झालं. मुलीने वयात येईपर्यंत आईवडिलांकडे राहण्याची प्रथा त्याकाळी होती. साहजिकच १८ वर्षांपर्यंत रखमाबाई माहेरीच राहिल्या. त्यानंतर १८३३ मध्ये दादाजीने त्यांना आपल्या घरी बोलावलं. मात्र दरम्यानच्या काळात शिक्षणामुळे रखमाबाईंच्या विचारांची पातळी उंचावली होती. दादाजी श्रीमंत होते, परंतु निरुद्योगी होते. कुठलाच उद्योग, व्यवसाय न करता, ते आपले मामा नारायण धर्माजी यांच्याकडे राहत होते. त्यामुळे अशा निरुद्योगी माणसाच्या घरी राहण्यास रखमाबाईंनी स्पष्ट नकार दिला. विशेष म्हणजे डॉ. सखाराम राऊतांनीही दादाजींना कळवलं की, प्रतिष्ठेने राहता येईल असं वातावरण आपल्याकडे नसल्यामुळे मी माझ्या मुलीला आपल्याकडे पाठवू शकत नाही. आपली डाळ शिजत नाही हे कळल्यावर दादाजीने १८८४ मध्ये तिला वकिलांमार्फत नोटीस पाठविली. न्यायाधीश पिन्हे ह्यांच्यावर या खटल्याची जबाबदारी सोपविण्यात आली. दोन्ही बाजू ऐकल्यानंतर न्यायमूर्ती पिन्हे ह्यांनी ‘लहानपणी लग्न झालेली मुलगी आता सज्ञान झाली आहे. निर्णय घेण्याची क्षमता तिच्यात आली आहे. चांगले आणि वाईट याची जाणीव झालेल्या स्त्रीला नवऱ्याकडे पाठविण्याची सक्ती करणे रानटीपणाचे ठरेल’, असं सांगून निर्णय रखमाबाईंच्या बाजूने दिला. ह्या निर्णयामुळे बुजुर्ग मंडळी खडबडून जागी झाली. ‘नेटिव्ह ओपिनियन’ ह्या इंग्रजी दैनिकातून कोर्टाच्या निर्णयावर टीका करण्यात आली. लोकमान्य टिळकांनीही आपल्या ‘केसरी’ वर्तमानपत्रातून टीकेची झोड उठविली. मात्र रखमाबाईंचे वडील डॉ. सखाराम राऊत मुलीच्या पाठीशी ठामपणे उभे राहिले. परंतु ह्या प्रचंड धावपळीमुळे व मानसिक ताणामुळे वयाच्या अवघ्या ४५व्या वर्षी, १८ एप्रिल १८८५ रोजी त्यांचं निधन झालं. त्यानंतर दादाजी ठाकूर यांनी कोर्टाच्या निर्णयाविरोधात हायकोर्टात अपील केलं. मुख्य न्यायाधीश फेरेन ह्यांच्यासमोर आलेल्या ह्या खटल्याच्या निकालाकडे सगळ्यांचं लक्ष लागलं होतं. ह्यावेळी मात्र हायकोर्टाचा निकाल रखमाबाईंच्या विरोधात लागला. न्यायमूर्ती फेरेन यांनी, निकालाच्या दिवसापासून एका महिन्याच्या आत रखमाबाईंनी नवऱ्याच्या घरी राहण्यास जायला हवं, असा निर्णय दिला. परंतु रखमाबाई आपल्या निर्णयापासून ढळल्या नाही. २३ वर्षांच्या रखमाबाई तोपर्यंत सामाजिक बहिष्काराला व टीकेला सरावल्या होत्या. खंबीरपणे सामोरे जात होत्या. अन्यायाला विरोध करणाऱ्या त्या रणरागिनी बनल्या होत्या. परिणामी हा वाद चिघळत गेला. देशभरातील प्रमुख वर्तमानपत्रांतून ह्या विषयासंबंधी बातम्या येऊ लागल्या आणि न्यायमूर्ती रानडे, गोपाळराव आगरकर, डॉ. भांडारकर, रावसाहेब मांडलिक, तसेच पंडिता रमाबाई अशी विद्वान मंडळी रखमाबाईंच्या पाठिशी उभी राहिली. ############### रेफरन्स: आज दि 19 नोव्हेंबर 2017 रोजी मटा लेख https://m.maharashtratimes.com/editorial/samwad/dr-rahamabais-confrontation/articleshow/61703292.cms