महापालिका, जिल्हा परीषद निवडणूक निकाल

सकाळी लवकर घरातून बाहेर पडून भारत-ऑस्ट्रेलिया यांच्यातील पहिला कसोटी सामना बघण्यासाठी गहुंजेला गेलो होतो. दिवसभर सामना बघून ६ नंतर घरी परत आलो. त्यामुळे इथे लिहायला वेळ झाला नाही. (१) सर्वप्रथम मी या धाग्यात माझे जे अंदाज दिले होते त्याबद्दल लिहितो.

१) मुंबई: भाजप ८०-९०, शिवसेना ४०-५०, काँग्रेस ५०-६०

भाजप ८२, शिवसेना ८४ व काँग्रेस ३१ अशी स्थिती आहे. भाजपबाबतीत जागांचा अंदाज अचूक ठरला. शिवसेना व काँग्रेसच्या बाबतीत अंदाज पूर्ण चुकला. काँगेसची कामगिरी अपेक्षेच्या तुलनेत फारच खालावली. गुरूदास कामत व संजय निरूपम यांच्यातील प्रखर मतभेदांचा जोरदार फटका काँगेसला बसला.

२) ठाणे: मला ठाण्यातील फारशी माहिती नाही. परंतु इथे राष्ट्रवादीसुद्धा प्रबळ आहे. माझ्या मते ठाण्यात राष्ट्रवादी कॉंग्रेस सर्वाधिक मोठा पक्ष असेल. भाजप व सेनेला किती जागा मिळतील हे सांगता येणे अवघड आहे.

ठाण्यात शिवसेनेने ५०% जागा मिळवून स्पष्ट बहुमत मिळविले आहे. राष्ट्रवादी खूप खाली दुसर्‍या क्रमांकावर आहे. तर भाजप त्याहून खाली तिसर्‍या क्रमांकावर आहे. ठाणे महापालिका बाबतीत माझे सर्व अंदाज पूर्ण चुकले.

३) पुणे: भाजप ६०-७० जागा मिळवून सर्वाधिक मोठा पक्ष असेल. त्याखालोखाल राष्ट्रवादी कॉंग्रेस व तिसर्‍या क्रमांकावर काँग्रेस असेल.

अपेक्षेपेक्षा खूपच जास्त जागा मिळवून भाजप प्रथम क्रमांकावर आला. त्याखालोखाल राष्ट्रवादी व नंतर काँग्रेस आहे. सर्व अंदाज बरोबर आले.

४) नाशिकः भाजप प्रथम क्रमांकावर व शिवसेना द्वितीय क्रमांकावर असेल.

जाहीर झालेल्या ११४ जागांपैकी भाजपने ५९ म्हणजे निम्म्याहून अधिक जागा जिंकल्या आहेत. शिवसेना ३४ जागा मिळवून दुसर्‍या क्रमांकावर आहे. नाशिक संदर्भात अंदाज पूर्ण बरोबर आले.

५) पिंपरी-चिंचवडः राष्ट्रवादी काँगेस सर्वाधिक मोठा पक्ष असेल.

पिंचिमध्ये राकाँची पाळेमुळे घट्ट गेली होती. परंतु भाजपने जवळपास निम्म्या जागा जिंकून राष्ट्रवादीला दुसर्‍या क्रमांकावर ढकलले आहे. माझा अंदाज पूर्ण चुकला.

६) नागपूरः भाजपला बहुमत मिळेल.

अंदाज पूर्ण बरोबर आला. भाजपला घवघवीत बहुमत मिळाले आहे.

७) अकोला: बहुजन महासंघ, काँग्रेस व भाजप या तीन पक्षात जोरदार चुरस असेल.

अंदाज चुकला. भाजप सर्वात मोठा पक्ष ठरला, तर काँग्रेस व प्रकाश आंबेडकरांचा बहुजन महासंघ भाजपच्या जवळपास सुद्धा आले नाहीत.

८) अमरावती: अमरावतीबद्दल फारशी माहिती नाही.

इथेही भाजपचा प्रथम क्रमांकाचा पक्ष ठरला.

९) सोलापूरः काँग्रेस प्रथम क्रमांकावर व भाजप दुसर्‍या क्रमांकावर असेल.

ज्याप्रमाणे नांदेडमध्ये अशोक चव्हाण, बारामतीत पवार त्याचप्रमाणे सोलापूरमध्ये सुशीलकुमार शिंदे यांचे प्रभुत्व होते. जरी शिंदे लोकसभेला हरले तरी शहरात त्यांच्याविषयी सहानुभूती होती. काँग्रेसचा प्रभाव अजून सोलापूरमध्ये टिकून आहे या समजूतीत मी होतो. परंतु या निवडणुकीत आश्चर्यकारकरित्या भाजपने जवळपास बहुमत मिळवून काँग्रेसला दुसर्‍या क्रमांकावर ढकलले. इथेही माझा अंदाज चुकला.

१०) उल्हासनगर: इथे कलानी घराण्याची मोनोपॉली आहे. त्यामुळे राष्ट्रवादी प्रथम क्रमांकावर असेल.

अंदाज पूर्ण चुकला. भाजप प्रथम क्रमांकावर व शिवसेना दुसर्‍या क्रमांकावर आली. (२) मुंबईत भाजप ८४ व भाजप ८२ अशी अत्यंत चुरशीची लढत झाली. स्वतंत्र लढणे हे दोघांनाही फायदेशीर ठरले. शिवसेना ७५ वरून ८४ वर आणि भाजप ३२ वरून ८२ वर पोहोचला. भाजपला एका अपक्षाने पाठिंबा जाहीर केला आहे. महापौरपदासाठी ११४ जागा हव्या आहेत. शिवसेनेला ३० तर भाजपला ३१ जागा कमी पडत आहेत. काँग्रेसला नेमक्या ३१ जागा मिळाल्या आहेत. त्यामुळे महापौर कोणाचा होणार हे काँग्रेसच्या भूमिकेवर अवलंबून राहील. भाजप किंवा शिवसेना या दोघांनाही पाठिंबा देणे काँग्रेसला महागात जाईल कारण उ. प्र. ची निवडणुक अजून संपलेली नाही. त्यामुळे काँग्रेस एकतर तटस्थ राहील किंवा स्वतःचा स्वतंत्र उमेदवार उभा करेल. अशा परिस्थितीत राष्ट्रवादी (९), मनसे (७) व इतर (१४) यांची भूमिका निर्णायक ठरेल. वाहत्या वार्‍याचा अंदाज घेऊन मनसेचे नगरसेवक स्वतःहून भाजपच्या गोटात जातील असे मला वाटते. राष्ट्रवादीचे नगरसेवक काय करतील ते सांगता येणार नाही. इतरांपैकी जास्तीत जास्त नगरसेवकांना भाजप गळाला लावण्याचा प्रयत्न करेल. भाजपपेक्षा जास्त जागा मिळाल्याने शिवसेनेला अस्मान ठेंगणे झाले आहे. सुरवातीला शिवसेना ९३ व भाजप फक्त ५२ जागांवर पुढे असताना संजय राऊतांनी आपल्या नेहमीच्या पद्धतीने असभ्य प्रतिक्रिया देताना "आम्ही भाजप या शाहिस्तेखानाची बोटे कापली" असे तारे तोडले होते. त्यानंतर काही वेळातच चित्र पालटायले लागले व शेवटी दोघांमध्ये फक्त २ जागांचा फरक आहे. अर्थात यामुळे आपण प्रचंड बहुमताने विजय मिळविला या भ्रमात शिवसेना आहे. परंतु इतर ८ महापालिकात मिळालेल्या यशाने भाजपचा आत्मविश्वास प्रचंड वाढलेला असून ते मुंबईचे महापौरपद मिळविण्यासाठी आटोकाट प्रयत्न करणार हे निश्चित. आपण स्वबळावर बहुमत मिळविणार, मतदानानंतर आपण केलेल्या खाजगी एक्झिट पोलनुसार आपल्याला ११० जागा मिळणार, मुंबईत फक्त आमचाच आवाज चालणार, मुंबई फक्त शिवसेनेची नाही कोणाच्या बापाची इ. वल्गना करणार्‍या शिवसेनेला फक्त ८४ जागा मिळाल्या असून भाजप फक्त २ जागांनी मागे आहे व महापौरपद मिळेल याची अजिबात खात्री नाही. (३) १० पैकी तब्बल ८ महापालिकांमध्ये भाजप सर्वात मोठा पक्ष ठरला आहे. नाशिक, पुणे, नागपूर, अमरावती या चार महापालिकात तर भाजपला स्पष्ट बहुमत आहे. २०१२ मध्ये भाजप फक्त नागपूरमध्ये सत्तेवर होता. आता अजून ७ महापालिका ताब्यात येत आहेत व मुंबईत जवळजवळ समसमान परिस्थिती आहे. (४) ठाण्यात मात्र शिवसेनेने निर्विवाद यश मिळविले. इथे भाजप तिसर्‍या क्रमांकावर फेकला गेला. १९८० च्या दशकात भाजपबरोबर युती करण्यापूर्वी शिवसेना ठाणे व मुंबई या दोन शहरांपुरताच मर्यादित असलेला पक्ष होता. त्या काळात भाजपचे अस्तित्व फारसे नसले तरी कोकण, पुणे, मुंबई, ठाणे, मराठवाडा, विदर्भ अशा महाराष्ट्राच्या अनेक भागातून भाजपचे १-२ आमदार निवडून येत असत. १९८० मध्ये भाजपचे १२ व १९८५ मध्ये भाजपचे १६ आमदार महाराष्ट्राच्या वेगवेगळ्या भागातून निवडून आले होते. शिवसेनेला १९६६ ते १९८० या चार विधानसभा निवडणुकीत भोपळा मिळाला होता, तर १९८५ मध्ये त्यांचा एकच आमदार मुंबईतून निवडून आला होता. दोघांची युती झाल्यावर मुंबई-ठाण्याच्या बाहेर प्रथमच शिवसेनेची ओळख महाराष्ट्राला झाली त्यामागचे मुख्य कारण होते भाजपच्या कार्यकर्त्यांची फळी. परंतु आपणच भाजपपेक्षा सामर्थ्यवान आहोत असा शिवसेनेचा सुरवातीला दावा होता व नंतर आपण खरोखरच भाजपपेक्षा दादा आहोत अशी शिवसेनेची मनोमन (गैर)समजूत झाली. त्यातूनच त्यांचा उर्मटपणा, माज व अहंकार वाढत गेला. शेवटी २०१४ मध्ये युती तुटल्यानंतर शिवसेनेपेक्षा दुप्पट जागा स्वबळावर जिंकून कोण दादा होता व आहे हे भाजपने दाखवून दिले. या निवडणुकीतही १० पैकी ८ महापालिकात घवघवीत यश मिळवून व मुंबईत जवळपास शिवसेनेच्या बरोबरीने जागा मिळवून भाजपचे आपला जनाधार अजून वाढविला आहे, तर शिवसेनेचा महाराष्ट्रातून संकोच होणे सुरू असून शिवसेना पुन्हा एकदा १९७०, १९८० च्या दशकाप्रमाणे फक्त मुंबई-ठाणे या दोन शहरांपुरताच मर्यादित असलेला पक्ष या दिशेने घोडदौड सुरू आहे. (५) आधी भाकित केल्याप्रमाणे मनसे हा पक्ष म्हणून संपला आहे हे पुन्हा एकदा या निवडणुकीने सिद्ध केले. २०१४ मध्ये विधानसभेत केवळ १ आमदार, नुकत्याच संपलेल्या नगरपरीषदांच्या निवडणुकीत ४७०० जागांपैकी जेमतेम ४० जागा आणि आता महापालिकेत सर्व १० महापालिका मिळून जेमतेम ३०-३५ जागा हेच दर्शवितात की मनसेचे अस्तित्व आता नगण्य आहे. अशा परिस्थितीत आता मनसेचे उरलेसुरले कार्यकर्ते व लोकप्रतिनिधी लवकरच मनसेला रामराम ठोकून दुसर्‍या पक्षाकडे जातील. काही जण आपल्या मूळ शिवसेनेकडे परत जातील तर बहुसंख्य जण उगवत्या सूर्याला नमस्कार या न्यायाने भाजपकडे जातील. मनसेचे एकमेव आमदार शरद सोनवणे यांनी राजीनामा दिल्याची बातमी मागील आठवड्यात एका वाहिनीने दिली होती. परंतु नंतर त्यावर बातमी आली नाही. शक्यता ही आहे की ते मनसेचा राजीनामा देऊन कदाचित भाजपच्या तिकिटावर उभे राहून निवडून येतील. आपले बुडते जहाज ओळखून राज ठाकरेंनी उधोजींना युतीसाठी चुचकारले होते. परंतु उधोजींनी एक अत्यंत दुर्मिळ असा विचारी निर्णय घेऊन मनसेची मदत नाकारली. समजा युती झाली असती तर सेनेला मनसेला ५० जागा द्याव्या लागल्या असत्या व त्यांची संख्या ८४ पेक्षा खूप खाली आली असती. (६) नोटाबंदीचा जनतेला प्रचंड त्रास झाला असून जनता भाजपला निवडणुकी धडा शिकवेल. विशेषतः नोटाबंदीमुळे ग्रामीण भागाला सर्वाधिक त्रास झाला असून ग्रामीण जनता आपला संताप मतपेटीतून व्यक्त करेल असे राजकीय पंडीत वाहिन्यांवर सांगत होते. परंतु काल झालेल्या २५ जिल्हा परीषदांच्या निवडणुकी देखील किमान ९ जिल्हा परीषदांमध्ये भाजप सर्वाधिक मोठा पक्ष ठरला आहे. त्यापूर्वी नगरपरीषदांच्या निवणुकीत देखील भाजप सर्वात मोठा पक्ष ठरला होता. लोकसभा, विधानसभा व महापालिकेत देखील भाजपच प्रथम क्रमांकावर आहे. म्हणजे महाराष्ट्रात सर्वत्र भाजपच प्रथम क्रमांकावर आहे. निव्वळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर ओरिसातील पंचायत निवडणुकीमध्ये भाजपने २०१२ मधील फक्त ३६ जागांच्या तुलनेत २०१७ मध्ये तब्बल ३०६ जागा मिळवून दुसरा क्रमांक मिळवून आपल्या जागांमध्ये ८५०% इतकी वाढ केली. चंदिगड व फरीदाबाद मधील महापालिका निवडणुकीत देखील भाजपने मोठे बहुमत मिळविले आहे. गुजरात व राजस्थान मध्ये देखील भाजपने मोठे यश मिळविले आहे. एकंदरीत नोटाबंदीचा अजिबात वाईट परीणाम झालेला दिसत नाही. उलट भाजपची २०१४ ची लाट अजूनही बरीचशी कायम आहे असेच चित्र आहे. (७) मुंबईत ८४ जागा मिळविल्याने शिवसेना अत्यानंदाने फुरफुरत आहे. ८ महापालिका जिंकून ठाण्यात सपशेल पराभव व मुंबईत दुसरा क्रमांक मिळाल्याने 'गड आला पण सिंह गेला' अशी भाजपची परिस्थिती झाली आहे. शिवसेनेची स्थिती याच्या बरोबर उलट म्हणजे 'सिंह वाचला पण गड गेला' अशी आहे. आपला पाठिंबा वाढला आहे या भ्रमात राहून शिवसेनेने देवेंद्र फडणवीस सरकारचा पाठिंबा काढून घ्यावा अशी माझी इच्छा आहे. शिवसेनेने पाठिंबा काढल्यानंतर आमदार फोडाफोडीच्या भानगडीत न पडता फडणविसांनी राजीनामा देऊन मे महिन्यात मध्यावधी निवडणुक घ्यावी. त्यावेळी भाजपला स्वबळावर मोठे बहुमत मिळेल अशी माझी खात्री आहे व शिवसेनेचा अडथळा कायमस्वरूपी दूर होईल. (८) काँग्रेस व राष्ट्रवादी सध्या तरी शहरांतून जवळपास हद्दपार झाल्यात जमा आहे. राष्ट्रवादीसुद्धा हळूहळू अस्तित्वहीन होण्याच्या मार्गावर आहे. शेवटी महाराष्ट्रात भाजप व काँग्रेस ही द्विपक्षीय रचना अस्तित्वात येईल अशी चिन्हे आहेत. हे २०१९ पर्यंत होईल का २०२४ पर्यंत होईल याचे भाकीत करणे अवघड असले तरी हे होणार हे नक्की.

>>> उद्धव ठाकरे हे अति ईतिहास प्रेमी असल्याने त्यांना वर्तमानाचे भान नाही हे या निकालाने सिद्ध झाले. ते एक सभ्य गृहस्थ आहेत यात शंका नाही पण ते मोदी नाहीत हे त्यांनी ध्यानात घ्यावे हे बरे ! खरं तर त्यांना वास्तविकतेचे भान नाही असे म्हटले पाहिजे. अन्यथा "यापुढील मुख्यमंत्री शिवसेनेचाच असेल" असे सांगून टाळ्या घेतल्या नसत्या.