जाहिरातीमधील चुकीचे मराठी !!

सकाळी सकाळी अतिशय कल्पक अन माहीतीपुर्ण धागा आला बुवा मि.पा. वर ;)

मी शंखपुष्पी सिरपची जाहिरात फार्फार पूर्वी वाचली होती. पण पूर्वी वाचली असली तरी जन्मभरासाठी मेंदूत ठोकली गेली आहे. कोणालातरी थाप वाटेल म्हणून एकदा सांगून गप बसतो. हे शंभर टक्के सत्य आहे:

सीरप शंखपुष्पी प्या आणि समोर वाढा.

टीप टोप प्लाझा ची जाहिरात.

तुम्हाला “टीप टॉप” असे म्हणायचे आहे का?

फार वर्षापूर्वी एक सिरिअल होती नाव आठवत नाही. त्यामध्ये "कृत्तिका देसाई (?) अभिनेत्री होती.
जाहिराती मध्ये तिचे नाव "कुत्तिका देसाई " असे छापून आले होते.

नुकतीच एका मॉलमधे ही जाहिरात पाहिली. माझे काहीतरी पूर्वग्रह / गंड असतील आणि त्यामुळे मला ती खटकली असेल अशी शक्यता धरुन काहीच टिप्पणी न करता त्याचा फोटो खाली देतोय. आणखी कोणाला खटकतंय का?

मालिकेत कोणी "माझा विश्वास करा" असं म्हणालं, की "विश्वास केव्हाच पानिपतावर गेला" असं मला म्हणावसं वाटतं... :)

विस्तारी करण = विस्तार
सर्वसाधारीकरण = सर्वसाधारणपणे
सबली करण = सबळ करणे
असे काही विचित्र शब्द जाहिराती / बातम्यांमध्ये दिसतात.

सरकारी जाहिरातींमधे चुकीची रचना असलेल्या भिंतीवरच्या रंगवलेल्या जाहिराती कोल्हापूर्-सातारा-सांगली बेल्टमधे पाहिल्या.
- स्त्रीत्वाचा हा अपमान, मुलगा मुलगी एक समान.. (केवळ इतकीच स्लोगन, पुढेमागे काही नसल्याने अत्यंत उलट चुकीचा अर्थ निघतो)

-निरक्षरांनो साक्षर व्हा.. (असं भिंतीवर मोठ्ठ्या अक्षरात रंगवलेलं..नो कॉमेंट्स)

सरकारी एमटीएनएल च्या फोन मधून फोन लागला नाही तर "आम्ही क्षमस्व आहोत' अशी उदघोषणा ऐकू येते.

खरेतर जाहिरातीतील मजकूर (कॉपी) हा त्या भाषेतील जाणकाराकडून लिहून घेतला जातो. पण असे फक्त प्रथितयश जाहिरात कंपन्याना परवडते. तेथे सुध्दा 'काय चाल्लेय, क्स्काय' असे कामचलाऊ मराठी येणारे बिगरमराठी लोक (त्यातल्या त्यात उत्तरभारतीय, लिपीसाधर्म्यामुळे मराठी आपल्याला येते असा समज असणारे आणि दादा कोंडकेंची ओळख नसणारे) हे कॉपी लिहायचे काम करतात. मग अशा चुका होतात.
दुसरा प्रकार म्हणजे बर्‍याचशा अ‍ॅड ह्या ऑनलाईन येतात(बहुतांशी वाहनांच्या उत्तर भारतातून आणि एफेमसीजी च्या दक्षिण भारतातून) तेथील लोकांना भाषेतील बारकाव्याचा अंदाज नसतो. गावांच्या नावाचे तर सर्रास रुपांतर स्पेलिंगवरुन करतात ते पण अतिशय भयानक असते. उदा. पर्बहानी (परभणी), जलाना (जालना), कर्दवादी(कुर्डूवाडी), पंदार्पूर(पंढरपूर), नंदेद(नांदेड).
तिसरे म्हणजे बर्‍याच लोकल डीटीपी ऑपरेटर्सना पण भाषेचे पुरेसे ज्ञान नसते (त्यात प्रुफरिडींगचा अभाव) त्यांच्या कडून पण अशा चुका होतात. सोलापूरातसुध्दा पत्रिका टाईप करताना इथल्याच डीटीपी ऑपरेटरने सौ. तुळजाभवानी प्रसन्न श्री. गजानन प्रसन्न असे टाईप केलेले बघितले आहे. चूक दाखवल्यावर "सर तुम्हीच तर मनला होताव की लेडीज नावाला सौ लावायचे मनून" हे उत्तर ऐकले आहे.
जाहिरातक्षेत्र हे डेडलाईनवर कायम काम करते. वेळ आणि पैसा वाचवायसाठी अशा गोष्टी घडतात. त्यात अशा चुका होतातच.
परिणाम अशा कुप्रसिध्दीवर नाहीतर पूर्ण कँपेन फेल जाण्यावर होतो. हे भाषेचे आणि योग्य प्रकटनाचे महत्त्व ज्यादिवशी जाहिरातक्षेत्राला कळेल तो सुदिन.

आणि अजून एक
शब्द ते शब्द असे भाषांतर करणारे सुध्दा बरेच जण असतात. गविंनी उद्धृत केल्याप्रमाणे सीरप शंखपुष्पी प्या आणि समोर वाढा हे खरेतर सीरप शंखपुष्पी पिओ और आगे बढो याचे भाषांतर आहे.
आम्ही याला माशी टू माशी म्हणतो, म्हण्जे दिलेल्या हस्तलिखितावर एखादी माशी मेलेली असली तरी प्रिंटआउटवर एक माशी मारून चिकटावायची.

वैद्य पाटणकर आयुर्वेदिक काढा ची जाहिरात एका मित्रास चुकीची वाटली होती. काढा हा प्रकार त्याला माहित नव्हता.
"काय काढा ते ह्यानी लिहिलेच नाही " अशी त्याची तक्रार होती.

शिवाय ऑनलाईनच कुठेतरी वाचून मग स्वतःची आठवण धुंडाळली आणि खरंच निघालं:

टूथपेस्टची (कोलगेट) पूर्वीची जाहिरातः "आम (इतर) टूथपेस्ट में नमक जैसे खुरदुरे तत्व होते है जो आप के दांतोंको नुकसान पहुंचा सकता है..." (चूभूदेघे)

त्याच टूथपेस्टची आताची जाहिरात: "क्या आपके टूथपेस्टमें नमक है? कोलगेट विथ अ‍ॅक्टिव सॉल्ट"

अर्थात हा सुद्धा टायपो किंवा चुकीच्या शब्दरचनेचा भाग नाही...

आमच्या इथल्या एका मॉलमध्ये 'मेन्स कॉर्नर'ला ही पाटी नेहमी दिसते....

माझ्या अंदाजानुसार ( आता अंदाजच म्हणायचे,कारण मराठी वाहिन्यांवर सुध्दा सर्रास दर्शकच म्हणतात प्रेक्षकांना ), दर्शक म्हणजे दाखवणारा असे लहानपणी तरी होते.

छ्या! या असल्या इश्तिहारंमुळे मी परेशान झालो आहे ;)

आताची नॅनोची अ‍ॅड जाम डोक्यात जाते. 'आगे बढा' हे जाहिरातीतल्या पात्राला उद्देशून असलेलं वाक्य त्यांनी त्याच पात्राच्या तोंडून 'पुढे चालला' असं म्हणवून घेतलंय. मध्यंतरी अजित भूरेंनी मुलाखतीत सांगितलं होतं की अशा जाहिरातींसाठी डबिंग करताना हे चूकीचं मराठी आहे असं सांगण्याचा कलाकारांनी प्रयत्न केला तर हेच अप्रूव्ह होऊन आलंय असं सांगण्यात येतं.

मराठीच्या अभिमानासाठी काढलेल्या चित्रपटात [ मी शिवाजीराजे....] जर " मला गर्व आहे मी मराठी असल्याचा..." असे तद्दन चुकीचे वाक्य म्हणत असतील तर जाहिरात कंपन्यांमधे भाषांतर करणार्‍या परप्रांतियांकडून कशाला अपेक्षा ठेवायची...?

बहुतेक गॅरे़जवाले "ऑटो"ऐवजी "अ‍ॅटो" लिहितात..

काल परवाच बांधकाम व्यवसायातल्या कंपनीची जाहिरात वाचली.

"आम्हाला क्रमांक १ चे अग्रगण्य बनवल्याबद्दल आभारी आहोत आम्ही तुमचे"..

आता क्रमांक २ चे अग्रगण्य कोण तेही सांगून टाका म्हणावं!

म्हणजे आपल्याला ब्वा हा शब्द माहीत आहे म्हणून वापरा, पण वाचकांना मात्र तो नक्कीच माहीत नसणार म्हणून अर्थही सांगून टाका.. असा उद्योग वाटला हा. बाकी वाक्यरचनेबाबत तर __/\__..

आवडला.

मराठीचं हिंदीकरण तर आता अगदी अंगवळणी पडले आहे. हिंदाळलेली मराठी ही ऐकायला खूप विचित्र वाटते. मस्त चिकन बिर्यानीमध्ये अधून-मधून भेंडीच्या फोडी लागाव्यात तशी...

सुविधा - हिंदी शब्द - मराठी प्रतिशब्द सोयी
गुफा - हिंदी शब्द - मराठी प्रतिशब्द गुहा
विदेश - हिंदी शब्द - मराठी प्रतिशब्द परदेश
योगदान - हिंदी शब्द - मराठी प्रतिशब्द माहित नाही
करोड - कोटी
कमी - कमतरता

एका नाटकाचे (मराठी) नाव "या, तुमचीच कमी होती" असे होते. आता बोला! कसलं मराठी नाटक वयात आलं, खड्ड्यात गेलं!! "सासू माझी ढासू" अरे हे काय नाटकाचं नाव झालं? यमक जुळवण्यासाठी काहीही???

बाकी आजकाल मराठी शब्दांचे ज्ञान कमी कमी होत चालले आहे हे खरे.

कार्यालयात एकजण (अर्थात पुणेरी) दुसर्‍याला म्हणाला, "अरे तो नं, तो जात्याच खोडसाळ आहे; छळवादी आहे नुसता"

तो समोरचा जो मराठी महापुरुष होता त्याच्या चेहर्‍यावरची बारीकशी सुरकुतीदेखील हलली नाही. तो मट्ठासारखा बघत राहिला. मी माझ्या पुणेरी मित्राला म्हणालो कि बाबा रे त्याला कळलेलं नाहीये तू काय म्हणालास ते, पुन्हा सांग त्याला.

आता बोला.

विमानातील "खुर्चीची पेटी" !!
विमानक्रमांक ऐवजी विमानसंख्या

भाषांच्या सरमिसळीविषयी, विशेषतः इतर भाषेतले शब्द घेण्याविषयी तितकंसं तीव्र विरोधी वैयक्तिक मत नसल्याने त्याबाबत पास. :)

नमस्कार,
रोजच्या गप्पाटप्पा करण्यासाठी,वाढदिवस, बातम्या आणि इतर अश्याच तात्कालीक चर्चांसाठी हा खरडायचा फळा आहे. येथे खुप लेखन करू नये. कारण तीन दिवसांनी हे लेखन उडवल्या जाईल.

खरं म्हणजे मला हे पण खटकतं. लेखन उडवल्या जाईल च्या ऐवजी लेखन उडवले जाईल, हे जास्त बरोबर वाटत नाही का?

'झी २४ तास' ने काल एका गोष्टीचा 'पर्दाफार्श' केला आणि बातमीवर 'झी २४ तास इम्पॅक्ट' असा शिक्का मारून बातमी दाखविली जाते. असो.
'आलेलो', 'गेलेलो' हे तर इतकं इतकं वापरलं जातं की तेच शुद्ध आहे असं माझं मत बनत चाललं आहे. तेही असो.

डेटॉलच्या जाहिरातीत ५-६ वर्षांची मुले क्रिकेट खेळत असतात त्यांचा चेंडू बाजूलाच बांधकाम चाललेल्या इमारतीच्या पाण्याच्या हौदात पडतो. त्या घाणेरड्या पाण्यात उतरायला कोणी तयार नसतं पण एक मुलगा धाडकन उडी मारतो (पाणी कमरे इतकंच खोल असतं) आणि चेंडू बाहेर काढतो. कारण का तो रोज आंघोळीच्या पाण्यात डेटॉल टाकून की डेटॉलच्या साबणाने अंग धूत असतो. त्याला जंतू संसर्ग होऊच शकत नाही. आता प्रश्न असा आहे हे चलचित्र दूरदर्शनवर पाहून दुसर्‍या एखाद्या मुलाने (तो डेटॉल वापरत असेल किंवा नसेल) एखाद्या हौद्यात उडी घेतली आणि पाण्याची पातळी ७-८ फुट असेल आणि त्या मुलाला पोहता येत नसेल तर काय अनर्थ होईल? चुकीची जाहिरात पाहून एखाद्या लहानग्याचा जीव जाऊ शकतो.
डेटॉलच्याच दुसर्‍या एका जाहिरातीत त्याच वयाच्या मुलांचा क्रिकेट खेळताना चेंडू एका बाजूला उभ्या असलेल्या ट्रक खाली जातो. एक मुलगा लगेच ट्रक खाली घुसून तो चेंडू बाहेर काढतो. ट्रक खालच्या धुळीची, जळलेल्या तेलाची, वंगणाची त्याला काळजी नसते कारण तो डेटॉलने आंघोळ करत असतो. परंतु, तो मुलगा ट्र्क खाली असताना ट्रक सुरू झाला असता तर??

जाहिरातींच्या ह्या धोकादायक परिणामांना जबाबदार कोण? एका शीतपेयासाठी तरूण मुलं मुली ह्या इमारतीवरून त्या इमारतीवर उड्या मारत, दोरीला लटकत आणि पत्र्याच्या नळकांडीतून ७-८ मजली इमारतीवरून खाली येतात. 'आज काही तुफानी करूया' म्हणणारी ही मुलं काय किंवा अक्षयकुमार काय, शीत पेयं काय किंवा रहदारीतून वेगाने आणि वेडीवाकडी मोटरसायकल चालविणार्‍या त्या जाहिरातीतील तरूण काय सर्वजणांना धोकादायक खेळ खेळायला प्रवृत्त करताना दिसतात. खाली एक बारीक सूचना टाकली की ह्यातील सर्व स्टंट दृष्ये सराईत, पटाईत आणि व्यावसायिक कलाकारांनी केली आहेत आपण प्रयत्न करू नये, की जाहिरातदाराची जबाबदारी संपली?

भाषेच्या शुद्धतेबरोबरच आचरणाची शुद्धताही तितकीच (किंबहुना जास्त) महत्त्वाची.

माझी पुतणी शाळेतून सायकलने घरी येते, काल घरी आल्यावर ती म्हणाली, मी मिठाईच्या दुकानाशी आल्यावर डचमळले, कोणत्या रस्त्याने येऊ तेच कळेना!!

मराठीच्या शिक्षिकेने मुलांना वर्गात सांगितले, वडील हा नपुसकलिंगी शब्द आहे. घरी मुलाने पेपर सोड्वताना तोच पर्याय लिहीला. मी त्याला समजावले, त्यावर त्याचे बाईंनी दिलेले स्पष्टीकरण- ते वडील म्हणजे नपुसकलिंगीच!! दुसय्रा दिवशी शाळेत गेले. बाईंचे म्हणणे ते ज्या साठी वापरतो ते शब्द नपुसकलिंगीच!! आदरार्थी बहुवचन त्यांना पटले नाही. 'व्याकरण आम्हीही शिकलोय हो!! काय पण एकेक पालक आहेत!!' एवढे ऐकून परत आले.

कालच 'मटा'त कुणीतरी 'भडास काढली' आणि 'कुण्याच्यातरी गाण्यावर तरुणाई थिरकत होती' ची बातमी होती.

२०१३च्या कालनिर्णय क्यालेंडरवर जानेवारी महिन्यातली जाहिरात पाहिल्यास 'का पत्नीच्या यशाच्या मागे पतीचा हात असू शकत नाही' असे काहीतरी लिहिले आहे. एका बाजूला दिया और बाती हम असेही आहे. म्हणजे ही एखाद्या मालिकेची जाहिरात असावी असे वाटते.

आजकाल 'घडवणे'किंवा 'करणे' ऐवजी 'रचणे' हे क्रियापद वापरले जाते. उदा.इतिहास रचला,रेकॉर्ड रचले इ.

लोकसत्ता मध्ये ह्या विषयावरील एक चांगला लेख वाचण्यात आला होता. दुवा मिळाला आहे.

लोकसत्ता मध्ये ह्या विषयावरील एक चांगला लेख वाचण्यात आला होता. दुवा मिळाला आहे.
https://www.loksatta.com/daily/20090528/viva03.htm

फसणे या क्रियापदाचा वापर सुद्धा असाच डोक्यात जाणारा असतो. दुसर्‍या भाषेतले शब्द देवनागरीत लिहिताना झालेल्या चुका समजू शकतो. पण कुणी असं माशी टू माशी भाषांतर केलं की उलटं टांगून मिरच्यांची धुरी द्यायची इच्छा होते. यात स्वतःला "मराठी" म्हणवून घेणारी सगळी वर्तमानपत्रे आघाडीवर आहेत. तशी प्रतिक्रिया लिहिली तरी त्या प्रकशित होत नाहीत आणि पुढच्यावेळी तीच चूक पुन्हा केली जाते. यावर आपण काय करू शकतो काही कळत नाही.

मध्यंतरी पुण्यात असताना महानगरपालिकेचे रस्त्यांवरचे फलक वाचनात आले..
"वसंधरेची एकच हाक, पर्यावरण रक्षणाचा घ्या ध्यास"... पुणेकरांकडून तरी अशुद्धलेखनाची अपेक्षा नव्हती...

चला आपणसर्व मिळून कचरायुक्त (कचरामुक्त) लोणावळा शहर करु अशी जहिरात वाचल्याचे आठवते आहे

पुणे-बंगळूरू , अर्थात एनेच - ४ वरती, सातार्‍याच्या अलीकडे एक माईल स्टोन म्हणून हाटेल आहे, शिवनेरी बसेस तिथेच थांबतात. तिथे "अनोखे प्रदर्शन" असे लिहिण्याऐवजी "अनोळखी प्रदर्शन" लिहिलेय =))

अहो सुज्ञ पुणेकरांनो, हा फलक रस्त्यापासून निदान २०-२५ फूट उंचावर होता, रस्त्याच्या कडेला नाही. एवढ्या उच्च प्रतिचे पुणेकरच आहेत हो, मुंबईकर बिचारा सामान्य माणसासारखा रस्त्याच्या कडेला थुंकेल, पुणेकरांइतक्या उंचीवर आम्ही कुठले पोचणार?
बाकी पुणेकरांना त्यांच्या चुका दाखवल्यानंतर त्यांचा होणारा तिळपापड समजण्यासारखा आहे....

हा एकंदरीत बंबैय्या मराठी/हिंदीचा परीपाक असु शकतो

अजुन एक...
मी सिद्धिविनायकला गेली....मी गिरगावला गेली..
अरे.. सिद्धिविनायकाला...
हिंदी मध्ये विभक्ती लावल्यावर शब्द आकारन्त होत नाही..मराठीत होतो... (असचं काहीसं मला शिकल्याच आठवतय..)
हिंदाळलेली मराठी...

परवाच एका राजकीय सभेत उद्घोषकाने उच्चारलेले वाक्य " आलेल्या सर्व उपस्थितांचे हार्दिक स्वागत...." आलेले आणि उपस्थित एकच की हो. टी. व्ही वर इंटरव्यू घेताना मरठी पत्रकार.." आता तुमच्या पुढच्या भविष्याच्या काय योजना आहेत...?" हे पुढच आणि मागच भविष्य म्हणजे काय...?

मुंबईतील लोकं मी गेली/आली अस म्हणतात.

तसच आपण एखाद्याला म्हणतो कि "एखादा गाणं म्हण बर!"

तर मुम्बई त हेच वाक्य "एखादं गाणं बोल बर!" अस म्हणतात. गाणं असं कधी "बोललं" जात का?

तसच एखादी निर्जीव गोष्ट कितीला "भेटली" अस विचारतात. एक साधा नियम का लक्षात घेत नाहीत?

वस्तू "मिळतात/सापडतात", आणि माणस/व्यक्ती "भेटतात".

आणखीन एक नवीनच सापडल. ते म्हणजे एखाद्या क्रियापदाचे एक वेगळाच रूप जे मराठीत अस्तित्वातच नाही.

वापरले - "वापरल्या"(???) गेले आहे. खुद्द मिपा च्या धोरणात असे वाक्य आहे. "मात्र कुठल्याही जात, धर्म, वंश, लिंग, भाषा द्वेशासाठी मिसळपाव कधीच वापरल्या जाणार नाही."

शुद्ध मराठी, अशुद्ध मराठी हे मला नेमकं कळत नाही. चुकीचे शब्द, बरोबर शब्द, हेही मला कळत नाही.
पण, सर्वांना समजेल असं लिहिलं म्हणजे झालं असं वाटतं. :)

[शब्दातून आशय पोहचला की झालं. हे माझं जालावरील प्राचीन मत आहे] :)

-दिलीप बिरुटे

मराठीवर हिंदीचा प्रभाव असण्यावर कोणताच आक्षेप नाही. पण ह्या हिंदी सिनेमांमधून हिंदीची जी भ्रष्ट आवृत्ती सादर करतात आणि त्यामुळे आपले लोक तिचाच वापर करत अस्सल मराठ्मोळ्या शब्दांना जी कायमची तिलांजली देतात हे मात्र डोक्यात जाते. उदाहरणादाखल सांगायचे झाले तर आपले अस्सल मराठी शब्द भाऊजी, दाजी हे कुठेतरी हरवून त्यांची जागा अगदी सहजपणे 'जीजू' ह्या कपाळाची शीर उडविणार्‍या शब्दाने घेतली आहे.