आत्तापर्यंत च्या प्रतिक्रियांना एकत्रितपणे उत्तर द्यायचा प्रयत्न करतो. प्रथम एक स्पष्ट करतो की प्रचलित अर्थव्यवस्था ही सर्वसामान्य माणसाला पैसे मिळवण्याच्या जोखडाला कायमचे जुंपते. त्यामुळे त्या व्यवस्थे बाहेर जाऊन या जोखडातून कमी अधिक प्रमाणात मुक्त होणे शक्य आहे का हे जाणण्याचा हा प्रयत्न आहे. त्यामुळे तुमचे बहुतेक मुद्दे बरोबर असले तरी ते प्रचलित व्यवस्थे बाहेर बघत नसल्यामुळे या संदर्भात काहीसे चुकीचे आहेत. खालील विवरण हे लक्षात घेऊन वाचावे ही विनंती. Time Value of Money (TVM) Time value of money is the concept that the value of a dollar to be received in future is less than the value of a dollar on hand today. Source: accountingexplained.com/misc/tvm/ याचा एक अर्थ असा होतो की, आज माझ्याकडे एक रुपया असेल आणि तो मी दुसऱ्या कुणाला वापरायला देत असेन तर त्यावर मी व्याज लावतो. हे व्याज म्हणजे खरे तर नफा नसून, निव्वळ त्या रुपयाची भविष्यातली किमत एक रुपया ही कायम राखण्यासाठी केलेली उपाययोजना आहे. मी आधी म्हणल्याप्रमाणे हे व्याज किती असावे हा ठोकताळा असतो – बाजारातली परिस्थिती आणि त्याचा मी लावलेला अंदाज यातून हे व्याज ठरवले जाते. जेव्हा काही काळाने मी व्याजासकट ते पैसे परत घेतो तेव्हां आजच्या दृष्टीने मी ‘एकच’ रुपया परत घेणार असतो. [Share बाजारातील Derivatives विषयी ज्यांना माहिती असेल त्यांना हा मुद्दा कळू शकेल असे वाटते. @ अत्रे "का? मराठीत सांगितलं कोणी तर ते कमी खरे असणार का?" – अहो असे बरेच तांत्रिक शब्द आहेत जे मला english मधून जास्त चांगले कळतात किंवा फक्त english मधेच आहेत, मराठीत नाहीत. म्हणुन english मध्ये असेल तर उत्तम. एखादी कल्पना पुर्णपणे कळणे हे माझ्या दृष्टीने भाषेपेक्षा जास्त महत्वाचे आहे. Inflation हा शब्द तुम्हीच वापरून याचाच प्रत्यत दिलात. धन्यवाद. तुम्ही म्हणता त्याप्रमाणे त्याविषयी वाचून पहातो. पण त्याचा मी म्हणतोय त्याबाबतीत संबंध नसावा असे वाटते. कारण वर दिलेच आहे.] म्हणजे सरते शेवटी ‘एकच’ रुपया मला मिळणार असेल तर एवढे सगळे [व्याज, ई.] सव्यापसव्य हवेच कशाला? चलनाचे सार्वकालिक मूल्य सारखेच आहे असे मानून अर्थव्यवस्था चालवता येणार नाही का? हे लक्षात घेतले / येत असेल तर हे सुद्धा लक्षात येईल की TVM स्थिर ठेवणे म्हणजे वस्तूंचे मूल्य स्थिर ठेवणे नव्हे. पण वस्तूंची किमत सुद्धा सार्वकालिक स्थिर ठेवणे / मानणे हा ते साधण्याचा एक मार्ग असू शकेल. @ सौन्दर्य, तुमच्या “ प्रश्न १ - चलनाचे मूल्य म्हणजे एक्स्चेंज value म्हणायचे आहे का ?, प्रश्न २ - एखाद्या वस्तूचे उत्पादन करायला आज वेगळा खर्च आला व उद्या त्याच्या दुप्पट आला, तर त्याचे विक्रीमूल्य कसे ठरणार ? विक्रीमूल्य फिक्स्ड कसे ठेवणार ?” या प्रश्नांचे उत्तर यात आले आहे. “'बार्टर एक्स्चेंज'चे फायदे-तोटे सर्वश्रुत आहेतच.” – खरे. पण त्यावेळी internet उपलब्ध नव्हते. आता नव्या तंत्रज्ञानानुसार ती पद्धत राबवली तर कदाचित वेगळा परिणाम दिसून येऊ शकतो. आणि barter शिवायही काही इतर मार्ग असू शकतील. मी मूल्य याच मुद्द्यात अजून अडकलो आहे – त्यामुळे यावर याहून जास्त काही लिहित नाही. @ नितिन थत्ते: तुमच्याही पहिल्या मुद्द्याचे निराकरण यात आलेच. @ चौकटराजा “ ... विकसित जगणे थांबवू म्हणजेच कर्ज घेणे थांबवू , वस्तू घेणे थांबवू ... “ विकसित जगण्याचा अर्थ एवढा मर्यादित असेल तर तो मला मान्यही नाही आणि मला तसले विकसित जगणे नकोच आहे. विकसित जगण्याच्या माझ्या कल्पना यापेक्षा फारच वेगळ्या आहेत. @ दीपक११७७, विजुभाऊ, आदूबाळ – तुमच्याही मुद्द्यांचे स्पष्टीकरण झाले आहे. @ मिल्टन: “पण तुम्हाला चलनाचे मूल्य स्थिर करणे म्हणजे सगळ्या वस्तूंच्या किंमती स्थिर ठेवणे असे म्हणायचे आहे असे वाटते.” – नाही. याचे स्पष्टीकरण वर आलेच आहे. “उद्या त्याच वस्तूसाठी जास्त पैसे मोजावे लागतील ही भिती असते” – अगदी बरोबर. आणि या धाग्याचा उद्देश ही भीती नाहीशी किंवा कमी करता येणे शक्य आहे का हे तपासणे असा आहे. “... तर मी ती वस्तू अगदी गरजेची असेल तेव्हाच विकत घेईन ...” तेच तर हवे आहे. असे झाल्यास सामान्य माणसाला आयुष्यभर जी धावपळ करावी लागते ती न करता आपापल्या “विकसित जगण्याच्या” कल्पने प्रमाणे जगणे आणखी थोडे सोपे होईल. “ .... तशी मागणी कमी झाली तर अर्थव्यवस्थेत मंदी येईल. ...” येईना का ! मंदी मुळे अनावश्यक वस्तू मिळणार नाहीत. न मिळो बापड्या. मुलभूत गरजा भागले म्हणजे झाले. – हे एक. दुसरे म्हणजे तुम्ही ज्या अर्थव्यवस्थेत मंदी येईल असे म्हणता ती प्रगत देशांनी राबवलेली व्यवस्था आहे. आणि ती विकसनशील आणि अविकसित देशांना कितपत लाभदायक आहे हा Million Dollar चा प्रश्न आहे. “..... हे समाजासाठी हितकारक आहे का? .... “ मुळात ग्राहकाला वेगवेगळ्या प्रकारे भुलवून मुलभूत गरजांच्या पलीकडच्या गरजा निर्माण करून, त्यातून ‘Growth’ साधून समाजाचे काय मोठे हित साधले जाते हेच मला कळलेले नाही. आज घराबाहेर पडल्यावर पौष्टिक अन्न मिळते का आणि पौष्टिक नसलेल्या अन्नाचे किती वेगवेगळे प्रकार मिळतात याचा या बाबतीत, केवळ एक उदाहरण म्हणुन विचार करा. त्यामुळे तुमच्या या प्रश्नाचे माझे उत्तर ठामपणे हो असेच आहे. “ .... त्यातून बर्‍याच गोष्टींची मागणी वाढते. या नव्या मागणीची पूर्तता करायला अधिक कारखाने, अधिक गोदामे इत्यादी इत्यादी बर्‍याच गोष्टी आता लागतात त्यापेक्षा जास्त लागतील. ...” की मागणीच स्थिर होईल? आणि तसे झाले म्हणजे money supply स्थिर राहण्याचा तोटा राहणार नाही ! “ ... तोच मागणी-पुरवठा आणि त्याचा किंमतीवर होणारा परिणाम हाच मुळातला सिग्नल गेला तर किती अंदाधुंदी माजेल याचा अंदाजच केलेला बरा. ...” मागणी-पुरवठा हा signal जाण्याची गरजच नाही. वस्तूंच्या किमती जरी स्थिर राहिल्या तरी त्यामुळे मागणी [खऱ्या] गरजेनुसारच राहणार. त्यामुळे मागणी हा signal उपलब्ध असेलच. मागणी पुरवठ्याचा किमतीवर होणारा परिणाम हा तेवढा परिणामकारक signal आहे की नाही, मला कल्पना नाही. शक्यता कमी वाटते. आणि असेलच, तरी मागणी-पुरवठा हा मुख्य signal उपलब्ध असल्यामुळे अंदाधुंदी माजण्याची परिस्थिती का यावी? “ ... त्यात कृत्रिमपणे हस्तक्षेप केला तर त्याचे परिणाम चांगले होत नाहीत. ...” बरोबर. पण पुनः, प्रचलित अर्थव्यवस्थेत. त्याच्या बाहेर काहीच उपाय नाही का? की तसे बाहेर पहायची आपली तयारीच नाही?

" ..... लोकांच्या काय गरजेचे आहे, काय नाही हे इतरांनी सांगायचे काहीच कारण नाही. ...." ठीक आहे. पण तुमची चर्चा भलत्याच दिशेला जात आहे. तुम्ही म्हणता " ... तेव्हा लोकांना काय हवे ते ठरवू द्या. ..." त्याप्रमाणे मला काय हवे हे मी ठरवले आणि विचारले. मी मांडलेल्या प्रश्नासंदर्भात एका वेगळ्या दृष्टीकोनातून काही माहिती उपलब्ध आहे का असे मी विचारले आहे. ती माहिती कोणाकडे आहे किंवा कोणी वाचली आहे असे दिसत नाही.