सोनू निगम, अभिजित आणि ट्विटरवरचे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य

ट्विटर अमेरिकेपासून दिल्लीपर्यन्त (व्हाया लंडन - सीरिया -इराक ) पक्के मुस्लिमधार्जिणे आहे , हे वेळोवेळी सिद्ध झालेले आहे , त्याबद्दल फारसा आक्षेप नाही , परंतु ते आता दहशतवाद्याना देखील सपोर्ट करू लागलेले आहे. यापूर्वीदेखील आयसिस शी संबंधित अकाउण्ट्स आणि मजकूर काढायला ट्विटरने नकार दिलेला होता... याबाबतीत फेसबुक वाला झुक्याही मागे नाही ... मुस्लिम पॉप्युलेशन दुखावून आपली अकाउण्ट्स कमी होवू नये याची पुरेपूर दक्षता हे दोन्ही "लिबरल"सोशल मीडिया जायन्ट्स घेत असतात थोडक्यात हुजरेगिरी जोरात ...त्यात ट्विटरचा इण्डिया हेड शान्तताप्रिय धर्मी आहे ... यास्तव त्यांच्याकडून फारशी अपेक्षा ठेवणेच गैर आहे ...

सच्चिदानंद, मी सोनू निगमचं प्रकरण उडतउडत वाचलं. नंतर शांतपणे वाचेन. तुमच्या लेखातली ही दोन विधानं रोचक वाटली. १.

आजकाल सगळेच जास्तीत जास्त टोकदार मतांचे होऊ लागले आहेत काय?

मी सुरुवातीपासूनंच टोकदार हिंदूहितैषी भूमिका घेत आलेलो आहे. बाकीच्यांचं माहीत नाही. २.

नेमस्तपणा, तटस्थपणा हे चर्चांमधले सद्गुण न ठरता नेभळटपणाची ओळख ठरु लागले आहेत काय?

नाही. मी टोकदार हिंदूहितैषी भूमिका घेऊनही नेमस्त व तटस्थ आहे. आ.न., -गा.पै.

अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या कितीही गप्पा मारल्या तरी शेवटी त्याच्या मर्यादा या बहुमताच्या जोरावरंच ठरतात. उदा. ईंडीया मुर्दाबाद हि घोषणा भारतात देशद्रोह ठरते तर पाकिस्तानात देशप्रेम "दुराग्रही लोकांकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे त्यांचे मत स्वीकारणे असा ग्रह बळावू लागला आहे का" होय, खूपच. अगदी इथेही असे महाभाग तुम्ही पाहीले असतील. आणि त्यामुळे ते जास्त हास्यास्पद ठरतात हेही त्यांच्या लक्षात येत नाही. :)

एकूणच ट्विटर हा हुच्चभ्रु लोकांचा प्रकार वाटल्याने जास्त वाट्याला जात नाही.

बरोबर-चूक काय ते माहित नाही पण ट्विटर अमेरिकन कम्पनी आहे. त्यांच्या स्वतः च्या गाइडलाईन्स आहेत

We’ve all seen something on the Internet we disagree with or have received unwanted communication. Such behavior does not necessarily constitute online abuse

If you continue receiving unwanted, targeted and continuous replies on Twitter, and feel it constitutes online abuse, consider reporting the behavior to Twitter.

https://support.twitter.com/articles/१५७९४ अभिजित, रावल लोकांचे ट्विट लोकांना abusive वाटले म्हणून त्यांनी ट्विटर वर रिपोर्ट केले. ट्विटर ने अभिजितला बॅन केले आणि रावल ला ट्विट डिलिट करायला लावली. या सगळ्या प्रकरणात अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा मुद्दा लावून धरणे योग्य होणार नाही कारण प्रायव्हेट कम्पनी ठरवू शकते आपल्या सायटीवर काय ठेवायचं - काय नाही. अवांतर: ट्विटर अमेरिकन कम्पनी असल्याने त्यांना भारतीय कायदे पालन करणे अनिवार्य असते का? समजा भारतीय कोर्टाने सांगितले कि अमुक एक अकाउंट बॅन करा, तर ट्विटर ला तो निर्णय बंधनकारक असेल का?

सगळ्या ऑनलाइन social सायटींवर हेच चालू असते. परेश रावळ वर हल्ला करताना स्वरा भास्करने woman card सुद्धा वापरले, जे कोणत्याही विचार करू शकणाऱ्या व्यक्तीला अजिबात आवडणारे नाही. विशेषतः मानवाधिकार वाले आणि पुरस्कार वापसी ब्रिगेड असल्या घटनात अग्रभागी असतात. तेव्हा जे घडले त्यात खरे तर आश्चर्य वाटण्याजोगे काही नाही. दुर्लक्ष अनुल्लेखाने अशा लोकांना मारा म्हटले तर म्हातारी मेल्याचे दु:ख नाही पण काळ सोकावतो हे ट्विटर काय मिपावर पण दिसतेच. सोसेल तेवढाच वावर सोशल मीडियावर ठेवावा हे आपल्या डोक्याच्या शांततेसाठी आवश्यक असते.

मला जर कुणी पिस्तुल दिली तर सर्वात पहिल्यांदा नरेंद्र मोदींवर वापरेन - विजय तेंडुलकर What a courageous man! अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य ! त्या दंगलखोरा ऐवजी अरूंधती रोयला जीपपुढे बांधायला पाहिजे होते. - परेश रावल हाय तोबा हाय तोबा Shame Shame!!! जातीयवादी जातीयवादी..... ************************

एकूणच अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य केवळ बुबुडाविपुमाधविंना असते असे दिसते. व्हॉट्सअ‍ॅपवर एक पोस्ट फिरत आहे. काही क्वचित व्हॉट्सअ‍ॅप पोस्टमध्ये काही तथ्य असते त्यातील ही एक पोस्ट आहे. "मला जर कुणी पिस्तुल दिली तर सर्वात पहिल्यांदा नरेंद्र मोदींवर वापरेन - विजय तेंडुलकर What a courageous man! अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य ! त्या दंगलखोरा ऐवजी अरूंधती रोयला जीपपुढे बांधायला पाहिजे होते. - परेश रावल हाय तोबा हाय तोबा Shame Shame!!! जातीयवादी जातीयवादी....." आणि परेश रावळने जे काही म्हटले आहे ते जे.एन.यु मध्ये एम.फील करणार्‍या शेहला रशीदच्या पोस्टला उत्तर होते हे सगळे बुबुडाविपुमाधवि अगदी सोयीस्करपणे विसरत आहेत. हा सगळा टिवटिवाट आता डिलीट झाला आहे. त्यामुळे टिवटिवाट इथे एम्बेड करता येणार नाही. कोणीतरी त्याचा स्क्रीनशॉट घेऊन ठेवला होता. तेव्हा तोच इथे चिकटवत आहे. आणि परेश रावळने जे काही म्हटले आहे त्यात मला तरी काहीही चुकीचे वाटलेले नाही. अरूंधती रॉय सारख्या खाल्या ताटात **णार्‍या लोकांना नुसते असे जीपला बांधले नाही तर गितमोमध्ये पाठवून शंभर वेळा वॉटरबोर्डिंग केले तर मी माझ्या ओळखीतल्या प्रत्येकाला पेढे वाटून तो दिवस साजरा करेन. भारतात जन्माला आलेल्या (भारतीय मुद्दामून म्हणत नाही) ज्या लोकांविषयी मला अगदी कमालीचा दुस्वास आहे त्यात अरूंधती रॉय या हडळीचा* नंबर बराच वरचा आहे. *: उगीच पोलिटिकली करेक्ट राहण्यासाठी गुळमुळीत लिहिणे, बोलणे मला जमत नाही. माझ्यासाठी तरी जे काही आहे ते रोखठोक आणि कसलाही आडपडदा न ठेवता. तरीही मिपावर हडळ हा शब्द योग्य नाही असे संपादकांचे मत असल्यास तो शब्द जरूर संपादित करावा.

पण तेच परेश रावल अरुंधती रॉयबद्दल म्हणाला की चूक कसे ठरते? गौतमचं काय प्रकरण आहे माहिती नाही. पण परेश रावळ साफ म्हणजे साफ चूक. कारण त्यानं हे विधान केवळ अफवेचा आधार घेऊन केलं होतं. प्रत्यक्षात अरुंधती असं काही बोलल्या नव्हत्या.ती एक फेक बातमी होती की अरुंधती रॉय यांनी "७० लाख भारतीय जवान काश्मीरमधील स्वातंत्र्यसैनिकांना पराभूत करू शकत नाहीत." असं विधान पाकिस्तानी वृत्तपत्राला दिलेल्या मुलाखतीत केलं म्हणून. परेश रावळ हे खासदार आहेत भाजपचे. त्यांनी कोणताही ट्विट करण्याआधी निदान जे झालंय ते खरंच झालंय का हे पडताळून पाहायला हवं. पण सध्याच्या स्पर्धेच्या युगात आपण किती देशभक्त आहोत हे सिद्ध करण्याची नवीन स्पर्धा सुरु असल्याने त्यांनी गडबडीत हे ट्विट केलेलं असाव.

तुम्ही एकाच धाग्यात अनेक कंगोर्‍यांचे प्रश्न विचारले आहेत त्यामुळे प्रतिसाद मोठा झाला आहे. सहिष्णुपणे समजावून घ्याल अशी अपेक्षा आहे. ;) इथे तुम्ही कोणत्यातरी बाजूचे असलाच पाहिजे (असा एक अट्टाहास दिसतो)'. ही सध्याच्या सोशल मिडीयाची चिंताजनक बाजू आहे. याला अनेक कारणे आहेत. माझ्या मते मुख्य कारण म्हणजे विशिष्ट लोकांचे सोयीस्कर मतप्रदर्शन आणि सोयीस्कर विरोध लोकांच्या ध्यानात येऊ लागले आहे. सोशल मिडीया हा मतप्रदर्शनाचा सोयीचा प्लॅटफॉर्म असला तरी मोठमोठे मंत्री, नेते आणि विचारवंतही एका कमेंटच्या अंतरावर आहेत (माझ्या गल्लीतल्या एखाद्या मित्रासारखे) आणि "त्यांच्या विचारांना मी लॉजिकल उत्तर देत असेन तर मला पुन्हा उत्तर देणे ही त्यांची जबाबदारी आहे" ही सोय यापूर्वी नव्हती. दुसरी गोष्ट म्हणजे, विचारातील / भूमीकेतील समानता. आपण सर्वजण सदासर्वकाळ बरोबर असू शकत नाही. सोशल मिडीयावर तर मुळीच नाही कारण "आपले पूर्वानुभव आणि एखाद्या गोष्टीबद्दल असलेला दृष्टीकोन" या गोष्टींचा आपल्या भूमीका ठरण्यात मोठा वाटा असतो. अशा वेळी आपले अनुभव त्यावर व्यक्त होणार्‍या प्रत्येकाला समजतीलच असे नाही. दुसर्‍या बाजूने विचार केला तर माझ्या विचारांच्या विरोधी विचारांचा कोणी अस्तित्वात असेल आणि मला "आज आत्ता ताबडतोब" निर्णय हवा असेल किंवा त्याला खोटे पाडायचेच असेल तर मोघम आरोप करून त्याला खोटे पाडणे जास्ती सोपे असते. मग लाँग रन मध्ये तो माणूस बरोबर ठरला तरी नवीन आरोप शोधले जातात आणि पूर्वीचे बरोबर असलेले मुद्दे सोयीस्कररीत्या विसरून नवीन नवीन खोटेपणा केला जातो. आजकाल सगळेच जास्तीत जास्त टोकदार मतांचे होऊ लागले आहेत काय? नेमस्तपणा, तटस्थपणा हे चर्चांमधले सद्गुण न ठरता नेभळटपणाची ओळख ठरु लागले आहेत काय? आयडेंटिटी क्रायसीस म्हणा किंवा आणखी एखादी गोष्ट असेल.. पण मी एखाद्याला निरूत्तर केले म्हणजे माझा विजय किंवा मला कोणी निरूत्तर केले म्हणजे माझा पराजय ही भावना टोकाच्या भूमीका घ्यायला भाग पाडते कारण मी सज्जनपणे नवीन विचार स्वीकारून त्यावर विचार करण्याची तयारी दाखवली तरी अनोळखी प्रश्नकर्ता ती भूमीका समजून घेईलच असे नाही. मग तो मार्ग संपूर्णपणे बंद करून आहे त्या परिस्थितीत टोकाच्या भूमीकांमध्ये राहणे जास्ती सोपे आहे. एखाद्याचा तटस्थपणा किंवा नेमस्तपणा जर एकाच विचारधारेकडे सोयीस्कर दुर्लक्ष करून विशिष्ट विचारधारेची भलामण करत असेल तर त्याला सध्याच्या घडीला उघडपणे विरोध होतो आहे. अशावेळी मुद्द्यांच्या आधारे केलेला विरोध म्हणजे "असहिष्णुता" किंवा "हमको चाहिये आजादी" अशा अजेंड्याखाली ढकलला जात असेल तर कोणताही सामान्य माणूस "असहिष्णुता तर असहिष्णुता पण आधी या सोयीस्कर विचारवंतांचे बुरखे टरकावूया" असा विचार करेल हे अत्यंत साहजिक आहे. (मी स्वत: याच विचाराने मिपावर राजकारणी चर्चांमध्ये भाग घ्यायला सुरूवात केली) दुराग्रही लोकांकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे त्यांचे मत स्वीकारणे असा ग्रह बळावू लागला आहे का की ज्यामुळे सगळेच पोट तिडिकीने भांडू लागलेत. याला दुराग्रही / सोयीस्कर मानवाधिकारवाले / पुरस्कार वापसी गँग जबाबदार आहेत हे माझे स्पष्ट मत आहे. एखाद्या व्यक्तीचा / विचारधारेचा विरोध करताना तारतम्य पाळले नाही तर तुमचा वागळे किंवा राजदीप सरदेसाई होणारच याला सध्याच्या घडीला इलाज नाही. भूमीका हातोहात बदलणे, खोटे बोलणे, आपण एक लॉजिक देऊन त्याच लॉजिकने आलेले पण स्वत:ला सोयीचे नसलेले निष्कर्ष नाकारणे, मोघम आरोप करणे, नसलेल्या शक्यता ध्वनीत करणे वगैरे प्रकार या लोकांकडून नेहमी केले जातात. मिपावरच्या अशा किमान ३ वेगवेगळ्या लोकांच्या (डुआयडींच्या नव्हे!) मी लिंका देऊ शकतो. मग अशावेळी समोर दिसत असलेला पक्षपातीपणा उघड पाडण्यासाठी मैदानात उतरणे भाग पडते आणि एकदा मैदानात उतरलात की तुम्हाला विरोधकांकडून लेबले लावली जाणारच. तुमच्यावर आरोप करताना कितीही पातळी सोडली तरी प्रतिकार करताना तुम्ही पातळी सोडू नये अशी एक अजब अपेक्षा या लोकांची असते. अशा अनेक दांभीक भूमीकांचा परिणाम म्हणजे सध्या सुरू असलेले समर्थकांचे पोटतिडकीचे भांडण. ..मी समोरच्याला फक्त चिमटा काढला तर त्याने माझ्या कानाखाली आवाज का काढला..? अशी वागळे/सरदेसाई छाप भूमीका असेल तर मर्यादेची रेषा कोण आखणार हा रोचक मुद्दा उरतोच.

आजकाल सगळेच जास्तीत जास्त टोकदार मतांचे होऊ लागले आहेत काय? नेमस्तपणा, तटस्थपणा हे चर्चांमधले सद्गुण न ठरता नेभळटपणाची ओळख ठरु लागले आहेत काय?

होय. शांतपणे चर्चा, वाद, संवाद यांच्या माध्यमातून मुद्दे समजावून देण्याला प्रतिष्ठा उरलेली नाही. सुमार बुद्धीमतेच्या, सवंग(trite) मते असणार्‍या पण कुठल्याही विचारसरणीचा अतिरेकी पाईक असणार्‍यांना लाईमलाईट मिळू लागलेला आहे. बाकी 'अभिजीत' जे जे करत आलेला आहे त्याला ट्विटर अकाऊंट बंद करणे ही शिक्षा म्हणजे करूणा झाली.

गॅरी ट्रुमन,

उगीच पोलिटिकली करेक्ट राहण्यासाठी गुळमुळीत लिहिणे, बोलणे मला जमत नाही. माझ्यासाठी तरी जे काही आहे ते रोखठोक आणि कसलाही आडपडदा न ठेवता. तरीही मिपावर हडळ हा शब्द योग्य नाही असे संपादकांचे मत असल्यास तो शब्द जरूर संपादित करावा.

या विधानाद्वारे हडळींचा अपमान केल्याबद्दल समस्त हडळ-खवीस-पिशाच्च-मुंजा-बायंगी-संघातर्फे तुमचा तीव्र निषेध ! आ.न., -गा.पै.

करण्याची कुवत असती तर परेश रावल यांनी खालच्या पातळीवर जाउन हे विधान करण्याची गरजच भासली नसती. परेश यांच्याकडुन याहुन जास्त अपेकशा बाळगणेच आता चुक आहे. अरुंधतींनी मैौन बाळगुन बरे केले. इराणी यांनी परेश यांचा दीर्घ टीकात्मक १४० पानांचा निबंध वाचलेला नाही.

विक्रम गोखले, तेंडूलकर आणि परेश रावल यांच्यात कुणाला खालील फरक वाटला का? ~ परेश रावल हे खासदार आहेत तेदेखिल सत्तापक्षाचे, म्हणजे अरूंधती रॉय यांना जीपला बांधावे हे त्यांचे मत कृतीत बदलण्याची पात्रता त्यांच्यात येणे संभवनीय आहे.(त्यांना संरक्षण मंत्री वगैरे बनवले गेले तर). विक्रम गोखले आणि तेंडूलकर मात्र कुणीही नाहीत किंवा नव्हते, त्यांचे मत कृतीत आणणे त्यांना शक्य नव्हते/नाही. त्यांच्या बोलण्याला घरातल्या पेन्शनराची बडबडीएवढेच मुल्य आहे. परेश रावल यांचे वक्तव्य मात्र भयावह ठरते.

एकच इलाज . दांभिक लोक एकही विचार न मांडता नुसताच चिखल उडवण्यात धन्यता मानतात. १- Sometimes I think the world is divided into those who have a comfortable relationship with power and those who have a naturally adversarial relationship with power. २- The mullahs of the Islamic world and the mullahs of the Hindu world and the mullahs of the Christian world are all on the same side. And we are against them all. ३-

एकच इलाज . दांभिक लोक एकही विचार न मांडता नुसताच चिखल उडवण्यात धन्यता मानतात. १- Sometimes I think the world is divided into those who have a comfortable relationship with power and those who have a naturally adversarial relationship with power. २- The mullahs of the Islamic world and the mullahs of the Hindu world and the mullahs of the Christian world are all on the same side. And we are against them all. ३-

ट्वीटरवर अकाऊंट डिलीट झाले / बॅन झाले तर काय झाले ? अनेक जन्म घेणारे डु आयडी घेऊन अजेंडा पुढे लोटत रहावा की. अ‍ॅडमीनला देखील काही मर्यादा असतात त्याचा काही लाभ घ्यावा ना ! नसेल जमत तर एकदा मिपावर येऊन अभ्यास करा म्हणावं !

गेल्या काही वर्षात अरूंधती रॉय काय काय बरळली आहे हे बघा-- १. Kashmir needs freedom from India २. Kashmir should get Azadi from bhookhe-nange Hindustan हे "आझादी द ओन्ली वे" या सेमीनारमध्ये बोलली होती. ३. संसदेवर हल्ला करायच्या भयंकर प्रकाराबद्दल तीन स्तरीय न्यायालयीन प्रक्रीया आणि राष्ट्रपतींकडे केलेला दयेचा अर्ज यानंतर भविष्यात फासावर गेलेल्या अफजल गुरूविषयी ती हे म्हणत आहे. या लेखातील काहीकाही वक्तव्ये बघून तळपायाची आग मस्तकातच जाते. "Not surprisingly, PM A.B. Vajpayee seized the opportunity to compare the assault to the September 11 attacks in the US that had happened only three months previously." यात 'Not surprisingly' लिहायचे कारण काय? म्हणजे वाजपेयी असे काहीतरी होऊ दे आणि मग आपल्याला शेजारच्या देशातील शांतीप्रिय धर्माच्या कनवाळू अनुयायांवर त्याचे खापर फोडता येईल याची वाटच बघत होते तर. ४. इथे म्हटले आहे की सलमान रश्दी आणि इतरांनी २६/११ च्या हल्ल्यांचा काश्मीर प्रश्न, गुजरात दंगली आणि बाबरीप्रकरणाशी संबंध जोडायच्या अरूंधती रॉयच्या प्रयत्नांवर टिका केली. अरूंधतीने असे काही म्हटले होते याची डायरेक्ट लिंक अजून मिळालेली नाही पण तिचा पूर्वेतिहास लक्षात घेता ती असे काहीतरी बरळली असेल याविषयी तीळमात्र शंका नाही. हे असले काहीतरी वाचले की वाटते की सर्जिकल स्ट्राईक्स पाकिस्तानात नाही तर अरूंधती रॉयच्या आणि इतर दिडशहाण्या बुबुडाविपुमाधविंच्या घरी आणि जे.एन.यु मध्ये करायला हवेत. ही असली अंतर्गत किड नष्ट व्हायला हवी.

सच्चिदानंद,

अशी भुमिका घेऊनही 'नेमस्त व तटस्थ' आहे असे सांगावे लागते, यातच बरेच काही आले, नाही का ? (अशी टोकदार भुमिका घेणारे, त्याच वेळेस तटस्थ असल्याचा दावा कसा काय करु शकतात ?

तुमचा प्रश्न समर्पक आहे. उदाहरण देऊन सांगतो. आज सौदी अरेबियाकडून येमेनमधल्या निरपराध मुस्लिमांची कत्तल चालू आहे. भारतातल्या मुस्लिम नेत्यांनी याविरुद्ध तोंडातून ब्र तरी काढलेला ऐकलाय का कोणी? मी हिंदुत्ववादी असूनदेखील या निरपराध्यांच्या संहाराचा निषेध करतो. यावरून हिंदूहितैषी भूमिका सर्वसमावेशक आहे हेच सिद्ध होत नाही काय? उत्तर प्रदेशांतल्या निवडणुकींत मुस्लिमांनी याच कारणासाठी भरभरून मोदींना मतं दिली. मुस्लिम नेत्यांच्या मागे गेलं तर इथल्या मुस्लिमांची गत येमेनप्रमाणेच होणार हे सगळ्यांना कळतं. भारतातल्या मुस्लिमांचे नेते म्हणवणारे लोकं सौदीचा पैसा खायला चटावलेत. म्हणूनंच टोकदार हिंदूहितैषी भूमिकेतंच बिगर हिंदूंचंही सौख्य सामावलेलं आहे. आ.न., -गा.पै. आ.न., -गा.पै.

हे शेला रशिदचे ट्विट किंवा योगी आदित्यनाथ यांच्याबद्दलचे ट्विट किंवा भाजपाचे लोक सरसकट सेक्स रॅकेट चालवतात वगैरे ट्विट ही नक्कीच आक्षेपार्ह आहेत. त्यासाठी तिचा अकाउंट रद्द केला गेला नाही. मात्र परेश रावळ याचा अकाउंट तशाच ट्विटसाठी रद्द केला गेला अशी महाराष्ट्र टाईम्सची बातमी आहे. अभिजीत भट्टाचार्यची ट्विट्स नक्कीच आक्षेपार्ह आहेत. तशा ट्विट्ससाठी अकाउंट रद्द केला जाऊ शकतो. मला प्रश्न एवढाच आहे की शेला रशीदची ट्विट्स आक्षेपार्ह आहेत तिचे खाते रद्द करा अशी मागणी कोणी ट्विटर कडे केली होती का नाही? त्यावर जर ट्विटरने कारवाई केली नसेल तर भाजपामधील कोणी तिच्यावर चारित्र्यहनन केले म्हणून कोर्टात केस दाखल करू शकतो का नाही? असल्या तोंडाळ लोकांच्या नादी लागून आपली लेव्हल सोडण्यापेक्षा आपल्या हातात असलेल्या कायदेशीर मार्गांनी त्यांना जेरीस आणता येते. ज्यांना खरेच काही करायचे असेल त्यांनी पुढे जाऊन ट्विटर पक्षपाती आहे म्हणून त्यावर सामुदायिक बहिष्कार घालून ट्विटरलाच धडा शिकवता येईल. काही दिवसांपूर्वी आमीरखानच्या बायकोच्या वक्तव्यांमुळे वैतागून तो ब्रँड अँबेसेडर असलेल्या स्नॅपडीलकडे लोकांनी पाठ फिरवली होती आणि स्नॅपडीलला नुकसान सोसावे लागले होते याची आठवण आल्याशिवाय रहात नाही.

जेएनयूला अजून किती प्रसिद्धी देत राहणार? जेएनयूमधील शिक्षणाच्या दर्जाबद्दल जी काही कौतुकसुमने उधळली जातात, त्यांच्यात फार काही तथ्य असल्याचे तिथले विद्यार्थ्यांचे निबंध-प्रबंध(किमान माझ्या विषयातले) बघता वाटत नाही. अफाट प्रमाणात मिळणारे फंड्स, हे तिथल्या रिसर्च प्रोजेक्ट्सचे रहस्य आहे. हल्लीच पीएचडीच्या विद्यार्थ्यांच्या संख्येवर योग्य ती मर्यादा घालून तिथल्या मनमानीला थोडासा आळा घालायला सुरुवात झालेली आहे. विरोधी मत प्रवाहात असणं योग्य, पण त्याला अनुसरून बौद्धिक मक्तेदारीबद्दल तिथे जो काही उद्धटपणा चालतो, त्याला अजिबात भाव न देणं, हाच उपाय योग्य आहे, असं वाटतं. आणि अगदी हेच जेएनयूच्या विचारधारेच्या थेट विरुद्ध विचार असणाऱ्या, पण तेवढ्याच उद्धटपणे त्याचं टोकाचं समर्थन करणाऱ्या लोकांबद्दलही वाटतं. बाकी विचारांनी प्रतिवाद करणं वगैरेला तर मिपावरही अर्थ राहिलेला नाही. जमाना चिखलफेकीचा आहे. पांढरे कपडे घातलेत, तर खराब होणारच. एक तर ते सहन करा, नाहीतर चिखल दिसणार नाही अशा रंगांचे कपडे घाला..