पुस्तकांविषयी सर्वकाही...

सध्या तुनळीवर कधीपासुन वाचायच्या यादीत असणाऱ्या पुस्तकांची श्रवणरुपे (ऑडिओबुक्स) साडपली आहेत पण मूळ पुस्तक न वाचता सरळ 'ऐकण्याविषयी' मी साशंक आहे. एखादे आवर्जून वाचायचे पुस्तक तुम्ही सरळ 'ऐकले' आहे का? कसा होता तो अनुभव? विशेषतः ललित (फिक्शन. हाच पर्यायी शब्द आहे माहित नाही की नाही ते नक्की ठाऊक नाही)?

शाळेत असताना मराठीला एक धडा होता. त्यात जहाजावर काम करणारा आणि लग्नाच्या सुट्टीसाठी घरी आलेला अबोल, थोडा तुसडा कथानायक होता. एका समारंभात लोक जमलेले असताना रेडिओवर एका बुडणाऱ्या जहाजावरून मोर्स कोडवरचे संदेश येऊ लागतात आणि तो ते समजावून देत असतो असे काही तरी कथानक होते. कुणाला आठवतंय का त्या कथा वा लेखकाचे नाव ?

या धाग्याच्या निमित्ताने कधीकाळी वाचलेली पुस्तके आठवायला लागली आहेत. युनिव्हर्सिटी ऑफ शिकॅगोमधील प्राध्यापक स्टीव्ह लेव्हिट यांचे Freakonomics: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything हे असेच एक पुस्तक. या पुस्तकात नुसत्या आकडेवारीचा अभ्यास करून अनेक गोष्टी कशा समजावून घेता येतात याविषयी लिहिले आहे. अनेकदा आपण असा विचारही केलेला नसतो. उदाहरणार्थ १९८० च्या दशकाच्या शेवटी आणि १९९० च्या दशकाच्या सुरवातीला अमेरिकेत 'टिनेज' गुन्हेगारांचे प्रमाण बरेच वाढले होते. त्यावेळी अजून १० वर्षात अमेरिकेतील कुठलेच शहर यापासून मुक्त नसेल आणि कधीही कुठेही अचानक १६-१८ वर्षाचा कोणी बंदूक दाखवून आपल्याला लुबाडेल अशा स्वरूपाचे चित्र सगळीकडे बघायला मिळेल वगैरे वगैरे बोलले जात होते. पण प्रत्यक्षात झाले उलटेच.१९९५ पासून हा गुन्हेगारीचा दर लक्षणीय प्रमाणात कमी झाला. २००० पर्यंत तर हा दर १० वर्षांपूर्वी होता त्यापेक्षा बराच कमी झाला होता. हे असे का झाले असावे? त्यासाठी १९९० च्या दशकात बिल क्लिंटनच्या काळात अर्थव्यवस्था सुधारली आणि नोकर्‍या अधिक प्रमाणावर उपलब्ध झाल्या म्हणून गुन्हेगारी कमी झाली वगैरे कारणे दिली गेली. पण ही कारणे ज्या प्रमाणात गुन्हेगारी कमी झाली त्याचा खुलासा करू शकत नाहीत हे पण प्रा.लेव्हिटने दाखवून दिले. मग असे काय झाले ज्यामुळे गुन्हेगारी अचानक कमी झाली? त्याचे कारण १९७३ मध्ये अमेरिकेत गर्भपाताला मान्यता मिळाली. एका कुणा स्त्रीची केस (नाव विसरलो) सुप्रीम कोर्टात गेली होती आणि त्यावेळी कोर्टाने गर्भपाताला मान्यता दिली. पूर्वी नको असलेली मुले जन्माला येत होती, परिणामी त्यांच्याकडे दुर्ल़क्ष होऊन मग तेच पुढे गुन्हेगार बनायचे प्रमाण जास्त होते. पण गर्भपाताला कायदेशीर मान्यता मिळाल्यावर नको असलेली मुले जन्माला यायचेच बंद झाले. अशा निर्णयांचे परिणाम लगेच दिसत नाहीत. त्यामुळे झाले असे की जे १९९० च्या दशकात बालगुन्हेगार व्हायची शक्यता सर्वात जास्त होती अशी मुले १९७० च्या दशकाच्या शेवटी आणि १९८० च्या दशकाच्या सुरवातीला जन्मालाच आली नाहीत. त्यातूनच हे गुन्हेगारीचे प्रमाण कमी झाले. काही वेळा अमेरिकेतील काही शाळाशिक्षक आपल्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांची कामगिरी चांगली दिसावी (आणि त्याचे श्रेय आपल्याला मिळावे) म्हणून विद्यार्थ्यांच्या उत्तरपत्रिकेत परीक्षा संपल्यावर ओ.एम.आर शीटमध्ये बरोबर उत्तरे स्वतः भरत असत. हे कसे पकडावे याविषयीही पुस्तकात काही लिहिले आहे हे वाचल्याचे आठवते. पुस्तकातील काही गोष्टी अमेरिकेतील परिस्थितीला अनुसरून आहेत. त्या वाचायला आपल्याला कंटाळवाणे होऊ शकते. उदाहरणार्थ ड्रग माफियांचे राज्य कसे चालते याविषयी सुधीर वेंकटेश म्हणून भारतीय वंशाच्या विद्यार्थ्याने तिथे जाऊन काढलेल्या माहितीवर अनेक पाने खर्ची घातली आहेत. मला तरी तो भाग वाचायला कंटाळवाणा झाला होता. तसेच गोर्‍या लोकांच्या केकेके संघटनेवरही काही लिहिले आहे. तो भागही तितका अपीलींग वाटला नाही. तरीही एकूण हे पुस्तक चांगलेच वाटले. या पुस्तकानंतर प्रा.स्टीव्ह लेव्हिट यांनी सुपर फ्रिकॉनॉमिक्स, थिंक लाईक अ फ्रिक अशी पुस्तकेही लिहिली आहेत. ती अजून वाचलेली नाहीत. तसेच त्यांचा हा ब्लॉगही इंटरेस्टींग आहे. अशा विषयांमध्ये रस असलेल्यांना प्रा.लेव्हिट यांचे हे पुस्तक वाचायला नक्कीच आवडेल.

मस्तच धागा , फक्त एक सूचना . लेखक , अनुवाद इत्यादी माहिती देताना .. जर आपल्याकडे पीडीएफ उपलब्ध असेल तर स्वतःचा मेल आयडी हि द्या. म्हणजे लोक त्यावर मेल करून पीडीएफ घेऊ शकतील .

अनेकदा आपल्याला पुस्तके कुठून मिळवावीत हा प्रश्न पडतोच. पुस्तके घरी घेऊन घरातील सामान वाढवावे असे अनेकांना वाटत नाही. मी पण त्यातलाच. अशावेळी किंडल उपयोगी ठरते. किंडलवर वाचताना डोळ्याला त्रासही होत नाही. बरीच पुस्तके छापील प्रतीपेक्षा स्वस्तात असतात आणि किंडलवर पुस्तक असले तर घरी किती पुस्तके साठवायची हा प्रश्नही येत नाही. तसेच किंडलवर 'अनलिमिटेड' म्हणून एक प्रकार असतो. त्यात किंडलवरची लायब्ररी असते. त्यात सगळी नाही तरी बरीच पुस्तके उपलब्ध असतात. तसेच घरपोच किंवा हापिसच्या डेस्कवर पुस्तके पोचती करणार्‍या लायब्ररी सेवाही उपलब्ध आहेतच. पूर्वी हापिसात क्वेंच कॉर्पोरेट लायब्ररीचा मी सदस्य होतो. नाममात्र फीमध्ये आपल्या डेस्कवर पुस्तके पोहोचती करायची/न्यायची सोय होती त्यात. त्याचबरोबर पै फ्रेंड्स लायब्ररी, लायब्ररीवाला.कॉम अशा काही सेवाही उपलब्ध आहेत.

या धाग्याच्या निमित्ताने मागे वाचलेली अनेक पुस्तके आठवायला लागली आहेत. जशी आठवतील तशी आणि वेळ मिळेल त्याप्रमाणे त्यावर लिहिणारच आहे. अनुज धर यांचे India's biggest cover-up हे पुस्तक असेच मागे वाचले होते. नेताजी सुभाषचंद्र बोसांचे तैपईतल्या विमान अपघातात निधन झाले असे म्हटले जाते. पण त्याविषयी अनेक वादविवाद आहेत. हे पुस्तक त्याविषयीच आहे. सुभाषचंद्र बोसांचे नक्की काय झाले याविषयी १९५६ मध्ये आझाद हिंद सेनेचे शाहनवाझ खान यांच्या नेतृत्वाखाली तर १९७० मध्ये न्या.खोसला यांच्या नेतृत्वाखाली आयोग नेमण्यात आले होते. या दोन्ही आयोगांनी काम निष्पक्षपणे न करता सरकारला हवा होता तो अहवाल दिला असा अनुज धर यांचा दावा आहे. पुढे १९९९ मध्ये न्या.मुखर्जींच्या नेतृत्वाखाली तिसरा आयोग नेमण्यात आला. त्या आयोगाने बोसांचा त्या अपघातात मृत्यू झाला नाही असे म्हटले. अमुक एक साधू किंवा बाबा हेच नेताजी सुभाषचंद्र बोस असल्याच्या वावड्या अनेकदा उठल्या होत्या.त्यातल्या काही वावड्यांचाही या पुस्तकात उल्लेख आहे आणि संबंधित साधू हे सुभाषचंद्र बोस असू शकणार नाहीत हे अनुज धर यांनी म्हटले आहे. पण सुभाषचंद्र बोस यांचे नक्की काय झाले? त्यांचे त्या विमान अपघातात निधन झाले का? त्याविषयी लेखक अनुज धर यांनी काही परिस्थितीजन्य पुराव्यांच्या आधारावर एक स्पष्ट दावा केला आहे. तो दावा कोणता याविषयी इथे काहीही लिहित नाही (अन्यथा 'स्पॉईलर' होईल). एकूणच हे पुस्तक वाचताना 'सुभाषचंद्रांचे पुढे काय झाले' ही उत्कंठा वाचकाला शेवटपर्यंत खिळवून ठेवते. लेखकाने हे पुस्तक खूपच परिश्रमाने आणि खूप अभ्यास करून लिहिले आहे हे जाणवते. हे पुस्तकही नक्कीच वाचनीय आहे म्हणून रेकमेन्डेड :)

आता अमरचित्रकथा ईबुक स्वरुपात उपलब्ध :

मोदकराव, जालावर उपलब्ध मराठी ईपुस्तकं मिळतील अशा स्थानांची यादी करा ना. उदा० डीएलआय, mslbc वगैरे.

बील हॉग्ज (की होजेस?) ट्रायलॉजीतली २ आणि ३ नुकतीच पुर्ण केली. मिस्टर मर्सिडीज आधीच वाचलेलं. ते बर्यापैकी आवडलं होतं. फाइंडर्स किपर्स मात्र जबराट आहे. अतिचशय आवडलं. एंड ऑफ वॉच ठिकठाक आहे. स्टिफन किंगबद्दल नक्की काय मत बनवावं ते मला अजुनही कळत नाही. त्याची दोन पुस्तकं (द शायनींग आणि फाइंडर्स किपर्स) फार आवडलीत, दोन ठिकठाक आवडली (मिस्टर मर्सिडीज आणि एंड ऑफ वॉच) आणि दोन महाबोअर झाली (डॉक्टर स्लिप आणि इट. इटतर अर्धवटच सोडून दिलं.) एनीवे सध्या ब्रेकफास्ट अॅट टिफनीज वाचतेय. मस्त आहे.

बालभारती मध्ये एक "झेल्या" म्हणून एक धडा होता तो कोणत्या कथासंग्रहामधला आहे. तसेच "कातरवेळ" पण होता ११ वी मराठीत ही कथा कोणत्या कथासंग्रहातील आहे.

गेल्या वर्षी वाचलेल्या पुस्तकांपैकी काही रेकमेंडेशन्स: * लकीएस्ट गर्ल अलाइव * मिस पेरेग्रीन्स होम फॉर पेक्युलीअर चिल्ड्रन * करीअर ऑफ इवील * फैनगर्ल * द काइंड वर्थ किलिंग - हे भन्नाट पुस्तक आहे. मस्ट रिड! * द थर्टींथ टेल - हेदेखील * थर्टीन रिझन्स व्हाय * इलिनॉर अँड पार्क * बिफोर आय गो टू स्लिप * आय लेट यु गो * बिग फ्रेंडली जायंट * द व्हेकेशनर्स * वुइ वेअर लायर्स * बिहाइंड क्लोज्ड डोअर्स * इन अ डार्क डार्क वुड * माय सिस्टर्स किपर * ब्लैक डैगर ब्रदरहुड १ ते ८ * आऊटलँडर १ ते ४ - मस्ट रिड! * अ सिरीज ऑफ अनफॉर्च्युनेट इवेंट्स १ ते ४ याखेरीज ट्वायलाइट आणि फिफ्टी शेड्स मालिका दुसर्यांदा वाचली. === यावर्षी आत्तापर्यंत वाचलेली आणखी काही: * क्रोनिकल्स ऑफ नार्निया १ ते ४ * अ मैन कॉल्ड ओव्ह * द वुमन इन केबीन १० * अमेरीकन गॉड्स याखेरीज अगाथा ख्रिस्टी, पेरी मैसन आणि जेम्स हैडली चेस यांची प्रत्येकी एकेक पुस्तकं दर महिन्याला वाचायचा विचार आहे.

सध्या डेलीहंट अ‍ॅप वर डॉ. सदाशिव शिवदे यांचं "ज्वलज्ज्वलनतेजस संभाजीराजा" हे पुस्तक वाचतोय. छान आहे. संभाजी राजांच्या आयुष्यातील अनेक ज्ञात - अज्ञात घटनांचं समतोल विश्लेषण असं ह्या पुस्तकाचं वर्णन करता येईल. कादंबरी सारखा फॉर्मॅट नसल्यामुळे अलंकारिक भाषा, काल्पनिक संवाद ह्याचा आधार न घेता प्रत्येक घटना तटस्थ भुमिकेतून अभ्यासण्याचा लेखकानी प्रयत्न केलाय.

मराठीतील सर्वश्रेष्ठ कथा संग्रहित केल्या गेल्या आहेत का? या धाग्यावर श्रेष्ठ कथांची देखील चर्चा केली जावी असे वाटते. मला आवडलेल्या कथांपैकी काही: विश्वनाथ एक शिंपी- वि वा शिरवाडकर नागिण- चारूता सागर विदूषक, प्रदक्षिणा- जि ए किडके जग- गंगाधर गाडगीळ आता आमोद सुनासी आले- दि. बा. मोकाशी सूर्य- श्री दा पानवलकर स्मशानातील सोनं- आण्णाभाऊ साठे

संपादक माझी सक्खी मावशी आहे . उज्ज्वल निकामांपासून ते नरेंद्र जाधवांपर्यंत लेख आहेत . बऱ्यापैकी चांगलं पुस्तक आहे ग्रंथाली पब्लिकेशन

The Great Gatsby आणि Moby Dick चे पीडीएफ मिळाले आहेत. कोणाला हवं असेल वाचायला तर सांगा

१. मिपाकर आतिवास यांचं 'भय इथले' - राजहंस प्रकाशन. २. डेव्हीड बॅल्डासी यांच्या 'द एस्केप' या कादंबरीचा डॉ. अजित कात्रे लिखित मराठी अनुवाद - श्रीराम बुक एजन्सी ३. ख्रिस्तोफर रिच यांच्या ' रुल्स ऑफ डिसेप्शन्स' या कादंबरीचा दीपक कुलकर्णी लिखित मराठी अनुवाद - मेहता पब्लिशिंग हाऊस ४. पारायण करण्यायोग्य 'पाडस' या कादंबरीचा राम पटवर्धन लिखित मराठी अनुवाद - मौज प्रकाशन. पुस्तक विकत घ्यायचा माझा क्रायटेरीया म्हणजे अ. जास्तीत जास्त पाने असली पाहिजेत. खर्च करायला लागणार्‍या पैशात जास्तीत जास्त पाने विकत घेता येणे. (दळभद्री मध्यमवर्गीय मानसिकता... दुसरं काय ?) पुस्तक जास्तीत जास्त वेळ वाचता आलं पाहिजे. साधारण ४०० पानांपेक्षा जास्त जाड असलेल्या कादंबर्‍या वाचायला प्राधान्य. म्हणजे अगदी ५-६ तासांचे मनोरंजन. ब. कादंबर्‍या जास्त आवडतात. (भुतकाळात रमण्याची सवय, वास्तवापासून दुर पळण्याची हौस). क. तिसरा क्रमांक कथासंग्रहांचा. एक कथा वाचायची, त्यात रमायचे, विचार करायचा नंतर दुसर्‍या कथेकडे जायचे. मात्र हे तुकड्या तुकड्याने वाचण्याचे लिखाण. कादंबर्‍या म्हणजे पहिले प्रेम. एकदा हातात घेतली की संपेपर्यंत खाली ठेवायचा विचार नाही करायचा. क. परिचयातील व्यक्तींनी केलेले लिखाण. जुन्या लेखकांचे लिखाण वाचन्यास प्रथम प्राधान्य. तुलनेने नवीन लेखकांच्या पुस्तकांना कमी प्राधान्य. मात्र वरील सगळ्या नियमांना अपवाद असणारे बरेच वाचतो. मात्र अतिवाचनामुळे काय काय वाचलं हे लक्षात राहत नाही. पुनर्वाचनात १०-१५ पाने वाचल्यावर डोक्यात प्रकाश पडतो की, अरे ! हे पहिले एकदा वाचले आहे ! (अपवाद गदिमा, श्री. ना. पेंडसे आणि अजुन असे काही लेखक - कधीही पुनर्वाचन करण्यायोग्य) स्त्रीयांवर मी फार अन्याय केलाय. (म्हणजे लेखिकांची पुस्तके जास्त वाचली नाहीत. अपवाद केवळ उमा कुलकर्णींनी अनुवाद केलेली भैरप्पांची पुस्तके. एकदम सुंदर अनुभव). मात्र आता ही चुक सुधारायची ठरवली आहे.

एम.आय.टी मधील स्लोएन स्कूल ऑफ बिझनेसमधील मार्केटिंगचे प्राध्यापक डॅन एरीअली यांचे Predictably Irrational हे पुस्तक मध्यंतरी वाचले. याच धाग्यात मी प्राध्यापक डॅनिएल कॅनेमन यांच्या एका पुस्तकाची ओळख करून दिली आहे. प्राध्यापक कॅनेमन आणि अ‍ॅमोस Tversky हे बिहेव्हिअरल इकॉनॉमिक्स या अर्थशास्त्रातील सध्या बरेच काम चालू असलेल्या शाखेचे संस्थापक असे म्हणायला हरकत नसावी. त्यांच्यापूर्वीही अर्थशास्त्र आणि मानसशास्त्र यांची सांगड घातली पाहिजे असे काहींनी म्हटले होते. पण या सगळ्याला मूर्त स्वरूप दिले या दोघांनी. प्राध्यापक डॅन एरीअली हे याच बिहेव्हिअरल इकॉनॉमिक्समध्ये काम करणारे प्राध्यापक आहेत. बिहेव्हिअरल इकॉनॉमिक्सचा मुख्य गाभा हा की अर्थशास्त्रातील अनेक मॉडेल ज्या गृहितकावर आधारीत आहेत त्याप्रमाणे माणूस हा रॅशनल प्राणी नाहीच. त्यामुळे ही मॉडेल बदलायला हवीत. प्राध्यापक कॅनेमन हे मुळातले अर्थशास्त्रज्ञ नाहीत तर ते आहेत मानसशास्त्रज्ञ. तर प्राध्यापक डॅन एरीअली बी-स्कूलमधील प्राध्यापक आहेत. त्यामुळे कॅनेमन यांची उदाहरणे एकंदरीत मानवस्वभावाशी संबंधित आहेत. तर प्राध्यापक एरीअलींची उदाहरणे जास्त 'कमर्शिअल' (वस्तू विकणे/विकत घेणे याच्याशी संबंधित) आहेत. पुस्तकाची सुरवात होते सापेक्षतावादाने. हा सापेक्षतावाद अर्थातच आईनस्टाईनचा सापेक्षतावाद नाही. इकॉनॉमिस्ट या मासिकाने काही 'सबस्क्रिप्शन ऑप्शन्स' दिले होते. ते होते-- फक्त ऑनलाईन सब्स्क्रिप्शन वर्षाला ५९ डॉलर, फक्त प्रिंट सबस्क्रिप्शन वर्षाला १२५ डॉलर तर ऑनलाईन आणि प्रिंट सबस्क्रिप्शन दोन्ही वर्षाला १२५ डॉलर. आता हे दोन्ही पर्याय १२५ डॉलरला असताना कोणीच नुसते प्रिंट सबस्क्रिप्शन घेणार नाही तर सगळे ऑनलाईन आणि प्रिंट अशी दोन्ही सबस्क्रिप्शन घेतील. मग असे असेल तर १२५ डॉलरला फक्त प्रिंट सबस्क्रिप्शन ठेवायचे तसे काहीच कारण नाही. तरीही ते का ठेवले? कारण माणसे निर्णय घेताना कुठल्या तरी बेसला सापेक्ष ठेऊन घेतात. म्हणजे नुसते प्रिंट सबस्क्रिप्शन १२५ डॉलर देण्यायोग्य आहे का की १२५ डॉलर म्हणजे महाग आहे? या प्रश्नाचे उत्तर देणे तितके सोपे नाही. पण त्याचवेळा १२५ डॉलरमध्ये प्रिंट आणि ऑनलाईन असे दोन्ही पर्याय मिळाले तर मुळातल्या बेसलाईनपेक्षा (प्रिंट) हा पर्याय नक्कीच अधिक चांगला वाटतो. त्यामुळे लोक १२५ डॉलर देऊन दोन्ही सबस्क्रिप्शन घ्यायची शक्यता जास्त. याविषयावरच टोरोंटोमधील रॉटमन स्कूल ऑफ बिझनेसचे प्राध्यापक दिलीप सोमण यांनी आणखी काम केले आहे. मॅकडॉनल्डसारख्या ठिकाणी स्मॉल, मिडिअम आणि लार्ज अशा तीन आकारात मिल्कशेक मिळतात. बहुतांश लोक मिडिअम आकाराचा मिल्कशेक घेतात. त्याचे कारण हे की स्मॉल आणि लार्ज मध्ये त्यांना सापेक्ष तुलना करता येते. स्मॉल म्हणजे खूप लहान वाटतो तर लार्ज म्हणजे खूप मोठा वाटतो. प्राध्यापक सोमण यांना लार्जपेक्षा मोठा अल्ट्रालार्ज आकाराचा मिल्कशेक उपलब्ध केला आणि स्मॉल काढला तर लोक उरलेल्या तीनमधील मध्यम आकाराचा (लार्ज) शेक घेतात असेही आढळले. या पुस्तकात अनेक गोष्टी विविध प्रयोगांद्वारे दाखवून दिल्या आहेत. त्यातील एक म्हणजे ग्राहक एखादी गोष्ट फुकटात मिळणार असेल तर आणखी खरेदी करायला तयार होतात. मी स्वतः अमेरिकेत असताना अ‍ॅमॅझॉनवरून पुस्तके ऑर्डर करताना २५ डॉलरपेक्षा जास्त बिल झाल्यास शिपिंग फुकट असायचे म्हणून उगीचच काही पुस्तके ऑर्डर केली होती :) फक्त पांढर्‍या रंगाचे मोजे फुकटात मिळतील म्हणून अन्यथा जे बूट विकत घेतले गेले नसते ते ही विकत घेतले जातात असेही कधीतरी घडतेच. आता बाहेर निघायचे आहे. तेव्हा या पुस्तकाविषयी आणखी दुसर्‍या प्रतिसादात लिहितो.