मगरीचा वावर

'कोणताही प्राणी हा मूळतः धोकादायकच असून दिसताच मारण्याची उपाययोजना करणे गरजेचे आहे' ही मानसिक बैठक आधी बदला. प्राणिजगताचे ज्ञान मिळवा. प्राण्यांचे वर्तनविशेष समजून घ्या. शक्य झाल्यास प्राणिविश्वाशी जवळीक साधा. मुलाबाळांनाही सवय आणि गोडी लावा.

उत्तर भारतातील मर्यादित मानववस्ती असलेल्या एका जंगलमय प्रदेशात दीर्घकाळ राहिलो आहे. तिथे बिबळ्यांचा नियमित वावर असे. रात्रीच्या वेळी समूहाने पायी जात असताना समोर अंधारात बिबळ्या उडी मारून पसार झाल्याची घटना अनेकदा घडली. मी स्वतः एकदा अपरात्री आडवाटेला (वाहनाने) प्रवास करीत असताना दोन बिबळे रस्त्यावर आरामात पहुडलेले पाहिले. तिथे नैसर्गिक भक्ष्य मुबलक उपलब्ध असल्याकारणाने बिबळ्यांनी कधीही माणसावर हल्ला केला नाही. किंबहुना ते शक्यतो माणसापासून दूरच रहात. मात्र पाळीव कुत्रे हे पकडण्यास सोपे असल्यामुळे बिबळ्यांचे आवडते खाद्य झाले होते. असे 'खेळीमेळीचे' वातावरण असूनही एकदा (नेहमीप्रमाणे) निवासतळात शिरलेल्या बिबळ्याला एका नवशिक्या तरुणाने निव्वळ भीतीपोटी गोळी झाडून उडवले होते. नंतर वनखात्याचा ताप निस्तरताना त्या बिबळ्याचा तळतळाट लागला असल्याची खात्री पटली.

शेवटी काहीच होत नाही असे पाहून तो सापही हळूहळू निघून गेला" हे हे.. मस्तच बघा,,, :))

तुम्हांला काही सांगण्यात काहीही अर्थ नाहीये. तुम्ही अशा प्रसंगात स्वतः सापडल्यास ऐनवेळी जे सुचतेय ते करा. Fight or Flight. इतरांसाठी - Ignore them. प्राणिवर्तनाचा जरासा अभ्यास असेल तर अगदी वाघ, नाग, मगर, बिबट्या इत्यादी कोणतेही प्राणी मानवी संपर्क शक्यतो टाळतातच हे माहित असेल. त्यामुळे थोडी सावधानता बाळगल्यास व काही पथ्ये पाळल्यास मनुष्य व प्राणीजगत यांच्यातील संघर्ष नक्कीच टाळता येतो.

एका ५-६ फुटी विषारी किंवा बिनविषारी सापाच्या अनुभवारून एकदम तुम्ही मगरींविषयक वाचीव माहीतीचा बादरायण संबंध कसा काय जोडलात? तुमच्या निवासस्थानाजवळ मगरी विपुल प्रमाणात आहेत काय? अन्यथा शीर्षक दिशाभूल करणारे आहे....

अजून एक प्रयत्न करतो विशेषत: त्यातील खालील परिच्छेद वाचून मी स्तंभित झालोय आतापर्यंत या मगरीने कोणत्याही माणसावर किंवा प्राण्यांवर हल्ला केलेला नाही. त्यामुळे त्यांच्यापासून धोका नाही. दिलीप यार्दी, पक्षीमित्र प्रस्तुत बातमीमधील एक वेचा ... खार / चिमणी किंवा तत्सम प्राणी पक्षी समोर आल्यास आपण फार दखल घेत नाही किंवा त्यांची भीती वाटत नाही ... तथापि साप किंवा वरील बातमीतील मगर हे असे अनुभव आल्यास जनरली त्यातील तद्न्य लोक (किंवा ज्यांना त्याची सवय आहे ते) त्यांच्या प्रतिक्रिया हंडल करू शकतात ... बाकी सामान्य लोक (आमच्यासारखे) fight किंवा flight हेच स्वीकारतात ... ते प्राणी माणसाच्या वाटेला जात नाहीत वगैरे खरे म्हणावे तर सर्पदंशाने / विंचू दंशाने मृत्यू होतात ते कसे ? नशनल पार्क मधील बिबटे वगैरे आदिवासींवर हल्ले करतात (क्वचित किंवा नेहेमी) हे हि आपण वाचतो... मुद्दा असा आहे कि आपल्या आजूबाजूला अचानक एखादा साप आला किंवा ह्या वरच्या बात्मिल्या सारखी मगर ..किंवा एखादा चित्ता /बिबटा वगैरे आली / आला तर "आत्ता पर्यंत हल्ला केला नाही त्यामुळे धोका नाही ...हे असे म्हणावे का ??"

मगर कधी पाण्याच्या बाहेर शिकार करताना पाहीली नाही. निदान टीव्हीवर तरी. पाण्याबाहेर मगरीच्या हालचाली कमालीच्या मंद असतात. जाणकारांनी (कींवा माहीतगारांनी) प्रकाश टाकावा...

discovery वरील man Vs Wild हा कार्यक्रम पाहावा खूप काही माहिती मिळते

स्व रक्षणाचा अधिकार सगळ्यांना आहे. म्हणजे माणसाला आणि प्राण्याला सुद्धा ! ऐकीव माहितीनुसार वाघ, सिंह, मगर इ प्राणी त्यांना भूक लागल्याशिवाय किंवा डिवचल्याशिवाय हल्ला करत नाही. भूक लागल्यावर सुद्धा माणसापेक्षा त्यांचे नैसर्गिक खाद्य खाण्यास ते जास्त प्राधान्य देतात. फक्त अस्वल या प्राण्याविषयी ऐकलेली माहिती फार भीतीदायक आहे. अस्वल गुदगुल्या करते ही कविकल्पना आहे. अस्वल अतिशय हिंस्त्र प्राणी आहे. आणि हल्ला केल्या वाचण्याचे चान्सेस कमीच ! तरीसुद्धा प्राणी दिसला म्हणून त्याला ठार मारणे चुकीचे आहे . कारण हीच पद्धत त्या प्राण्यांनी वापरली तर आपली धडगत नाही ! शक्य असेल तिथे प्राणी मित्रांना बोलवावे.

सोप्पा उपाय आहे यावर. जिथे मगरींचा किंवा सापांचा नैसर्गिक अधिवास आहे, तिथे राहायला जाऊ नका. ना रहेगा बांस और ना बजेगी बांसुरी । जोक्स(?) अपार्ट, हा खालचा फोटो संदर्भ म्हणून वापरायला काही हरकत नाही. जमल्यास व्हाट्सऍपवर सगळ्यांसोबत शेअर करा. आपल्याकडे बहुतांशी साप बिनविषारी असतात. अगदी बोटांवर मोजता येतील इतक्याच सापांच्या जाती अतिविषारी आहेत. (उदा. मण्यार, फुरसे, घोणस, नाग इ.) अजूनही काही विषारी जाती आहेत, पण त्या आपल्याकडे सहज आढळत नाहीत. नजरभेट झाल्या झाल्या साप काही कुणाला चावत नाही, त्यामुळे हा फोटो बघून साप ओळखण्याचा प्रयत्न करा. बिनविषारी साप असल्यास त्याला त्याच्या मार्गाने जाऊ द्या. विषारी असल्यास किंवा ओळखता येत नसल्यास एखाद्या सर्पमित्राला फोन करून बोलवा. वर्तमानपत्रात अधून मधून त्या त्या भागातल्या सर्पमित्रांची माहिती प्रकाशित होत असते.

तुम्हाला वाटणारी भीती रास्त आहे यात शंका नाही. मात्र ही भीती अनभिज्ञतेतून निर्माण झालेली आहे हे तुम्ही लक्षात घ्यावे ही इच्छा. तुम्ही उल्लेखलेले प्राणी हे स्वसंरक्षणार्थ माणसावर हल्ला करतात हे खरे. पण शहरी भागात असे घडण्याची शक्यता नगण्य असते. आणि या कारणासाठी सदर प्राण्यांचा ताबडतोब नायनाट करणे हे अयोग्य आहे.

आठ फुटी मगर माणसाला अक्खे गिळणे शक्य नाही. मगरी माणसाला लांडग्या कुत्र्यान सारखे फाडून खात नाहीत. एवढ्या मोठ्या भाक्षाला पकडण्यासाठी बर्याच मगरी तेथे असाव्या लागतील. त्यामुळे त्या मगरीचा मोठ्या माणसाला काही उपद्रव होण्याची शक्यता फार कमी आहे. परंतु लहान मुलांनी अशा ठिकाणी पाण्यात पोहायला जाणे हे धोकादायक ठरू शकते. राहिली गोष्ट साप किंवा विंचू. हे काही तुम्हाला स्वतः होऊन चावायला येत नाहीत. सापावर किंवा विंचवावर तुमचा पाय पडला तर तो चावू शकतो. शेतात किंवा जंगलात अशा घटना तुरळक पणे घडतात पण तो अपघात आहे. सापाबाबत मी एक गोष्ट म्हणून शकेन कि सापाच्या पासून चारच काय पण आठ हात लांब राहावे. कारण सहा इंच लांबीच्या फुरश्यामुळे झालेली सर्पविषबाधा मी पाहीली आहे. बर्याच वेळेस कुतुहलापायी लोक विषारी आहे कि बिनविषारी आहे हे पाहण्याच्या नादात सापाच्याफार जवळ जातात आणी सर्प दंश करवून घेण्यास कारणी भूत होतात. तो बिचारा शेवटी स्वसंरक्षणासाठी हल्ला करतो. तेंव्हा साप म्हणू नये धाकला. जंगले कमी व्हायला लागल्यामुळे वन्य प्राणी आणी माणसांचा संपर्क वाढला आहे आणी यातून असे प्रसंग जास्ती वाढले आहेत. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात १ लाख लोक बेकायदेशीरपणे सरकारी आणी राजकारणी लोकांशी साटेलोटे ठेवून राहत आहेत. राजकारणी लोक तर हे मानायला तयार नव्हते. परंतु आय आर एस ( INDIAN REMOTE SENSING SATELLITE) ने सप्रमाण दाखवून दिलेले असल्यामुळे आता त्यांना कुरकुरत का होईना पण मान्य करावे लागले आहे. परंतु हे लोक येथे कसे आले आणी त्यांना अभय देणारे कोण याची चौकशी करायला किंवा या लोकांचे पुनर्वसन कसे करायचे याचा साधा विचारही करायला ते तयार नाहीत. मग बिबळ्याने/ अस्वलाने माणसावर हल्ला केला या बातम्या रोजच्या झाल्या तर याला जबाबदार कोण? लोकसंख्यावाढीचा हा भस्मासुर काय काय गिळंकृत करेल हे सांगता येणार नाही.