भंगार परिक्षणाचे परिक्षण

हे असले काही खरडण्याची आमची सोय व्हावी म्हणून मिपा व्यवस्थापनाला अशी जाहीर विनंती करण्यात येत आहे की 'वाचलेले भिकार काही' नावाचे सदर सुरू करावे. मागणी समाप्त. आता उंदरीला ५० पिल्ले झाली, त्यातली ४ भुंकली, १० रेकली आणि २० खोकली तर त्याला गाढव बिचारे काय करणार? आणि चुकून दिलीच मांजरीने अंडी तर काय आता सुपरमॅनचं देऊळ बांधू की डिंकाचे लाडू करू? नाही जमत... कितीही प्रयत्न केला तरी 'पाहावे मनाचे' ह्या सायटीवरील 'लोकमान्य' सिनेमाच्या परिक्षणाइतके असंबद्ध, भिकार आणि गचाळ लिहिणे नाही जमत. कणेकरांनी जी यच्चयावत साहित्यनिर्मीती केली त्यातलं 'भांग पिऊन लिहिता काय?' हे एक वाक्य माझीया मनावर कायमचे कोरले गेले आहे. ते असे कोरले जाण्यात ह्या असल्या परिक्षणांचा फार्फार मोठा हात आहे. खरं म्हणजे हे त्या चित्रपटाचे परिक्षण न राहता ते लिहिणार्‍या स्त्रीचे / स्त्री-पार्टीचे आणि सायटीचे परिक्षण झाले आहे. एखाद्या माणसाने न आवडलेल्या गोष्टीचे वर्णन करताना किती खालची पातळी गाठावी ह्याचे उत्तम उदाहरण हे परिक्षण आहे. सिनेमाच्या कथा/पटकथेची चर्चा, कलाकारांचे अभिनय, तांत्रिक बाजूंचा विचार, इत्यादि कशाचाही पत्ता परिक्षणात लागू द्यायचा नाही असे ठरवून हा गटारकाला कालवलेला दिसतोय. 'काम न करणे ही एक कला आहे आणि करतो म्हणून न करणे ही त्याहून मोठी कला आहे' असा जो काही वाक्प्रचार आहे तो आता 'परिक्षण लिहिणे ही एक कला आहे आणि परिक्षण लिहितो म्हणून सिनेमाविषयी काहीच न लिहिणे ही अजून एक मोठी कला आहे' असा करायला हरकत नसावी. संपूर्ण परिक्षण २-३ वेळा वाचूनही सिनेमाबद्दल काही म्हणजे काही कळले नाही. एक मात्र कळले की परिक्षण लिहिणार्‍या स्त्रीचा / स्त्री-पार्टीचा भाऊ अत्यंत चलाख असून त्याने आपल्या कार्ट्याचे बोचके आत्येच्या गळ्यात बांधून त्यांना थेट्रात घेऊन गेला. त्यात तो, म्हणजे भाऊ नव्हे भाचा, झोपलाच तर त्याला उचलण्याची जबाबदारी आत्येवर असल्याने आत्या अंगा पिंडाने मजबूत असून सिंधू कसली सिंधूदूर्ग छापाची असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. परंतू 'कधीकधी दिसतोपण माल' असे सुबोध भावेंचे वर्णन करून ह्या स्त्रीने / स्त्रीपार्टीने स्वतःच्या कॅरेक्टरबद्दल बराच गोंधळ घालून ठेवला आहे. जागोजागी उडणारे थुंकीचे गलिच्छ वर्णन, विनाकारण भाच्याची काढलेली जात (ब्राह्मणच), सुबोध भावेंसारख्या कलाकाराचा अकारण एकेरी उल्लेख, विष्णूशास्त्रींच्या घराची सुरेखा पुणेकरच्या बैठकीशी केलेली तुलना, पिसाळलेल्या कुत्र्याशी केलेली सिनेमातल्या टिळकांच्या पत्नीची तुलना असे एका पेक्षा एक गचाळ निचांक हे परिक्षण गाठत जाते. जितकी ज्याच्या बुद्धीची झेप तितकेच त्याला झेपणार आणि जितकी ज्याची लायकी तितकेच तो लिहिणार. त्यामुळे, शेणात पाय पडला तर मुंग्यांना मेरूपर्वत गिळायची खाज का यावी? आणि फुटलेच मंगळाला चंद्र पाच तरी गळकी तोटी गळायची थोडीच थांबणार?