डॉक्टर सगळं ठिक आहे ना?

हे घ्या - विशेषज्ञान काळुस्करसाहेब, काही चुकले असेल तर सुधारा.

संपूर्ण सहमती दर्शवतो. पेशंट औषध न घेता बरा झाला तर सर्वोत्तम. त्यामुळे पॅथी हा विकल्प आहे, वाद नाही. कमीतकमी उपायानं इप्सित परिणाम साधायचा असेल तर होमिओपॅथी हा पहिला पर्याय आहे. त्यामुळे होमिओपॅथीत माझा इंटरेस्ट वरवरचा नाही. तुम्ही जर गुणकारकता पटवून देऊ शकलात तर होमिओपॅथी हा कुणाही ओपन माइंडेड व्यक्तीचा पहिला विकल्प राहील. आता या समवैचारिकतेतून पाहता : माझ्या मते, होमिओपॅथी रामनामासारखी आहे. औषध घेऊन स्वतःच स्वतःला बजावत राहायचं `मी बरा होतोयं'. जसा रामनामवाल्यांना रामाचा दिलासा असतो आणि एखादे वेळी काम होऊन जातं तसा होमिओपॅथीचा (एखादे वेळी) गुण येऊ शकतो. थोडक्यात, पेशंटची श्रद्धा महत्त्वाची. अ‍ॅलोपथी निर्वैयक्तिक विज्ञान आहे, पेशंटच्या श्रद्धेचा औषधाच्या परिणामाशी संबंध नाही. अर्थात, तुम्ही कुत्री, झाडं, तान्ही मुलं यांची उदाहरणं देतायं म्हणून कुतूहल आहे. खरं तर जे औषध एकावर परिणाम करतं (तान्ह्या मुलांच्या बाबतीत) त्याचा निर्विवाद परिणाम बहुतेकांवर व्ह्यायला हवा, कारण मानवी शरीराच्या प्रक्रिया एकसारख्या आहेत. औषधाची मात्रा किंवा परिणामकारकता वाढवावी लागेल इतकंच. तुम्ही केवळ Thuja या एकमेव औषधाचं उदाहरण देतायं आणि त्याचा मला तरी अनुभव नाही (म्हणजे तशा प्रकारची व्याधी नसल्यानं ते घेण्याची शक्यता नाही). नाऊ कमिंग टू द पॉइंट : गवि लिखित साखरगोळ्या...या विचारप्रवर्तक लेखात मूळ मुद्दा असा आहे :

होमिओपथी "Laws of similars" वर बनवलेली आहे...रोगाची लक्षणं नीट पहायची आणि तीच लक्षणं शरीरात निर्माण करणारा पदार्थ अत्यंत डायल्य़ूट करून औषध म्हणून द्यायचा. त्या पदार्थामुळं मूळ रोगासारखीच लक्षणं शरीरात तयार होऊ पाहतील आणि मूळ रोग (लक्षणांचं कारण) शरीरातून बाहेर पडेल.

होमिओपथीत असं मानलं जातं की जितके जास्त C, म्हणजे जितकी जास्त विरळता तितकी जास्त पोटेन्सी (प्रभावीपणा). हे तत्व आपल्याला माहीत असलेल्या "जास्त डोस-जास्त परिणाम" या तत्वाच्या विरोधात अहे.

मुळात १२C च्या डायल्यूशनपेक्षा जास्त डायल्यूशन केलं तर मूळ पदार्थ त्यात शिल्लक राहूच शकत नाही (एक रेणू देखील). कारण Avogadro's number ची लिमिट ओलांडली तर मूळ पदार्थ आपल्या गुणधर्मांसहित त्याहून अधिक डायल्यूट करताच येत नाही.

होमिओपथीवाल्यांचं म्हणणं असं की तो पदार्थ जरी शिल्लक राहिला नाही तरी त्याचा स्पिरिच्युअल इफेक्ट पाण्यात उतरतो. हे निदान फिजिक्सच्या कसोटीवर अगदी निराधार आहे.

आणि सरते शेवटी, गविशी संपूर्ण सहमत होत, त्याचाच प्रश्न विचारतो:

इतपत शंका येण्यासाठी होमिओपथीचा Doctor असण्याची गरज नाही. त्या शंका दूर करणं मात्र होमिओपथी एक्स्पर्टसच्या हातात आहे.