अरुंधती रॉय वर देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल व्हावा काय?

अफझल गुरु हा प्रत्यक्ष हल्ल्यात सहभागी नव्हता. त्याच्यावरील आरोप हे "कट" या सदरातील आहेत.

त्याने तो कटात सामील असल्याचे मान्य केले होते आणि त्या अनुंषंगाने पुरावे देखील मिळाल्याचे वाचल्याचे आठवते. एन डी टी व्ही वरील त्याची मुलाखत या संदर्भात बघण्यासारखी आहे. त्याने कुठेही "मी त्यातला नाही" असे म्हणलेले नाही. फक्त आता पश्चाताप होतो आहे पण कोण विश्वास ठेवणार असे हताश पणे म्हणलेले आहे. ज्यात तथ्य वाटते आणि एक माणूस म्हणून दुर्दैवी वाटते. खाली एका प्रतिसादात म्हणल्याप्रमाणे गांधीहत्येसंदर्भात कटात सामील असल्याबद्दल आपटेस देखील फाशी झाली होती.

अफझल गुरु हा शरण आलेला दहशतवादी होता, आणि त्याच्यावर सुरक्षा दलांची/ पोलीसांची नजर असणे अपेक्षित होते.

अफझल गुरू १९९६ च्या सुमारास शरण आला होता पण मला वाटते २००० नंतर परत तो दहशतवाद्यांच्या सान्निध्यात आला होता त्यामुळे त्याचे "उलट मतपरीवर्तन" झालेले होते आणि त्या नव्याने जागृत झालेल्या त्याच्या जुन्या कॉन्शसने त्याने दिल्लीत संसदेवर आणि इतर राष्ट्रांच्या (कदाचीत अमेरीका, युरोपीय राष्ट्रांच्या) वकीलातींवर हल्ला करण्याच्या कटात सामील असलेल्या दहशतवाद्यांना त्याने मदत केली होती. थोडक्यात हे राष्ट्राच्या विरोधातील युद्ध होते आणि तो नुसताच एखाद्या हत्याकांडाच्या कटात सामील नव्हता तर एका अर्थी फितूर आणि देशाचा त्याग केलेला शत्रू होता असे म्हणले तरी गैर नाही. तरी देखील त्याला आपल्या न्यायव्यवस्थेने तसे मानले नाही आणि ज्या लोकशाहीवर हल्ला करण्यास त्याने मदत केली, त्या लोकशाहीतील नियमानुसारच न्याय दिला - रेअरेस्ट ऑफ दी रेअर...

(त्यामुळे त्याने हा कट रचला असेल, तर त्याच्यावर नजर ठेवणारे लोक काय करत होते असा प्रश्न अवाजवी नाही.)

कट रचला होता हे वास्तव आहे, जे त्याने स्वतः माध्यमांना देखील सांगितले होते. अफझल गुरू हा अनेक दहशतवाद्यांपैकी एक दहशतवादी होता आणि त्याच्या प्रत्येक हालचालींवर लक्ष ठेवण्याइतकी पोलीस/गुप्तचर यंत्रणा भारतात आहे असे वाटत नाही. शिवाय जर पोलीसांना आधी कळले असते आणि त्याला अटक केले असते तर तथाकथीत मानवतावाद्यांनी काय आक्रस्ताळेपणा केला नसता असे म्हणायचे आहे का? त्या व्यतिरीक्त, जर अशी नजर ठेवणारी लोकं असतील आणि ते जर यात कमी पडले असले तर काय अफझलगुरूचा गुन्हा कमी होतो का?

या आरोपींचे वकीलपत्र राम जेठमलाणी आणि शांती भूषण (टीम अण्णा फेम) या दोन नामांकित वकीलांनी (आणि माजी कायदामंत्र्यांनी) घेतले होते (विनामूल्य). अर्थात बचावाची रीतसर व्यवस्था होती.

खरे आहे. मला वाटते या संदर्भात अरूंधती रॉय यांचे म्हणणे आहे की सरकारी वकील चांगला नव्हता. पण त्याला काही अर्थ नाही जेंव्हा असे मोठे वकील पाठीशी असतात तेंव्हा त्याला बचाव मिळाला नाही असे म्हणण्यास काही अर्थ नाही. किंचित अवांतरः शांती भूषणच्या संदर्भात माहिती नाही, पण जेठमलानींनी नक्की असले किती खटले जिंकले असावेत असा प्रश्न पडतो. सगळ्यात कुप्रसिद्ध (जिंकलेला) खटला हा मंजुश्री सारडा खून खटला होता. पण इंदीरा गांधी हत्येकरी आणि तसेच अफझल गुरूपर्यंत तत्सम इतर अनेकांचे त्यांनी खटले लढवले आहेत. त्यातील ते किती जिंकले? जर जिंकले नसले तर हे काय, "येन केन प्रकारेण..." असे म्हणायचे का? सरते शेवटी: जोशी-अभ्यंकर हत्याकांडात जक्कल, जगताप, सुतार यांच्याबरोबरच्या मुन्वर शहास देखील फाशी झाली होती. त्याने तुरूंगातून "येस आय अ‍ॅम गिल्टी" नावाचे पुस्तक लिहीले होते. त्यात शेवटी पश्चाताप झालेला आणि आता फाशी होणार याचे दु:ख झाल्याचे स्पष्ट करत लिहीले होते की "असंगाशी संग आणि प्राणाशी गाठ, असे माझ्या बाबतीत घडले आणि येस आय अ‍ॅम गिल्टी". तसेच अफझल गुरूच्या बाबतीत घडले असे म्हणता येईल... असो.