Skip to main content

स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय?

लेखक सोत्रि यांनी मंगळवार, 13/03/2012 04:00 या दिवशी प्रकाशित केले.
स्त्री पुरुष समानता म्हणजे नेमके काय? हा प्रश्न फार दिवसा झाले पडला आहे. अदितीच्या ह्या लेखामुळे त्यावर जरा विचार करून उत्तर शोधून काढावेच असे वाटते. ह्या बाबतीत मला असे वाटते किंबहूना आजवरचे माझे मत असे की पुरुषप्रधान संस्कृतीमध्ये स्त्री
  • आर्थिकदृष्ट्या परावलंबी असते
  • शिक्षणापासून वंचित राहते
  • सत्तेत किंवा अधिकारामध्ये तिला वाटा नसतो
  • चूल आणि मूल ह्या संकल्पनेत तिला जखडून टाकले गेले असते (हे समाजातील तळागाळापासून एलिट असे सर्व थर गृहीत धरून व्यक्त केलेले मत आहे)
तर, तिला शिक्षण मिळून ती आर्थिकदृष्ट्या स्वाबलंबी होऊन तिला सत्तेत किंवा अधिकारामध्ये वाव मिळायला हवा ही झाली स्त्री मुक्ती आणि त्यासाठी ‘सर्व पातळीवर समान संधी’ मिळणे म्हणजेच शिक्षण, करियर, सत्तेत (अधिकारात) वाटा ह्यामध्ये स्त्री पुरूष असा लिंगभेद न होता समान संधी मिळणे म्हणजे स्त्री पुरुष समानता. त्या अनुषंगाने आंतरजालावर जरा शोध घेतला तर फार काही हाती लागले नाही. खरंच हे जरा विस्मयकारकच होते. पण जे काही थोडे बहुत वाचायला मिळाले, काही चर्चा वाचायला मिळाल्या तेथेही मुळात स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय हेच स्पष्ट नाही. एके ठिकाणी स्त्रिया कुंकू लावतात पुरूष नाही, पुरुषाला फक्त मिस्टर असे संबोधन तर स्त्रियांना मिस आणि मिसेस असे वैवाहिक स्टेटस असलेले संबोधन असे काहीसे मत मांडून समानता आणि (अ)समानता असा उहापोह केला होता. हे वाचून हसू तर आलेच पण कीवही आली. सांख्यिकीच्या आधारे ही समानता मोजण्याचा प्रयत्न वर उल्लेखलेल्या अदिती ह्यांच्या लेखात झाला आहे. ज्या ज्या गोष्टी पुरूष करू शकतात त्या त्या स्त्रियांनी करणे म्हणजे समानता का? किंवा मग तसे नसेल तर निदान ज्या गोष्टी स्त्रिया करू शकतात त्यात त्यांची संख्या पुरुषांएवढी(च) हवी का? म्हणजे कुठल्याश्या सर्वे नुसार जर १०० पुरूष एखादी गोष्ट करतात तर तेथे स्त्रियांची संख्या पण १०० च असायला हवी का आणि तशी असली तर समानता आली का? ही स्त्री पुरुष समानता नेमकी काय हा विचार करता करता ‘दिमाग का दही’ का काय म्हणतात तसे झाले आणि अचानक एक छान लेख वाचायला मिळाला (हिंदीत आहे). ह्यात म्हटले आहे की स्त्री पुरूष हे अर्धनारीश्वर (शीव-पार्वती) असून ते एकमेकांना पूरक आहेत आणि समानता म्हणजे एकमेकांना Complement करणं आणि निर्भेळ सहजीवन अनुभवणं. मला हे एकदम भावले आणि पटले. साधक-बाधक चर्चा होऊन ह्याचे उत्तर इथे मिळेल असे वाटते ब्वॉ.

वाचने 128380
प्रतिक्रिया 247

प्रतिक्रिया

चर्चा थंडावली काय..? की सगळे मधल्या सुट्टीतला डबा खात आहेत..? (हा धागा ३ पानी होणार अशी पैज मारून बसलेला) मोदक. ;-)

हा घ्या १९९ वा

सोकाजीरावांचं द्विशतकी खेळीबद्दल हार्दिक अभिनंदन....! अशाच खेळ्या वारंवार येऊ द्या / होऊ द्या हो मालक. ;)

बापरे द्विशतक! सर्वांचे आभार छान चर्चा घडवल्याबद्दल. खासकरून पेठकरकाका, पिलीयन रायडर, किचेनताई, अदिती (समुद्रफेम ;) ), लीमाउजेट ह्यांचे चर्चा अपेक्षित अंगाने खुलवत नेल्याबद्दल विषेश आभार ! - (त्रिशतकाची अपेक्षा असलेला*) सोकाजी * अर्थातच चर्चात्मक प्रतिसांदांच्या:)

In reply to by सोत्रि

आम्हाला कात्र्या हातात घेऊन बसवून ठेवायचा विचार आहे वाटतं!!

In reply to by सोत्रि

pearl, मनीषा, मस्त कलंदर, पियुषा अजुन बरेच लोक सुंदर लिहीत आहेत.. तुमचेच हा धागा काढल्याबद्दल आभार...!!

In reply to by सोत्रि

सोत्रि, >>खासकरून पेठकरकाका, पिलीयन रायडर, किचेनताई, अदिती (समुद्रफेम Wink ), लीमाउजेट ह्यांचे चर्चा अपेक्षित अंगाने खुलवत नेल्याबद्दल विषेश आभार !>> अपेक्षित अंग काय होते हे स्पष्ट केल्यास आवडेल. आणि एवढे प्रतिसाद आल्यानंतर, आणि आतापर्यंत झालेल्या चर्चेनंतर तुमचे मत काय झाले आहे (कि जे होते तेच राहिले आहे), तुम्हाला काही नवीन माहिती/नवीन व्ह्यू मिळाला आहे का, हे जाणून घ्यायला आवडेल. >>(त्रिशतकाची अपेक्षा असलेला*) सोकाजी * अर्थातच चर्चात्मक प्रतिसांदांच्याSmile>> फक्त धाग्यांवरची प्रतिसादांची संख्या वाढू दे एवढीच (धाग्याकडून) अपेक्षा असेल तुमची तर वर मी जे लिहिले आहे की तुमची मते जाणून घ्यायला आवडेल ती मतं नाही दिली तरी चालेल.

In reply to by Pearl

फक्त धाग्यांवरची प्रतिसादांची संख्या वाढू दे एवढीच (धाग्याकडून) अपेक्षा असेल तुमची तर वर मी जे लिहिले आहे की तुमची मते जाणून घ्यायला आवडेल ती मतं नाही दिली तरी चालेल.
अग्ग बाब्बो! पर्लतै तुमचे नाव विसरलो टंकायला वरच्या यादीत. राग मानून घेऊ नका हो! एक डाव माफी करा ह्या सोक्याला. च्यायला तरी सगळे मला सांगत असतात अशी 'वेळी अवेळी' लावून बसत जाऊ नकोस म्हणून! - ( पर्लतैपुढे मान झुकवलेला ) सोकाजी

In reply to by सोत्रि

आणि माझंही नाव विसरलात हां सोकाजी. कित्ती कित्ती आशेनं आले होते.;) भले माझा एखाद् दुसरा प्रतिसादच असेल पण फारच मोलाचा.

In reply to by सोत्रि

आभारप्रदर्शन पुरे. चर्चेचं सार काय ते सांग, नाहीतर स्त्रीपुरुष समानता दुसर्‍या बाजूला झुकायला लागलेली दिसेल!

सर्व चर्चा वाचता, व्यापक आणि रूढ अर्थाने बघितल्यास समानता नाही असे म्हणावे लागेल. पण माझे वैयक्तिक मतः जर निसर्गानेच स्त्री-पुरूष असा भेद निर्माण केला आहे तर त्याला मान का देऊ नये? फुकाचा समानता - असमानता असा भेद आपण का निर्माण करावा? वेळेनुसार पुरूषाने स्त्रीप्रमाणे आणि स्त्रीने पुरूषाप्रमाणे वागून एकमेकांस पूरक व्हावे, उगा एकेमेकांवर कुरघोडी करण्याचा प्रयत्न न केल्यास उत्तम. असो, पण एकंदरीत पुरूषप्रधानसंस्कृती बघता तसे होणे कठीणच आहे, ज्या दिवशी असे होईल तो सुदिन! - (पूरक व्ह्यायचा प्रयत्न करणारा) सोकाजी

मला जाणवलेले काही मुद्दे.... बौद्धीक पातळीवर असमानता असता कामा नये. सुशिक्षितांमध्ये ह्या मुद्याचा स्विकार झालेला दिसून येतो. शारीरिक पातळीवर आणि भावनिक पातळीवर स्त्रियांना भोगावे लागणारे अत्याचार भयानक आहेत. ही समस्या इतकी व्यापक आणि महासागरा इतकी खोल आहे त्यावर उपाययोजना ही १००% स्त्री-पुरुष प्रबोधनातूच साध्य व्हावी (कायदेही करावे लागतील). तरी पण पुन्हा, १०० टक्के यश अपेक्षित धरता येणार नाही. स्त्री-पुरूष नैसर्गिक आकर्षण, स्त्रियांची शारीरिक दुर्बलता, स्त्री-पुरूष असमान संख्या असे काही अडथळे नजरेत येतात. पुरुषांइतकेच स्त्रियांनाही प्रयत्न करावे लागतील. स्त्री म्हणून मिळणारी विशेष वागणूक विसरून त्रयस्थाच्या दृष्टीकोनातून विचार करून इतर स्त्रियांचे प्रबोधन करावे लागेल. समाजसुधारणेतील खारीचा वाटा म्हणून प्रत्येकाने पुढच्या पिढीला 'सुजाण' बनविणे अत्यंत आवश्यक आहे. घरातील लहान मुलगा लहान लहान बाबतीत स्त्री-पुरूष असा भेदभाव करीत असेल तर तो मोठा होई पर्यंत वाट न पाहता तिथेच, त्या क्षणीच त्याला समजावून रुजणारी विषवृक्षाची बिजं काढून टाकावीत. मुलगी, जर मुलगी म्हणून वेगळे हक्क अपेक्षित असेल तर तिलाही समजवावे. स्त्रिवरील शारीरिक अत्याचार ही एवढी गहन समस्या आहे की त्याचे समुळ उच्चाटन होईल असे मानणे म्हणजे 'रामराज्य' अवतरेल असा भाबडा भाव मनी बाळगण्यासारखे होणार आहे, हे माहित असूनही प्रयत्न करायला काय हरकत आहे, असे वाटते.

बरेच लोक निष्कर्ष नाही म्हणुन ओरडत आहेत किंवा नुसताच गोंगाट करताएत ( चर्चेत काहिही नवीन भर न घालणार्या प्रतिक्रिया)... कारण माझ्यामते त्यांनी ह्या विषयावर नीट्सा विचार केलेला नाही.. किंवा दुर्दैवाने त्यांना हा मुद्दा तेवढा महत्वाचा वाटत नाही... तरिही निष्कर्ष काढायचा झाल्यास.. ०)स्त्री पुरुष समानता म्हणजे पुरुष जे जे करतात ते ते स्त्रीयांनी पण करणे आणि आकडेवारीमध्ये त्यांची बरोबरी करणे म्हणजे समानता नाही.. तर माणुस म्हणून जे जे काही करणे स्वाभाविक आहे ते ते करायला मिळणे म्हणजे समानता म्हणता येइल.. १) स्त्री -पुरुष ह्यांमध्ये निसर्गतः शाररिक आणि मानसिक पातळीवर भेद (असमानता) आहेच. पाणी वहाते राहाण्यासाठी जसा " पोटेन्शिअल लेवल " मध्ये फरक असावा लागतो तसंच.. त्याचे महत्व समजुन घेतल्याशिवाय पुढे जाता येणार नाही.. २) मात्र सामाजिक पातळीवर जो भेद स्त्री - पुरुषात केला जातो तो मिटवणे आवश्यक आहे.. त्या मागे अर्थकारण हे सर्वात मोठे कारण आहे ( मुलगा हा आर्थिक आधार तर मुलगी आर्थिक बोजा).. ह्याला लग्नसंस्था पण मोठ्या प्रमाणावर जबाबदार आहे.. जर लग्नात होणारा वधु आणि वर पक्षा मध्ये जो भेद्भाव केल्या जातो तो जर मिटवता आला (जसे की आजकाल शहरात मोठ्या प्रमाणात लग्नाचा खर्च वाटुन घेतात ) तर मुलीच्या पालकांवर आर्थिक ताण येणार नाही.. ३) मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही हक्क आणि कर्तव्ये समान असावीत्..शिक्षणाच्या संधी आणि संपत्तीमधील हक्क या सोबत आई- वडिलांची म्हातार वयात जवाब्दारी पण समान असावी. म्हणजे पालकही दोघांकडे समान द्रुष्टिकोनातुन पहातील.. ४) स्त्रीयांवर होणार्या अत्याचारासाठी कायदे अत्यंत कठोर असावेत.. पण त्याच सोबत मुलींनी शाररिक द्रुष्ट्या किमान स्वतःचे संऱक्षण करण्या इतपत तरी सक्षम असावे.. मुली नाजुक असतात, भाउ/नवरा/वडील त्यांची काळजी घेतात असले फुटकळ विचार हद्दपार करावेत.. कुणी हात धरला तर तो सोडवुन घेउन त्याच्या २ मुस्कटात मारण्या एवढी ताकद आणि हिम्मत असावी.. त्या साठी घरातुन सुद्धा शाररिक आणि मानसिक पातळिवर तयरी करुन घेतली पाहिजे.. ५) पालकांना शेवटी अपत्याकडुन काय हवं असतं... आर्थि़क आधार आणि सामाजिक प्रतिष्ठा.. मुली शिकल्या तर त्या दोन्ही देउ शकतात.. राहता राहिला प्रश्न "घरण्याचे नाव" पुढे नेण्याचा.. मुळात ही कल्पना कुणाला किती महत्वाची वाटते हे ही बघावे लागेल.. पण नुकत्याच आलेल्या कोर्टाच्या निर्णया नुसार स्त्रीने नवर्‍याचे नाव लावणे आता आवश्यक नाही.. माहेरच्या नावा वरही त्या सर्व कागदपत्रे ठेवु शकतात.. त्यामुळे एक मुलगी पण आईवडीलांचे "नाव " कागदोपत्री सुद्धा उज्वल करुच शकते.. (मुळात वडिलांचेच नाव का लावायचे हा वेगळा चर्चेचा विषय होउ शकतो) कुबड्या घेउन पळायला शिकता येत नाही.. त्यामुळे स्त्री म्हणुन मिळणारी "सहानभुती" " नो थॅन्क्स" म्हणुन नाकारता आली तरच स्त्री खर्‍या अर्थाने पुढे जाउ शकेल...आणि तिच्यावर होणारर्‍या अन्यायाचे निवारण करायला कोणीतरी येइल ह्याची वाट बघत न बसता स्वतःच ह्यातुन मार्ग काढेल... आपण हे सर्व बोलणारे सुशि़क्षित आणि चांगल्या घरातील आहोत.. मुळात आपण फारशी असमानता पाहिलीच नाहीये.. पण खेड्या पाड्यातील (खास करुन बिहार, राजस्थान मधील) अशिक्षित स्त्री साठी हे स्र्व फार अवघड आहे.. तिला आपल्यावर अन्याय होतोय याची तरी जाणीव होउ देतात की नाही कोण जाणे.. कदाचित "स्त्री जन्म" म्हणजे मागच्या जन्मीची पापे असल्या कल्पनां मध्ये ती जगत असेल... अशा ठिकाणची एखादी जरी मुलगी शिकुन आप्ल्या सोबत चर्चा करताना दिसली तर त्या दिवशी "समानतेच्या" वाटेला आपण चालत आहोत असेल मला वाटेल..

In reply to by पिलीयन रायडर

कुबड्या घेउन पळायला शिकता येत नाही.. त्यामुळे स्त्री म्हणुन मिळणारी "सहानभुती" " नो थॅन्क्स" म्हणुन नाकारता आली तरच स्त्री खर्‍या अर्थाने पुढे जाउ शकेल...आणि तिच्यावर होणारर्‍या अन्यायाचे निवारण करायला कोणीतरी येइल ह्याची वाट बघत न बसता स्वतःच ह्यातुन मार्ग काढेल सहमत आहे. ;-)

In reply to by बॅटमॅन

धन्यवाद मोदकराव, चिलीप्रमाणेच सुंदर खोदकाम.
आपण हे सर्व बोलणारे सुशि़क्षित आणि चांगल्या घरातील आहोत.. मुळात आपण फारशी असमानता पाहिलीच नाहीये..
हे वाक्य तर अगदी मनास स्पर्शून गेले आहे. ;)

In reply to by अभ्या..

ती तिच्या माझ्यासारख्या तुमच्याशी वाद घालू शकणार्‍या महिलांबद्दल बोलत आहे. सध्याच्या घडामोडींचा विषय आम्ही नाही तर ज्या तुमच्याशी वाद घालू शकत नाहीत त्या आहेत. तेव्हा खोदकामाचा हेतू सफल झाला नाही असे खेदाने म्हणावे लागत आहे.

अगगागा केवढा राडा झाला येथे भलतेच शाब्दिक Shooting Uzi रणकंदन झाले येथे ह्या कुरुक्षेत्रावर धर्मयुद्ध Shooting Jeep चालू असतांना मी कुठे तडमडायला गेलो होतो. मला ही स्वतःची काही अमुल्य मते आहेत. तशी ती प्रत्येक विषयांवर असतात. म्हणा हा धागा आताच वर का आला तो वर राहावा म्हणून मी प्रतिसाद का दिला ह्याचे उत्तर सापडेपर्यंत ह्या विषयावर माझे अमुल्य मत व्यक्त करणार नाही. धागा वाचून माझ्या विचारांना कलाटणी मिळाली, हे मात्र नमूद करतो.

In reply to by निनाद मुक्काम …

धागा वाचून माझ्या विचारांना कलाटणी मिळाली स्त्री पुरूष समानतेबद्दल तुमचे विचार (आधिचे आणि नंतरचे - दोन्ही!!) व्यक्त केलेत तर या धाग्याचा उद्देश सफल होण्याकडे वाटचाल होईल असे वाटते..

In reply to by मोदक

स्त्री पुरूष समानतेबद्दल तुमचे विचार (आधिचे आणि नंतरचे - दोन्ही!!) व्यक्त केलेत तर या धाग्याचा उद्देश सफल होण्याकडे वाटचाल होईल असे वाटते.. ह्या संबंधीचे माझे विचार मिसळपाव वर अनेक धाग्यावर विखुरले आहेत.ते लपून राहिलेले नाही आहेत. ते परत येथे खरडण्याची ही वेळ नाही, मागे दारूचे उदात्तीकरण केले म्हणून माझ्या नावाने शिमगा झाला आता महिलांचे, त्यांच्या समानतेचे उदात्तीकरण करत आहे म्हणून राडा परत नको उसळायला. आधीच इतर धाग्यांवर राडे झाले आहेत , ते थांबण्याचे चिन्ह दिसत नाही आहेत,किंबहुना ते कधीही पेटून Exploding bomb उठतील अशी चिन्हे दिसत आहेत. अश्यात माझी Dynamite भर नको.

In reply to by निनाद मुक्काम …

दारूचे उदात्तीकरण केले म्हणून माझ्या नावाने शिमगा झाला आता महिलांचे, त्यांच्या समानतेचे उदात्तीकरण करत आहे म्हणून राडा परत नको उसळायला नक्की हेच म्हणायचे आहे तुम्हाला..?

In reply to by मोदक

नक्की हेच म्हणायचे आहे तुम्हाला..? मला जे म्हणायचे होते ते मी म्हटले त्याचे तुमच्या सोयीचे रसग्रहण करण्याचा पूर्ण हक्क तुम्हाला आहे. लगाव बत्ती Smiley throwing bomb

In reply to by निनाद मुक्काम …

दारूचे उदात्तीकरण केले म्हणून माझ्या नावाने शिमगा झाला आता महिलांचे, त्यांच्या समानतेचे उदात्तीकरण करत आहे म्हणून राडा परत नको उसळायला.
मुळात ज्या गोष्टी उदात्त नसतात त्यांचं उदात्तीकरण करावं लागतं, होतं. जे उदात्तच आहे त्याचं वेगळं करावं लागत नाही. त्यामुळे भावना पोचली पण शब्दवापर अयोग्य वाटला. चुभूदेघे मोल्सवर्थ आणि दाते-कर्वे कोषात हा शब्द सापडला नाही.

आयला... नवीन घडामोडी आणि स्त्री - पुरुष समानता ह्याचा नक्की संबंध काय? म्हणजे स्त्री - पुरुष समानतेच्या गप्पा करणार्‍यांनी "महिलांसाठी बंदिस्त दालन" मागु नये?? आणि माझे प्रतिसाद एवढे रोचक वाटतच आहेत तर हे ही आवडलं असेलच..
स्त्री -पुरुष ह्यांमध्ये निसर्गतः शाररिक आणि मानसिक पातळीवर भेद (असमानता) आहेच.
आणि ह्याच असामनते पोटी आम्हाला आमच्या "प्रायवेट" गफ्फा हाणायला जागा पायजेलच...!! स्वगत :- ह्या बाप्यांना हवय तरी काय? आम्ही गप्पा मारुच नयेत की मारल्या तर ह्यांना ऐकायला मिळाव्यात!!

In reply to by पिलीयन रायडर

आणि ह्याच असामनते पोटी आम्हाला आमच्या "प्रायवेट" गफ्फा हाणायला जागा पायजेलच...!!
कीती कीती इणोदी म्हनायचं ह्ये वाक्य वो?

In reply to by पिलीयन रायडर

मोदका.. धन्यवाद.. माझ्या प्रतिसादा ट्यार्पी वाढवल्या बद्दल!!! हम्म.. असामनते पोटी आम्हाला आमच्या "प्रायवेट" गफ्फा हाणायला जागा पायजेलच...!! जागा घ्या.. अगदी नवीन संस्थळ काढा. मी कोण आक्षेप घेणारा..? (आणि घेतलाच तर तुम्ही तो आक्षेप आसुरी आनंदाने फाट्यावर माराल याची खात्री आहे. ;-)) (मिपावरच्या महिला विभागाबद्दल माझे मत विचारत असशील तर, ज्या प्रभृती त्यामध्ये पुढाकार घेत आहेत त्यांच्या क्षमतेविषयी आजिबात शंका नसल्याने हा विभाग अस्तित्वात आला असेल याची खात्री आहे.) हा धागा वर काढला कारण.. "समाजाच्या एका घटकाच्या संवेदनां बद्दल जेव्हा समाजाचा इतर घटक इतका बेदखल असतो" तेव्हा पुन्हा स्त्री पुरूष समानतेच्या कढीला ऊत येणे अपरिहार्य होते.. मग कशाला कुणाचा वेळ घालवा? या आधी काय काय घडले आहे ते फक्त वर आणले. बाकी काहीही उद्देश नाही.