Skip to main content

स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय?

लेखक सोत्रि यांनी मंगळवार, 13/03/2012 04:00 या दिवशी प्रकाशित केले.
स्त्री पुरुष समानता म्हणजे नेमके काय? हा प्रश्न फार दिवसा झाले पडला आहे. अदितीच्या ह्या लेखामुळे त्यावर जरा विचार करून उत्तर शोधून काढावेच असे वाटते. ह्या बाबतीत मला असे वाटते किंबहूना आजवरचे माझे मत असे की पुरुषप्रधान संस्कृतीमध्ये स्त्री
  • आर्थिकदृष्ट्या परावलंबी असते
  • शिक्षणापासून वंचित राहते
  • सत्तेत किंवा अधिकारामध्ये तिला वाटा नसतो
  • चूल आणि मूल ह्या संकल्पनेत तिला जखडून टाकले गेले असते (हे समाजातील तळागाळापासून एलिट असे सर्व थर गृहीत धरून व्यक्त केलेले मत आहे)
तर, तिला शिक्षण मिळून ती आर्थिकदृष्ट्या स्वाबलंबी होऊन तिला सत्तेत किंवा अधिकारामध्ये वाव मिळायला हवा ही झाली स्त्री मुक्ती आणि त्यासाठी ‘सर्व पातळीवर समान संधी’ मिळणे म्हणजेच शिक्षण, करियर, सत्तेत (अधिकारात) वाटा ह्यामध्ये स्त्री पुरूष असा लिंगभेद न होता समान संधी मिळणे म्हणजे स्त्री पुरुष समानता. त्या अनुषंगाने आंतरजालावर जरा शोध घेतला तर फार काही हाती लागले नाही. खरंच हे जरा विस्मयकारकच होते. पण जे काही थोडे बहुत वाचायला मिळाले, काही चर्चा वाचायला मिळाल्या तेथेही मुळात स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय हेच स्पष्ट नाही. एके ठिकाणी स्त्रिया कुंकू लावतात पुरूष नाही, पुरुषाला फक्त मिस्टर असे संबोधन तर स्त्रियांना मिस आणि मिसेस असे वैवाहिक स्टेटस असलेले संबोधन असे काहीसे मत मांडून समानता आणि (अ)समानता असा उहापोह केला होता. हे वाचून हसू तर आलेच पण कीवही आली. सांख्यिकीच्या आधारे ही समानता मोजण्याचा प्रयत्न वर उल्लेखलेल्या अदिती ह्यांच्या लेखात झाला आहे. ज्या ज्या गोष्टी पुरूष करू शकतात त्या त्या स्त्रियांनी करणे म्हणजे समानता का? किंवा मग तसे नसेल तर निदान ज्या गोष्टी स्त्रिया करू शकतात त्यात त्यांची संख्या पुरुषांएवढी(च) हवी का? म्हणजे कुठल्याश्या सर्वे नुसार जर १०० पुरूष एखादी गोष्ट करतात तर तेथे स्त्रियांची संख्या पण १०० च असायला हवी का आणि तशी असली तर समानता आली का? ही स्त्री पुरुष समानता नेमकी काय हा विचार करता करता ‘दिमाग का दही’ का काय म्हणतात तसे झाले आणि अचानक एक छान लेख वाचायला मिळाला (हिंदीत आहे). ह्यात म्हटले आहे की स्त्री पुरूष हे अर्धनारीश्वर (शीव-पार्वती) असून ते एकमेकांना पूरक आहेत आणि समानता म्हणजे एकमेकांना Complement करणं आणि निर्भेळ सहजीवन अनुभवणं. मला हे एकदम भावले आणि पटले. साधक-बाधक चर्चा होऊन ह्याचे उत्तर इथे मिळेल असे वाटते ब्वॉ.
वाचने 128379
प्रतिक्रिया 247

प्रतिक्रिया

पिवळा डांबिस मंगळवार, 13/03/2012 04:13
स्त्री पुरूष हे अर्धनारीश्वर (शीव-पार्वती) असून ते एकमेकांना पूरक आहेत आणि समानता म्हणजे एकमेकांना Complement करणं आणि निर्भेळ सहजीवन अनुभवणं. असं समजलं तर मग वाद कसे निर्माण करता येतील? 'अर्धनारीश्वर' मध्येदेखील उजव्या बाजूला पुरूष असावा की स्त्री असावी यावर वाद सुरू करतील लोक! कुठूनही वितंडायला निमित्त हवं ना!! :)

असुर मंगळवार, 13/03/2012 06:28
कुठूनही वितंडायला निमित्त हवं ना!!
ठ्ठो!!! याग्गाग्गो पिडांकाका, पाशवी धाग्यावर, मग भले तो सोत्रिचा का असेना, असला प्रतिसाद म्हणजे धाडसच की. :-) सगळ्याच्या सगळ्या प्रतिसादाशी सहमत!!! आणि समानता म्हणजे नक्की काय अपेक्षित आहे समानतावादी लोकांना? इथे दोन पुरुष नसतात एकसारखे (जुळे लोक्स दिसायला सारखे असू शकतात), तर स्त्री आणि पुरुष समान असलेलं दाखवणं म्हणजे गायीची शेपटी रेड्याला जोडायचं काम है! 'एकमेकांना पूरक असणं', हा सोत्रिचा मुद्दा एकदम पटला. समानता आणून काय जगण्यातली मजा घालवायची आहे का? त्यापेक्षा डिफरंट असूनही एकमेकांना साथीला असणं जास्त भारी! सर्व पाशवी शक्तींना आज-आत्ता-ताबडतोब विनम्र अभिवादन! :-) --असुर

यकु मंगळवार, 13/03/2012 06:20
अरे वा! स्त्री मुक्त झाली काय. च्यायला, आमच्या आईला कितींदा सांगतोय मुक्त हो, मुक्त हो - अशी रांधा, वाढा, उष्टी काढा कधीपर्यंत करीत रहाणार. पण तिचं आपलं तेच, हे अजून आले नाहीत.. कोणती भाजी करायचीय ते विचारलं असतं वगैरे.. असो. शुभेच्छा मुक्त स्त्रीयांना. बहुतेक मुक्त झाल्यानंतर आता समान होत असावी. स्त्रीमुक्तीबद्दल मागे हे वाचलं होतं ब्वॉ:
स्त्रीमुक्ती चळवळीची एक विदुषी मला भेटायला आली (मी अत्यंत उद्धट, निर्दयी माणूस आहे हे आधीच सांगतो). स्त्रीमुक्ती चळवळीबद्दल तुमचं काय मत आहे? तिने मला विचारले. मी म्हणालो मी पूर्णत: स्त्रीयांच्या बाजूने आहे - लढा तुमच्या हक्कासाठी. पण हेही लक्षात ठेवा की जोपर्यंत तुम्ही तुमच्या लैंगिक गरजांसाठी पुरूषांवर अवलंबून आहात, तोपर्यंत तुम्ही मुक्त होणार नाही. दुसर्‍या बाजूनेही हे असंच आहे. व्हायब्रेटर वापरून तुम्ही तुमच्या लैंगिक गरजा पूर्ण करू शकता, ती गोष्ट वेगळी. पण तुम्हाला पुरूष हवा असेल तर तुम्ही, मुक्त नसाल. पुरूषही मुक्त नसेल. - उप्पलुरी गोपाला कृष्णमूर्ती
आभार (अर्थात आमचेच)

सन्जोप राव मंगळवार, 13/03/2012 06:51
स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय? असा प्रश्न न पडणे म्हणजेच स्त्री पुरुष समानता.

धन्या मंगळवार, 13/03/2012 07:32
मराठी इंटरनेट साइट्सवर स्त्रियांचे प्रमाण पुरुषांच्या प्रमाणाइतकेच होणे म्हणजे स्त्री पुरुष समानता होय असे आमचे ठाम मत आहे.

५० फक्त मंगळवार, 13/03/2012 08:10
+१००० टु असुर, 'तर स्त्री आणि पुरुष समान असलेलं दाखवणं म्हणजे गायीची शेपटी रेड्याला जोडायचं काम है!' - एकदम पटेश स्टेटमेंट, खुळं आहेत नुसती बाकी काही नाय, जसं शिंपी आपल्या चुका फॅशन म्हणुन खपवतो तशातला प्रकार आहे हा, वर यशवंतानं लिहिलेलं त्रिवार सत्य आहे, पण हे सत्य नाकारणं यातच या प्रश्नाचं मुळ आहे. स्त्री -पुरुष समानता याची व्याख्या करणं आधी जमतंय का ते पाहु मग नंतर ती आहे का नाही, होईल का नाही याचा विचार करु. पण त्यापेक्षाही मोठा आणि महत्वाचा विचार हा आहे की हे असं होण्याची गरज आहे का ?१ लिटर पाणि आणि १ किलो वाळु यांच्यात समानता काय अन फरक काय हे सांगणं समजणं शक्य आहे, पण ते दोन्हि समान करुन दाखवा म्हणलं तर कसं होईल.

Nile मंगळवार, 13/03/2012 08:26
१ लिटर पाणि आणि १ किलो वाळु यांच्यात समानता काय अन फरक काय हे सांगणं समजणं शक्य आहे, पण ते दोन्हि समान करुन दाखवा म्हणलं तर कसं होईल.
इथं जरा गोंधळलोय मी!! तुम्ही पाणी का वाळू? किती लिटर आणि किती किलो तो वेगळा प्रश्न! ;-)

३_१४ विक्षिप्त अदिती मंगळवार, 13/03/2012 08:42
ऐतिहासिक व्याख्येला आजची व्याख्या समजून मग हसू येणं, कीव करणं .... आणि मग अमक्याची शेपटी तमक्याला ... वैतागून असं म्हणावंसं वाटतं, तुम्हाला मुलगी असती आणि तिने कळवळून तक्रारी केल्या असत्या तरी तुम्हाला समजलं असतं का स्त्रियांचं दु:ख? स्वतंत्र अस्तित्त्व असणार्‍या व्यक्तीला सतत ती लग्न झालेली आहे का नाही याची ओळख विचारणं, नाव ही मनुष्याची मूळ ओळख पण तीच बदलणं, यांतही किती क्रौर्य आहे हे जातायेता हिंसा करणार्‍यांना काय समजणार? स्त्री समानतेच्या बाबतीत कोण किती पाण्यात आहे आणि कोण अजून इ.स. १७६० मधे आहे हे दिसतं आहेच. संपादित.

असुर मंगळवार, 13/03/2012 13:53
अदिती, तुझा कळवळा समजू शकतो. नक्कीच. पण मी स्वत: माझ्यापासून सुरुवात करत नाही, तोपर्यंत ती समानता माझ्या कुटुंबात, आई/बहीण/बायको यांच्यापर्यंत पोहोचणार कशी? हाच विचार जसा घरी, तसाच हापिसातदेखील व्हायला हवा. मुळात हे प्रत्येकालाच, म्हणजे प्रत्येक स्त्री-पुरुषाला स्वत:हून वाटायला हवं. माझ्या परीने मी माझ्या आई/बहीण/बायकोला समान वागणूक देतो का हे महत्वाचं. बाकी तिकडे जगाचे रुल्स काही का असेना. आणि एकमेकांना पूरक असणं हे कुठेही वाईट नाही. कुणा एकाला सतत पडती बाजू घ्यावी लागत असेल तरच, नाहीतर यासारखी मजा नाही. आणि ज्या माणसाला धाकटी बहीण असेल तो तर समानतेच्या लाटेत आपोआपच सामील होऊन जातो. पर्यायच नाही. अनुभवावरुन सांगतोय. समानता येणार असेल तर बरंच आहे एका अर्थी. घरात आमच्या मताला एखादा टक्का तरी किंमत येईल. :-) --असुर

Nile मंगळवार, 13/03/2012 08:35
वरचे काही प्रतिसाद वाचून या पुरुषांनाच आधे मुक्ती मिळू दे अशी सैतानाकडे प्रार्थना केली! म्हणा रे.. राम नाम... !!

प्रभाकर पेठकर शनिवार, 17/03/2012 14:18
सैतानाकडे प्रार्थना केली! म्हणा रे.. राम नाम 'हडळी'कडे का नाही प्रार्थना करीत? 'पंचकन्या' स्मरे नित्यं... असे सांगितलेले असूनही रामाचेच नांव घ्यायचे का? किती ही असमानता???

Nile रविवार, 18/03/2012 06:35
तुमच्या सारख्यांनी निर्माण केलेल्या पुरुषप्रधान संस्कृतीमुळेच हो! सैतान आमच्यावर प्रसन्न आहे, पण या संस्कृतीमुळे हडळींना प्रसन्न करायचं कसब काही आम्हाला आत्मसात करता आलं नाही हो. नाहीतर हडळींवर प्रेम करायला आमची काही ना नाही! आहेत का काही क्लृप्त्या तुमच्याकडं? ;-)

प्रभाकर पेठकर रविवार, 18/03/2012 10:00
तुमच्या सारख्यांनी निर्माण केलेल्या पुरुषप्रधान संस्कृतीमुळेच हो! तथाकथित पुरुषप्रधान संस्कृतीच्या निर्माणात व्यक्तिशः माझा सहभाग आहे हा माझ्यासाठीही नवा शोध आहे. सैतान आमच्यावर प्रसन्न आहे, पण या संस्कृतीमुळे हडळींना प्रसन्न करायचं कसब काही आम्हाला आत्मसात करता आलं नाही हो. नाहीतर हडळींवर प्रेम करायला आमची काही ना नाही! आहेत का काही क्लृप्त्या तुमच्याकडं? सैतान आणि हडळ दोन्ही वृत्ती नकारात्मक आणि विघातक आहेत असे माझे मत असल्याकारणाने चांगल्या, सकारात्मक आणि विधायक वृत्तींना वश करण्याकडे माझा ओढा आहे. मग तो देव असो अथवा देवी. मी लिंगभेद करीत नाही.

Nile सोमवार, 19/03/2012 07:25
तथाकथित पुरुषप्रधान संस्कृतीच्या निर्माणात व्यक्तिशः माझा सहभाग आहे हा माझ्यासाठीही नवा शोध आहे.
सहभाग असेलही. पण मी फक्त तुमच्या सारख्यांबद्दल बोलत होतो. ;-)
मग तो देव असो अथवा देवी. मी लिंगभेद करीत नाही.
चांगलं आहे. देव्या प्रसन्न करायला माझी काहीच हरकत नाहीए, पण बहुतेक सगळ्या "टेकन" आहेत असे दिसते. (देव आणि देवता यांचा सुद्धा सेक्स रेशो भलता "स्क्यूड" आहे राव!!) असो.

प्रभाकर पेठकर सोमवार, 19/03/2012 09:32
सहभाग असेलही. पण मी फक्त तुमच्या सारख्यांबद्दल बोलत होतो. हा फार व्यक्तिगत आरोप होतो आहे. माझ्या सारख्यांबद्दल म्हणण्यासाठी काय जाणता आपण माझ्या बद्दल? ज्या प्रतिसादावरून आपण हा व्यक्तिगत हल्ला सुरू केला आहे तो मुळात विनोद निर्मिती करणारा प्रतिसाद आहे. हे कृपया ध्यानात घ्यावे.

Nile सोमवार, 19/03/2012 12:23
आम्ही पण विनोदच करत होतो की हो! तुमच्याबद्दल काडीचीही माहिती नसताना तुमच्यावर आरोप करायला तुम्हाला मी काय मराठी संस्थळांवरचा कोणी मुर्ख सदस्य वाटलो की काय? ;-)

परिकथेतील राजकुमार मंगळवार, 13/03/2012 11:28
म्हणा रे.. राम नाम... !!
ह्या परमेश्वरद्वेष्ट्या निळ्याच्या कळफलकातून रामनाम टाईपले गेलेले बघून आज एक वाचक म्हणून शरम वाटली. निळ्याच्या स्वप्नात जांबुवंत येवो. बाकी विहिर, समुद्र, तळे, डबके, नाला, धरण ह्यांच्या व्याख्या नक्की झाल्या की संबंधितांनी कळवण्याचे करावे. त्या आधारे आम्ही सर्व ठिकाणी कधी बेडूक, कधी देवमासा, कधी बोंबील, कधी अ‍ॅनाकोंडा वैग्रे बनून डूंबून यावे म्हणतो.

Nile मंगळवार, 13/03/2012 12:05
ह्या परमेश्वरद्वेष्ट्या निळ्याच्या कळफलकातून रामनाम टाईपले गेलेले बघून आज एक वाचक म्हणून शरम वाटली.
वाक्य पुर्ण केलेलं नाही हे लक्षात असुद्या!
निळ्याच्या स्वप्नात जांबुवंत येवो.
मेल्या!! जाबुंवती तरी म्हणायचस!! एक वेलांटी द्यायला तुला काय पैसे पडतात का रे?

श्रावण मोडक मंगळवार, 13/03/2012 11:52
स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय? साधक-बाधक चर्चा होऊन ह्याचे उत्तर इथे मिळेल असे वाटते ब्वॉ.
मिळालं तर, किंवा मिळालं की, मला कळव ही नम्र विनंती. इथं नाही मिळालं तर एक काम कर. वहिनींना, आईला, सासुबाईंना, भावजयीला, पोरींना (एकूण स्त्री नातलग, सुहृदांना) विचार. त्या देतील ते उत्तर त्या-त्या संदर्भात तुझ्यापुरतं खरं. तीच समता. त्या उत्तराचं विज्ञान करायला जाऊ नकोस, शास्त्रही करू नकोस, किंवा सिद्धांतही करू नकोस. म्हणजे असले प्रश्न पडणार नाहीत. सुखी राहशील. ;)

धन्या मंगळवार, 13/03/2012 15:03
वहिनींना, आईला, सासुबाईंना, भावजयीला, पोरींना (एकूण स्त्री नातलग, सुहृदांना) विचार. त्या देतील ते उत्तर त्या-त्या संदर्भात तुझ्यापुरतं खरं. तीच समता.
वरचा संजोपरावांचा प्रतिसाद आणि हे वाक्य अक्षरशः पटलं :)

मस्त कलंदर मंगळवार, 13/03/2012 12:18
संजोपराव म्हणतात,
स्त्री पुरुष समानता म्हणजे काय? असा प्रश्न न पडणे म्हणजेच स्त्री पुरुष समानता.
हेच खरं. बाकी, ओढून ताणून प्रत्येक मुद्दा स्त्री-पुरूषाच्या लैंगिकतेशी आणणं, आणि आमच्या घरची बाई कशी घरच्यासांठी झिजण्यात सुख मानते आणि काय या आजकालच्या मुली आणि त्यांचं स्त्रीमुक्तीचं फॅड म्हणणं हे नेहमीप्रमाणेच पटत नाही. सगळेच स्त्रीपुरूष जगभर ताकाचं भाडं घेऊन फिरताहेत असं जरी मान्य केलं, तरी ती भूक भागल्यानंतर बुद्धीची, पोटाची अशा इतरही गरजा असतात हे यांच्या ध्यानी कधीतरी यावं अशी भाबडी अपेक्षा आहे. घरची स्त्री, मग ती नोकरी करत असू दे अथवा नाही, पण त्यांच्या माथी नुसती रांधा, वाढा, उष्टी काढा का मारावं? पुरूष करतात ती नोकरी, आणि बायका हापिसात चकाट्या पिटतात का? घरच्या बाईला विरंगुळा हवा असेल, एखादा छंदा जोपासायचा असेल, तर "तिचं काम आम्ही करतो" असं न म्हणता, "हे आमचं घर आहे, आणि तिथे मनापासून आम्ही सगळेच दिसेल ते काम करतो" असं आलं तर बिघडलं कुठे? बरं, कामवाली बाई करो वा घरातली बाई पण स्वयंपाक-धुणी-भांडी हे एवढंच काम नसतं. घरभर पसरलेल्या पेपरांपासून आल्या गेल्याची उसाभर हे सगळं तीच पाहात असते. घरच्या संस्कृती-परंपरांची पताकापण तिच्याच खांद्यावर असते. कामवाल्यांकडूनही कामं तिनंच करोन घ्यायची असतात, ती नीट नाही झाली तर, "उद्यापासून तूच करत जा गं, ती बाई चांगलं काम नाही करत" हे वाक्य येतं की "आपण मिळून करत जाऊ" असं म्हटलं जातं? एकेकाळी घरातली कामं स्त्रियांची अशी त्या काळाप्रमाणे विभागणी झाली असेल, तर बदलत्या काळानुसार प्रत्येकानं किमान आपलं काम तरी का करू नये? काम असेल तर घर काय तिचं एकटीचं आणि इतर वेळेस सगळ्यांचं असं म्हणणं म्हणजे शुद्ध दांभिकपणा आहे. स्त्री मुक्तीचा अर्थ फक्त आर्थिक स्वातंत्र्य, घरकामातून सुटी किंवा काही अंतर्वस्त्र न घालणं नव्हे. तिला मन आहे, तिचे काही विचार असू शकतात, स्वतःच्या गरजा असू शकतात या सगळ्यांची दखल घेणं आणि त्याप्रमाणे जसा आपण काही कामांपासून्/गोष्टींपासून पळ काढून आपल्याला हवं ते करतो, तसं न करता तिला MOM- Motive, Opportunity, Method उपलब्ध करून देणं होय. यातला पहिला 'M' बहुतेक जणींकडे असतोही. हे असं झालं तर "करावं पुष्कळ वाटतं पण कामांमुळे वेळ मिळत नाही" ही सबब कुणी देणार नाही.

श्रावण मोडक मंगळवार, 13/03/2012 12:46
प्रतिसादाशी सहमत. म्हणूनच सन्जोप रावांशीही सहमतच.
स्त्री मुक्तीचा अर्थ फक्त आर्थिक स्वातंत्र्य, घरकामातून सुटी किंवा काही अंतर्वस्त्र न घालणं नव्हे. तिला मन आहे, तिचे काही विचार असू शकतात, स्वतःच्या गरजा असू शकतात या सगळ्यांची दखल घेणं आणि त्याप्रमाणे जसा आपण काही कामांपासून्/गोष्टींपासून पळ काढून आपल्याला हवं ते करतो, तसं न करता तिला MOM- Motive, Opportunity, Method उपलब्ध करून देणं होय.
यातील तो मॉमचा घिसापिटा प्रकार सोडला तर उत्तम लिहिलं आहेस. त्यात धागाकर्त्याच्या प्रश्नाचं उत्तर सामावून जातं. ती सही तेवढी या प्रतिसादाखाली नको होती. ;)

मस्त कलंदर मंगळवार, 13/03/2012 13:45
ती सही तेवढी या प्रतिसादाखाली नको होती.
हाहा.. उलट ती सही आयटीवाल्यांच्या घरात तर हवीच हवी. ;-) कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईटच नाही का? घर कितपत आणि कसं नीट आवरलंय यावरून तुम्हाला आता नक्की कुणाचा संगणक बंद पडला असू शकेल हे सांगता येईल ना आता?

बिपिन कार्यकर्ते मंगळवार, 13/03/2012 12:20
स्त्री पुरूषात काही नैसर्गिक भेद आहेत. शारिरीक आणि भावनिक, दोन्ही प्रकारचे. ते राहणारच. पण एका माणूसपणाच्या पातळीवर मात्र दोघे समान आहेत. सभोवतालावर समान हक्क असणे, एकमेकांबद्दल माणूस म्हणून पूर्ण आदर असणे, साधक बाधक विचार करून आणि आपापल्या परिसंस्थेतल्या प्रत्येक घटकाचा नीट विचार करून मग आपापले निर्णय घेण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य दोघांनाही असणे, अनिर्बंध स्वातंत्र्य स्त्री अथवा पुरूष अशा कोणालाच नसणे इत्यादी गोष्टी म्हणजे समानता असे ढोबळमानाने म्हणता येईल. स्त्री केवळ स्त्री आहे म्हणून आणि पुरूष केवळ पुरूष आहे म्हणून एकमेकांपुढे लहान मोठे न ठरणे म्हणजे समानता.

नितिन थत्ते मंगळवार, 13/03/2012 12:36
अगदी अचूक विवेचन. अवांतर : मुंबईत एक पुरुषमुक्ती संघटना आहे. (बहुधा हरीश सदानी इत्यादि लोक चालवतात). त्यांचे ध्येय पुरुषप्रधान समाजाच्या पारंपरिक कल्पनांतून पुरुषांची मुक्ती करणे हे आहे.

बॅटमॅन मंगळवार, 13/03/2012 12:49
अवान्तर: सांगलीत एक पुरुष हक्क संरक्षण समिती देखील आहे. कधी गेलो नाही, बोर्ड मात्र लई वेळेस पाहिलाय.

सोत्रि मंगळवार, 13/03/2012 14:10
स्त्री केवळ स्त्री आहे म्हणून आणि पुरूष केवळ पुरूष आहे म्हणून एकमेकांपुढे लहान मोठे न ठरणे म्हणजे समानता.
परफेक्ट! आवडले!! - (नैसर्गिक भेद मान्य असलेला) सोकाजी

३_१४ विक्षिप्त अदिती मंगळवार, 13/03/2012 21:47
शारिरीक आणि भावनिक, दोन्ही प्रकारचे. ते राहणारच.
शारीरिक भेद हे नेचरमधून आलेले आहेत. भावनिक फरक दिसतात ते नेचरमधून आलेले आहेत का नर्चरमधून? या विषयांत अभ्यास करणार्‍या शास्त्रज्ञांनाही याची उत्तरं ठामपणे देता येत नाहीत आणि इथे आंजावर लोकं अशी विधानं करतात आणि त्याला +१ करतात याचं आश्चर्य वाटत नाही. फक्त असे प्रतिसाद देणार्‍या लोकांची नावं वाचून थोडं आश्चर्य वाटतं एवढंच. असुर, जाहीरपणे शॉव्हनिस्टच दिसणार्‍या लोकांच्या प्रतिसादांचं आश्चर्य वाटलं नाही. पण समानता म्हणजे गायीची शेपटी रेड्याला वगैरे वाचून मीच लोकांना ओळखण्यात कमी पडते हे निश्चित लक्षात आलं. बाकी चालू द्या.

सेरेपी मंगळवार, 13/03/2012 22:27
अदिती - काहीतरीच बरंका तुझं! अगं मानसशास्त्र, उतक्रांतीशास्त्र वाचायची काय गरज आहे? मला तर कीचेनचा प्रतिसाद १००% पटलेला आहे. स्टुप्पिड काहीतरी आर्ग्युमेंटस तुम्हा स्त्रीमुक्तीवाल्यांची...म्हणे नेचर आणि नर्चर. मला एवढंच कळतं की शेवटी नर्चरींग हे स्त्रीचंच काम आणि तेव्हढं जरी तिने धडपणे केलं तरी पुष्कळ झालं. नस्त्या भानगडीत बाईमाणसानं पडावंच कशासाठी?

प्रभाकर पेठकर मंगळवार, 13/03/2012 22:39
भावनिक फरक दिसतात ते नेचरमधून आलेले आहेत का नर्चरमधून? मला वाटतं तेही नेचरकडूनच आलेले आहेत. नर्चर च्या माध्यमातून ते बदलता मात्र येतील. आत्ता बहिणीच्या नातीला (वयवर्षे २) भातुकलीशी खेळताना बघितले आणि मिपावरील ह्याच चर्चेची आठवण झाली. मुली आईला स्वयंपाकघरात काम करताना पाहतात, वडिलांना सायकल, बाईक दुरुस्ती करताना पाहतात पण त्या आईच्या कार्याने जास्त प्रभावित होतात आणि भातुकलीची खेळणी पसरुन बसतात, बाहुलीची वेणीफणी करतात. पण मुले, ही खेळणी घरात असूनही, त्याकडे आकर्षित होत नाहीत. त्यांना बॅट-बॉल, बंदुक आणि इतर मैदानी खेळांचे आकर्षण वाटते. हा नैसर्गिक ओढाच म्हणावा लागेल. जे हार्मोन्स तुमच्या शरीरात असतात ते तुम्हाला तसे घडवितात आणि आजू बाजूची माणसे त्यालाच खतपाणी घालून वाढवतात. तुमची भावनिक वाढही त्या त्या साच्यातच होत जाते. ह्याहुन वेगळ्या साच्यात मुलांना वाढवायचे असेल तर प्रयत्नपुर्वक वेगळे नर्चरिंग करावे लागेल.

३_१४ विक्षिप्त अदिती मंगळवार, 13/03/2012 23:46
मुली आईकडे बघून प्रभावित होतात यात हॉर्मोन्स का महत्त्वाचे? शरीररचनाशास्त्राचा माझा फारसा अभ्यास नाही, पण माझ्या माहितीप्रमाणे मुली आणि मुलांचे लैंगिक गुणविशेष दाखवणारे हॉर्मोन्स ८-१० वर्षांच्या आधी शक्यतोवर स्त्रवत नाहीत. मुलगा आणि मुलगी यांना एकमेकांमधे फरक आहे हे साधारण काय वयामधे समजतं? दोन वर्षांच्या नातीला भातुकलीही द्या आणि खेळण्यातल्या गाड्या, स्क्रूड्रायव्हरही द्या. तिच्यासमोर आई रोजच्यारोज पोळ्या लाटते तसेच वडील, आजोबा, काका, मामा (स्त्री नातेवाईकांनी केल्यास अधिकच उत्तम) कोणीतरी घरातली बिघडलेली उपकरणं दुरूस्त करू देत. तिला भातुकलीच दिली तर ती गाड्या आणि स्क्रूड्रायव्हरने खेळणार कशी? त्यातून एका मुलीवरून समस्त किंवा बहुतांश स्त्रियांबद्दल निष्कर्ष काढल्यास ते चुकीचे ठरण्याचीच शक्यता अधिक. मोठा भाऊ असेल तर बहिणींनी त्याचं अनुकरण करणं आणि बहिण असेल तर भावाने तिचं हे अगदी सर्रास दिसतं. मोठ्या भावांच्या बहिणींनी (घरचे काच करणारे नसतील तर) मुलग्यांचे कपडे घालणे, "मी आलो, गेलो" असं म्हणणे आणि बहिणींच्या भावांना फ्रॉकची आवड, "मी आले, गेले" असं म्हणणं कित्येक घरांमधे पाहिलेलं आहे. मोठं भावंडं सख्खंच पाहिजे असंही नाही, शेजारच्या मुलांशी घनदाट मैत्री असेल तर पिअर फॉलोइंग अगदी लहानपणापासूनच होतं. माझ्या ओळखीत दोन-तीन लहान मुलगे आहेत, ते रोज आई-आजी पोळ्या लाटताना, भांडी घासताना शेजारी उभे रहातात. असं करता आलं नाही तर रडून घर डोक्यावर घेतात. माझ्या ठाण्यातल्या शेजारच्यांच्या नातवाला, वय वर्ष चार-साडेचार असल्यापासून रोज घरी एकतरी पोळी लाटायची असते. अशा सवयी नसलेल्या मुलग्यांना वाढवण्यात त्यांचे आई-वडील, आजी-आजोबा चुकले म्हणायचं का? नाही. हा मुलगा आजीजवळ बराच काळ असतो, आजीबद्दल त्याला अधिकच प्रेम आहे आणि म्हणून आजीची नक्कल करायला त्याला फार आवडते. आजूबाजूला लोक काय म्हणतात हे लहान मुलांना चांगलंच समजतं. सुदैवाने किंवा दुर्दैवाने ही लहान मुलं आपल्या घरातले मोठे, विशेषतः जे त्यांची अधिक काळजी घेतात त्यांना, ऑलमोस्ट देवच समजतात. मोठे लोक काय बोलतात तेच्च प्रमाण मानतात. आणि मग मोठ्यांच्या स्त्रियांचं काम, पुरूषांचं काम अशा समजूती असल्या की मुलांना तेच खरं वाटत रहातं. दोन वर्ष हे असं काही समजण्यासाठी खूप मोठं वय झालं. दहा-बाराव्या महिन्याचे असताना मुलांना इगोही असतो.

रेवती बुधवार, 14/03/2012 03:10
पेठकरकाका, मुले, ही खेळणी घरात असूनही, त्याकडे आकर्षित होत नाहीत. त्यांना बॅट-बॉल, बंदुक आणि इतर मैदानी खेळांचे आकर्षण वाटते. माझा मुलगा अगदी चार वर्षाचा होईपर्यंत स्वयंपाकघरातील भांडी, कांदे, बटाटे (सुरी, कात्री, किसणी सोडून बाकी सगळ्या वस्तू) यांच्याबरोबर मनसोक्त खेळायचा. नजर चुकवून धान्य डब्यातून काढणे, भिरकावणे, डिशवॉशरमध्ये भांडी जमतील तशी टाकणे असे करायचा. आई करतिये ते सगळं करून बघायचं. इतकच काय दोन वर्षाचा असताना शेजारणीकडे जाऊन तिच्या मुलीचे कपडे घालायला हवेत म्हणत होता. नंतर बांगड्याही मागितल्यावर विचित्र वाटले. बघू तरी काय करतोय म्हणून पुढे ठेवल्यावर निघून गेला. बाबा जे काही करतात तेही सगळे करून पाहिले. मुख्य म्हणजे ही दोन मोठी माणसे करतायत ते सगळं मलाही मिळालं पाहिजे ही भावना. नंतर मात्र कांद्याचा बॉल झाला आणि चार गोष्टी फुटल्यावर सगळं हळूहळू बंद झालं. आता फक्त आणि फक्त मैदानी खेळ. पण एका घरात फक्त मुले असतानाही डॉल्स हाऊस आणि किचन सेटस असे प्रकार होते. ती मुले भरपूर खेळायचीही. माझ्या भावाची मुलगी चार वर्षाची आहे पण भातुकली वगैरे फारच कमी खेळते. दंगा मात्र भरपूर. आम्ही मारे बाजारातून 'मुलींना (जास्त करून आम्हाला) आवडणार्‍या' गोष्टी (बांगड्या, पिना इ.) घेऊन आलो तर फारसा उत्साह दाखवला नाही. अजून काही वर्षांनी ती हे सगळं करेलही पण सगळेचजण मुलगा किंवा मुलगी असल्यामुळे मुलाचे अथवा मुलीचे खेळच खेळतील असे सांगता येत नाही असे म्हणण्यास वाव आहे. मी कॉलेजला जायच्या दिवसांमध्ये नवरा स्वयंपाक करीत असे त्यावेळी माझ्याच मुलाला नव्हे तर मुलाच्या मित्रांनाही वावगे वाटत नसे. उलट आज मुगाची खिचडी करा ना म्हणायची त्याची आठवण झाली. ज्या मुलांच्या घरी वडील 'बायकी' समजल्या जाणार्‍या कामाला हात लावत नसत ती मुले अचंबित होत व आपापल्या घरी सांगत व ज्यांच्या घरी वडील नेमानं स्वयंपाक करतात ती मुले जणू हे नेहमिचेच ;) अशी वागत असत. मोठ्यांचे वागणे एकवेळ नाटकी म्हणता येईल पण मुलांना काय म्हणणार? ती खर्‍या भावनाच दर्शवतात.

प्रभाकर पेठकर बुधवार, 14/03/2012 07:48
मी सर्वसाधारण निरिक्षण नोंदविले आहे. प्रत्येक स्त्री मध्ये पुरुषाचे अंश आणि प्रत्येक पुरुषामध्ये स्त्रिचे अंश असतातच. जेंव्हा एखाद्या पुरुषांत स्त्रिचे अंश जास्त असतात तेंव्हा तो पुरुष स्त्रियांची पारंपारीक कामे जास्त आवडीने आणि सहजपणे करतो. जसे स्वयंपाक. मला स्वतःला स्वयंपाक करणे, लहान मुलांना सांभाळणे, संगोपन करणे आवडते आणि जमतेही. माझ्या पत्नीला हे तेवढे जमत नाही. ती रोजचा स्वयंपाक करते पण आवड नाही. ती नोकरी नाही करीत गृहिणीच आहे तरीही तिला घरकामाची आवड नाही. लहान मुलांशी ती तितकी लगेच समरस होत नाही. ज्या स्त्रियांमध्ये पुरषी अंश जास्त असतो त्यांचा पुरुषांची पारंपारीक कामे करण्याकडे ओढा जास्त असतो. पुरशी कपडे वापरणे, तशी केशरचना करणे, मनची कणखरता दाखविणे, बेफिकिरी वृत्ती, टेक्निकल गोष्टींची आवड इ.इ.इ. नृत्यकला निसर्गतः स्त्रियांकडे जास्त असते पण पुरुषही नृत्यकलेत पुढे आहेत. कारण त्यांच्यातील स्त्रित्वाचा अंश. हा त्यांच्यातील स्त्रित्वाचा अंश कित्येकदा इतका जास्त असतो की तो सहज, त्यांच्या वागण्या बोलण्यातून, दृश्यमान होतो. नटण्या मुरडण्याची आवड आणि ज्ञानही स्त्रियांना जास्त असते पण त्या क्षेत्रातही आघाडी घेतलेले व्यावसायिक पुरुष आहेत. तात्पर्य, परस्परांमध्ये विरुद्ध लिंगी अंश कमी जास्त प्रमाणात असतात त्यानुसार त्यांच्या आवडी निवडी आणि कौशल्ये ठरत असतात. माझे निरिक्षण हे सर्वसाधारण परिस्थितीचे आहे. मुलींना मुलींचे खेळ आवडतात तर मुलांना मुलांचे.

३_१४ विक्षिप्त अदिती बुधवार, 14/03/2012 09:50
याचा सांख्यिकी विदा जमा केला तर थोडक्यात हेच दिसून येईल की स्वयंपाक, लहान मुले, सजावट, यंत्र, तर्क या गोष्टी व्यक्तीच्या स्त्री अथवा पुरूष असण्यावर अवलंबून नसून व्यक्तीच्या मूळ वृत्तीवर अवलंबून आहेत. लहानपणापासून बालकांवर अमकी वृत्ती स्त्रियांची आणि तमकी वृत्ती पुरूषांची असा भडीमार न झाल्यास स्त्री आणि पुरूष दोघेही या पुरूषप्रधान संस्कृतीचे बळी पडणार नाहीत. आणि आपापल्या आवडीची कामं निवडू शकतील. माझा वरच्या प्रतिसादांमधला प्रश्न नेचर का नर्चर हा याच अर्थाने होता. पारंपरिकदृष्ट्या पुरूषांची कामे करणार्‍या अनेक स्त्रिया पुरूषांपेक्षा लांब केस असणार्‍या, स्त्रियांसाठी बनवलेले कपडे वापरणार्‍याच बहुतांशाने दिसतात. मी स्वतः, पुरूषांची संख्या प्रचंड प्रमाणात अधिक आहे अशा क्षेत्रात काम केलं आहे. (विज्ञान, तर्क, भावनेला जागा नाही.) तिथेही स्त्रिया स्कर्ट, शॉर्ट्स, स्टॉकिंग्ज, साड्या, सलवार-कुडते असले स्त्रियांचेच कपडे घालून येताना दिसतात. (जीन्स-टीशर्ट्स ही तर वर्किंग क्लासमधून केव्हाच नर्ड, गीक वर्गाकडेही आलेली आहे. पण त्यातही स्त्रियांचे कपडे विशेषतः टीशर्ट्स इत्यादी वेगळ्या रंगाचे दिसतातच. आकारानेही कपडे वेगळे असतात.) आणि माझ्या या (एक्स)कलीग्ज, मैत्रिणी, ओळखीतल्या, संख्येने निदान ७०-७५ असतील, त्यांतल्या एक दोघींचेच केस थोडे लहान आहेत पण अगदी पेराएवढे केस ठेवणारी कोणीही नाही. अगदी खरोखरच लांबसडक म्हणता येतील असे केस असणारी एक ब्रिटीश मैत्रीण नेहेमी पुरूषांसारखे थोडे सैल कपडे घालते. पण लहान मुलांना उत्तमरित्या शिकवते.

प्रभाकर पेठकर बुधवार, 14/03/2012 16:39
लहानपणापासून बालकांवर अमकी वृत्ती स्त्रियांची आणि तमकी वृत्ती पुरूषांची असा भडीमार न झाल्यास स्त्री आणि पुरूष दोघेही या पुरूषप्रधान संस्कृतीचे बळी पडणार नाहीत. माझ्या इतक्या वर्षांच्या आयुष्यात मी तरी कुठे असा भडिमार वगैरे झालेला पाहिला/अनुभवला नाही. पारंपरिकदृष्ट्या पुरूषांची कामे करणार्‍या अनेक स्त्रिया पुरूषांपेक्षा लांब केस असणार्‍या, स्त्रियांसाठी बनवलेले कपडे वापरणार्‍याच बहुतांशाने दिसतात. माझ्या विधानांचा विपर्यास होतो आहे . मी कुठेही असे म्हंटलेले नाही की पुरुषांची पारंपारिक कामे करणार्‍या/करू इच्छिणार्‍या स्त्रिया पुरुषांसारखे बारीक केस राखतात किंवा त्यांनी राखावे. मीही माझे स्वतःचेच उदाहरण दिले आहे. मला स्वयंपाक करायला, लहान मुलांचे संगोपन करायला आवडते पण म्हणून मी काही केस स्त्रियांप्रमाणे वाढवलेले नाहीत. (असे उरलेच किती म्हणा). मी काही बायकी कपडे घालत नाही. असो. माझ्याकडून हा विषय संपला आहे.

३_१४ विक्षिप्त अदिती बुधवार, 14/03/2012 21:48
माझ्या इतक्या वर्षांच्या आयुष्यात मी तरी कुठे असा भडिमार वगैरे झालेला पाहिला/अनुभवला नाही.
१. घरी पाहुणे येतात, पुरूष बाहेरच्या खोलीत बसतात, बायका आतल्या खोलीत. २. घरचा रोजचा स्वयंपाक, साफसफाई, बालसंगोपन घरातली स्त्री करते. ३. बॅंकेतली कामं, प्लंबर, इलेक्ट्रीशियन, अशा 'पुरूष' माणसांशी बोलून कामं करवून घेणं, यंत्रदुरूस्ती आदी कामं घरातली पुरूषमंडळी करतात. ४. माळ्यावरचं सामान काढायला, प्रवासाला निघताना बॅगा उचलायला, इतर हमाली कामं करायला पुरूषमंडळीच असतात. ५. मोलकरीण, स्वयंपाकाच्या बाई यांच्याशी घरातली स्त्री बोलते. भंगारवाला, रद्दीवाला, धारवाला या पुरूष लोकांशी, नाही म्हणायला स्त्रियाही बोलताना दिसतात. अशा अनेक छोट्यामोठ्या गोष्टींमधून बालकांवरही स्टीरीओटाईप्सचा भडीमार होतो. "बायकांसारखा काय रडतोस"* हे त्यातलं सगळ्यात डोक्यात जाणारं वाक्य! *याचं अतिशय व्यक्तिगत कारण आहे, माझा भाऊ. वडील गेले तेव्हा मोकळेपणाने रडण्यासाठीही त्याला तब्बल चार दिवस वाट बघावी लागली.

शिल्पा नाईक गुरुवार, 15/03/2012 13:20
पेठे काकांच मत पटतय (कारण स्वानुभव). मला दोन जुळी मुले आहेत. एक मुलगा आणी एक मुलगी. दोघेहि अगदि जन्मा पासुनच typical आहेत. म्हणजे मुलीला सगळी बायकी काम (फरशी पुसणे, बाहुलीला झोपवणे अशी काम आवडतात, पण याच वेळी माझा मुलगा मात्र त्या बाहूलीला फेकुन देतो. त्याला गाड्या खुप आवड्तात.

दादा कोंडके गुरुवार, 15/03/2012 22:01
पेठे काकांच मत पटतय
वरती कुठेही पेठे यांचा प्रतिसाद नाहिये. तुम्हाला पेठकर असं म्हणायचं आहे का? एखादा सदस्य जरा पण्णाशीच्या आसपास असला तर त्याला "काका" असं म्हटलंच पाहिजे का?* त्या सदस्याचं आडनाव व्यवस्थित लक्षात न ठेवता त्याला "काका" म्हणल्यावरच आदर व्यक्त होतो का? बरं, काका म्हणल्यावर पुरुष तोंडातून ब्र काढत नसतील पण इथल्याच काही चाळीशीच्या पुढच्या स्त्रियांना काकू म्हणल्यावर राग येइल.** मी म्हणतो, इथं तुमची समानता की काय ती कुठे गेली? * तुम्ही वैयक्तीक रित्या त्यांना ओळखत असाल, आणि पेठकरांची त्यांना पेठेकाका म्हटलेलं चालत असेल तर शेपुट घालून मी हा प्रतिसाद मागे घेतो. :) ** हे सिद्ध करण्यासाठी विदा वगैरे मागू नये.

प्रभाकर पेठकर गुरुवार, 15/03/2012 13:24
घरी पाहुणे येतात, पुरूष बाहेरच्या खोलीत बसतात, बायका आतल्या खोलीत. गेला तो काळ. हल्ली बायकाही पुरुषांच्या बैठकीत बसून चर्चा करतात. घरचा रोजचा स्वयंपाक, साफसफाई, बालसंगोपन घरातली स्त्री करते. 'स्त्री करते' नाही करायची. सगळ्याच नाही तरी अनेक घरांमधुन पुरुष मंडळी ही कामे करताना दिसतात. बॅंकेतली कामं, प्लंबर, इलेक्ट्रीशियन, अशा 'पुरूष' माणसांशी बोलून कामं करवून घेणं, यंत्रदुरूस्ती कामं घरातली पुरूषमंडळी करतात. बँकेतील कामे बायका करताना सर्रास दिसतात. प्लंबर, इलेक्ट्रीशियन ह्यांच्या कामात पुरुषांना जास्त गती असल्या कारणाने पुरुष मंडळी करतात. माळ्यावरचं सामान काढायला, प्रवासाला निघताना बॅगा उचलायला, इतर हमाली कामं करायला पुरूषमंडळीच असतात. नैसर्गिक भेदाभेद. पुरुषांचे स्नायू स्त्रियांच्या स्नायुंपेक्षा अधिक बळकट असतात (सर्वसाधारणपणे) त्यामुळे वरील कामे पुरुषांकडे आली आहेत. मोलकरीण, स्वयंपाकाच्या बाई यांच्याशी घरातली स्त्री बोलते. भंगारवाला, रद्दीवाला, धारवाला या पुरूष लोकांशी, नाही म्हणायला स्त्रियाही बोलताना दिसतात मोलकरीण, स्वयंपाकाच्या बाईंशी बोलायला पुरुष खुप 'उत्सुक' असतात पण सुरक्षेच्या कारणास्तव बायकोच बोलू देत नाही. (ह. घ्या.) भंगारवाला, धारवाला, रद्दीवाला ह्यांच्याशी पुरुषही बोलतात बरं! असो. ह्यातही कुठे मला तथाकथित 'भडीमार' दिसत नाही.

३_१४ विक्षिप्त अदिती गुरुवार, 15/03/2012 21:53
या गोष्टी सगळ्या घरांमधून अशाच होतात असं नाही. पण अनेक घरांमधे हेच होतं. परिस्थिती काही घरांमधे बदलते आहे हे निश्चित. पण अशा अनेक छोट्यामोठ्या गोष्टींमधून स्टीरीओटाईप्सचा भडीमार लहान मुलांवर होतो. वरच्या गोष्टींमधल्या अनेक गोष्टी मला माझ्या नाही तरी इतर अनेकांच्या घरांमधे दिसतात. "ही सगळी बायकी कामं" असं सरळच बोलण्याचा जमाना शहरांमधून हद्दपार झाला असेल, होतो आहे. त्यामुळे मी ज्याला भडीमार म्हणते आहे, तो अतिशय सटल लेव्हलवर होतो. घरी फर्निचर बनवणारा सुतार स्त्री बोलली तर दुर्लक्ष करतो आणि पुरुषाने सांगितलं तरच ऐकतो हे मी माझ्या लहानपणापासून पहात आले आहे. त्याने फारसा फरक पडत नाही. पण सुतार घरी गेल्यावर घरात आई-बाबा फर्निचरबद्दल काय आणि कसे बोलतात याचा प्रचंड फरक पडतो. --- वरच्या एका प्रतिसादात दोन बालकांचं निरीक्षण करून काही निष्कर्ष मांडला आहे. अशा प्रकारचे निष्कर्ष संख्यात्मक पातळीवर काढण्यासाठी २ हा आकडा फार छोटा आहे. निदान १०० पटीने कमी आहे. माझ्याही ओळखीत दोन मुलगे आहेत ज्यांना अनुक्रमे पोळ्या करायची आणि भांडी घासायची फार आवड आहे. मला स्वतःला (आणि जाणत्या वयात झालेल्या काही मैत्रिणींनाही) भातुकली वगैरे खेळायची अजिबात आवड नव्हती. माझ्या घरातले बहुतेकसे पुरूष रोजचा स्वयंपाक अतिशय उत्तम करतात. पण एवढ्या कमी आकड्यांमधून संपूर्ण मानव जातीच्या मानसिकतेबद्दल बोलणं धोक्याचं आहे. अवांतरः मुलं टिपिकल आहेत हे एवढंच वर्णन पुरेसं आहे. स्त्रीवादी, समानतावादी लेखनात, विचारवंतांमधे, (संपूर्ण जगातल्याच, भारत, महाराष्ट्र असंही नाही.) टिपिकल हा शब्द टाकाऊ या शब्दाप्रमाणेच निगेटीव्ह मानला जातो. मूर्तीभंजन किंवा iconoclasm हा शब्द उच्च मानला जातो.

Nile गुरुवार, 15/03/2012 22:04
वरील संवादात निरीक्षणांवरून अनूवाद काढण्यापेक्षा जनुकीय(जेनेटीकली) असे गुण ट्रान्सफर होतात का यावर चर्चा केल्यास जास्त उपयोगी होईल. दोन व्यक्ती वेगवेगळ्या वैयक्तिक निरीक्षणांवरुन वेगवेगळे तर्क काढत असतील तर त्याचा काही उपयोग नाही. मुलींची भातुकली सारख्या गोष्टींची आवड किंवा मुलांची गाड्या वगैरे सारखी आवड जनुकांद्वारे निर्माण झालेली असते का?

३_१४ विक्षिप्त अदिती गुरुवार, 15/03/2012 23:24
अगदी सहमत आहे. दोन नाही, निदान २०० बालकांचे सांपल घेऊन त्याचा अभ्यास करावा लागेल वगैरे विधानं त्याच संदर्भात केली आहेत. जनुकीय संदर्भात कोणते क्रोमोझोम्स रेसेसिव्ह आहेत आणि कोणते डॉमिनंट वगैरे अभ्यास करावा लागेल. असं काही करता येईल का नाही याबद्दल, मर्यादित वाचनानंतर माझं मत "सध्यातरी कठीण आहे" असं आहे. त्यापेक्षा अनेक स्त्री-पुरुषांचं, बालकांचं निरीक्षण होत आहे, पण कशासाठी होत आहे हे न सांगता निरीक्षण केल्यास अगदी जनुकीय अभ्यासाएवढी नाही पण बरीच विश्वासार्ह (विश्वासु किंवा विश्वासू नव्हे, विश्वासू हा शब्द सजीवांसाठी वापरतात; निर्जीव गोष्टी विश्वासार्ह असतात) माहिती मिळेल.

शिल्पा ब गुरुवार, 15/03/2012 22:48
तुम्हाला स्त्रीमुक्ती वाल्यांचे ओक किंवा युयुत्सु म्हणावं का असं विचारावंसं वाटतयं. असो.

३_१४ विक्षिप्त अदिती गुरुवार, 15/03/2012 23:43
जरूर विचार. मिपावर थोडी व्यावहारिक अडचण येऊ शकते; तुझे-माझे प्रतिसाद इथे संपादित होतील की नाही माहित नाही. पण समुद्रात अडचणीचे वाटणारे लेख, प्रतिसाद आणि प्रश्न संपादित होत नाहीत. विचारण्याच्या आधीच उत्तर देते. मला असं वाटत नाही. कारण माझं 'एकला चालो रे' नाहीये. "स्त्रियांना कड्याकुलपात, बुरख्यांआड बंदीस्त करा" असं इथेही कोणीही म्हणणार नाही. इथे आणि ऐसीअक्षरे दोन्ही संस्थळांवर माझ्या विचारांप्रमाणेच विचार असणारे लोकंही दिसताहेत. तू धनंजय, Pearl, Nile, पिलियन रायडर इत्यादींचे प्रतिसाद वाचले नाहीस का?

शिल्पा ब शुक्रवार, 16/03/2012 02:10
अर्थातच. पण हा किंवा तुझा धागा उगाच म्हणुन काढलाय असही नाही अन म्हणुनच मला तुझ्यापेक्षा पर्लचे प्रतिसाद जास्त संतुलित वाटले. तु त्रागा करुन उपप्रतिसाद देते आहेस असं जाणवलं म्हणुन वरचा प्रतिसाद. मला पेठकरांचा प्रतिसादसुद्धा आवडला. सगळेच स्त्रीविरोधी म्हणता येणार नाहीत...खास करुन भारतात अन त्यातही उत्तर भारत (युपी, बिहार, झारखंड इ.) सोडला तर इतर ठीकाणी. दुसरं म्हणजे कीतीही नोकरी केली किंवा इतर ठीकाणी कर्तुत्व दाखवले तरी जोपर्यंत घरात स्त्रीला मानाने वागवलं जात नाही तोपर्यंत बाहेरच्यांनी कसं वागावं याचा विचार करण्यात अर्थ नाही. त्यासाठी आपल्या लेकराला समान वागणुक देण्याचं शिकवलं तरच फरक पडेल. अजुन एक - वरती बरेच प्रतिसाद आहेत तरीही - नुसती वेशभुषा बदलुन खट काही फरक पडणार नाही.. सार्वजनिकरीत्या जेव्हा कोणी एखादीचं लक्ष नसताना किंवा असतानाही घाणेरडेपणाने बोलताना किंवा हात लावताना तुम्ही बघता त्यावेळी काय करता? किंवा त्या स्त्रीने प्रतिकार केला तर तुम्ही काय करता? अगदी प्रत्येकवेळी नाही जमणार पण कधीतरी का होईना जमेलच. मी स्वतः प्रतिकार करते अन मदतही करते. अन गंमत म्हणजे माझ्या मदतीला सुद्धा फक्त मीच असते हा मुंबईतला अनुभव आहे जिथे मी २२-२३ वर्ष घालवली. नुसते लेख पाडुन काहीही होणार नाही. कृती महत्वाची. नाहीतर इथे मारे बाजीराव अन वेळ आली की शेपुट घालुन पसार. असो. इथे लिहीणारे जरी धाग्या धाग्यांवर स्त्रीदेहाबद्दल वाट्टेल ते लिहित असले तरी अशावेळी आम्ही अगदी सज्जन असंच लिहिणार म्हणुनच घरातुनच आई बापाने आदर्श ठेवणं हे अतिमहत्वाचं आहे...कारण मुलं त्यांचच बघुन शिकतात.

Pearl शुक्रवार, 16/03/2012 09:27
>>आपल्या लेकराला समान वागणुक देण्याचं शिकवलं तरच फरक पडेल.>> +१ >>सार्वजनिकरीत्या जेव्हा कोणी एखादीचं लक्ष नसताना किंवा असतानाही घाणेरडेपणाने बोलताना किंवा हात लावताना तुम्ही बघता त्यावेळी काय करता? किंवा त्या स्त्रीने प्रतिकार केला तर तुम्ही काय करता? अगदी प्रत्येकवेळी नाही जमणार पण कधीतरी का होईना जमेलच. मी स्वतः प्रतिकार करते अन मदतही करते >> त्याबद्दल तुमचं खरचं मनापासून अभिनंदन. खरच खूप गट्स लागतात असं वागायला. >>नुसते लेख पाडुन काहीही होणार नाही. कृती महत्वाची.>> लेखही महत्वाचे आहेत. नक्कीच. आणि कृतीही महत्वाची आहे. >>घरातुनच आई बापाने आदर्श ठेवणं हे अतिमहत्वाचं आहे...कारण मुलं त्यांचच बघुन शिकतात. >> +१

प्रभाकर पेठकर शुक्रवार, 16/03/2012 11:43
अदिती, अशा अनेक छोट्यामोठ्या गोष्टींमधून स्टीरीओटाईप्सचा भडीमार लहान मुलांवर होतो. 'भडीमार' हा शब्द फारच सर्वसाधारण आणि गुळगुळीत अर्थाने वापरला जातो आहे. एखाद्या गोष्टीचा एखाद्यावर अविरत किंवा अविश्रांत मारा होतो त्याला भडीमार करणे असे म्हणतात. जसे, गुन्हेगाराकडून गुन्ह्याची कबुली मिळविण्यासाठी पोलीस प्रश्नांचा भडीमार करतात. त्या प्रकारे घरात मुलांवर चुकीच्या संस्कारांचा भडीमार कधीच होत नाही. अशा पद्धतीने व्यक्तीमत्त्वे घडविणे शक्य असते तर सर्वाचीच मुले कर्तृत्ववाने, सज्जन, सरळमार्गी वगैरे झाली असती. मुलांना 'वाढविणे' ही समस्याच उरली नसती. हं! 'बायकांसारखा रडतोस काय तू मुलगा आहेस नं!' हे वाक्य जरूर ऐकू येतं. पण, पुरुषांपेक्षा बायका जास्त संवेदनशील असतात त्यामुळे पुरुषांपेक्षा लहानसहान दु:खात, अपमानात, संकटात रडण्यासारख्या गोष्टी त्यांच्याकडून होत असतात. हे वास्तव तर मान्य असावं? भविष्यात, मोठेपणी येणारी संकटं, दु:ख, अपमान ह्याने खचून न जाता खंबिरपणे त्याला सामोरे जाणे, कुटुंबातील इतरांना आधार देणे ह्यासाठी कोणाला तरी एकाला 'तयार' करावेच लागते. नैसर्गिकरित्या स्त्रिया जास्त संवेदनशील, परिणामी संकटांचा सामना करताना बिचकतात. (आता लगेच कणखर बायकांची १०० उदाहरणे नकोत. परिस्थितीनुरुप {घरात आधार देणारा पुरुष नसला किंवा तोच फुसका असेल तर} बायकाही कणखर होतात. पण, अशा बायकांचे प्रमाण अगदी अत्यल्प असते.) जेंव्हा एखादी स्त्री संकटाचा सामना एकटी, कुणा पुरुषाच्या मदतीशिवाय, आधाराशिवाय करते तेंव्हा तिचे सर्वत्र कौतुक होते. पण पुरुषाने सामना केला तर कौतुक होत नाही कारण पुरुषाकडून तशी स्वाभाविक अपेक्षाच असते. म्हणूनच मुलांना जास्त कणखर बनविण्याचा प्रयत्न केला जातो. कोणीच कणखर नसेल आणि सगळे कुटुंब हातपाय गाळून बसले तर कसे व्हावे? संसारात स्त्री आणि पुरुष दोघेही मनाने कणखर असतील तर सोन्याहून पिवळे. पण संवेदनशील, कोमल मनाच्या मुलीला बळेच कणखर बनवायचा प्रत्यत्न करणे म्हणजे तिच्यावर अन्याय आणि भावनिक अत्याचारच होईल. स्वेच्छेने ती तशी बनलीच तर, ' तू मुलगी आहेस, रड.' असे कोणी म्हणत नाही. मुलेही हळुवार मनाची असतात. (जशा स्त्रिया कणखर असू शकतात). कवी ग्रेस ह्यांची आई गेल्यावर केलेल्या कवितेत त्यांनी म्हंटले आहे, 'अंगणात गमले मजला, संपले बालपण माझे' ह्या वाक्यातील त्यांचा भावनिक हळूवारपणा अंगावर काटा आणतो. तर, 'मेरी झांशी नही दूँगी म्हणणारी' झांशीची राणी मनाचा कणखरपणाच दाखवते. "ही सगळी बायकी कामं" असं सरळच बोलण्याचा जमाना शहरांमधून हद्दपार झाला असेल, होतो आहे. बौद्धीक कौशल्याच्या बाबतीत स्त्री-पुरुष भेदभाव करण्याचा जमाना मागे पडतो आहे. पडलाच पाहिजे. पण, शारीरीक स्नायुंच्या ताकदीच्या बाबतीत फरक हा राहणारच. तोही, जादूची कांडी फिरवून, स्त्रियांचे स्नायु पुरुषांप्रमाणे बलवान झाले तर नैसर्गिक वेगळेपणाच हरवून बसेल आणि स्त्रिपुरुष आकर्षणातली स्वाभाविकता नाहीशी होईल. घरी फर्निचर बनवणारा सुतार स्त्री बोलली तर दुर्लक्ष करतो आणि पुरुषाने सांगितलं तरच ऐकतो हे मी माझ्या लहानपणापासून पहात आले आहे. मी दोन घरांचे डिझाइनिंग, फर्निशिंग सर्व स्वतः केले. अर्थात, सुताराची मदत घेऊन. माझ्या पत्नीकडे कलात्मक दृष्टीकोन (अ‍ॅस्थेटीक सेन्स) कमी आहे तरीही माझा सुतार घरातल्या प्रत्येक फर्निचरच्या निर्माणात 'मेमसाहेबांचा' विचार जरूर घेतो. मी ही शक्यतो अडकाठी करीत नाही. दुसर्‍यांच्या उदाहरणांना १-२ मुलांचे असे म्हणून सांखिकी विदा कमी असल्याची ओरड करताना स्वतः मात्र फक्त स्वतः चा अनुभव कथन करून तिच चुक करते आहेस. जगभरातील स्त्रिपुरुष समानतेवर चर्चा करताना २०० हे सँपलही 'दर्यामे खसखस आहे' पण ते तुला चालते आहे. जगभरातील स्त्रिपुरुष समानतेवर भाष्य करण्याइतका विदा आपल्या कोणाजवळच्याही वैयक्तीक अनुभवात नाही. त्यामुळे चर्चाच खुंटेल. जो तो स्वतःच्या अनुभवातीलच उदाहरणे देणार आणि त्यांनाच प्रातिनिधिक समजणार.

३_१४ विक्षिप्त अदिती शनिवार, 17/03/2012 04:22
एखाद्या गोष्टीचा एखाद्यावर अविरत किंवा अविश्रांत मारा होतो त्याला भडीमार करणे असे म्हणतात
एक्झॅ़टली. ती गोष्ट subtle (मराठी शब्द?) असो (उदा: आईचे, वडलांचे कोणाचेही स्नेही, नातेवाईक घरी आले की आई उठून चहा-पाणी पहाणार, बाबा पाहुण्यांशी गप्पा मारत बसणार.) वा भडक (उदा: "बायकांसारखं रडू नकोस", अशा प्रकाराने लहान मुलांना "समजावणे".). माझा भडीमाराचा मुद्दा आहे तो या subtle गोष्टींच्या बाबतीत आहे.
पुरुषांपेक्षा बायका जास्त संवेदनशील असतात त्यामुळे पुरुषांपेक्षा लहानसहान दु:खात, अपमानात, संकटात रडण्यासारख्या गोष्टी त्यांच्याकडून होत असतात.
यातल्या अधोरेखित विधानावर आक्षेप. या विधानाला पुष्टी (न?) देणारी मानसशास्त्र संशोधकांची मतं मला अधिक ग्राह्य वाटतात. त्यातून रडणे म्हणजेच्च कमकुवतपणाचे लक्षण यावरही आक्षेप. अप्रिय गोष्ट घडल्यास हमरीतुमरीवर उतरणे, धक्काबुक्की, शिवीगाळ इत्यादी प्रतिक्रियाही मनाचा निदान तेवढ्यापुरता कमकुवतपणाच दाखवतात; ज्या गोष्टी प्रामुख्याने पुरूष करतात. (रडणं असू देत वा शिवीगाळ/धक्काबुक्की करणे, यांपैकी कोणत्याही प्रकाराने भावना व्यक्त न करण्यातूनच मनाचा खंबीरपणा दिसतो यावरही माझा १००% विश्वास नाही*.) भावना व्यक्त करण्याची पद्धत शारीरिक क्षमतेवरून (अपवाद वगळता) ठरत असावी, हे विधान मला मान्य आहे; पण संवेदनशीलता शारीरिक बळावर अवलंबून असते हे मला मान्य नाही. माझं आधीचं वाक्यही निदान १०० पटीने सांपल साईझ वाढवावा लागेल असं आहे; २०० बालकांचा अभ्यास करून ठोस निष्कर्ष काढता येतील असं नाही. (टीव्ही शोजच्या टीआरपीसाठी साधारणतः काही हजार लोकांचा सर्व्हे घेतात. वास्तविक भारतात टीव्ही पहाणारे लाखो लोक असतील.) इतर काही व्यक्तिगत अनुभव हे उदाहरणं म्हणून दिलेले होते; 1. बाहेरच्या व्यक्तींचा (क्वचितच भेटणारे काके-मामेही नाही, अगदी बाहेरचे) मुलांवर फार परिणाम होत नाही, पण घरातल्या मोठ्यांच्या वागण्याचा होतो आणि 2. स्टीरीओटायपिंग करणारे प्रसंग भडीमारासारखेच अंगावर कोसळत असतात हे सांगण्यासाठी. *अतिशय जवळची प्रिय व्यक्ती निवर्तल्यावर रडणं ही स्त्री-पुरूषांची होणारी अतिशय स्वाभाविक होणारी प्रतिक्रिया आहे. पण त्यानंतर दहा दिवसांनीही व्यवहाराचा विचार सोडून रडतच बसणं हा कमकुवतपणा आहे. एकेकाळी, विशेषतः काही समाजांमधे, विधवांना इतर काहीच गती नसल्यामुळे सतत रडण्याशिवाय फारसा पर्यायच नसे. त्यांच्यावर तसं आयुष्य लादलंही जात असे. एखाद्याशी तीव्र मतभेद झाल्यास राग येणं, त्यातून धुसफूस, धक्काबुक्की, शिवीगाळ करून व्यक्त होणं हे ही उत्क्रांतीमधून आल्यामुळे एक प्रकारे नैसर्गिकच आहे. पण दहा दिवसांनीही संवाद साधण्याऐवजी डोक्यात राख घालून घेणं हा ही कमकुवतपणाच आहे. सेल्फ-पिटी किंवा आत्मदया हा ही एक मनाच्या कमकुवतपणाचा प्रकार. आर्थिक परिस्थिती, शारीरिक अडचणी, ही कारणं तर समजतातच पण निष्कारण असणारी आत्मदया हा पण मानसविकारतज्ञांना हाताळावा लागणारा प्रकार आहे.

प्रभाकर पेठकर शनिवार, 17/03/2012 15:39
अदिती, मला वाईट वाटते की मी चर्चेमध्ये तुला माझा मुद्दा पटवून देऊ शकलो नाही. ( की तुला पटवुनच घ्यायचा नाहीए? तसे असेल तर मी माझी शक्ती वाया घालविणे हे अत्यंत मूर्खपणाचे ठरेल.) तरीपण हे शेवटचे..... एक्झॅ़टली. ती गोष्ट subtle (मराठी शब्द?) असो (उदा: आईचे, वडलांचे कोणाचेही स्नेही, नातेवाईक घरी आले की आई उठून चहा-पाणी पहाणार, बाबा पाहुण्यांशी गप्पा मारत बसणार.) वा भडक (उदा: "बायकांसारखं रडू नकोस", अशा प्रकाराने लहान मुलांना "समजावणे".). माझा भडीमाराचा मुद्दा आहे तो या subtle गोष्टींच्या बाबतीत आहे. आजकालच्या काळात नुसते चहा पाणीच नाही तर पुरुष पोहे सुद्धा करतात. तेंव्हा बायका एखाद्या वाहिनीवरील सिरियलच्या किंवा साड्यांच्या सेलच्या गप्पा मारत बसतात. 'आमचे हे नं, पोहे फार सुंदर करतात.' असे एखादे वाक्य टाकले की काम भागते. जाताना घरची स्त्री पाहुण्या स्त्रीला कुंकू लावते. पाहुण्या पुरुषाला टिळा का लावित नाही? असमानता का अधोरेखित करते? 'बायकांसारखे रडू नकोस' वर भाष्य करून झाले आहे. तेंव्हा त्यावर आता काही लिहीत नाही. ह्याला मी 'भडीमार' म्हणत नाही, मानत नाही. असेलच तर खालील गोष्टी का नाहीत?? स्री दाक्षिण्याची अपेक्षा, स्त्रियांनी वेगळा खास असा मान अपेक्षिणं. वादावादी कितीही विकोपाला गेली तरी स्त्रीवर हात न उचलणं. स्रियांसाठी वेगळी रांग पाहणं, पुरुषांच्या रांगेत आजारी, वृद्ध कितीही ताटकळत उभे असले तरी त्यांच्यापेक्षा शारीरिक पातळीवर सशक्त असणार्‍या तरूण स्त्रियांना फक्त ती स्त्री आहे म्हणून खास वेगळ्या रांगेने पुढे जाउ देणं. समानतेच्या जमान्यात स्त्रियांसाठी रेल्वेत वेगळे डबे असणं आणि ते असूनही काही स्त्रियांनी पुरुषांच्या डब्यातून प्रवास करणं, पण स्रियांच्या डब्यातून सहकुटुंब सहपरिवार प्रवास करायलाही पुरुषांना परवानगी नसणं, पुरुषांच्या दाढीच्या रेझरच्या आणि अंतर्वस्त्रांच्या जाहिरातीत स्त्रियांचा सहभाग, पुरुषांना आकर्षित करणार्‍या अंग प्रत्यंगाचे खुलेआम प्रदर्शन करणे, त्यावर कुणाही स्त्रिमुक्ती किंवा असमानतेवर आरडाओरडा करणार्‍या संस्थांनी भाष्य न करणे, अशा मॉडेल्सना, 'ह्या तुमच्या वागण्याने 'असमानता' अधोरिखित होते आहे' हे का समजाविले जात नाही, अशा जाहिरातींवर, देह प्रदर्शनावर बंदी घालण्याची मागणी सरकार-दरबारी का लावुन धरली जात नाही. अशा अनेक, अनेक, अनेक, अनेक गोष्टींचा भडीमार पुरुषांच्या डोळ्यांवर, मनावर होत राहतो आणि स्त्री आणि पुरुष वेगळे आहेत हेच जन्मभर मनावर बिंबविले जाते. त्यावर का कोणी भाष्य करीत नाही. फक्त घरचा पुरुष मुलांवर चुकीच्या संस्कारांचा भडीमार करतो आणि बाहेरच्या जगात स्त्री जो 'असमानतेचा' भडीमार करीत असते तिला कधी तू दोष देणार? स्त्रियांच्या ह्या असमानतेचा आग्रह धरण्याच्या भूमिकेबद्दल तुझे मानसशास्त्र संशोधक काय म्हणतात हेही जाणून घ्यायला आवडेल मला. यातल्या अधोरेखित विधानावर आक्षेप. या विधानाला पुष्टी (न?) देणारी मानसशास्त्र संशोधकांची मतं मला अधिक ग्राह्य वाटतात. तसे असेल तर चर्चेच्या मुळ विषयावरच मानसशास्त्र संशोधकांची मते विचारात घेऊन आपले मत बनवावे. उगाच आम्हा गावंढळांची मते विचारून वेळेचा आणि विचारांचा अपव्यय कशासाठी? त्यातून रडणे म्हणजेच्च कमकुवतपणाचे लक्षण यावरही आक्षेप. मनाने सशक्त माणसेही हाताळता न येणार्‍या दु:खद भावनांनी तात्पुरती हतबल/विव्हळ होऊन अश्रू ढाळतात. पण तुलनेने लवकर सावरतात आणि समस्येच्या, दु:खाच्या निराकरणावर उपाय शोधण्याच्या मागे लागतात. मनाने कमकुवत माणसे लवकर सावरत नाहीत. किंबहुना, खुपदा, ह्या दु:खावर, समस्येवर काही उपायच नाही असा मनाचा ग्रह करून घेऊन हातपाय गाळून बसतात. अप्रिय गोष्ट घडल्यास हमरीतुमरीवर उतरणे, धक्काबुक्की, शिवीगाळ इत्यादी प्रतिक्रियाही मनाचा निदान तेवढ्यापुरता कमकुवतपणाच दाखवतात; हा मनाच्या कमकुवतपणापेक्षा बौद्धीक कमकुवत पणा आहे असे नाही वाटत? आता, तुझी मानसशास्त्र संशोधक काहीही म्हणोत. माझ्या आजवरच्या आयुष्यातील अनुभवांवरून/ निरिक्षणांवरून मी माझी मते बनविली आहेत. ती तुला पटावीच असा माझा आग्रह नाही. धन्यवाद.

३_१४ विक्षिप्त अदिती शनिवार, 17/03/2012 23:39
कुंकू लावणं हीच मुळात असमानता आहे. विधवेला, घटस्फोटीतेला ते लावत नाहीत त्यामधे ती अतिशय क्रूर पद्धतीने अधोरेखित होते.
मानसशास्त्र संशोधक काहीही म्हणोत
मग थांबू या. :-)

पैसा रविवार, 18/03/2012 06:49
एका खेड्यात एका अशिक्षित आजीच्या तोंडून ३५ वर्षांपूर्वी मी हे ऐकलं होतं, " कुंकू आपण लग्न व्हायचा आधीपासून लावतो, मग कुंकू लावायला नवरा असला नसला काय फरक पडतो?" आता आसपास पाहते, तर कोणी असा भेदभाव करताना मला कधी दिसलं नाही. अगदी ख्रिश्चन आणि मुस्लिम बायकाना पण हळदीकुंकवाला बोलवून कुंकू लावतात. कमॉन यार! मला तरी १०० तले ९०/९५ लोक चांगलेच भेटतात. तुलाच हे खवट लोक तेही पुणे आणि ठाणे अशा ठिकाणी, कुठून भेटतात?

विश्वनाथ मेहेंदळे रविवार, 18/03/2012 22:50
कमॉन यार! मला तरी १०० तले ९०/९५ लोक चांगलेच भेटतात. तुलाच हे खवट लोक तेही पुणे आणि ठाणे अशा ठिकाणी, कुठून भेटतात?
प्रश्न चष्म्याचा आहे पैसा ताई.. आपण ज्या रंगाचा चष्मा घालू त्या रंगाची दुनिया दिसते. मग कुणी माहेरवाशीण म्हटले तरी त्यात खवचटपणाच दिसतो (ह्याला साधारण दोन वर्षांपूर्वीच्या चर्चेचा संदर्भ आहे) असो, पण म्हणून चष्मा न काढता दुनियेला नावे ठेऊ नयेत. सगळ्या वाईट गोष्टी भिंगातून पहिल्या तर मोठ्याच दिसणार...

३_१४ विक्षिप्त अदिती मंगळवार, 20/03/2012 02:48
प्रतिसाद व्यक्तिगत असल्यामुळे उत्तर जाहीर देण्याची इच्छा नाही. --- अधिक विचारान्ती काही उदाहरणंच (विवेचन नव्हे!) लिहीण्याची इच्छा झाली आहे. प्रति-प्रतिसाद न देण्याबद्दल पैसाचे आभार. मला भेटलेली माणसं वाईट नाहीत; यांतले अनेक लोक गोड आहेत. पण ती माणसं व्यवस्थेची बळी आहेत; इतर क्षेत्रांत क्वचित नामांकितही आहेत पण या बाबतीत विचार न करणारी आहेत. माझ्या नातेवाईक आणि ओळखीच्या लोकांमधे भरपूर शॉव्हनिस्ट आहेत. आणि यातल्या बहुतेकांकडे माझं शक्यतोवर जाणं-येणं आहे. विधवेला कुंकू लावू नको म्हणणारी काकू आहे. "लग्नानंतर ते तुझं नाव काय ठेवणार" असं मला विचारणारी मावशी आहे. आई-वडलांनी मागे ठेवलेल्या प्रॉपर्टीवर मला मालक न समजता माहेरवाशीण (अर्थात यात थोडा भाग व्यक्तीगत आयुष्यावर आक्रमणाचाही आहे.) समजणारी शेजारची बाई आहे. "बाकी तुझं करियर वगैरे ठीक आहे, पण घरच्या पाहुण्यांचं आगतस्वागत नीट व्हायलाच हवं" असं म्हणणारे मित्र+काका आहेत. यांच्यात झालेला एक चांगला बदल म्हणजे आता माझ्या वयाच्या मुलगी-सून-मैत्रिणीकडून त्यांच्या अशा अपेक्षा नाहीत. पण आजही त्या घरी गेलं की काकूच सतत स्वयंपाकघरात असते आणि आम्ही कोणी टोकतो तेव्हाच काका भाज्या निवडायला बसतात. "आडनाव बदललं की कटकट नसते म्हणूनतरी बदल" असं म्हणणारे तर असंख्य नातेवाईक, सहकारी आणि ओळखीचे आहेत. "सेन्सिबल मुलगी मिळाली तरच लग्न करेन" असं म्हणणार्‍या एका मित्राला भेटलेल्या सगळ्या सेन्सिबल मुली ह्याचा पगार कमी म्हणून नाही म्हणतात. (इथेही मौजेचा भाग असा की इतर पुरूषांच्याच डॉमिनंट वागण्यामुळे ह्याला त्रास होतो.) वयाने मोठ्या मुलीशी लग्न करणार म्हणून मुलाला टाकणारे आई-वडील माहित आहेत. (मुलाला त्याचा फरक पडत नाही हा भाग निराळा!) किंवा याच कारणास्तव आईवडलांशी खोटं बोलणारे काही मित्र-मैत्रिणी आहेत. --- मला हे लोकं का दिसतात? कारण शॉव्हनिझम आणि इतर गोष्टी यांची गल्लत मी करत नाही. शॉव्हनिझमचा विचार करताना मी इतर चष्मे काढून ठेवते.

रेवती रविवार, 18/03/2012 20:46
हो, हे क्रूर वगैरे असेल, म्हणजे आहेच पण परिस्थिती बदलतिये ही आनंदाची बातमी नाकारून चालणार नाही. हैद्राबादला हळदीकुंकवाला एक विधवा आजी "याल का?" असे मी विचारताच आनंदाने तयार झाल्या होत्या, नंतर तर सवाष्ण म्हणूनही सुनेबरोबर जेवायला आल्या. त्यावेळी त्यांचे वय ७० वगैरे असेल. एका खेड्यातून पुण्यात आलेल्या आईच्या मैत्रिणीचा नवरा अचानक निवर्तल्यावर तीन लहान मुलांना वाढवताना 'सोय' म्हणून का होईना त्या बाईंनी कुंकू, मंगळसूत्र यांचा त्याग केला नाही आणि त्यांच्या कोल्हापूरजवळच्या छोट्या खेड्यातल्या नातेवाईकांनी अगदी जिव्हारी वगैरे लागेल अशी टीकाही केली नाही (केली तरी त्यांच्याकडे लक्ष कोण देणार? ;) ). आता मुलींची लग्नं झालीत आणि दोन्ही आंतरजातीय लग्नं यांनीच अगदी ठरवून करून दिलीत. सगळा भारत अस्साच बदलायला हवा हा आग्रह मी आत्ता धरणार नाही पण परिस्थिती बदलतीये आणि सुदैवाने बदललेल्या परिस्थिचा फायदा होणार्‍या अनेक मुलींमध्ये मीही आहे याचा आनंद होतो. त्यात माझे कर्तृत्व किती? फारसे नाही. आता मी यातून काय शिकायचे/धडा घ्यायचा वगैरे गोष्टी आहेतच.:)

कवितानागेश सोमवार, 19/03/2012 11:50
सहमत. मी आजपर्यंत कुंकू न लावणारी विधवा बाई पाहिली नाहीये. ( अपवादः आजी. पण ती १९१३ च्या बॅचमधली होती) शिवाय कुंकू, गंध लावणरे आणि हौसेनी कान टोचणारे पुरुष देखिल पाहिलेत. स्वगतः दोघांचेही कुणीतरी 'कान टोचणे' हीच ती समनता असेल का बरे???? :P

रम्या शुक्रवार, 16/03/2012 11:40
+१, माझ्या लडक्या पुतणीला लहानपणापासून पुष्कळ मोकळ्या वातवारणात वाढवलं. खेळणी म्हणून पुष्कळ गाड्या आणून दिल्या. पण तिच्या आवडत्या मात्र बाहूल्या, भांडीकुंडी ! आम्हीतरी काही वेगळी वागणुक दिल्याचं आठवत नाही.

किचेन मंगळवार, 13/03/2012 13:11
स्त्री पुरुष समानता वगैरे मूर्खपणा आहे.जस काही अन्याय वगैरे फक्त स्त्रियांवरच होतो.ज्यांना ज्यांना अस वाटतंय न त्यांनी एकदा पुरुषांच्या जोड्यात पाय घालून बघा.अगदी लहानपणापासूनच त्यांना आपल्या अडचणी भावना केवळ पुरुष आहे म्हणून गाठोड्यात बांधून ठेवाव्या लागतात.मुलींना मोफत शिक्षण आणि मुलांना? महाविद्यालयीन अडमिशन बद्दलही तेच...पुढे जाऊन जेव्हा लग्नाची वेळ येते तेव्हा नोकरी नसलेल्या किवा अगदी टुकार पगार असलेल्या मुलींची देखील मुलाला तिच्याहून दहापट अधिक पगार हवा असतो.बसमध्ये काय गरज आरक्षण करण्याची?वृध्द आणि अपंगांच्या जागेवरही तरुण बसलेले असतातच न.राहिली गोष्ट गर्भवती स्त्रियांची किवा ज्यांच्या कडेवर मुल आहे अशा स्त्रियांची.त्यांना बसायला पुरुष जागा करून देतात...पण स्त्रिया नाही.अनेकदा पुरुषही बस मध्ये तान्हा बाळाला कडेवर घेऊन येतात पण त्यांना कोणी जागा देत नाही.अगदी प्रामाणिकपणे मीही दिली नव्हती.उलट त्यालाच मी घेते बाळाला म्हणून ते बाल पूर्णवेळ माझ्याकडे ठेवाल होत.घरी दमून भागून पुरुष घरी आला कि त्याला दिवस कशा दगदगीत गेला असेल याचा विचार न करता तुमच्याशी लग्न करून मी काय काय गमावलं याची यादी दिली जाते.स्त्रिया स्वतःच्या दुखाची जाहिरात करून दुसर्या स्तीयांची आणि पुशांचीही सहानभूती मिळवण्यात यशस्वी झाल्यात. हि समानता वगैरे फक्त मूर्खपणा आहे.आम्ही नौ महिने पोटात बाल ठेवतो.आणि डिलीवरी पेन सहन करतो म्हणून आम्ही खूप महान हे सांगण्याचा हा एक स्टुपिड मार्ग आहे.

गवि मंगळवार, 13/03/2012 13:15
आहाहा... कैलास जीवनच्या जाहिरातीत काशाच्या वाटीने थकल्याभागल्या आजोबांचे पायाचे तळवे चोळणारी आजी दाखवली आहे.. त्यावेळच्या आजोबांच्या चेहर्‍यासारखे भाव समस्त पुरुषांच्या तोंडावर आले असावेत हा प्रतिसाद वाचून.. ;)