साहेबाचे, "गर्वसे कहो हम..."

अत्यंत निरुपयोगी प्रतिसाद! ;)

तुम्ही तुमच्या आईच्या पोटी जन्म घेतलात यातही तुमचे काहीच कर्तूत्व नाही. मग तुम्हाला तुमच्या आईवडिलांचा अभिमान नाही असे म्हणायचे आहे काय? हे एक सरधोपट विधान आहे. आई वडीलांचा अभिमान असतो कारण त्यानी आपल्याला प्रत्यक्ष कष्ट करुन वाढवलेले असते. आईवडिलानी काहीच काम न करता नुसते ओझ्यासाअरखे बसुन राहिले असते तर किती मुलाना अशा आईवडिलांचा अभिमान वाटेल. अगदी खरोखर मनापासून आईवडिलांचा अभिमान वाटत असतो अशांची अशी टक्केवारी फार कमी निघेल महोदय. महेश भट्टांच्या "डॅडी" चित्रपटात एक प्रसंग आहे. अनुपम खेर ला त्याची मुलगी पूजा भट्ट डॅडी म्हणून हाक का मारत नाही याबद्दल विचारतो त्यावर ती उत्तरते आईवडीलाना मुलांचा अभिमान असतो तसा मुलाना पण आईअवडिलांचा अभिमान असतो पण तु असे काय केले आहेस की ज्याबद्दल मी तुझा अभिमन बाळगावा?

हेच म्हणतोय. कॅथॉलिक-प्रोटेस्टंट, शिया-सुन्नी तर अगदी कडवे विरोधक आहेत एकमेकांचे.

सत्यनारायणाच्या कथा हरदासी असून अतिशय भंपक आहेत.

अर्धवटराव, अप्रतिम प्रतिसाद.

'बी अ‍ॅज यू आर' या पुस्तकाची डेव्हिड गॉडमनने लिहीलेली प्रस्तावना या दृष्टीने अप्रतिम आहे. जमल्यास अवश्य वाचा. (रमण महर्षी वेळोवेळी जो उपदेश करत, त्यात निव्वळ तर्कदृष्ट्या ढीगभर विसन्गती असल्या तरी त्या असण्याचे नेमके कारण काय आहे आणि तरीही त्यात आन्तरिक सुसन्गती कशी आहे हे गॉडमननी छान उलगडून दाखवले आहे. रोजच्या जगण्याशी काडिमात्र सम्बन्ध नसणारे निव्वळ शुष्क आणि हवाहवाई तत्वज्ञान सान्गणारेही तार्किक सन्गती राखताना दिसत नाहीत. आयुष्यभर प्रामाणिकपणे विद्यार्थी राहणारा, वैचारिक परिवर्तन न नाकारणारा, काही ठाम श्रद्धेपायी उघडपणे भावूक होणारा कुणीही माणूस अर्ध्या हळकुन्डाने पिवळे होत बनचुकेपणाने तेच ते बोलणार्या एकान्गी अतिशहाण्याइतकी तार्किक सन्गती राखू शकणार नाही. प्रबळ अन्तःप्रेरणेने एखादे कार्य हाती घेऊन त्यापाठी आयुष्य झोकून देणारे विवेकानन्द वगैरे 'वेडे पीर' तार्किक सन्गती, वैचारिक सातत्य (की साचलेपणा?) या बाबतीत डावे ठरणे स्वाभाविक वाटते. असो.)

मनोबा, एका वाक्यात सांगायचे तर तुम्ही ज्या विसंगतींवर बोट ठेवलय मला त्यातच अभ्यासाचा प्रचंड स्कोप दिसतो. या विसंगती विवेकानंदांनी ज्या वेगवेगळ्या जीवनसिद्धांतांचा बायस्ड न होता अभ्यास केला त्यावरचं प्रामाणीक भाष्य होय. विवेकानंदांवर फार काहि बोलण्याची माझी पात्रता नाहि. >>वातावरणाचा ,ह्या मातीचा, संस्कारांचा परिणाम म्हणा इथल्या ग्यानबा,तुकोबा,नामदेव ह्यांचे शब्दामृतच मनास जास्त भावते.(खरेतर तेही धड समजत नाहिच, पण भावते.) -- दॅट्स व्हॉट मॅटर्स. तुम्हाला जे आवडेल, भावेल त्याचा अभ्यास करणं उत्तम :) अर्धवटराव

>>... त्याचा मनुष्य म्हणून जन्माला आल्याबद्दलच्या अभिमानाशी काही संबंध नाही. -- अहो हो.. पण मनुष्य म्हणुन जन्माला येण्यात कोणाचंही स्वतःचं कर्तुत्व नसते ना... मनुष्याभिमानाचं उदाहरण मी कर्तुत्व बेस्ड अभिमानाचा दाखला म्हणुन दिले आहे. >>...इथे अभिमानाचा संबंध कुठे आला ते समजले नाही. -- मी आधिच्या प्रतिसादात म्हणटल्याप्रमाणे अभिमान वाटणे हे "सेन्स ऑफ बिलोंगींगनेस" ची पुढील पायरी म्हणा हवं तर. आणि शेवटी हा भावनेचा प्रांत आहे. इथे जबरदस्ती कशी चालणार? प्रेम, द्वेष, राग. लोभ, आनंद.. हे सगळं जसं मुद्दामुन "वाटवुन" घेता येत नाहि तसं कोणाला कुठल्या गोष्टीचा अभिमान वाटावा हे सुद्धा ठरवता येत नाहि. तो आहे किंवा नाहि आहे, सिंपल. त्यामागची कारणं कोणाला अपील करतात कोणाला नाहि करत... अहो धर्म तर फार वादग्रस्त गोष्ट झाली... इथे रायगडावर छत्रपतींच्या पुतळ्यासमोर उभं राहुन कुण्या मराठी माणसाची छाती आपणही याच मातीत जन्मलो म्हणुन अभिमानाने भरुन येते तर कुणाला "झाला गेला तो इतीहास, आज कुणाला पडलीय त्याची" म्हणुन विषण्णता जाणवते, तर कुणी "कशा मस्त दारुच्या बाटल्या आणल्या लपवुन" म्हणुन स्वतःच्या "कर्तुत्वावर" अभिमान बाळागत असतो. ज्याचं त्याचं मन आणि काय अर्धवटराव

>>तुम्हाला आस्चर्य वाटले तरी ते खरे आहे. विकास यांच्या वरील प्रतिसादात याचे स्पष्टीकरण आहे. -- तुम्हाला हिंदु हा धर्म नाहि हे वाटण्याचं कारण तुम्ही धर्म आणि उपासना पद्धतीत गल्लत करताहात. उपासना पद्धती हे धर्माचं एक (लहानसं पण महत्वाचं ) अंग आहे. धर्म संकल्पना फार मोठी आहे. किंबहुना धर्माला उपासना, ग्रंथ , प्रेषीत, रुढी वगैरे बाबींमध्ये गुरफुटुन टाकणे हेच चुकीचे आहे. माझ्या सर्वात पहिल्या प्रतिसादात मी धर्म कल्पना थोडक्यात मांडली आहे. >>भारतातल्या उपासना पद्धतींचे असे एकत्रीकरण घडून आलेले नाही हेच म्हणायचे होते. त्यामुळेच हिंदू धर्म असा काही धर्मच नाही. -- परत एकदा... उपासना पद्धती धर्म डिफाइन करत नाहि. उपासना पद्धतींची यादी शुण्य जरी असली तरी धर्म १००% राहु शकतो. >>हे म्हणणे वैदिकांबाबत कदाचित सत्य असावे. वैदिकांखेरीज भारतात अनेक उपासनापद्धती आहेत. -- वेद षट्दर्शनांचा एक भाग आहे... आणि "वैदीक" नावाची अ‍ॅस सच कुठलीच उपासना पद्धत नाहि. मुळात दर्शने आणि उपासना पद्धती हे प्रचंड भिन्न विषय आहेत. >>भारतीय पंथोपपंथात इतके आयसोलेशन आहे की धार्मिक वाङ्मयात दुसर्‍या उपासना पद्धतीची दखल सुद्धा फार घेतली जात नाही. -- इट्स अ व्हर्च्यु. पण हे कळायला पाण्यात उतरावे लागेल.. बाहेर बसुन .... ते जाउ दे. >>तुच्छता किंवा तिरस्कार हा अनुयायी लोकांच्यात असतो. वाङ्मयात असतोच असे नाही. -- सहमत >> ख्रिश्चन धार्मिक वाङ्मयातसुद्धा इतर धर्माचा तिरस्कार सापडत नसावा. -- सहमत. >>सहिष्णुता नांदते आहे हे तर ठाऊकच आहे. त्याचे कारण एकमेकांशी फटकून राहण्याची वृत्ती हे आहे. मनाची व्यापकता वगैरे काही खरे नाही. -- तुम्ही हि व्यापकता अनुभवली नसेल कदाचीत. त्याला इलाज नाहि. अर्थात मी फार अनुभवली आहे अशातला भाग नाहि. पण ति काय असावी, कशी असावी, कशाप्रकारे प्रयत्नपूर्वक आणाता येत असावी याचा अभ्यास आहे. प्रामाणीक इच्छा असेल तर कुणालाही हा अनुभव येउ शकेल. किंबहुना हा सगळा अभ्यास न करता धर्माबद्दल बोलणे - पॉसेटीव्ह वा निगेटीव्ह- म्हणजे तंबोर्‍याच्या तारा तोडुन त्यातुन संगीत निर्माण करायचा प्रयत्न करणे आहे... >>मध्ययुगात शैव-वैष्णवांच्या आणि बौद्ध-वैष्णवांच्या राजकीय नसलेल्या रक्तरंजित लढाया झाल्या आहेत. पर्सिक्युशनसुद्धा भरपूर झालेले आहे. -- तुम्ही आधी म्हटल्याप्रमाणे अनुयायांत मतभेद झाले आहेत... अगदी रक्तलांछीत संघर्ष सुद्धा >> (विष्णुच्या दशावतार कथांमध्ये अश्याच संघर्षाच्या कहाण्या असाव्यात). -- विष्णु अवताराच्या कथांची चर्चा इथे नको. एकच गोष्ट परत रिपीट करतो, कि या सगळ्या कथा सुरु होण्यापूर्वी आणि या अशा कथा नामशेष झाल्या नंतरही धर्म अबाधीत राहतो . >>एकात्मतेचे प्रयत्न खूप अलिकडचे आहेत असेच मी म्हटले आहे. नेमके कधीपासून चालू झाले हे माहिती नाही. -- नो कमेंट्स. इतीहास संशोधन प्रांतात आमची मुशाफिरी अगदीच किरकोळ आहे. >>शंकराचार्यांप्रमाणेच दत्तात्रेय या देवतेची निर्मिती हा असाच समन्वयाचा प्रयत्न असावा. पण तरीही ते खूपच अलिकडचे दिसतात. -- "शंकराचार्यांप्रमाणेच दत्तात्रेय या देवतेची निर्मिती ..." हे वाक्य नीट समजुन, पचवुन घ्यायला वेळ लागेल. तुर्तास परत रिपीट करतो... या अलिकडच्या पलिकडच्या प्रयत्नांपासुन धर्म अलिप्त आहे, इंडिपेंडेंट आहे. >>तुम्ही समजावून द्या म्हणजे झालं. -- बस्स का थत्तेजी... उपेक्षेने मारणे वगैरे ऐकुन आहे.... हे कुठल्याप्रकारचे मारणे म्हणायचे?? तुम्हाला समजुन घ्यायचं/यायचं असेल तर ते आमच्या शब्दावाचुन देखील कळेल हो. तसं मी धर्म इन जनरल आणि हिंदु इन पर्टीक्युलर या बद्दल चार ओळी अगदी पहिल्या प्रतिसादात खरडल्या आहेत.... >>अवांतर- हिंदु धर्मीयांचं म्हणजे कोणाचं दुर्दैव? :? -- एक मी आणि दुसरा... अम्म्म्म्म्म्म... दुसरा स्वत: हिंदु धर्म कंसीडर करा :) आता अगदी शेवटचं >>कळलं नाही. -- हे तुम्ही मनापासुन म्हणताय असं गृहीत धरतो, किंबहुना तशी खात्री आहे. अन्यथा आम्ही आमचे अर्धवट विचार टंकण्याचे श्रम घेतले नसते. असो. तर तुम्हाला हे जे कळले नाहि त्याचं कारण तुम्ही धर्माला उपासना पद्धती, त्यांचे उगमास्त कालखंड, त्या उपासनेच्या प्रेरकांचा मानवी इतीहास या सगळ्या मापदंडांत कोंडायचा प्रयत्न करताय. थोडक्यात तुम्ही स्वराज्य म्हणजे रायगड धरुन टोटल किल्ले २५० कि २५१ याचा हिशोब करताय आणि शिवजयंतीची नक्की तिथी कुठली याचा पक्का संदर्भ शोधताय... इन फॅक्ट शोधत नसुन जे काहि वरवर बघता हाती लागलं ते मांडताय (असं मला वाटतय हां...) पण स्वराज्य या दस्ताऐवजांपासुन मुक्त आहे. हा सगळा डाटा "पुराव्यानि शाबीत" करण्याजोगा मिळाला काय, न मिळाला काय... स्वराज्य त्यापासुन अबाधीत आहे. असो. अर्धवटराव

आपल्याच धर्माबद्दल छिद्रान्वेषीपणा करून 'मी कसा इम्पार्शल आणि प्रगल्भ आहे' अशा फसव्या नार्सिसिस्ट बौद्धिक सुखातच सगळे हिन्दू डुम्बत राहतील हा कळीचा प्रश्न आहे.

"मी कसा इम्पार्शल आणि प्रगल्भ आहे" असे मला किंवा इतर कोणालाही वाटावे या उद्देशाने मी वरील गोष्ट अजिबात लिहिलेली नाही. बौध्दीक सुखाची गोष्ट कराल तर त्यासाठी इतर अनेक जास्त इंटरेस्टींग गोष्टी माझ्याकडे आहेत आणि त्यात धर्माचा समावेश अजिबात नाही. दुसरे म्हणजे "आपला धर्म" म्हणजे नक्की काय?माझ्यासाठी ज्या ज्या गोष्टी मला आवडतात/भावतात/पटतात त्या सगळ्या माझ्या. मग त्या कुठूनही आलेल्या असोत. मला कर्मण्येवाधिकारस्ते आवडते तसेच बायबलमधील "I can do all things through Christ who strengthens me" हे पण आवडते. म्हणून या दोन्ही गोष्टी माझ्याच. आणि ज्या गोष्टी मला पटत नाहीत्/आवडत नाहीत त्या माझ्या नाहीत मग त्या कोणीही सांगितलेल्या असोत. ही माझी जीवनपध्दती झाली. हिंदू धर्म म्हणजे एक जीवनपध्दती आहे हे चावून चोथा झालेले वाक्य वारंवार ऐकवले जाते. तसेच हिंदू धर्म खूप सहिष्णू आहे असेही म्ह्टले जाते. तसे जर असेल तर माझ्या जीवनपध्दतीविषयी इतरांना काही आक्षेप असायचे कारण नाही. क्लिंटन

मी हिंदू धर्मातले (म्हणजे कशातले?) कुठलेही दोष प्रतिसादात लिहिले नव्हते. केवळ हिंदू असा कोणताही धर्म नाही असे प्रतिसादात लिहिले होते. त्यामुळे दुसर्‍या धर्माचेही दोष सांगण्याची जवाबदारी माझ्यावर येत नाही.