श्लील अश्लील
जन्मताक्षणी मी आईला विचारलं
माते माझा जन्म श्लील की अश्लील
माता म्हणाली बाळा श्लील रे श्लील
मग मी धर्ममार्तंडांना म्हणालो
मार्तंडहो माझा जन्म श्लील की अश्लील
ते एकरवानं उद्गारले
अश्लील अश्लील
जे मोठ्यामोठ्या संत महंतांनादेखील जे कोडे सुटलेले नाही त्याच कोड्याचा प्रश्न एका नवजन्म घेणार्या बालकाला पडावा यात मोठे आश्चर्य आहे. एकाअर्थाने त्या बालकाची पुढली वाटचाल अध्यात्मिकमार्गावर होणार/ झाली असेल.
सुरुवातीला मी वरती एक अर्भक वानराचा फोटो दिला होता, परंतु त्याचा या कवितेच्या विषयाशी फारसा संबंध नाही, असे वाटल्याने तो काढून टाकला आहे. त्यावेळीच हे स्पष्टीकरण द्यायला हवे होते, परंतु राहून गेले.
यात अन्य कुणाचा काही संबंध नाही.
श्री. चित्रगुप्त, येवढे वैश्विक सत्य उघड करणारे आणि मनातल्या नसे नसेला पिळवटून टाकणारे हे लिखाण तुम्हाला का आणि कसे सुचले ह्या विषयी देखील थोडे लिहाना.
या लेखनासंबंधित माझ्या प्रकट व सुप्त मनातील जाणिवांचा वेध घेण्याचा प्रयत्न करतो आहे. ते लिहून झाल्यावर इथे देइनच, त्यापूर्वी गुरुजी व अन्य काय म्हणतात, हे जाणून घेउ इच्छितो.
ओ मालक,
आमच्या प्रश्नाला उत्तर न देताच निष्कर्ष?
ज्याला अश्लील म्हटलं तो तुमचा जन्म अश्लील होता की तुमचा प्रश्न अश्लील होता (धर्ममार्तंडांच्या दृष्टीने)?
नितिन थत्ते
1. 'आपला तो बाब्या दुसर्यांचा तो कार्टा' या न्यायानं मातेला आपल्या बाळाचा जन्म श्लील वाटणं यात काहीच विशेष नाही.
2. धर्ममार्तंडांना कशालाही अश्लील म्हणण्याची वाईट खोड शतकानुशतकं आहेच त्यामुळे त्यातही काही विशेष नाही.
'आपला तो बाब्या आणि दुसर्याचे कार्टे' ही म्हण धर्ममार्तंडांसंदर्भातच जास्त लागू नाही का? माता ही साक्षात प्रेममूर्ती असल्यामुळे आणि कवितेत माता या शब्दाचा अर्थ पुरेसा धूसर असल्यामुळे म्हणीचा दुसरा भाग मातेला लागू पडेलच असं नव्हे.
पण एखादी माता धर्ममार्तंडही असेल तर ...
'आपला तो बाब्या आणि दुसर्याचे कार्टे' ही म्हण धर्ममार्तंडांसंदर्भातच जास्त लागू नाही का?
हा आपला पूर्वग्रह आहे असे आमच्या स्वतःच्या उदाहरणावरून जाहीर करू इच्छितो. जे मूर्तिभंजक उदारमतवादी आमच्या आसपास आहेत ते आम्हांस बाब्येच वाटतात.* आता यातून आम्ही धर्ममार्तंड ठरत असू तर जळो तो धर्म. ;-)
* - हां आता आम्हास खुदुखुदू हसणारे काहीजण मूर्तिभंजक नसूनही आम्हास बाब्येच वाटतात ते असो.
>>>> ही कविता सुद्धा मला दुसर्या महायुद्धातल्या ज्यू हत्याकांडावर आहे असे वाटू लागले आहे...
बाप रे...!
कवितेचे रसग्रहण केले तर आम्हा विद्यार्थ्यांना कविता समजायला मदत होईल.
मला या कवितेत कोणाचा जन्म होतोय हेच कळले नाही.
-दिलीप बिरुटे
तुम्ही तो 'माकडांची आणि मनुक्षांची एकदा पैज लागते नदी किनार्यावर...' हा विनोद ऐकला नसावात,नाहीतर तुम्हाला असा प्रश्नच पडला नसता.
असे करा प्रा.डॉ. , तुम्ही योगप्रभू किंवा सोत्रिंना व्यनी करा. ते फार व्यवस्थीत समजावतील बघा.
ही सहा ओळींची कविता आहे, तिची जातकुळी एखाद्या चारोळीसारखी आहे. किंवा गजलच्या एखाद्या शेरासारखी. मला व्यक्तिशः यापेक्षा मोठ्या रचना आवडतात. किंवा एकावेळी अशा काहींचा संग्रह असावा अशी इच्छा असते.
कविता वाचून पहिल्यांदा आठवला असेल तर मेरीने जीझसला दिलेला व्हर्जिन बर्थ. हा उल्लेख भाषांतराच्या चुकीमुळे आला असं म्हणतात, पण धर्ममार्तंडांना ते जपावंसं वाटलं. मेरीला आपोआपच कौमार्याशी जोडलेलं पावित्र्य त्यामुळे प्राप्त झालं.
गर्भधारणा ज्या प्रक्रियेतून होते तिला अश्लील का बरं म्हणावं? मात्र धर्ममार्तंड, संस्कृतीरक्षक तसं म्हणताना दिसतात हेही खरंच. हे कवीला सांगायचं आहे.
हो, पण मी लहान असताना " ई ....पार्वती इतकी घाण रहायची की तिच्या मळापासुन छोटा मुलगा बनवता आला? " असं विचारुन धपाटे, शिव्या इ. इ. चा यथेच्छ अनुभव घेतलेला आहे.
व्हर्जिन बर्थ कसा काय देउ शकते, याचे उत्तर समर्थांनी दासबोधात देऊन ठेवलेले आहे:
रजस्वलेचा जो विटाळ
त्याचा आळोन जाला गाळ
त्याचाच हा नरदेह केवळ
जाला असे
आता मग यात मातुश्री विवाहित वा अविवाहित, हा प्रश्नच उद्भवत नाही.
टीपः दासबोध वाचायचो, त्याला आता पस्तीस वर्षे उलटली आहेत, त्यामुळे एखाद-दुसरा शब्द इकडेतिकडे झाला असेल, पण अर्थ तोच आहे. नेमका समास व ओवी कोणती, हे लक्षात नाही. जिज्ञासूंनी या निमित्ताने दासबोध चाळल्यास उत्तमच.
या कवितेत काही कळले नाही, अश्या ज्या प्रतिक्रिया आल्या, त्या रास्तच आहेत, असे वाटून या कवितेचा धांडोळा घेत आहे:
लहान मुलांना प्रत्येक गोष्टीविषयी खूप जिज्ञासा असते, व त्यापोटी ते खूपसे प्रश्न विचारात असतात, हे आपण बघतोच. या जिज्ञासेची व प्रश्नांची सुरुवात त्यांना बोलता येउ लागल्यावर आपल्याला प्रत्यक्ष प्रश्न विचारू लागतात, तेंव्हा होते, असे जरी भासत असले, तरी त्याचा प्रारंभ जन्म-क्षणापासून वा गर्भावस्थेपासूनसुद्धा होत असेल, असे मला वाटते. विशेषत: ज्ञानेश्वर, मोझार्ट इ. सारख्या प्रतिभावंतांच्या बाबतीत असे घडणे सहज शक्य आहे.
मनुष्याच्या आयुष्यातील अगदी पहिली घटना म्हणजे स्वत:चा जन्म. तेंव्हा पहिली जिज्ञासा स्वत:च्या जन्माबद्दलच असू शकते. या कवितेतील नवजात अर्भक स्वत:च्या जन्माबद्दलच प्रश्न विचारत आहे. ते आपला प्रश्न आईला विचारणार, हे स्वाभाविकच आहे.
.... परंतु त्याने विचारलेला प्रश्न फार विचित्र आहे. अमुक एक गोष्ट श्लील की अश्लील, असा प्रश्न त्याला पुढे अनेक वर्षांनंतर पडू शकतो, परंतु जन्मल्या जन्मल्या असे कसे शक्य आहे?
इथे आपल्याला असा कयास करावा लागतो, की हा प्रश्न त्याच्या मागील जन्माच्या स्मृतीतून आला असावा.
धर्ममार्तंडांच्या उल्लेखामुळे गॅलिलिओ, ज्ञानेश्वर, डार्विन वगैरे आठवतात.
श्लील की अश्लील असा प्रश्न, व धर्ममार्तंडांचे उत्तर 'अश्लील अश्लील' यावरून पूर्व-जन्मातील एखाद्या लेखकाचा, कवीचा, चित्रकाराचा हा पुनर्जन्म असावा, असे वाटू लागते.
या संदर्भात कालिदास, काकोडकर, फ्रॉईड, राजा रविवर्मा, एम एफ हुसेन, यांची आठवण होते.
यातील हुसेन यांचे उदाहरण अगदी अलिकडचे. ते विख्यात चित्रकार तर होतेच, शिवाय कवीही होते. म्हणजे सरस्वतीची त्यांच्यावर विशेष कृपा होती, असे म्हटले पाहिजे. परंतु या सरस्वतीच्या चित्रावरूनच आपल्याला मरणसमयी सुद्धा मायदेशात परतता आले नाही, हे शल्य उरी घेउनच ते गेले. आपण 'श्लील-अश्लील-विवेक' करायला हवा होता, अशी बोचणीही त्यांना लागली असेल.
अश्या परीस्थित नवीन जन्म घेतल्यावर ते काय करतील?
मृत्युसमयी जो विचार, वासना मनात असते, ती पुढील जन्मात तिथूनच पुढे चालू होते, असे सांगितले जाते. त्यामुळे नवीन जन्म घेता घेता त्यांनी आत्ताच हा श्लील-अश्लीलतेचा घोळ मिटवलेला बरा, म्हणून आईला प्रश्न विचारलेला दिसतो. आईने त्यांना प्रेमभराने, आपुलकीने "बाळा श्लील रे श्लील" असे उत्तर दिले.
परंतु खरा प्रश्न धर्ममार्तंडांच्या विरोधाचा आहे, म्हणून ते त्यांनाही तोच प्रश्न विचारतात.
मार्तंडहो, माझा जन्म श्लील की अश्लील? (मार-तंड: मारणारे, तंडन करणारे, इ.इ.)
एरव्ही एक-मेकांचा हेवादावा करणारे, प्रसंगी खून सुद्धा करणारे मार्तंड अश्या प्रसंगी एक होऊन 'एकरवाने' म्हणतात:
अश्लील अश्लील.
(आई प्रमाणे ते 'बाळा', 'रे' असले आपुलकीदर्शक शब्द वापरत नाहीत, तर ताबडतोब अश्लील अश्लील असे ठणकावून सांगतात. जणु तेवढे एकच उत्तर त्यांना ठाऊक असते)
.....असा या कवितेचा अर्थ लावता येतो.
____________________________________________________
परंतु खरोखरच असा सर्व विचार करून, ठरवून ही कविता रचली गेली आहे का? याचे उत्तर "नाही" असे आहे. या कवितेच्या निर्मिती संबंधी आणखी बरेच लिहिण्याजोगे आहे, आणि ते लिहिल्याने काव्यनिर्मिती वा एकूणच कलानिर्मितीच्या प्रक्रियेवर प्रकाश पडू शकतो. परंतु वेळेअभावी सध्या इथेच थांबावे लागत आहे.
गमतीदार कविता.
(कविता अशी अतिस्पष्ट असली, की मला त्यातून मिळणारा आनंद थोडा कमी होतो. कदाचित चित्र हवे होते. मूळ प्रसिद्धीत दिलेले चित्र मी बघितले नाही. चित्राखाली शीर्षककविता म्हणून चित्र+कविता ही जोडकलाकृती कदाचित बहुपदरी होती.)
हि कविता तर एखाद्या प्रकांडपंडितालाही मौनव्रत धारण करायला लावेल अशी बनली आहे . कलियुगाची महती
कवितेत उतरली आहे . मला वाटतं पुढचं भविष्यकालीन भाकीतच या कवितेमध्ये आवतरले आहे ..
सिद्धेश्वर विलास पाटणकर
थोड्याच वेळात व्यनि करेन साहेब . जो अर्थ मी घेतला आहे या कवितेतून तो फारच भयानक आहे . इथे जाहीर व्यक्त होणे योग्य नाही . मला वाटतं , हि चार वाक्य पुढे जाऊन खरी होणार आहेत इतकी ताकद आहे त्यांच्यामध्ये आणि आता तर त्याची सुरुवातही झाली आहे . आपण आजकाल वर्तमान पत्रात येणाऱ्या बातम्यांवरुन हे ओळखू शकतो सहज . एकंदरीत कविता जरी छोटी असली तरी खूप गहन आहे .
भारतीय राज्यघटना महिलांना निवडस्वातंत्र्य देते, आणि जन्माधारीत कोणत्याही विषतेस नाकारते , त्यामुळे सर्व जन्म कायद्याने आणि ज्या गोष्टीत त्या जन्मलेल्या गोष्टीत त्या बाळाची काहीच चूक नाही तेव्हा नैतीकदृष्टीनेही बाळासाठी श्लील असतात. त्या स्त्रीवर -बाळाच्या आईवर - अत्याचार झाला असेल तर अशा अत्याचार करणार्या व्यक्तीचे वागणे आणि धर्ममार्तंडांचे व्यक्ती स्वातंत्र्यात अनावश्यक दखलंदाजी करणे अश्लील असते. असा स्पष्ट संदेश देण्यास कवी कमी पडतोय म्हणून तुम्हाला खासगीतून व्यनि पाठवण्याची गरज वाटते आहे का ? या पलिकडे जाऊन काही विशेष अर्थ आपण काढत असल्यास खासगीतला व्यनिची प्रतिक्षा नक्किच आहे .
कवीता व त्यावरील कविवर्यांच्या स्पष्टीकरणानंतर असे वाटते की साक्षात्काराची ठिणगी पडली व दुर्बोध कवीतेचा जन्म झाला.
समाज श्लील, अश्लील याची व्याख्या काळानुरूप वेग वेगळी करतो. धर्म मार्तंड आपापल्या सोईनुसार अर्थ काढतात.
पुराणात,इतीहासात अनेक अशी उदाहरणे दाखवता येतील की ज्या बाळांच्या जन्माची पार्श्वभूमी एक सारखीच आहे पण प्रत्येकाला वेगवेगळे मापदंड लावले गेले. हे माझे वैयक्तिक मत आहे. गदारोळ माजू नये म्हणून स्पष्टीकरण देत नाही.
बाळाचा जन्म श्लील का अश्लील ठरवण्याचा अधिकार फक्त आईलाच. सांप्रत काव्यात कविवर्य स्पष्टीकरण देताना माऊलींचे उदाहरण देत धर्ममार्तांडांच्या थोतांडकडे लक्ष वेधून घेतात.
कवीतेची दुर्बोधता लक्षात घेता, कविवर्य ग्रेस यांची आठवण होते. वर वर साधे सोपे दिसणारे शब्द वाचताना, वाचक चक्रव्यूहात सापडल्याचा अनुभव करतो. कवीवर्य ग्रेस आपली खंत खालील कवीतेत अशा प्रकारे व्यक्त करतात. शब्दरचना असबंध वाटते. कवीच्या मनात काय विचार असतील याची सहज कल्पना येत नाही व कवीता दुर्बोध वाटते. मी वाचलेली कवीता व कळालेला अर्थ खालील प्रमाणे.
कावळ्यांचा रंग
कुणी आपले म्हणेना
कुणी बिलगेना गळा
कंठ दाटताना झाला
रंग कावळ्यांचा काळा....
नसानसांतून वाहे
फणा उगारून साप,
दूर सावल्यांचा घोळ
माझे नाचवितो पाप...
कुणी आढ्याला बांधली?
रात्र आंधळ्या कौलांची
चंद्र पडला मरून
इथे पहाडाच्या खाली...
ही कविता ग्रेस यांनी बहुतेक त्यांच्या कवितांच्या आलोचनेला त्रस्त होऊन लिहिली असावी. जसे कावळ्याला कोणी आपले म्हणत नाही त्याचा तिरस्कार करतात तसेच त्यांच्या प्रत्येक कविते वर दुर्बोधतेचा आरोप केला. कवीवर्य म्हणतात लोकांना माझ्या कवितांबद्दल सांगून सांगून माझा कंठ दाटून येतो आणि शेवटी माझा रंगही कावळ्याच्या रंगाप्रमाणे काळा पडतो.
तद्वतच वरील कवीता मला वाटते.
चित्रगुप्तांनी निर्माण केलेल्या कूट प्रश्नाला त्यांचे उत्तर माहित असेल तर मग हा खटाटोप कशाला पाहिजे?
धर्म मार्तंड शब्दात धर्म का घुसवला आहे? यात धर्माचे काही देणे घेणे नाही. 'मार्तंड' म्हणजे स्वतःला जास्त शहाणे समजणारे किंवा समाजात स्वतः चे स्तोम निर्माण केलेले लोक. जीतेंद्र आव्हाड यांची गणना करावी की नाही हे वाचकांनी ठरवावे.
जबरीच!!!
जे लिहिले आहे ते कळाले
जे लिहिले आहे ते कळाले नाहि...
जे मोठ्यामोठ्या संत
शंका
@- की विचारलेला "प्रश्न
फोटो कुठाय?
माकडबाळाचा फोटो
चित्र गुप्त.
+ -
कळले नाही
दम
या कवितेबद्दल...
आजकाल तुमचा वेळ अज्जिबातच जात
आजकाल तुमचा वेळ ...
तर मग तो कोण असावा?
- 'आपला तो बाब्या दुसर्यांचा तो कार्टा' या न्यायानं मातेला आपल्या बाळाचा जन्म श्लील वाटणं यात काहीच विशेष नाही.
- धर्ममार्तंडांना कशालाही अश्लील म्हणण्याची वाईट खोड शतकानुशतकं आहेच त्यामुळे त्यातही काही विशेष नाही.१
१. अधिक माहितीसाठी या पानावर 'Blasphemy and religion' हा भाग वाचावा. मग यातून निष्कर्ष काय काढता येतील?उत्तर द्या
पंगा मोड ऑन
निष्कर्ष पटले पण ...
जळो तो धर्म
अश्लील अश्लील
ही कविता सुद्धा मला दुसर्या
रसग्रहण वाचायला मिळेल काय ?
घ्या !
कविता
मला कविता प्रकार फारसा आवडत
मला उत्तरं हा प्रकार फारसा आवडत नाही. प्रश्न आवडतात
हो, पण मी लहान असताना " ई
चारोळीसारखी कविता
व्हर्जिन बर्थ कसा काय देउ शकते, समर्थांचे उत्तर
हल्ली त्याला "टेस्ट ट्युब
या कवितेबद्दल...
आभार
हे
:)
सत्यकाम जाबाल
गमतीदार कविता
हि कविता तर एखाद्या
..मला वाटतं पुढचं भविष्यकालीन
@ माहितगार
भारतीय राज्यघटना महिलांना
जन्माधारीत कोणत्याही विषमतेस
@ माहितगार
नाही आवडल मला काहीतरीच श्लील
कोणता भाग नाही आवडला
दुर्बोध......
धर्म मार्तंडाना विचारायचेच का? म्हणतो मी!