शेजारी

अशाप्रकारे काम करण्याचा अनुभव नाही पण

या जागी अन्य कोणीही स्त्री अथवा पुरुष, भारतिय अथवा परदेशी असता तर मी ओळख करून घेतली असती का?

अधोरेखित व्यक्तीने बहुदा स्वतःहून करून घेतली असती असा अंदाज आहे.

अनुभवाचे प्रकटन आवडले. शेवटी

यथा काष्टं च काष्टं च समेयातां महोदधौ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद् भूतसमागमा:॥

हेच खरं.

तुमची वरची प्रसिध्द स्मायली पाठवून द्या ना जॉन्ड्रावना! ;-)
हाकानाका!

स्त्री अथवा पुरुष, भारतिय अथवा परदेशी असता तर मी ओळख करून घेतली असती का? या जरतर ला अर्थ नाही
अस्सं कस्सं गं! परदेश्याचे माहित नाही पण भारतीय बाई असती तर घेतली असतीस असं वाटतं.

सविस्तर प्रतिसादासाठी जागा आरक्षित.

अमेरिकेत स्त्रीने स्वतः येवून ओळख करुन दिली तर ते मॅनर्सना धरुन नाही का? भारतात त्याचे अनेक अर्थ काढले जावू शकतात. कंपनीत किती जॉन आहेत हे Address book मधून काढू शकता. मग समोरच्या क्युबिकल मधला जॉन कोण ते ही काढता येईल. मेल पाठवता येईल त्यांना.(कंपनीत कोणी नवी जॉईन झाली की हाच मार्ग अनुसरला जातो.)

जॉन नावाचे साधारण ५० शीचे गृहस्थ संगणकावर काम करत असतात.

...

वीस ते पन्नास या संख्यांचा वयनिदर्शक म्हणून लेखनात वापर करताना त्यातील स जाऊन श येतो. म्हणजे विशी, तिशी, चाळीशी, पन्नाशी.

५० शीचे गॄहस्थ हे वाचताना चमत्कारिक वाटते. :)

या गोष्टीत इतका विचार करण्याजोगं काय आहे? आणि तेही अमेरिकेत? जिथे लोकांना एकमेकांशी संवाद साधायला काहीही कारण लागत नाही.

एकमेकांशी काडीची ओळख नसणार्‍या लोकांकडून मी पुढील संवाद/ कॉम्प्लिमेंट्स ऐकल्या आहेत.

१. आज दिवस काय सुरेख आहे. बाहेर मस्त हवा पडली आहे.
२. आज तुमचा शर्ट/ ड्रेस/ नेकलेस फार सुरेख आहे. तुम्हाला शोभून दिसतो आहे.
३. आह! मी आज इतकी आनंदी आहे. आज शुक्रवार ना!!
४. शुभ सोमवार सकाळ! (हॅप्पी मन्डे मॉर्निंग)
५. बाय जॉन! हॅव अ गुड इवनिंग

अशाप्रकारचे संवाद मीही अनेकांशी साधले आहेत. त्यासाठी कसलीही ओळख लागत नाही आणि मुद्दाम ओळख काढल्यासारखेही वाटणार नाही.

शुची, तुम्ही फक्तं त्यांच्याशीच बोलत नाही की इतर क्युब्जमधल्या लोकांशीही बोलत नाही?
माझा स्वतःचा अनुभव सांगायचा तर मी अश्या लोकांना हटकून 'हाय- हॅलो' करतो. आता 'अश्या' म्हणजे बर्‍यापैकी रिझर्व्ड लोकांना. आमच्या प्रॉजेक्टवर ओनरच्या टीम मधेही एक असेच वयस्कर व्यक्ती आहेत. ते सुद्धा मिटींगमधे काम असेल तेव्हाच आणि नेमकं तेवढच बोलतात, बाकी वेळेला ऐकुन घेतात. त्यांची निरीक्षण शक्ती अफाट आहेच शिवाय नेमकं तेच बोलून अगदी सहज सोपा मार्ग ते बर्‍याच वेळेला सुचवतात. त्यांचा अनुभव आणि हुद्दा दोन्ही खूप मोठा आहे. मी मिटींगकरता लवकर पोचलेलो असलो आणि ते हजर असले तर ते मला स्वतःहून कधीही 'हाय' बोलले नाहीत. परंतू मी मात्र अश्यावेळी मुद्दाम त्यांच्याशी बोलतो, उगाच उकरुन काहीतरी विषय काढतो. त्यांना ते कितपत आवडतं ते माहीत नाही, पण बर्‍याचवेळा काही विषयांवर त्यांचा त्याकडॅ बघण्याचा दृष्टीकोण कसा आहे ते कळतं. कळत नकळत आपल्याला काहीतरी शिकायला मिळतं. तुमच्या बाबतीत तर ही व्यक्ती तुमच्या शेजारीच बसते आहे. तुमचा आणि त्यांचा कधीही संबध येणार नसला तरी एका चांगल्या व्यक्तीशी ओळख झाली म्हणून तुम्हालाच बरे वाटेल की!

या कॉम्प्लिमेंट खेरीज सदरहू घटना/व्यक्ती/परीस्थितीच्या अनूशंगाने मिपाकरांकडून आणी काही माहीती/मार्गदर्शन/सल्ला यांची अपेक्षा आपल्याला आत्ता आहे काय ? असल्यास संकोच न ठेवता सांगा.... विचारपूर्वक प्रतिसाद दिल्या जाइल.

फार विचार करु नये बुवा माणसाने. अंतर्मुख आणि एकलकोंडे असण्यात वाईट काय? मुळात कसंही असलं तर त्यात चांगलं वाईट काय? आपला स्वभाव आपल्या अनुभवांवरून आणि संवेदनशीलतेवरून ठरतो. तसा तो ठरू द्यावा. बदलला तर बदलू द्यावा. फायद्या-तोट्यासाठी उगाच इच्छा नसताना जनसंपर्क वाढवणे वगैरे मला पटत नाही. शिवाय ठरवून काही करायला गेलं की त्यात कृत्रिमपणा येतो ते वेगळंच.

शुचि,

मीही आधी तुमच्यासारखीच एकलकोंडी होते. अतिशय कमी बोलणारी, अनोळखी लोकांसमोर तोंडसुद्धा न उघडणारी. लहानपणी सुट्टीत आजोळी जायचे तेव्हा एकटीच एका खोलीत जाउन पुस्तक वाचत बसायचे. माझ्या मामी सारख्या ओरडायच्या की काय भुतासारखी एकटीच बसतेस? तेव्हा फारसं मनावर घेतलं नाही, पण आता माझ्या नणदेचा मुलगा माझ्या घरी आल्यावर पुस्तकात तोंड घालून बसतो तेव्हा समजतं की त्या का चिडायच्या ते. तेव्हा त्यांचं ऐकायला पाहिजे होतं असं वाटतं. आजी-आजोबा, मामा-मामी, मामेभावंडं यांच्याबरोबर वेळ घालवायला पाहिजे होता. कालांतराने आम्ही मोठे झालो आणि आजोळी जाणं कमी झालं. आता परदेशात येउन झाला तर वर्षभरात एखादा फोन होतो.
पुढे शाळेत बाकावर असलेली मैत्रीण अतिशय बडबडी होती. तिच्यामुळे बहुतेक मीही बोलायला लागले.
तरी तुम्हाला पडलाय तसा प्रश्न अजूनही कधी कधी पडतो. विचार सुरु असतो बोलू की नये. पण मग वाटतं की स्वतः सुरुवात करण्यात काही नुकसान नाही. फार तर समोरची व्यक्ती नीट उत्तर देणार नाही. पण पुढे वाईट तर वाटणार नाही की मी प्रयत्न केला नाही. समजा तुम्ही सुट्टीवर गेलात आणि परत येईपर्यंत या जॉनने जॉब बदलला तर? कदाचित तुम्हाला रुखरुख लागेल. त्यामुळे एकदा प्रयत्न करायला तरी हरकत नसावी.

आपल्याला नात्यात, कामामध्ये अनेकदा तुमच्या स्वभावाला मुरड घालावी लागते. अशा बिन फायद्याच्या गोष्टीमध्ये आपल्या स्वभावाला मुरड कशाला घालायची? संवाद झाला तर ठीकच.. नाही झाला तर ती आपल्या मनाचे ऐकण्याची किंमत समजावी.

एक आणखीन अंतर्मुख

बरं, आता जॉनरावांचं जाऊ दे!
जी इंड्यन मुल्गी स्क्रीनकडे बघत होती (जे तुला झोंबलं) तिच्याशी तरी ओळख वाढवच तू!
कदाचित मराठी नसेल ती पण तुला कामाच्या मध्ये डोकावायला मिपा आहे यावरून तरी विषय निघेलच.
त्या मुलीमुळे कदाचित जॉनरावांशी ओळख निघू शकेल.
आणि ते पोटॅटो चिप्सबद्दल जे काही म्हणालीस ते विचारच काढून टाक.
तू जो विचार कर्तियेस तसाच ओळख करून घेण्याचा विचार समोरचा माणूसही करत असेल. तुला तुझ्या कोषात राहण्याची सवय लागलिये तशी त्यालाही लागली असण्याची मुभा द्यायला हवी ना!

जॉन रावांबद्दलचे कुतूहल तुम्ही त्वरित शमवून घ्यावे ही विनंती.

एखाद्याशी बोलावं किंवा ओळख काढावी अशी मनापासून इच्छा होणं आणि त्या माणसाच्या चेहर्‍यावरच्या इस्त्रीमुळे आपल्याला काही शब्द काढण्याची हिंमत न होणं हा प्रकार खूपदा अनुभवलाय. मुख्य म्हणजे तुम्ही इन्सिडेंटली अंतर्मुख आहात हा भाग वेगळा, पण विशेष अंतर्मुख नसलेल्या एखाद्यालाही अशा वेळी आईस ब्रेक करता येत नाही हे खरेच.

अशा व्यक्तींच्या चेहर्‍यावरील भावातून त्यांना आपल्याशी बोलण्याची जराशीही उत्सुकता नाही.. इतकेच नव्हे तर आपण बोललो तर उत्तर तरी देतील की नाही अशी दाट शंका येते. म्हणून विचारुनही त्याने काही उत्तर दिलं नाही तर आपलं माकड होऊ नये म्हणून मुळात गप्प बसलं जातं.

असल्या शिष्ट लोकांच्या बरोबर काम करणे अशक्य होते.तुमच्या मनाला ह्यामुळे किती यातना होत असतील ह्याची कल्पना करवत नाही.

शुचि,
जर तुम्हाला जॉनशी बोलण्याची गरज वाटत नसेल तर नका बोलू. त्यात स्वतःला कमी समजण्याचे काहीच कारण नाहिये. प्रत्येक वेळी समोरच्या माणसाशी ओळख करूनच घेतली पाहिजे असे काही नसते.
जर सहज आमना सामना झाला तर नमस्कार चमत्कार करावा पण मन मारून मुद्दाम ओळख करुन घेण्याची आवश्यकता नाही असे माझे मत आहे. आणि त्या माणसाबद्दल कुतूहल आहे आणि ते शमवायचे असेल तर मात्र बिन्धास्त बोला.

एका ओळखीतल्या व्यक्तिला वेगवेगळ्या, ईंटरेस्टिंग वाटणार्‍या माणसांचे निरिक्षण करायला खूप आवडते. पण त्याच लोकांशी मात्र बोलायला त्या व्यक्तीला आवडत नाही.

जॉन्राव हाय का??बर्र...

आहो त्यात एवढा का विचार करायचा? तुम्हाला कुतुहल वाटतय तर जाऊन बोला. तसेही अमेरीकन खुप फ्रेंडली असतात. जाऊन बोला बिनधास्त. त्याला नसेल बोलायच तर तो नाही बोलनार. फाशी तर नाही देणार..
त्यात एवढ वैचारीक मंथन करायची काय गरज आहे?

'फाइव पॉईंट समवन' मधल्या अंकलचे कॅरेक्टर आठवले एकदम.

लेखाचे तात्पर्य :- आंतरजालावर २/३ वर्षे आणि हापिसात जी काय असतील ती वर्षे काढून देखील शुचि मामी अजुनही कोषातून बाहेर यायला हिम्मत करत नाही :)

हान आता थोडीफार 'अरे ला का रे' करायला शिकली आहे म्हणा ;)

जॉन ने तुमची ओळख करून घेण्यास काहीच उत्सुकता दाखवली नाही , किंबहुना त्याने तुमच्या आस्तित्वाची दखलच घेतली नाही. हा तुम्हाला झोंबणारा मुख्य मुद्दा आहे.
कदाचित जॉन मध्ये न्यून गंड असेल असे मानून घ्या
अवांतरः " जानराव.गो एनी व्हेअर .होल वावर इज अवर." ची आठवण झाली

काही आज्मावलेले बर्फ तोडायचे (मी आणि आमच्या मित्र मंडळींनी आज्मावलेले) उपाय करून पहा.

१. जोन जवळपास असताना / बघत असताना आपली एखादी वस्तू मुद्दामून खाली पडून हुळूच पुढे सटका , कुठलाही सज्जन माणूस तुम्हाला हाक मारून नक्कीच सांगेल. मग बोलायला सुरुवात करा.

२. दुसराच कुठला तरी प्रिंटर डी-फाल्त म्हणून सेट करा .. एक दोन प्रिंट मारा - प्रिंटर पाशी एक दोन चकरा मारून प्रिंट का आला नाही हे बघा ( कसा येणार म्हणा ) नंतर थोडस अस्वथ होवून - हाय मी शुची , मला तुमची मदत पाहिजे प्रिंट येत नाही ये - जरा प्रिंटर चे डीटेल घेवून , मग प्रिंट व्यवस्थित आल कि धन्यवाद वैगरे करा. हाच उपाय वेग-वेगळ्या प्रकारे करू शकता (जस वीपीएन चालत नाही तुमची चालत का , हे अप्लिकेशन चालत नाही इत्यादी इत्यादी)

३. तुमच्या एखाद्या मित्राला मिटिंग request पाठवून द्यायला सांगा आणि ऑफिसच्या एक टोकाला असलेली मिटिंग रूम कुठ आहे अस विचारा ?

हाय मी शुची आणि मला तुमची मदत हवी आहे हा नेहमीचा १००% काम करणारा बर्फ तोडण्याचा नामी उपाय आहे.

कसले बहाणे न करता, एक दिवस त्या जॉनच्या क्युबिकलमधे जाऊन सरळ हाय! म्हणून एक स्माईल दे! त्यात काहीच कठीण नाही, एवढ्या साध्या गोष्टीवरून कोणी गोंधळ घालणार नाही की तुला काही वाकडं बोलणार नाही. कोण जाणे जॉनलासुद्धा तुझ्याबद्दल असंच कुतुहल असेल, "ही कोण महिला आहे, भारतीय आहे असं वाटतंय खरं!"

तू आपल्या मनाचा निश्चय करत नाहीस, की "मी उद्या जॉनबरोबर बोलेनच!" आणि त्यामुळे उगीच विचार करत राहिली आहेस. जॉनबरोबर जेव्हा तू संवाद सुरू करशील तेव्हा तुलाच असं वाटेल की "अरे, आपण इतके दिवस उगीच गप्प बसलो होतो!"

शुची: सहज ओळखी का करून घ्याव्यात, या संदर्भातले काही अनुभव

१. जिंदगी के सफर में गुज़र जाते जो मुकाम, वो फिर नही आते.....

महिन्यापूर्वी
नव्यानेच रुजू झालेला एक सहकारी माझ्याकडे आला, म्हणाला, "थोडा वेळ आहे?" म्हंटलं, "शुअर, काय हवंय?" म्हणाला, "मी ते Major Equipment Grant चं प्रपोजल countersign साठी Dean कडे पाठवलं होतं आठवड्यापूर्वी, बर्‍याचदा reminder e-mails पाठवल्या, पण अजून उत्तर नाही. उद्या शेवटचा दिवस आहे सबमिशनचा, कुणाला विचारू?"

मेडिकल स्कूलच्या डीनची सही ही सहजासहजी मिळणारी गोष्ट नव्हे, ते कागदपत्र प्रायॉरिटी लिस्ट वर नेमकं कुठे आहे हे त्यांची सेक्रेटरी आणि चीफ ऑफ स्टाफ ठरवतात, आणि त्यांच्या हातून ते डीनच्या टेबलपर्यंत पोहोचलं आणि त्यांना वेळ झाला तर ती सही होणार. तेंव्हा नुसत्या इ-मेल रिमाईंडर वर होणारं हे काम नक्कीच नाही. मी म्हंटलं "फोन केला होता का?" "नाही," म्हणाला, "I wasn't sure if the Chief of Staff would like it..he is so imposing, I am almost scared to approach him". खरंही होतं ते म्हणा, रिचर्ड म्हणून चीफ ऑफ स्टाफ होते ते खरंचच माणूस दबेल असं व्यक्तिमत्व. फील्ड मार्शल माणेकशॉ सारख्या भरघोस मिशा आणि तशीच बलदंड देहयष्टी, पब्लिक टरकून असायची डिकला. मी म्हंटलं बस इथे, आताच विचारुयात फोन करून. त्यांना फोन लावला, "डिक, थोडं काम होतं...." त्यांनी सांगितलं की ते प्रपोजल त्यांनी पाहिलंय आणि आज त्यावर सहीदेखील होईल डीनची, पण डीन कडे फॉरवर्ड करण्याआधी या वर्षात आवश्यक असलेली budgetary commitment खरंच शक्य आहे का याचं confirmation Accounts कडून अजून आलं नाहिये, ते तासाभरात मिळेल, त्यानंतर सही होईल आणि मग घेऊन जा म्हणावं. त्याप्रमाणे तासाभरात त्यांचा फोन आला आणि माझा सहकारी जाऊन त्याचं प्रपोजल घेऊन आला. म्हणाला, "Got it! Didn't meet Richard, wanted to say thanks. I will send an e-mail. Thanks for your help."

दोन आठवड्यांपूर्वी
सोमवारी सकाळी ऑफिसमध्ये येऊन इ-मेल्स पहातो, तर वरतीच डीन कडून सर्व स्टाफ ला आलेली इ-मेल- "Dick is No More!"...आतल्या मजकूरावरून कळलं की गेली चार दशकं तीन डीन्सचा चीफ ऑफ स्टाफ म्हणून काम करणार्‍या, सायकॉलॉजीत मानद प्राध्यापक असलेल्या आणि नुकतीच पी एच डी पूर्ण केलेल्या डिक चा शुक्रवारी संध्याकाळी दु:खद मृत्यू झाला होता. Condolence meeting सोमवारी संध्याकाळी होती. त्यावेळी कळलं की हा कर्तव्यकठोर, फारसं कधी कुणाशी मिळून-मिसळून वागणारा नसला तरी अतिशय कार्यक्षम असा गृहस्थ खरा मनाने अतिशय सरळ होता, स्थानिक चर्चसाठी आणि इतर कामांसाठी खूप देणग्या द्यायचा, आणि पेशंट्सना नकळत आर्थिक मदत करायचा, वगैरे, वगैरे...हे सगळं मग obituaryत छापून आलं, आणि सर्व स्टाफला इ-मेल मधून कळलं.

दोन दिवसांपूर्वी
सुटीवर परदेशी गेलेला माझा सहकारी परत आला, आणि धावतच माझ्याकडे आला, "Did you see this news about Richard?" मी म्हंटलं,"Yes, that was a real shock." तो म्हणाला "My God! And after reading all those good things about him...now I feel why I did not wait and thank him in person? Now I never will!"

2. Pay it forward

सोमवारी सकाळी ९ ची वेळ. एलिव्हेटर मध्ये ८-९ जण भरले होते. आपापल्या मजल्यांची बटनं दाबून झाल्यावर सगळी मंडळी आपले स्मार्ट फोन काढून बटनं दाबायला लागलेली (मी देखील!) दार बंद होता-होता एक कृष्णवर्णीय मध्यमवयीन स्त्री धावतच आत आली, कुणीतरी हात लांबवून दार उघडं ठेवून तिला आत येऊ दिलं, तिने 'थँक यू' म्हणतांना दार बंद झालं. तेवढ्या क्षणभरच वर बघणारी मंडळी पुन्हा आपापल्या फोनांकडे वळली आणि एलिव्हेटर वरच्या दिशेने निघाली. "Good Morning, Everybody!" त्या स्त्रीने खणखणीत आवाजात मागे वळून लोकांकडे पहात म्हंटलं, गोड हसून. एक-दोघांनी, खजील होत "Good Morning!" म्हंटलं. तिसर्‍या मजल्यावर एलिव्हेटर थांबल्यावर ती स्त्री उतरून "बाय!" म्हणून मागे न पहाता निघून गेली. त्यानंतरच्या जवळ जवळ प्रत्येक मजल्यावर एलिव्हेटर थांबल्यावर, बाहेर जाणारी प्रत्येक व्यक्ती उरलेल्यांना "हॅव अ नाईस डे!" म्हणत गेली. ...दुसर्‍या दिव्याची ज्योत लावण्याने पणतीचं काहीच बिघडत नाही.

३. केवळ हलकी-फुलकी गंमत

अशीच सकाळची घाईची वेळ. मी, बरोबर बरीच निरनिराळ्या ऑफिसातील लोकं, आणि एक वैद्यकीय शास्त्रज्ञ पण खडूस म्हणून प्रसिद्ध असलेले डॉक्टर एलिव्हेटर मध्ये. दार बंद होता-होता एक शिडशिडीत तरूण धावत आत आला. सेल्स रिप्रेझेन्टेटिव्ह वगैरे असावा अशी हातात ब्रीफकेस, काळा सूट, पण झटकन लक्षात भरली ती त्याची उंची, आम्ही सगळे ५-६ फूटी मंडळी असलेल्या त्या एलिव्हेटरमध्ये हा चांगला सात फूटी लंबूतडांग तरूण एका कोपर्‍यात सरकून उभा राहिला. एलिव्हेटर वर निघाली. पिन-ड्रॉप शांततेत आवाज आला, ते खडूस म्हणून कुप्रसिद्ध असलेले डॉक्टर त्या तरूणाला विचारत होते, "How's the weather up there?" नंतर उसळलेला हशा मी अजून विसरू शकलेलो नाही ;-)

या चर्चेवर झालेले प्रतिसाद वाचत असताना अचानक मला सहजच शुचिताई इथे आल्या तेव्हाची आठवण झाली. त्यांनी माझ्याशी स्वतः ओळख काढून घेतल्याचेही आठवते. त्यावेळी त्यांनी मला खरड पाठवली होती (किंवा निरोप पाठवला होता.) माझ्या ब्लॉगवर फेरफटका मारला होता. माझी सूर्यरास कोणती वगैरे हे देखील शोधून काढले होते.

नेटावरची माझी ओळख (निदान खरडवहीतील तरी) इतकी फ्रेंडली नाही. असे असताना जर शुचिताई मला कॉन्टॅक्ट करू शकतात (आणि त्यांनी अशाप्रकारे नेटावर अनेकांशी ओळख करून घेतली असावी.) तर त्या जॉनला साधं हाय म्हणू शकत नाहीत हे पटले नाही.

लोक कसे वागतात (किंवा नेटावरील काही आयडीज कशा वागतील) हे जाणून घेण्याचा तर हा प्रयत्न नव्हे?

कदाचित ह्याच कारणासाठी जॉन ने त्याच्या भाषेतल्या मिपावर एक लेख टाकून लोकांची मते विचारली असतील.

चितळे चिवडा स्टील च्या डब्ब्यातुन दिल्यास फरक पड्ण्याची किंचीत शक्यता आहे.