ध्यान गरज आणि फायदे

आजकालच्या धकाधकीच्या जीवनात बदलत्या जीवनशैलीमुळे "स्ट्रेस"(ताण) हा शब्द वारंवार आपल्या कानावर पडत असतो. कोणाला शारीरिक ताण तर कोणाला मानसिक ! या ना त्या कारणाने आपण सगळेच तणावग्रस्त आहोत किंवा झाले आहोत की काय असे वाटायला लागले आहे. या सगळ्याचे मूळ मानसिक ताणातच आहे असे आता निदर्शनासही आले आहे.मूळात प्रश्न हा आहे की हा ताण निर्माण कशाने होतो? तशी बरीच कारणं देता येतील...कधी आपल्या अपेक्षा आणि त्यांची पूर्तता यात न बसलेला ताळमेळ तर कधी विश्वासाला गेलेला तडा..एक ना अनेक..थोडक्यात काय तर प्रामुख्याने आपल्या मनाला पवनकुक्कुटाप्रमाणे वारा येईल त्या दिशेला भरकटण्याच्या लागलेल्या सवयीने ही समस्या निर्माण झालेली दिसून येते.

स्ट्रेस मॅनेजमेंट करावयाचे असेल तर ध्यान हा उत्तम उपाय आहे असा बोलबालाही आपल्याला सर्वत्र ऐकू येतो.पण ध्यान करणे म्हणजे नेमके काय? इंग्रजीत ध्यानाला Meditation म्हटले आहे. Meditation या शब्दाच्या dictionary meaning नुसार Meditation is nothing but continuously thinking about something ! म्हणजेच सतत एकाच गोष्टीचा विचार करणे म्हणजेच ध्यान असा ध्यानाचा ढोबळ अर्थ !
मग कुणी पैशावर ध्यान करत असेल तर कुणी खेळावर. अर्थात प्रत्येकजण कशाना कशाचा सतत विचार करीत असतो म्हणजेच ढोबळ अर्थाने ध्यानच करीत असतो.विचार करणे हा मनाचा स्थायीभाव आहे मग त्याला चिरडून किंवा मारून आपल्याला जे साध्य करावयाचे आहे ते कसे साध्य करता येईल? मनाला आपला मित्र बनवूनच हे शक्य होईल.ज्याप्रकारे सुसाट वाहणार्‍या नदीच्या प्रवाहाला योग्य दिशेने वळविले असता तिचा उपयोग जनकल्याणाकरिता करता येऊ शकतो त्याच प्रकारे आपल्या मनाचा नियमनाद्वारे आपल्याच कल्याणाकरिता उपयोग केला जाऊ शकतो.मनाचे नियमन त्याला योग्य विचाराची दिशा देऊन आणि योग्य विचारावर स्थिर करून ध्यानद्वारे सहज साध्य होऊ शकते.
पण जेव्हा ही प्रक्रिया सुरू होते तेव्हा खरी परीक्षा सुरू होते. डोळे मिटून बसल्यावर आपल्या मनात अक्षरशः विचारांचं काहूर माजतं.म्हणजे डोळे उघडे असताना येणार नाहीत एवढे विचार डोळे बंद केल्यावर येतात. मग करायचं काय? अशावेळी आपण विचारांना अनाहूत पाहुण्यांप्रमाणे वागवायचं.जसे एखादी व्यक्ती नको असताना आपल्या घरी आल्यास आपण त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करतो अगदी तसेच आपल्या विचारांच्या बाबतीतही करायचे.म्हणजे आपोआपच विचारांची निर्मिती बंद होऊन मन निर्विचार होण्यास सुरुवात होते.अश्या तर्‍हेने काही दिवस नियमितपणे अभ्यास चालू ठेवल्यास ध्यान करणे सोपेच नाही तर आनंददायी बनते. मग ताण्,स्ट्रेस अश्या शब्दांना आपल्या आयुष्यात काही महत्त्वच उरत नाही.म्हणूनच ध्यानामुळे होणार्‍या या फायद्याकडे पहाता ध्यान ही काळाची गरज होती , आहे आणि राहील असेच म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही.

लेखनविषय:	जीवनमान
लेखनप्रकार	अनुभव

वाचने 34848

प्रतिक्रिया 150

प्रतिक्रिया

@ अजातशत्रू - तुम्हाला

अप्पा जोगळेकर शनिवार, 16/07/2011 18:57

@ अजातशत्रू -
तुम्हाला विपश्यनेतला वि ही ठाऊक नाही,
तुम्हाला अश्लाघ्य या शब्दाचा अर्थही टाऊक नाही.
अन्य सदस्यांनी मला केलेल्या विनंत्या मान्य करायच्या किंवा नाहीत याबद्दल तुम्हाला तसदी घेण्याचे कारण नाही.

अवांतर- तुमच्या वागण्याची एव्हाना सवय झाली आहे पण नवीन वाचणार्‍या लोकांचा गैरसमज नको म्हणून
मलासुद्धा तुमच्या जुने स्कोअर सेटल करण्याच्या सवयीची सवय झालेली आहे.

@ईटरनेटस्नेही -

मात्र, विपश्यना शिबीर हे संपूर्ण पणे मोफत असते, तिथे संपूर्ण दहा दिवस राहण्याचे, जेवण्याचे कोणतेही पैसे आकारले जात नाहीत
ओके. आर्थिक लुटालुटीसंदर्भातला माझा आक्षेप मी मागे घेतो.
जुना प्रतिसाद संपादित करण्याची गरज नाही. लुटालुटीसंदर्भात मी चुकीचा आक्षेप नोंदवला होता हे मी मान्य करत आहे. पण अश्या पेड शिबिरांच्या असंख्य जाहिराती मी आजवर पाहिलेल्या आहेत. त्यामुळे संबंधित आक्षेप मी नोंदवला होता हेही सांगावेसे वाटते.
अर्थातच विपश्यना, ध्यान यांच्या फोलपणाबाबतची माझी मते अजूनसुद्धा ठाम आहेत

ही मते स्वानुभवावरून बनली

स्वानन्द शनिवार, 16/07/2011 18:58

ही मते स्वानुभवावरून बनली आहेत की फक्त लॉजिक वापरून?

@ जोगळेकर यांस धन्यवाद !

अजातशत्रु शनिवार, 16/07/2011 19:23

विपश्यना संदर्भात आर्थिक लुटालुटीसंदर्भातला आक्षेप मागे घेतल्याबद्दल...

.
.
.
.

बाकि

"विपश्यना पेड शिबिर"
अशी जाहिरात कुठे बीबीसी वर पाहिलीत काय?

अर्थातच विपश्यना, ध्यान यांच्या फोलपणाबाबतची माझी मते अजूनसुद्धा ठाम आहेत

तुम्ही कशावरहि ठाम रहा,फक्त इतरांची दिशाभूल करु नका ही विनंती..
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

-आपला मित्र ( जिवलग लिहू कि विश्वासू हा संभ्रम आहे )
अजातशत्रु

"विपश्यना पेड शिबिर" अशी

अप्पा जोगळेकर रविवार, 17/07/2011 10:50

"विपश्यना पेड शिबिर"
अशी जाहिरात कुठे बीबीसी वर पाहिलीत काय
मी केलेल्या प्रत्येक विधानाचा पुरावा देण्यासाठी मी कोणालाही बांधील नाही. शिवाय मी पुरावा दिलाच तरी तो तुम्ही मान्य कराल याची काहीच गॅरेंटी नाही. अशी एक नव्हे असंख्य जाहिराती पाहिलेल्या आहेत हे रिईटिरेट करतो.

हे तुमचे स्वतःचे वैयक्तिक मत/विचार आहे.अर्थात तुम्हि त्याचा अगोदर अनुभव घेतला असणे याची सुतराम शक्यता नाही.
त्यामुळे हे वक्तव्य हे तुमच्या पुर्वग्रहातून आलेले आहे हे वेगळे सांगायची गरज नाहि
हे माझे मत नाही. जे सत्य आहे ते मी इंटरनेटस्नेही यांना समजावून देण्याचा प्रयत्न केला.
'अनुभव घेऊन पाहा' हे वाचून नाडीपट्टीच्या धाग्याची आठवण झाली.

तुम्ही कशावरहि ठाम रहा,फक्त इतरांची दिशाभूल करु नका ही विनंती..
छे. दिशाभूल झालेल्या, भरकटलेल्यांना रस्ता दाखवण्याचा छोटासा प्रयत्न केला. यानिमित्ताने तुम्ही याही बाबतीत गंडलेले आहात हे कळले.

अश्लाघ्य शब्दाचा अर्थ तुम्हाला ठाऊक नाही हे गॄहीत धरावे काय ? की मेहमीप्रमाणेच मुद्याला बगल दिली?

अश्लाघ्य शब्दाचा अर्थ

अजातशत्रु बुधवार, 20/07/2011 17:46

तुम्हि एकाच शब्दाची नाडि पकडून तेच सारखे तानत असता हे मागे बामण या शब्दावरुन आठवले.
असो,
अश्लाघ्य शब्दाचा अर्थ= बहुधा निंद्य/ निंद्यनीय मला तरी असा माहित आहे,
तुमच्या दृष्टिने काय आहे?
नाहि तुमचे अर्थ भलतेच भारी भारी असतात, तुम्हाला कोणते शब्द शिवि वाटतील याचा काहि भरवसा नाही,
मग तुमच्या मते अश्लाघ्य हा शब्द आदरार्थी आहे काय? तो तुम्ही सन्मानार्थ तिथे योजला आहे काय?

(आता मि हि म्हणू काय हा शब्द मला शिवी सारखा वाटला, जौ द्या चर्चेला बगल देण्यासाठी अशा गोष्टी मी करत नाहि)

हे माझे मत नाही. जे सत्य आहे ते मी इंटरनेटस्नेही यांना समजावून देण्याचा प्रयत्न केला.
'अनुभव घेऊन पाहा' हे वाचून नाडीपट्टीच्या धाग्याची आठवण झाली.

हे माझे मत नाही. जे सत्य आहे ????????
असे म्हणावेसे वाटते की 'त्यामुळेच काय करावे, कसे जगावे, वागावे याचे धडे घेण्यासाठी विपश्यना शिबिर वाल्यांच्या घशात पैसे घालण्याची आणि स्वतःचा मौल्यवान वेळ वाया घालवण्याची गरजच काय ? ' वयाच्या पंचविशीमध्ये(जे वय उमेदीचे, भविष्य घडवण्याचे, अडचणींशी हिरीरीने लढण्याचे वय असते ) त्या वयात ध्यान, संन्यास, विवंचना इत्यादी अनावश्यक बाबीं शिकण्यासाठी एका विपश्यना शिबिरात जावेसे वाटणे हीच मुळामध्ये अतिशय अश्लाघ्य गोष्ट आहे. नातीगोती, प्रेम, पैसे, संपत्ती हे सर्व मायाजाल आहे असे सांगत असतानाच अशा शिबिरांचे आयोजन करणारे भरमसाठ फी आकारतात ही विसंगती शिबिरार्थींच्या का लक्षात येत नाही याचे नेहमीच कोडे वाटते.
हे तुमचे मत नाही ? हे सत्य आहे ?

काय करावे, कसे जगावे, वागावे याचे धडे घेण्यासाठी विपश्यना शिबिर वाल्यांच्या घशात पैसे घालण्याची आणि स्वतःचा मौल्यवान वेळ वाया घालवण्याची गरजच काय ?

तुम्ही/किंवा इतर विपश्यना शिबिर वाल्यांच्या घशात पैसे घातले काय? किंवा विपश्यना शिबिर संपन्न झाल्यानंतर तुम्हाला तसे वाटले काय?
तुमच्या कडून भरमसाठ फि आकारली गेली?
वस्त्र, फळे, धन, नाणी, दागिने कोरडा शिधा तांदूळ वगैरे दक्षिणा म्हणून मनाविरुध्द द्यावे लागले आहे काय?
तिथले आचार्य तुम्हाला हल्ली महागाई फारच वाढली आहे, तेव्हा दक्षिणा थोडि जास्त द्या असे म्हणले काय?

अनुभव घेऊन पहा हे वाचून नाडीपट्टीच्या धाग्याची आठवण झाली

तुम्हि अनुभव न घेताच विधाने करताय,हे म्हणजे भुस्काटात पोहून समुद्राची खोली सांगण्या सारखे आहे,
नाडि बाबतही माझे हेच मत आहे, मी तरि अजून नाडिचा अनुभव न घेताच खिल्ली उडवलेली नाही,
अनुभव हाच माणसाचा खरा गुरु आहे,हा सुविचार फक्त पाठ करायचा नसतो,
पण हे तुमच्या सारख्या अनअनुभवी व्यक्तिला समजणार तरी कसे?

छे. दिशाभूल झालेल्या, भरकटलेल्यांना रस्ता दाखवण्याचा छोटासा प्रयत्न केला. यानिमित्ताने तुम्ही याही बाबतीत गंडलेले आहात हे कळले.

भरकटलेल्यांना रस्ता जरुर दाखवा पण अगोदर अनुभव घ्या,
तुमचे म्हणजे असे आहे रस्ता माहित आहे पण ड्रायव्हिंग करता येत नाही,
तेव्हा इथे गंडलेले कोण हे वे.सां. न.

मी केलेल्या प्रत्येक विधानाचा पुरावा देण्यासाठी मी कोणालाही बांधील नाही.

वादच संपला,
त्यामुळे तुम्ही काहीही बेछूट विधाने करण्यास मोकळे आहात,आम्हि पुरावे मागण्याचा मुर्खपणा करणार नाहि :)

मि विपश्यना शिबिराचा अनुभव घेतला आहे,
या प्रश्नाचे उत्तर हो किंवा नाही असे द्या

अवांतर: वादच संपला, याचा अर्थ मि तुमच्याशी चर्चा करणार नाही, असे कृपया घेउ नका,
आम्हि केव्हाही तयारच(तत्पर) असतो,

'अश्लाघ्य'चा अर्थ

पंगा बुधवार, 20/07/2011 20:58

'अश्लाघ्य' = 'कौतुकास अजिबात पात्र नाही असा'.

(संदर्भ)

'अश्लाघ्य'चा अर्थ

अजातशत्रु बुधवार, 20/07/2011 21:13

'अश्लाघ्य' = 'कौतुकास अजिबात पात्र नाही असा'.

मला हे सापडले
अश्लाघ्य = निंद्य
(संदर्भ https://www.maayboli.com/node/24881 )

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

{ ....?........ }

आपण प्रत्येक प्रतिसादात ते

अर्धवट बुधवार, 20/07/2011 23:10

आपण प्रत्येक प्रतिसादात ते टिंब टिंब घालून ओळी वाढवण्याचं काही विशेष कारण आहे काय?
की आपली स्वाक्षरीच तशी आहे?

कोण मि काय ?

अजातशत्रु गुरुवार, 21/07/2011 12:18

:innocent:

हो तुम्हीच..

अर्धवट गुरुवार, 21/07/2011 14:40

हो तुम्हीच..

ओके

अजातशत्रु गुरुवार, 21/07/2011 16:18

आपण प्रत्येक प्रतिसादात ते टिंब टिंब घालून ओळी वाढवण्याचं काही विशेष कारण आहे काय?
की आपली स्वाक्षरीच तशी आहे?

टिंब घालून ओळी वाढवण्याचं काही विशेष कारण नाहि, (आवडत नसल्यास कमी करतो)

(आवडत नसल्यास कमी

परिकथेतील राजकुमार गुरुवार, 21/07/2011 16:23

(आवडत नसल्यास कमी करतो)

अजातशत्रु मला तुमचे मिपावर येणे आवडत नाही. ;)

अरेरे....

अजातशत्रु गुरुवार, 21/07/2011 17:12

कित्ती कित्ती म्हणून द्वेष करायचा एखाद्याचा :)
तुमच्याकडे मिपाचा मालकी हक्क आहे काय? तो असल्यास आम्हि पुन्हा इथे थुंकणारही नाहि, ;)
यायचे का नाही हे मालक ठरवतील..तुम्ही कोण? टिकोजीराव..
तुमच्या आवडी निवडीशी आम्हाला काडीचे सोयर सुतक नाही,
सबब आम्ही दारावरच्या दरबानाला भिक घालत नाहि, :)

.
.
.

{द्वेषकथेतील खाजकुमार}

निर्विकार

श्रावण मोडक सोमवार, 11/07/2011 20:35

ध्यानामुळे मन निर्विकार होऊ शकते

टायपो म्हणू की नको? :)

च्यायला, काही गडबड झाली काय ?

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे सोमवार, 11/07/2011 21:08

राग,लोभ,मोह,द्वेष वगैरे हे सर्व विकार आहेत तेव्हा ध्यानाने हे सर्व विकार जाऊ शकतात काय असे म्हणायचे आहे, विकार गेले की विचार जातील ?

-दिलीप बिरुटे

नाही

श्रावण मोडक सोमवार, 11/07/2011 21:17

गडबड नाही. खरं तर, संपूर्ण लेखात, आणि प्रतिसादांतही, मला विकार - निर्विकार कुठंही दिसलं नाही. तरी तुम्ही तो मुद्दा घेतलात. म्हटलं, तुम्हाला नेमकं तेच म्हणायचं आहे किंवा कसे? म्हणून मी प्रश्न टाकला.

ध्यानामुळे मन निर्विकार होऊ

परिकथेतील राजकुमार मंगळवार, 12/07/2011 13:28

ध्यानामुळे मन निर्विकार होऊ शकते

टायपो म्हणू की नको?

त्यांना बहुदा लग्न करुन पदरात पडलेल्या ध्यानामुळे मन निर्विकार होते असे म्हणायचे असावे.

निर्विचार

श्रावण मोडक सोमवार, 11/07/2011 20:36

'निर्विचार' या शब्दावरून चाललेला खल वाचतो आहे. 'निर्विचार' हा शब्द विपश्यनेच्या संदर्भात नेमका काय असावा असा प्रश्न पडला आहे. विपश्यनेच्या संदर्भात 'संस्कार' या शब्दाचाही अर्थ एकदा जाणून घेतला पाहिजे. :)

च्यायला!!

Nile सोमवार, 11/07/2011 23:43

'निर्विचार' या शब्दावरून चाललेला खल वाचतो आहे.

निर्विचारावरचा हा विचारांचा गोंधळ वाचून विचारात पडलो! ;-)

विकार

श्रावण मोडक मंगळवार, 12/07/2011 10:26

विचारात पडलो!

हाच तो विकार. ;) यापासून मुक्त व्हा. :)

बाब्बोय!

धमाल मुलगा मंगळवार, 12/07/2011 14:47

हल्ली मोठे होण्याबद्दलसोबत विकार मुक्ततेचीहे दिक्षा द्यायला सुरुवात केलीत की काय आचार्य स्थितप्रज्ञानंद? ;)

हाच तो विकार. यापासून मुक्त

Nile मंगळवार, 12/07/2011 16:06

हाच तो विकार. यापासून मुक्त व्हा.

ह्या विचारात पडल्याने झालेल्या विकारामुळे डोस्कं पार उठलं म्हणून दोन चार घोट घेतले, १२ तासांचं ध्यान लागलं!! त्यावेळी आलेला एकही विचार आता आठवत नाहीए, आता आम्हाला जमलं का नाही ते सांगा बुवा गुरुजी!

जमलं, जमलं...

श्रावण मोडक मंगळवार, 12/07/2011 16:26

'ध्यान' जमलं. :)

तुमचीच शिकवण हो गुर्जी, अशी

Nile मंगळवार, 12/07/2011 16:41

तुमचीच शिकवण हो गुर्जी, अशी कशी वाया जाईल म्हणा! ;-)

आता

श्रावण मोडक मंगळवार, 12/07/2011 16:51

आता 'ध्याना'च्या जोडीनं थोडा धूरही घेत चला. म्हणजे, स्वर्ग, स्वर्ग म्हणतात तो हाच, ही अनुभूतीही येईल. :)

शिरसावंद्य

Nile मंगळवार, 12/07/2011 16:58

तुमची आज्ञा शिरसावंद्य! :-)

नाहीतर आपल्याला स्वर्गाचं तसं काही अ‍ॅट्रॅक्शन नाही ब्वॉ. नरकात काय धमाल असेल, सगळे मित्र वगैरे तिकडे सोडून स्वर्गात जाउन करायचं काय?

>>.म्हणजे डोळे उघडे असताना

सोत्रि सोमवार, 11/07/2011 21:34

>>.म्हणजे डोळे उघडे असताना येणार नाहीत एवढे विचार डोळे बंद केल्यावर येतात.
+१००

>> मग करायचं काय? अशावेळी आपण विचारांना अनाहूत पाहुण्यांप्रमाणे वागवायचं.
फारच तपश्चर्या लागते असे करायला आणि करण्यायोग्य व्हायला. माझे वडिल ह्या गोष्टीमधे पारंगत आहेत. त्यांनी मला दिक्षा देउन साधना करायला शिकवण्याचा प्रयत्न केला होता. ते मला काही झेपले नाही.
पण पराने सांगितलेला रासायनिक प्रयोग मात्र एकदम आणि पटकन झेपला, अमलात आणला गेला आणि आजतागायत आणाला जातोय. :P

पण बाकी लेखातल्या ध्यानाच्या बाबतीत सहमत. ज्यांना हे जमेल त्यांनी ते जरूर करावे.

- (अनाव'ध्यानी') सोकाजी

सहमत आहे!

Nile सोमवार, 11/07/2011 23:47

Meditation is nothing but continuously thinking about something !

असंच एकदा आमचं झालं होतं. एका देवतेनं मनाला भुरळं घातली अन आम्ही असल्या गाढ 'ध्यानात' गेलो की दुसरा विचारच नाही. मग डोळे उघडे असोत नाहीतर बंद. पण साला आमच्या नाडीत लिहलं नव्हतं ना.. "इफ इट्स नॉट इन नाडी क्या करेगा अनाडी!!"

वाचली

श्रावण मोडक मंगळवार, 12/07/2011 10:29

वाचली. एरवी तिला बिचारी म्हणायची वेळ आली असती. ;)
नायल्या, तिची नाडीपट्टी मिळते का पहा रे जरा...

अहो तिची नाडी* जर हातात आली

Nile मंगळवार, 12/07/2011 16:04

अहो तिची नाडी* जर हातात आली असती तर पुढचे प्रश्नच उद्धभवले नसते हो!!

(चावट लोकांकरता डिस्क्लेमरः ही नाडी म्हणजे तुमच्या मनातली नाडी नव्हे!!)

नाडी

अजातशत्रु शनिवार, 16/07/2011 16:53

अहो तिची नाडी* जर हातात आली असती तर पुढचे प्रश्नच उद्धभवले नसते हो!!

(चावट लोकांकरता डिस्क्लेमरः ही नाडी म्हणजे तुमच्या मनातली नाडी नव्हे!!) :bigsmile:

खो खो खो

सोत्रि मंगळवार, 12/07/2011 20:31

निळुभाउ,

फुटलो हसुन हसुन!

- (अनाडी) सोकाजी

येथुन पुढे आळंदीला शिबीरस्थळी

स्पा मंगळवार, 12/07/2011 14:31

येथुन पुढे आळंदीला शिबीरस्थळी जाण्याकरता मिपाकर परा व धमु यांचे मोलाचे मार्गर्शन लाभले!

यानंतर. परा आणि धमुच्या जीवनात मात्र अमुलाग्र बदल घडला =))

कितीही कठीण परिस्थिती आली तरी मनाला शांत ठेवायचे हे परा याच काळात शिकला म्हणे =))

+१

सूड मंगळवार, 12/07/2011 19:59

+१