काश्मिर आणि लेह

काश्मिर हे राजकारणातील प्यादे झाले आहे दुसरे काही नाही.

काश्मिर मधील जनता ही भारतीय आहे पण त्यांना भारतीयांसारखे वागवले जाते आहे का?

का वागवायच? पाकीस्तानात जायचाय त्यांना,मग जाउ दे. कधी भारताचा झेंडा जाळताना विचार नाही करत आम्ही भारतात राहतो म्हणुन! आणि हे सर्व होतंय,कारण हा निसर्गाचा कोप आहे.अन्याय वाढले की हे होणारच!गायी/म्हशी कापतात्,मग असच होणार. जय हींद!!!

काश्मिरातही मदत करण्याची इच्छा असणे ठीक आहे, पण ते शक्य आहे का? पाकव्याप्त काश्मिरात कशी मदत पोचवणार?

शानबा शी पुर्णपणे सहमत नाही आहे. पण पुर्णपणे असहमत देखील नाही आहे. कश्मिरी जनतेला भारतापसुन वेगळे निघायचे नाही आहे अशी आपल्याला स्वत:ची समजुत करुन घ्यायची असेल तर आपली अवस्था डोळे मिटुन दुध पिणार्‍या मांजरीसारखी होइल. १. जागोजागी तिथे जो हिंसाचार चालतो तो केवळ पाकिस्तानी अतिरेकी करतात असे वाटते की काय आपल्याला? स्थानिक लोकांची फूस आणि मदत नसेल तर हे सगळे शक्य आहे का? २. वाऱंवार तिथे जे पाकिस्तानी झेंडे फडकवले जातात ते काय प्रत्येकवेळेस पाकिस्तानी अतिरेकी येउन फडकवतात का? ३. इतक्या मोठ्या प्रमाणावर सैन्यावर (एवढे मोठे सैन्य असताना) आणि इतर ठिकाणी ही तिथे जे हल्ले होतात ते नक्के कोण करते? ४. हे सगळे केवळ पाकिस्तानी दहशतवादी करत असले असते तर आत्तापर्यंत सैन्याने त्याचा कधीच बीमोड केला असता. स्थनिक लोकांची फूस असल्यामुळे आणि स्थानिक लोकच या कार्यांमध्ये असल्यामुळेच सैन्य हवालदिल होते असे नाही का वाटत? माझा मित्र २ वर्षांपुर्वी तिथे गेला होता. तेव्हा तेथील स्थानिक बोट चालक त्याला म्हणाला "आप हिंदुस्थान से आये हो. हमारे देश मे आपका स्वागत है". तुम्ही हिंदुस्थानी नाही का असे मित्राने विचारल्यावर "साब आप मेहेमान हो मेहेमान की तरह रहो. कश्मीर जन्नत है उसके मजे लुटो. क्यो ऐसे सवाल पुछ्कर मुसीबत मोड लेना चाहते हो?" असे त्याला सुनावले गेले. टुर गाईड ने नंतर लगेच मित्राला शांत राहण्याची आणि जास्त प्रश्न न विचारण्याची विनंती केली. मित्राने तरीही नंतर चिकाटीने नावड्याकडे विषय काढला आणि मुद्दाम आडुनआडुन विचारले की "यहा हमे कुछ खतरा तो नही?" त्यावर नावडी शांतपणे म्हणाला "साब हम लोग आप हिंदुस्थानी टुरीस्ट्स को कुछ तकलीफ नही देते. आपसेही तो हमारी रोजी रोटी चलते है. ये सब तो पाकिस्तानी आतंकवादी करते है. अगर आप यहा पर हमारे मेहमान बनके रहोगे तो हमारे लोग आपको कोई तकलीफ नही पहुचायेंगे" तिथले लोक स्थानिक आतंकवाद्यांना अतिरेकी मानतच नाहीत. ते तर त्यांच्यासाठी स्वातंत्र्यसैनिक आहेत. अतिरेकी म्हणजे फक्त पाकिस्तानी आणि तालिबानी. एकुण काय त्यांना पाकिस्तानात जायचे नसेलही कदाचित. पण त्यांना भारतातही रहायचे नाही आहे. आणि स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी पाकिस्तानी अतिरेक्यांची मदत घेण्यात त्यांना काही गैरही वाटत नाही.

काश्मीर हा भारताचाच भाग आहे हे मी आणि येथील सर्वजण मानतात. कोणिही म्हणत नाही की तो भाग पाकिस्तानला द्या. तु म्हणतोस की "काश्मिर मधील जनता ही भारतीय आहे पण त्यांना भारतीयांसारखे वागवले जाते आहे का? त्यांचे प्रश्न समजून घेऊन त्यांना मुख्य धारेतील राज्यांना दिली जाते तद्वत वागणूक मिळते आहे का?". याचे प्रकारे मी विचारतो की भारताच्या नागरीकाला देशात कुठेही घर, जमीन घेता येते. फक्त काश्मीरात नाही असे का? त्यांना घटनेने जे विषेश अधीकार दिले आहेत ते इतर राज्यांना का नाहीत? यातील सर्वात महत्वाचा प्रश्ण. हे सारे संपवुन शांतता नादायला पाहीजे असेल तर काय करायला पाहीजे? ती कोणाची जबाबदारी आहे? ज्यांना सत्ता नाही ते फुटीरवादी नेत्यांना आणि अतिरेक्यांना मदत करतात हे काश्मीरमधील सर्वात मोठे दुखणे आहे. दरवर्षी अमरनाथ यात्रेचे वेळीसच दंगली का होतात याचे उत्तर कोणिही देइल. काश्मिरला भेट दिलेल्या आणि टुरीस्ट कंपन्याबरोबर काम करणा-या लोकांचा अनूभव आहे की सामान्य माणूस यात भाग घेत नाही. काही जण बळजबरीमुळेच भाग घेतात. त्यांना जाणीव आहे की शांतता असेल तरच त्यांची "रोजीरोटी" चालू रहाणार आहे. पण तसे झाले तर भारताचा वरचश्मा होईल. मग हे होउ न देण्यासाठी सिमेपलीकडुन बळ दिले जाते आणि त्याला स्थानीक फुटिरतावादी नेते साथ देतात. त्यांच्या जोडीला असंतुष्ट आत्मे (मेहबुबा मुफ्ती आणि मुफ्ती मोहंमद सैद सारखे नेते) असतात. मग प्रश्ण सुटायचा कसा? "ऑपरेशन सदभावना" याला चांगले यश येत होते. पण केंद्रात सत्ताधारी बदलल्यावर ते काम बंद का केले याचे उत्तर मिळाले तरी बरीच दुखणी कमी होतील.

लेह मधे नको इतकी, उतू जाईल इतकी मदत होते आहे व भारतव्याप्त काश्मिरमधे मदतीविना रोज जीव जात आहेत इतके असंतुलन आहे की काय? असे असेल असे वाटले नव्हते. असे असल्यास अरेरे!

काश्मिर घाटीतील लोक स्वतःला भारतीय समजतात का? मागेच एका चर्चे काश्मिरातल्या लोकांना पाकिस्तानात जायचे होते पण नेहरुंनी त्यांना फसवून भारतात आणले असा सूर दिसला . :) असो. वरील प्रश्नाचे उत्तर हो असे असेल तर पुढे मत लिहू शकेन.

सगळी चर्चा नुसती विडीओ, फोटो, आक्षेपार्ह विधाने यांवर आधारीतच दिसतेय. मी कारगिल युद्धाच्या २ महिने आधी श्रीनगरमध्ये होतो. लेह ते श्रीनगर २ दिवसांचा बसप्रवासही श्रीनगरमधील स्थानिकांबरोबर केला. पाकड्यांच्या शेलींगमध्ये कारगिलच्या पुढे छानीगुंडला १० तास बस अडकली त्यांत आम्हां दोघांशिवाय सर्व काश्मिरी मुस्लिमच होते. त्यांच्यापैकी एकाकडे आम्ही दिवसभर होतो तो एरिया म्हणजे अतिरेक्यांचा एके काळचा तळ होता. सर्वत्र कर्फ्यु.. दर १०० मी.वर कमांडो. .. पण आम्हांला शिकार्‍याच्या मालकापासून सगळ्यांचा जो अनुभव आला तो मृत्युन्जयांच्या मित्रापेक्षा उलट आला. सगळ्यांचा सूर एकच होता तो म्हणजे राजकारण्यांमुळे आम्ही भारतापासून तुटत आहोत. तिथे इंडस्ट्री नाही. उत्पन्नाचं मुख्य साधन पर्यटन. त्यांवरच घाला पडतोय,..सरकार काही करत नाही... फायदा राजकारण्यांचा... आपण आहोत मोकळे त्या लोकांना फुकाच्या शिव्या द्यायला..त्यांनी कांय करावं?... आपल्या अशाच पूर्वग्रहदुषित मानसिकतेमुळे पुर्वेकडची राज्येदेखील घालवून बसू... जरा स्वतः अनुभवून या.... ...

वरील अनेक प्रतिक्रियांमधे असे भासते की लेह-लडाख हे वेगळे आहे. तर ते तसे नाही. तोही काश्मीरचाच भाग आहे पण वेगळा आहे अशा दृष्टीने की तेथील लोक फुटीरवादी नाहीत. ते अतिशय शांत, मदत करणारे आणि भारतातच रहाण्याची इच्छा असलेले आहेत. दुर्दैवाने ते शांत आहेत याचाच त्यांना तोटा होतो आहे. आक्रस्ताळी मुलाकडे जास्त लक्ष दिले जाते तसा हा प्रकार आहे. लडाखमधे हवेत प्राणवायु कमी, हिरवाई कमी, गरीबी! बहुतेकांच्या घरातील लोक सैन्यात आहेत. त्यामुळे त्यांना आपल्या देशाबद्दल अभिमान आहे. जरा कुठे त्यांच्याकडे पर्यटकांची मेहेरनजर वळली होती तर हे भयानक वास्तव त्यांच्या नशिबी आले. हे मी सर्व स्वतः अनुभवून लिहिले आहे कारण ही नैसर्गिक आपत्ती कोसळण्याच्या चारच दिवस आधी मी तिथे एक आठवडा राहून आलो आहे. काश्मीरवरील फुटीरवाद्यांवर जरुर टीका करा पण संपूर्ण माहिती नसताना त्या गरीब लडाखी लोकांवर अन्याय करु नका हे सांगण्यासाठीच मुद्दाम लिहिले.

लेह लडाख सारखा सुंदर आणि शांत प्रदेश भारतात कुठेच नाही. महाराष्ट्रानंतर जर मला राहयला दुसरे ठिकाण निवडण्यास सांगितले तर मी लडाख निवडेन.

या चर्चेसंदर्भात एक महत्वाचा प्रश्न. चर्चाप्रस्ताव ठेवताना ऋषिकेश म्हणतातः

यानिमित्ताने भारताच्या अजून एका अविभाज्य भागाची आठवण झाली - काश्मिर. गेले काही दिवस काश्मिरमधील सामाजिक परिस्थिती बिघडली आहेच. पण त्याच बरोबर निसर्गानेही थैमान घातले आहे. नद्यांना मोठाले पूर आहेत, भुस्खलन मोठ्याप्रमाणावर चालु आहे, अतिवृष्टीने काश्मिरलाही आपल्या जाळ्यात ओढले आहे.

सर्वप्रथम प्रश्न पडला की, "अगदी मुख्यमंत्री, खासदार, विरोधी पक्षनेते कोणालाच काश्मिर विषयी काळजी वाटत नाही का? " असे अनुमान नक्की कशाच्या संदर्भावर जीवावर काढले? म्हणून गुगलायला लागलो. यातील निसर्गाने काश्मिर मधे थैमान घालून, मोठे पूर आलेत, भूस्खलन झाले आहे वगैरे नक्की कुठे वाचलेत? कारण जेंव्हा मी काश्मिरमधील नैसर्गिक आपत्तीसंदर्भात गुगलून बघितले तेंव्हा केवळ लेह-लडाख भागातीलच बातम्या आल्या. अगदी मुद्दामून डॉन मधील बातम्या शोधल्या तरी केवळ लेह-लडाखच दिसले. संदर्भासाठी खालील काही बातम्यांचे दुवे पहा: Toll climbs in Kashmir flooding यात मुख्य वाक्य काय आहे तर, "Thousands of people in low-lying areas of Leh, the region’s main town, moved to higher ground and spent the night out in the open, Makhdoomi said." Kashmir Flash Floods Kill 103, Devastate Towns त्यातील काही सुरवातीची वाक्ये: "A cloudburst followed by flash floods hit a Himalayan desert region in Indian-controlled Kashmir, sending rivers of mud down mountainsides and killing at least 112 people and injuring another 400, officials said Saturday. Nine bodies were recovered overnight from the debris of collapsed homes in the remote region of Ladakh, said state police chief Kuldeep Khoda. Death toll in Kashmir flooding hits 130 : "SRINAGAR - Authorities stepped up rescue efforts as the weather improved Saturday, a day after flash floods sent rivers of mud down desert mountainsides in Indian-controlled Kashmir, killing at least 130 people and injuring 400 others, officials said. As the rain stopped in the morning, thousands of army, police and paramilitary soldiers cleared roads and the debris from flattened homes in the remote Himalayan region of Ladakh, said Kausar Makhdoomi, a businessman in the area. The airport and some food stores reopened. Thousands of people in low-lying areas of Leh, the region's main town, moved to higher ground and spent the night out in the open, Makhdoomi said." Flash floods kill at least 88 in Kashmir (डॉन मधील बातमी) "Ladakh is a mountainous, Buddhist-dominated region, sitting in the southeastern part of Muslim-majority Kashmir, and is popular with adventure tourists interested in high-altitude trekking and river running." Flash Floods Kill 85 in Indian-Held Kashmir (टाईम मॅगझीन) (SRINAGAR, India) — "A sudden overnight downpour and flash floods swept away houses and killed at least 85 people in Indian-controlled Kashmir's normally arid, mountainous region of Ladakh, officials said Friday." मी काही शोधताना चुकलो असलो तर कृपया येथे नक्की संदर्भ द्या. नाहीतर या चर्चेच्या मूळ मुद्याला अर्थ राहात नाही.

...............................

....

निर्माण झाली आहे ती लेह लडाख भागात झाली आहे.लेह च्या ४० चौरसकिलोमीटर भागात रात्री १२.३० मि. ढगफुटी झाली त्यात जवळजवळ २००मि.लि.पाऊस फक्त अर्ध्या तासात पडला. त्यात पुर येवुन सगळेकडे नुसता चिखल झाला आहे. लेह भागात बरीच घरे मातीची असलेमुळे वित्त व जीव हानी खुप झालेचा अंदाज आहे. ह्यात आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे ४०चौकिमी चा परिसर सोडला तर इतरत्र काहीच पाउस झाला नाही. मुळात लेहलडाख भाग अवर्षणग्रस्त भाग म्हणुन ओळखला जातो.तिथे आजपर्यत कधीच इतका पाउस एका वर्षात झाला नाही तो चक्क अर्ध्या तासात झाला आहे.त्यात अधिकृतरित्या १६०च्या आसपास लोक मृत्यु पावले आहेत. काही संशोधकाचे मत असे आहे कि चीन ने आपल्या नव्या वेदर बॉम्बचे परिक्षण रात्री त्या भागात घेतल्या मुळे ही आपत्ती ओढावली आहे. पंरतु सरकार कडे अजुन काही अधिकृत माहिती नाही.(तशी ती कधीच नसते),जर चीनने तसा बॉम्ब बनवला असेल तर मात्र विचार करण्याची वेळ आली आहे.

लेह भागात जो पाउस झाला तसा रेकॉर्ड पाऊस त्याभागात पुर्वी कधी झाला नव्हता.ढगफुटीचा अनुभव २००८ ला आमच्या भागात मी एकदा घेतला आहे.आमच्या इथे १० किमीवर वडगाव म्हणुन एक गाव आहे तिथे पाऊस आमच्या भागाच्या मानाने खुप कमी होतो. २००८ ला तिथे दुपारी ३ला अचानक जोराचा पाऊस सुरु झाला.त्या भागात तो ४-५ चौकिमी भागात तुफान पाऊस अर्ध्याएक तासात पडला. लहान नाले ओढ्याना पुर आला. एका नाल्यात एक वयस्क शेतकरी वाहुन गेला. अजुनही ढगफुती म्हणजे नेमके काय होते ह्यावर ज्यादा माहिती उपलब्द नाही.