मै ऐसा क्यूं हूं?

ही माझी सर्वात पहिली कादम्बरी. तुम्ही खाल्लेले धपाटे आमच्या ही नशीबी होते. कळतच नाही त्याना कि लिन्क तुटते. काय खातोय हे सुद्धा लक्षात येत नसे कधी कधी.'छान वाटल वाचताना. पुरा मागोवा घेतला तुम्ही सुरवातिच्या पुस्तकान चा. मिळेल तिथ मिळेल तस वाचल जाई. खर तर दुरदर्शन न वाचनाची दुर्दशा केली. शब्दांना नसते दुखः; शब्दांना सुखही नसते, ते वाहतात जे ओझे; ते तुमचे माझे असते.

कुणीतरी उचलून नेटकेपणाने मांडलेत असं वाटलं रे ! >> रात्रीची वेळ. सगळे जेवायला बसले आहेत. आणि मी काही तरी पुस्तक वाचतो आहे. आई जेवायला बोलवून बोलवून थकली आहे आणि शेवटी आता वाचन पुरे म्हणून एक धपाटा घालून जेवायला नेलं मला. >> वाणसामान गुंडाळलेल्या पुड्यांचे कागदही सुटत नव्हते माझ्या तावडीतून. घे कागद की वाच, घे पुस्तक की वाच असं चालायचं. अगदी म्हणजे अगदीच सहमत. 'ऑडियो बुक' ऐकतोस का? नसशील तर जरूर बघ... वाचनाचे एक वेगळेच दालन खुलं होईल.

मी अनील अवचट होता होता वाचलो आहे.दर पंधरा दिवसानी एक नविन खूळ झपाटून टाकायचं .मग पुढच्या महीनाभर तेच तेच. या खूळांपैकी वाचनाचं खूळ /वेड मात्र तसंच सोबत राहीलं. आजच मिपाच्या धाग्यावर पाडसची आठवण कोणीतरी केली होती. परत दुपारपर्यंत पाडसच डोक्यात होतं.पहील्या प्रकरणातल्या पाणचक्कीपासून ते पाचं आणि मुलाचं शेवटचं संभाषण सगळं काही आठवलं.(मग त्यामुळे वडलांची आठवण दिवसभर येत राहीली ती गोष्ट वेगळीच.) रात्रीच्या प्रवासात मागच्या सिटवरून पाण्याची बाटली घरंगळत पायाशी येते आणि दचकायला होतं तशा अनेक आठवणी पुस्तकांसोबत जोडल्या गेल्या आहेत. गेली पन्नास वर्षं हा एकच छंद माझ्या सोबत आहे. एका वेळी पाच ते सहा पुस्तकांचं वाचन करायची सवय त्यामुळेच लागली आहे. नीलकांतनी पुस्तकविश्व सुरु केल्यावर तर आता हा छंद वाढणारच आहे. बिपीन , हा धागा म्हणजे आमच्या यमना सारखा चिरंजीव धागा आहे.

नमस्कार बिपीनसाहेब! मनापासून नमस्ते! जगात जे काही खूप वाचणारे व खुळे लोक असतात अगदी आपल्या रामदाससारखे ते मला व्यक्तीशः अत्यंत आवडतात. मी ही अशीच खुळं घेऊन वावणारणारा एक वेडा. पण मला तुमच्या लेखाने प्रोत्साहन मिळाले! धन्यवाद

मस्तच! वाचनप्रवास अप्रतिम. बाकी, रांगता रांगता हळुच उठुन उभे राहताना पहिलं पाऊल टाकताना आधारासाठी धरायला मिळावे ते साहित्याचे बोट..ह्यापेक्षा सुंदर बाब आणखी काय असावी? (च्चॅ! काय रे नंद्या, फारच दवणीय झालं काय हे वाक्य? :D) आम्हीही वाचनपंथीच. फरक इतकाच, की साहित्यमुल्य, वाचनाची/आशयाची खोली वगैरे प्रकार आमच्या सामान्य कुवतीच्या बुध्दीला झेपलेच नाहीत. त्यामुळॅ 'सुंदर, नेटकं, उच्च अभिरुची' वगैरे विशेषणांचे धनी असलेले साहित्य फारसं वाचलं गेलंच नाही. मिळेल ते वाचणं ही आवड. किती कळतंय, बुध्दीचा टीपकागद काम करतोय की नाही वगैरे बाब अलाहिदा. :) संध्याकाळी आईआबांसोबत फिरायला गेलं की येताना खारे शेंगदाणे रोज घ्यायचेच...तेही एका ठराविक गाडीवरुनच..का? तर त्याच्याकडे बर्‍याचदा कोणत्याशा पुस्तकांची पानं असायची सुरनळ्या करायला ठेवलेली..शेंगदाणे खाऊन झाले की ती सुरनळी उलगडुन वाचायला सुरुवात :D मग रस्त्यानं चालताना ठेचकाळणं हे आलंच...मी यत्ता चौथी की पाचवीत असताना उजवा अंगठ्याला लागलेली ठेच जवळपास सहा महिने तशीच होती...सारखे ठेचकाळुन.. इतका आमचा येडेपणा. आजी संध्याकाळी शाळेतुन आली की तिला चहाही न घेऊ देता 'हे वाचुया, ते वाचुया' करुन छळ करायचा.त्याचा फायदा झाला की मी पहिलीत गेलो तेव्हा माझा पहिलीचा सगळा अभ्यास आधीच पुर्ण झालेला. (पुढे कालपरत्वे ही अभ्यासाची वेडी ओढ ओहोटीला लागत गेली म्हणा. पण ते असो!) बर्‍याचदा जेवायला बसलेलो असतानाचं चित्र म्हणजे छानपैकी सगळेजण समोर ताटं घेऊन बसलो आहोत. माझी बोटं वरणभात त्यावरच वाळुन पिवळीधम्मक झालीयेत, डोकं पुस्तकात खुपसलेलं..शेजारी आजीच्या हातातला पोळीचा घास वाळुन चाललेला-तिच्याही डाव्या हातात पुस्तक, (सुटीला घरी आली असेल तेव्हा-) समोर आत्या पुस्तक जमिनीवर ठेऊन ते वाचण्यात गुंगलेली...पानात काहीच शिल्लक नाही ह्याचं भानच नाही.. आणि आमच्या मातोश्री हे सगळं पाहुन वैतागलेल्या :D पुढे पुढे दिवाळी-उन्हाळ्याची सुट्टी म्हणजे आमच्या लायब्ररियनला संकट वाटायला लागलं :) कारण सकाळी एक पुस्तक घेऊन यायचो, ते बदलायला संध्याकाळी पुन्हा हजर :) शेवटी त्यानं नियम बाजुला ठेऊन मला सगळ्या रॅक्समध्ये उचकापाचक करण्याची पुर्ण मुभा देऊन टाकलेली! निगडीला आत्या घरीच लायब्ररी चालवायची...आधीच ती आवडती आत्या, मी तिचा आवडता भाचा, त्यात तिच्याकडं खंडीभर पुस्तकं...नुस्ती मज्ज्ज्जा! सकाळी उठावं, ब्रश करुन झालं की मस्त एखादं पुस्तक उचलावं आणि बाल्कनीतल्या आरामखुर्चीवर ऐसपैस पसराव...आत्या आपली आहेच सेवेसि हजर..दुधाचा कप बाल्कनीत...नाष्टाची डिश बाल्कनीत...जेवायला मात्र आत जावं लागायचं :( हळुहळु विंग्रजी पुस्तकात काय असतं बुवा..ह्या उत्सुकतेपोटी आबांच कपाट उचकुन झालं...किंग लियर, क्लिओपात्रा अन काय अन काय...मग पुढे इंग्रजी वाचताना नजर मेल्यावर सिडने शेल्डन सुरु केलं..आणि मग एकामागुन एक पुस्तकं कुरतडतच राहिलो :) गावाच्या लायब्ररीतली सिडनेची सगळी बुकं संपल्याअवर अ‍ॅलिस्टर मॅक्लिनकडं मोर्चा वळवला.....पुढे अर्ल गार्डनरच्या पेरी मेसनने भुरळ घातली... (मध्येच कॉलेजात जायला लागल्यावर अंमळ पिवळ्या पुस्तकांचाही फडशा पाडायला लागलो.. ;) ) पण ह्यासोबत टवाळक्या करण्याची आवड आपोआप कशी काय वाढीला लागली कळालंच नाही...मग पुस्तकं राहिली बाजुला आणि गप्पांष्टकांचे फड रात्र रात्र रंगायला लागले...... क्या करूं? मै ऐसा ही हूं.... :D

शीर्षक 'बदनाम' आहे. लेखनाची जातकुळी पाहता ते पटले नाही हे आधी नोंदवतो. अनुभव जवळपास असेच. थोडा फरक (म्हणजे इथल्या लेखनापुरता, प्रत्यक्षात बिकाचेही ते अनुभव असतील) इथं नोंदवतो. त्या काळात आम्ही पोरा-पोरांनी मिळून चालवलेली एक लायब्ररी आठवते. त्या लायब्ररीच्या निमित्ताने महाराष्ट्रातील (हा उल्लेख मुद्दाम, कारण मी कर्नाटकात होतो) गड किल्ल्यांची माहिती देणारी एक पुस्तकमालिका आठवते. साठेक पानी पुस्तकं असावीत. त्याहीपलीकडं आठवतं ते एक पुस्तक - धनगराचा पोर. लेखकाचं नावही आज आठवतं - कायुम तांग्राकुलियेव्ह. तेव्हाच्या सोव्हिएतमधून प्रगती प्रकाशनाची पुस्तकं यायची. त्यांची खरेदी बाबा करायचे (त्यामागचे एक कारण आर्थीक असावे, नव्हे असेलच). त्या पुस्तकांच्या गठ्ठ्यात हे एक पुस्तक होते. भला मोठ्ठा आकार. आजच्या ए-४चा. रेखीव मुखपृष्ठ. ते पुस्तक वाचल्यापासून धनगरांच्या प्रवासात सहभागी होण्याची इच्छा मनात घर करून बसली आहे, ती अद्याप कायम आहे. दरवर्षी मेंढपाळ कोकणात जाताना पाहतो आणि ही इच्छा उसळी मारून वर येते. मी तिथंच आहे अजूनही. प्रगतीच्या या पुस्तकांबरोबरच मला आणखी एक नियतकालीक (बहुदा मासीक) आठवतं - स्पॅन. आजही निघत असावं. अमेरिकी दूतावासाचं. त्या मासिकाच्या एका मुखपृष्ठावर गरुडाचा एक होलोग्राम होता तो आठवतो. ते वाचायचो. पण किती कळायचं किंवा का वाचायचो हे आजही सांगता येणार नाही. चांदोबा होता. चंपक होतं. त्यांच्या जोडीनं मी पोथ्या वाचायचो. डोक्यावरून जायच्या. पण वाचायचो. आणखी एक - डिटेक्टीव्ह पुस्तकं. गुरूनाथ नाईक हेच एक नाव लेखकाचं म्हणून आठवतं. पण शिलेदार कथा, काळा पहाड, नाईटकिंग (आणखी एक कोणी स्त्री डिटेक्टीव्हही होती) वगैरेंची मोहिनी असलेला एक काळ होता, आजही त्या मिळाल्या तर आवडीने वाचेन. त्यातही शिलेदार कथा हमखास. कॅप्टन दीप, लेफ्टनंट शेख, हवालदार कदम, जंगम आणि पाचवा... कोण? आठवेना आत्ता... पण त्या पुस्तकांचं वेड होतं अक्षरशः. मिळेल तिथून ती पुस्तकं आणायचो. एकेका दिवसात (म्हणजे, बाकी उद्योग करतच) दोन-दोन पुस्तकं संपायची. त्या बदल्यात घरी ओरडणी खाल्ली आहेत - "असली पुस्तके काय वाचतोस?" ज्याला साहित्य म्हणतात, तेही वाचलं. पण त्याविषयी काही लिहावं असं ते वय नाहीच. तेव्हा आपलं ते वाचायचं इतकंच महत्त्वाचं असायचं. सर्वाधिक तिटकारा असलेली पुस्तकं - शालेय! ;)

मराठी पुस्तके खूप वाचली, पण मला सगळ्यात आवडलेली मराठी कादंबरी आहे रणजीत देसाईंची "स्वामी"! किती वेळा वाचली? अगणित वेळा. कुठूनही सुरुवात केली तरी वाचकाला खिळवून टाकते..... 'समग्र पुल' व 'वपुं'ची पुस्तकं-गोष्टी-कथाही मस्त. माझे इंग्रजी वाचन सुरू झाले अर्ल स्टॅन्ली गार्डनर यांच्या 'पेरी मेसन' कादंबर्‍या वाचून! पण खरी डौलदार इंग्रजी भाषा मी वाचली ती जेम्स हेडली चेसच्या कादंबर्‍यांत. १९६०१९५०-१९६०च्या काळात लिहिलेल्या या पुस्तकांतील इंग्रजी भाषा आजही मला मॉडर्न वाटते! इंग्रजी भाषेतील लवचिकपणा मला त्यांच्या लि़खाणात पहिल्यांदा जाणवला व आजही मला त्यातली इंग्रजी भाषा आवडते! त्यानंतर माझ्या इंग्लिश भाषेवर संस्कार केले 'टाईम' या नियतकालिकातील भाषेने. आजचा सर्वात आवडता इंग्रजी लेखक आहे टॉम क्लॅन्सी. बिपिन यांच्या लेखाने हे लिहावे असे वाटले. नंतर सवडीने अधीक लिहीनही! सुधीर काळे, या आठवड्यात तलाहासी, फ्लॉरीडा येथे बहिणीकडे! ------------------------ 'ई-सकाळ'वरील फसवणूक मालिकेचे दुवे: प्रस्तावना: http://tinyurl.com/36pvtbn; प्रकरण पहिले: http://tinyurl.com/24rlna9

मला भरपूर लिहायचंय ह्या विषयावर..... अगदी खुलं कुरण आहे चरायला, पण तूर्तास थोडी गडबडीत आहे.... जरा रात्री निवांत पोस्ट करेन आतापर्यंतच्या ''वाचनखुणा''!! धागा मस्त आहे....खूप दिवस मनात ह्यावर काहीतरी लिहायचे घोळत होते, आता आयती संधी मिळाली आहे!!! :D अरुंधती http://iravatik.blogspot.com/

वाचन चांगल असत.जे नाही वाचत ते आपलीच खोटी करत फीरतात साले.......... आज एक भेटलेला तसाच &$&$#&%@#! ************************************************* देवाने सर्व गोष्टींची एक वेळ ठरवलेय हेच सर्वात मोठ सत्य आहे! ते आज मला "ओर्कुत" व "फचेबूक" वर जे सापडल्/भेटल्/मिळाल त्यावरुन पुन्हा एकदा कळल.

माझी पहीली कादंबरी - ययाती (यत्ता ४ थी :SS ) पण मला अतोनात आवडलेली. दक्षता, शतायुषी, मेनका, माहेर अगदी दर दिवाळीला चांदोबा दर महीन्याला अमर चित्रकथा ठीक ठीक आवडायच्या. पण जयवंत दळवी, जीए, गंगधर गडगीळ, मिरसदार, काळे हे सगळे जीव का प्राण. विशेषतः जयवंत दळवी खूप आवडायचे. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ विश्वच अवघे ओठा लावून, कुब्जा प्याली तो मुरलीरव डोळ्यांमधुनी थेंब सुखाचे, हे माझ्यास्तव..हे माझ्यास्तव

छंद आपल्या पिंडधर्माइतकेच आपल्या आजूबाजूच्या परिस्थितीवरही अवलंबून असतात, अशाच आशयाचं बोलणं नुकतंच माझ्या रूममेटशीही झालं. इतक्या स्वस्त लायब्रर्‍या आसमंतात असताना, तुला वाचायला आवडत असतानाही तू का नाही वाचायला लागलीस असा माझा तिला प्रश्न होता. त्यावरची तिची उत्तरं ऐकताना आणि त्याच्याशी - मी आतापावेतो सर्वसाधारण म्हणून गृहित धरलेले - माझे अनुभव ताडून पाहताना माझ्या असं लक्षात आलं, की ’माझा’ छंद असं मी निर्लज्ज अभिमानानं म्हणते खरी. पण त्यात माझ्याखेरीज इतर अनेक जणांचं मोठंच ऋण आहे. मला वाचायला आवडतं. पुढे पुढे निरनिराळ्या लायब्रर्‍या हुडकणं, कुणाकुणाकडे निर्लज्जपणे पुस्तकं उसनी मागणं, कमवायला लागल्यावर जमतील तशी विकत घेणं हे मी केलं, करतेच. पण अगदी लहानपणी मला अक्षरओळखही होण्याआधी माझ्याकडे गोष्टींची पुस्तकं होती. ’१२० गोष्टी’. ’हितोपदेश’, ’इसापच्या नीतिकथा’ ही पुस्तकं तर मला स्पष्ट आठवतात. साधारणपणे एफोर साइझपेक्षा थोडी रुंद, पण तितकीच उंच ही पुस्तकं होती. माझ्या हातांत तेव्हा ती मावतही नसत. पण आई-बाबा-एक लांबची आजी यांनी अनेक वेळा त्यांतल्या गोष्टी वाचून दाखवल्यामुळे, सांगितल्यामुळे गोष्टी मात्र मला पाठ असत. आणि तरीही त्या मला पुन्हा पुन्हा ऐकायच्या असत. मग त्यांतलं एखादं पुस्तक हातांत उघडून अक्षरश: भीक मागितल्यासारखी ’आता फक्त एकच गोष्ट... दाखव ना वाचून’ असा धोशा लावत मोठ्या माणसांच्यामागे भुणभुण केल्याची स्पष्ट आठवण मला आहे. माझी पुष्कळदा निराशा होत नसे. बिपिनप्रमाणेच माझ्याही घरी अगदी लहानपणापासून माझ्याकरिता बरीच लहान मुलांची मासिकं येत. किशोर, आनंद, चंपक, ठकठक, चांदोबा, कुमार, किशोर... आणि दिवाळीत यांतल्या बर्‍याचश्या अंकांचे दिवाळी अंकही. दिवाळी अंकांची ओळख मला तेव्हापासून आहे! हे अंक मी आत्ताआत्तापर्यंत ठेवले होते. तसेच आमच्या शाळेचे ग्रंथपाल, अण्णा तेंडुलकर. बाबांशी असलेल्या त्यांच्या परिचयामुळे मला विशेष सवलत असे. कितीही पुस्तकं, कितीही दिवाळी अंक घरपोच मिळत. फक्त आमच्याच शाळेत नव्हे, आमच्या शाळेच्या इतर शाखांच्या लायब्रर्‍यांतूनही (मला माहीत आहे हा चुकीचा शब्दप्रयोग आहे, पण मी त्या शब्दाचं सामान्यरूप करून त्याला मराठीच केलं आहे!) मला मुक्तद्वार असे. शाळेच्या लायब्रर्‍यांचा मी पुरेपूर वापर केला, आणि अजूनही अधूनमधून करते. स्वत: निवृत्त झाल्यावर एकदा कधीतरी अण्णा घरी आले होते. दिवाळी अंकांसाठी आईबाबांकडे भुणभुण करण्याची वेळ आणि त्यांच्या येण्याची वेळ एकच आली. तेव्हापासून ते अगदी आत्ताआत्तापर्यंत, अगदी मी पैसे कमवायला लागेपर्यंत, आईबाबांना न जुमानता दर दिवाळीला अण्णा खास दिवाळी अंकांसाठी मला हौसेनं पैसे देत होते. (आणि मी निर्लज्जपणे घेत होते!) मला पुस्तकं सतत हवीच असत. त्यामुळे वाढदिवसाला, बक्षीस म्हणून, खाऊ म्हणून मला पुस्तकंच मिळत. कितीतरी वेळा कामावरून येताना बाबा अनपेक्षितपणे पुस्तक घेऊन येत आणि माझ्या हातात देत. त्यातला आनंद वेगळाच. त्यांचं वाचन खरं तर वर्तमानपत्रापुरतं मर्यादित. आईचंही वाचन होतं, आहे. पण ते मासिकांपर्यंत - कादंबर्‍यांपर्यंतच. काहीसं ’बायकी’. पण असं असूनही, फारसे पैसे नसूनही त्यांनी हे लाड पुरवले खरे. तसंच सिनेमा-नाटकंचही. लहानपणापासून उन्हाळी सुट्ट्या आणि दिवाळीच्या सुट्ट्यांत आमच्या चाळीतल्या लहान मुलांची वरात नाटकाला निघे. तिकिटं बाबा आधी काढून आणत. मग येतील त्या सगळ्या बालनाट्यांना ’आम्ही एकटे जाणार’ करत आम्ही सगळी चाळीतली पोरं, नाट्यगृहापर्यंत बाबा सोडायला, खाऊला ’स्वतंत्र ५ रुपये’ आणि येताना ’एकट्यानं रस्ते क्रॉस करून’ आम्ही घरी! रंगायतनच्या एसीचा वास, तिथला तो गूढ-रंगोन्मादी-मोहक पडदा आणि तिथला अंधार यांची भूल मला तशातच कधीतरी पडली असणार. कितीतरी नाटकांची पुढची आणि मोक्याची तिकिटं मिळावीत, म्हणून बाबा सकाळी सहा वाजता रंगायतनमधे रांग लावायला गेलेलेही आठवतात. एकदा तर ऐन सहामाही परीक्षेत ’उद्या नाहीतरी मराठीचाच पेपर आहे, आणि आदल्या दिवशी कुठे होतो अभ्यास’ असं म्हणून मी सहकुटुंब नाटकाला गेल्याचंही मला आठवतं. पुढेही अभ्यास या गोष्टीवरून पुरेसा आरडाओरडा होऊनही, मला सिनेमाला जाताना अपराधी म्हणून कधी वाटत नसे, ते त्यामुळेच असणार! ’चांगला सिनेमा एकदा बघून थोडाच पुरतो? परत बघितल्यावर निराळा आवडतो’ असा युक्तिवाद करून मी आईकडून एकच सिनेमा तिसर्‍यांदा बघायलाही पैसे उकळले होते आणि कमाल म्हणजे तिनं युक्तिवाद पटल्यावर नाईलाजानं दिलेही होते! ’१९४७ अर्थ’ मला कसंही करून पाहायचाच होता. मित्रमैत्रिणी इतके सिनेमे पाहतच नसत. शिवाय त्यात ’तसे’ सीन्स होते! ’उद्या सिनेमा जाईल, आता फक्त गुरुवार रात्रीचा शो आहे’ म्हणून मी तारांगण केल्यावर बाबा माझ्यासोबत रात्रीचा शो पाहायला आले आणि झोपले. मी सिनेमा संपल्यावर त्यांना उठवलं आणि मग मी आमीरच्या नजरेतलं ते श्वापद आठवत मंत्रचळ्यासारखी घरी आले. असे किती सिनेमे... मैत्रिणींसोबत सिनेमाला जाणं मला कितीतरी दिवस अपरिचितच होतं. उलट त्यांच्यासाठी न थांबता विश्वासघातकीपणे मी पहिल्या संधीला सिनेमा पाहिलेला असणे, हाच आमच्यातल्या भांडणाचा मुद्दा अजूनही असतो. आता या सगळ्याबरोबरच, मला ट्रेकिंग आवडत नाही, मुळात मला विषामृतही खेळायला आवडत नसे, शाळेतली पीटीची परीक्षा देतानाही मी फाफलत असे... या सगळ्यालाही माझ्या ’बश्या’ पिंडाइतकंच माझं भोवतालही कारणीभूत आहे; असं वाटल्यामुळे मला दिलासा मात्र वाटतो आहे!आणि उच्च अभिरुची म्हणे ’माझी’! हे सगळं आठवायची संधी दिल्याबद्दल बिपिनदांचे मात्र मनापासून आभार.

बिपिनदा किंवा इतर काही प्रतिसादकांसारखं तहानभूक विसरून वाचन मी केलेलं नाही हे आधी नमूद करते. मलाही वाचनाची सवय बाबांनी लावली. आमच्याकडेही कानाकोप-यात पुस्तकं आहेत. इतकी की त्यांच्यासाठी वेगळं घर घ्यायला लागेल की काय असं वाटायचं. अजूनही कुणाच्या घरी गेलं आणि पुस्तकं दिसली नाहीत की मला फार परकं वाटतं. लहान असताना आम्हाला वाचनाची आवड लावण्यासाठी बाबा निरनिराळ्या क्लुप्त्या करत. ब-याचदा अर्धीच गोष्ट वाचून एखाद्या सुरस वळणावर "आता मी नाही वाचून दाखवणार पुढे! " असं जाहीर करत आणि मग रात्री झोप नीट लागणार नाही म्हणून पुस्तक वाचलं जाई. :) पुढे मोठी झाल्यावर जाणवलं की पुस्तकातून मिळणारा आनंद हा माझ्यासाठी एखाद्या नव्या जगात गेल्याचा आणि नवीन माणसांना भेटल्याचा होता. तोच आनंद भटकंती, ट्रेकिंग ह्यातूनही मिळतो असं कळल्यावर त्याचीही आवड लागली. नुसती भटकंतीच नव्हे पण त्याआधीचं प्लानिंग, कमीतकमी बजेटमधे सगळं बसवण्यासाठीची शोधाशोध, जिथे जाणार तिथली माहिती गोळा करणे हे सगळं करण्यात थ्रिल वाटायला लागलं. आजकाल वाचनाची उपासमारच होते. त्यामुळे सध्या भटकंतीच्या वेडाने जोर धरलाय. त्याचबरोबर काहीही नवीन करायला कधीच नाही न म्हणणा-या आईबाबांची खूप आठवण येते आहे.

अतिशय छान चर्चा. मूळ लेखातले आणि प्रतिसादकर्त्यांचे वाचनाविषयीचे अनुभव वाचून अगदी आपली माणसं भेटल्यासारखं वाटलं. वाचनाच्या बाबतीत थोड्याफार फरकाने माझे अनुभव असेच आहेत. एका हातात पुस्तक धरून दुसऱया हाताने चेंगटासारखं जेवण चिवडायचं, अंधूक प्रकाशात खडखडत्या बसमध्ये 'अरे चष्मा लागेल अशाने' असा ओरडा खात वाचायचं, रस्त्यातून चालताना पुस्तक हातातच घेऊन वाचत जायचं... मग काय वाचतोय याने तितका फरक पडत नाही. ही आवड आमच्या आईवडलांनी जोपासलेली. बायकोसुद्धा त्याच पठडीतली. आता आमचा अडीच वर्षांचा मुलगासुद्धा ते पाय पाळण्यात दाखवतोय - वाचत नाही पण आमच्या मागे त्याची पुस्तकं घेऊन बसून पुन्हा पुन्हा गोष्टी सांगायला लावतो. इतक्या वेळा की आम्हाला वाचवा म्हणण्याची पाळी येते... मी ठरवलं होतं की सगळ्यांनीच वाचनाविषयी लिहिलं आहे तर आपण काहीतरी वेगळं लिहावं. वाचन हा प्रचंड मोठा छंद. माझी चित्रकला तशी बरी होती, त्यात पाचवीच्या सुमाराला मासिकावरची चित्रं काढायचा छंद लागला. मिळेल त्या कागदाच्या चिठोऱ्यावर ती चित्रं काढलेली होती. सुरूवातीला जमत नसत तेव्हा सगळे म्हणायचे, 'अरे, डोळे चुकलेयत'. खरं तर इतर काहीतरी प्रमाणं बरोबर नसायची. पण ते ऐकून मला गंमत वाटायची. पुढे चांगली चित्रं जमायला लागल्यावर मग मात्र थोडंसं चुकलेलं असलं तरीही 'छान आलंय' अशी प्रतिक्रिया यायची.... नंतर परीक्षा तोंडावर आलेली असताना खूप चित्रं मोह घालायची. आणि मग मी अभ्यास सोडून चित्र काढत बसायचो. स्केचिंग आताशा मागे पडलंय, कधीतरी पुन्हा सुरू करेन. पण सगळ्यांत ज्या छंदाने आयु्ष्य बदललं तो म्हणजे गणिताचा. आमच्या बाबांनी मला रविवारी दुपारी गुंतवून ठेवण्यासाठी गणितं घालायला सुरूवात केली. ती तोंडीच सोडवायची. त्यामुळे आकड्यांशी खेळणं हा एक मोठा विरंगुळा होता. इतर छंद जोपासायला सुद्धा त्याची मदत झाली, कारण दहावीपर्यंत अभ्यास करण्याची काहीच गरज नव्हती. कोडी सोडवणं हा असाच छंद. लहानपणी बुद्धीबळ बरं खेळायचो, अमेरिकेत आल्यानंतर वर्ष-दीड वर्ष त्याने झपाटलेलं होतं. तेही आता बॅकग्राउंड इन्फर्मेशन म्हणून आहे. तसे इतर बारीकसारीक छंद बरेच आहेत. पण मला वाटतं छंद असणं हा एका जास्त मोठ्या प्रवृत्तीचा परिपाक आहे. ती म्हणजे कुठच्या तरी अचेतन वस्तूंमध्ये, रममाण होऊन जाणं, गुंगून जाणं. इतर मित्रमंडळींप्रमाणे खेळायचो वगैरे अर्थातच, पण पुस्तकं, चित्रं काढणं अधिक प्रिय. याचं मुख्य कारण मला वाटतं म्हणजे अशा गोष्टींनी गुंगून जाण्याची, तहानभूक हरपण्याची, काहीवेळा अतिरेक करून जगापासून तोडून घेण्याचीही... प्रवृत्ती. बिपिननी म्हटलेलं आहे की मी वाचनामुळे असा झालो. मला वाटतं या प्रवृत्तीमुळे हे छंद बळावतात. राजेश

काही दिवसांपूर्वीच या विषयावर लिहिणं झालं होत, त्यामुळे त्याचीच लिंक इथे देतोय. तरीही त्या लेखापलीकडे जाऊन सांगण्यासारखं बरंच आहे. वेळ मिळाला की सविस्तर लिहिनच. (भोचक) महाराष्ट्राचा सुवर्णमहोत्सव

बिका, आपलं पुस्तक प्रेमाचा प्रवास मस्तच. बाकी, प्रतिसादही आवडलेत. वेळ मिळाल्यावर आमच्याही पुस्तक प्रेमाबद्दल खरडतो..! -दिलीप बिरुटे

सुशि ला कोणी ओळ्खत नाही वाटते ? दुनियादारी - कितिहीदा वाचा , कुठुनही वाचा एव्हरग्रीन

सुरेख धागा.. वाचनाची (आणि काही प्रमाणात लिखाणाची सुद्धा) आवड अगदी लहानपणापासून. हिमगौरी सात बुटके, गुहेतला ससा.. अशा गोष्टींपासून सुरूवात होऊन.. कॉमिक्स, चाचा चौधरी, चांदोबा वगैरे वाचत वाचत, मग सुहास शिरवळकर, वि स खांडेकर, शिवाजी सावंत,इरावती कर्वे यांच्यासोबतच कुसुमाग्रज, इंदिरा संत वाचून झाल्या. आईच लेखिका त्यामुळे घरात पुस्तकेच पुस्तके. कॉलेज मध्ये मात्र काही प्रमाणात कमी झालं वाचन. पण आता इथे सुद्धा अमेरिकेत २० च्या वरती पुस्तके आहेत माझ्याजवळ. शिवाय मित्रमैत्रीणींकडून आणलेली वेगळी. - (सर्वव्यापी)प्राजक्ता http://www.praaju.net/

वर अणेक लेख आलेले आहेत :) त्यात बिपीनचाही एक दिसतोय ;) मस्त लिहीलंय :) आपल्याला काही एवढं क्रेझ नव्हतं वाचनाचं :) आपण ठकठक , नागराज (डायमंड पब्लिकेशण्स ची सगळी कॉमिक्स) चांदोबा , अकबर आणि बिरबल , टारझन-द एप मॅण एवढाच आपला शौक ... बाकी उगाच "प्रतिसादात लेख" पाडण्याइतकं काही नाही ;) - वाचिन भुतासार्खे

प्रकाटाआ.

माझे आई -वडील बेताचेच शिक्षित व मराठी / इंग्रजी अजिबात लिहिता वाचता यायचे नाही. पण तरीही वाचन व संगीताची आवड लागली, त्याचे खुपसे श्रेय शेजारी एक कुटुंब राहायचे त्यांच्यामुळे. वाचन मराठी आणि इंग्रजी, दोन्ही तितकेच आवडीचे. पुण्यात ब्रिटीश लायब्ररीचा सदस्य होतो तर आता US मध्ये तर पुस्तकांना काही तोटा नाही. वर्षात १५-२० पुस्तकं नक्कीच वाचून होतात. इंग्रजीचा विस्तार जरा जास्त कारण त्यात सर्व जगातील संस्कृतीबद्दल वाचायला मिळते. पुलं, सुनिता देशपांडे, रणजीत देसाई, नासं इनामदार, गोनीदा, Toni Morrison , Barbara Kingsolver, William Boyd , PD James हे काही आवडीचे लेखक (चटकन आठवले ते). संगीतात हिंदुस्तानी,मराठी नाट्यगीते, भावगीते, गजल, चित्रपट संगीत आवडते. गेल्या ४-५ वर्षात हिंदुस्तानी संगीत मुद्दाम शिकलो. शिवाय इतरही छंद आहेत. लेखन, गायन, अभिनय, भटकंती, नाटक-चित्रपट पाहणे, cooking वगैरे

मस्त धागा आहे. अस्मादिकांचे वाचनवेड लहानपणीच दिसू लागले होते. त्यात नवलही नाही, कारण आई व बाबा दोघेही ठार वाचनवेडे!!!! आमच्या घरात त्यामुळे एकवेळ सर्वसामान्य घरांमध्ये आढळणार्‍या चीजवस्तू नसतील, पण ढीगभरून पुस्तके जरूर होती. मला आठवतंय तेव्हापासून आईबाबांनी माझ्यासाठी भरभरून गोष्टींची पुस्तके आणली आहेत. चांदोबा, किशोर, आनंद, चंपक, फुलबाग, छावा मासिके दर महिन्याला घरी यायची. त्यांचा फडशा पाडल्याशिवाय चैन नसे. काकांकडे विचित्र विश्व, ठकठक यायचे. तेही त्यांच्याकडे जाऊन वाचायचे. आमच्याकडे बाबा रशियन भाषांतरित पुस्तके घेऊन यायचे.... अशी अनेक पुस्तके वाचली. सूर्यावरचे वारे नावाचे एक सुंदर पुस्तकही होते त्यात. रशियन परीकथा, प्राणीकथाही वाचल्या. नंतर हॅन्स अ‍ॅन्डरसनच्या परीकथा, जादूच्या गोष्टी, भूत-खेत, राक्षस, पर्‍या, राजकन्या-राजपुत्रांच्या ह्या आभासी दुनियेत तर मी खूप रमत असे. सिंहासन बत्तिशी, अमरचित्रकथा, फास्टर फेणे, पौराणिक कथा वगैरे भन्नाट वाचत असे. टॉम अंकलचे केबिन ही वर्णद्वेषावर आधारित कथा त्या वयात मनास फार चटका लावून गेली. गंगा, यमुना नद्यांचा इतिहास, त्यांचे भौगोलिक, सांस्कृतिक व आर्थिक महत्त्व विशद करणारी त्याच नावाची सचित्र पुस्तकेही माझी खास आवडती होती. प्र.के.अत्र्यांच्या झेंडूची फुले व साष्टांग नमस्कारचे अनेकदा पारायण झाले. वि.वा.बोकील, गंगाधर गाडगीळांची लहान मुलांसाठीची पुस्तकेही खूप आवडायची. सुट्ट्यांमध्ये पुण्यातील साहित्य परिषद, नगर वाचनायलय, पुणे मराठी ग्रंथालय अशा ग्रंथालयात ठिय्या असायचा.... रोज सकाळ संध्याकाळ पुस्तके बदलून आणायची! शाळेच्या ग्रंथालयातूनही पुस्तके आणायचे. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोप अनावर झाल्यावर डोळे मिटेपर्यंत सतत नाक पुस्तकात खुपसलेले असायचे. त्यामुळे अनेकदा समोरचे ताट/खाणे तसेच दुर्लक्षित राहणे, आवरायला विसरणे, अंधार पडला तरी दिवे न लावता तस्सेच अंधुक प्रकाशात डोळे ताणताणून वाचणे वगैरे प्रकार खूप केले व त्याबद्दल धपाटेही खाल्ले, पण सुधारणा नाही!!!! एका सुट्टीत मातृस्मृती ग्रंथालयाचे सभासदत्व घेतले. त्यांच्याकडे सगळी धार्मिक, पौराणिक पुस्तके! त्यातील असे अनेक खंड वाचून काढले. कथाकल्पतरु नावाचे सात खंड वाचले. सर्व पौराणिक कथा.... त्यात बरेच माझ्या वयाला अनाकलनीय काय काय [प्रौढांसाठी फक्त!] होते, मग प्रश्न विचारून घरच्यांच्या तोंडचे पाणी पळवले!!! त्या पढित ज्ञानाचे दिवे नको तिथे पाजळून अजूनच कहर केले. लिओ टॉल्स्टॉयचे वॉर अ‍ॅन्ड पीस अनुवादित पुस्तक पाचव्या यत्तेत वाचून काढले. त्यातले बरेचसे डोक्यावरून गेले ते वेगळे! शाळेत अवांतर वाचनासाठी जी जी पुस्तके असायची ती ती त्या यत्तेत प्रवेशण्याअगोदरच वाचून संपलेली असायची. स्वामी, मृत्युंजय, तुंबाडचे खोत पासून शेक्सपियर पर्यंत जे जे मिळेल ते ते वाचले. शेरलॉक होम्स तर खराच वाटायचा! शिवाय पुढच्या यत्तेची मराठी, इतिहास, इंग्रजीची पुस्तके खाऊसारखी सुट्टीतच वाचून संपवायचे. आई-बाबा बाहेरगावी गेले की त्यांना घरी परतल्यावर माझा पुस्तक टॅक्स द्यावा लागे. शिवाय वाढदिवस, खास प्रसंगाला पुस्तक भेट मिळाले की खजिना मिळाल्याचा आनंद होई. आमच्या वाड्यात तळमजल्याला बाह्य भागी एक प्रसिध्द पुस्तकांचे दुकान होते. मी अनेकदा त्यांच्याकडे पुस्तक घ्यायला म्हणून जाई, आणि तिथेच काऊंटरपाशी स्टुलावर बसून न वाचलेली नवी नवी पुस्तके वाचून काढत बसे. मग लाजेकाजेस्तव आईला तिथून एखादे पुस्तक विकत घ्यावेच लागे!! शेजारी-पाजारी ही अशीच पुस्तकांची दोन-तीन दुकाने होती. तिथेही जाऊन पुस्तकांच्या विश्वात रमण्यात, कोर्‍या पुस्तकांचे वास भरभरून घेण्यात फार मौज येई. शाळेत तर प्राथमिक मध्ये असताना आम्ही वर्गमैत्रिणींनी आपापसात पुस्तक लायब्ररीच सुरु केली होती. त्याची फी म्हणजे चॉकलेटच्या चांद्या, पिसे, शिसपेन्सिलीचे बुटुक वगैरे असायची! अशीही खूप पुस्तके वाचली. नकाशावाचन देखील खेळाच्या माध्यमातून शिकलो. वडीलांनी भारताचा एक मोठा नकाशा तक्तास्वरूपात भिंतीला लावला होता. आम्ही भावंडे एकत्र जमलो की ''गाव शोधून दाखवा'' खेळत असू.... एकाने नकाशातील एखादे गाव इतरांना ठराविक वेळेत हुडकायला सांगायचे....खूप धम्माल यायची खेळताना.... एक ऑक्सफर्डची सचित्र डिक्शनरीही होती....ज्यात मानवी शरीर, प्राणी, पक्षी, वाहने, कपडे, खाद्यपदार्थांची भांडी, अवजारे इ.इ. वर्गीकरण करून त्यांची सचित्र इंग्रजी नामे व त्याचे उच्चार, मराठी अर्थ इ.इ. दिलेले असे. त्या डिक्शनरीचाही आम्ही खेळासाठी उपयोग करत असू. त्यातील वेगवेगळे शब्द हुडकून काढायचे वगैरे. काही चिनी पुस्तकेही होती. गोंडस चित्रे, अप्रतिम रंगसंगती, अनाकलनीय भाषा/ लिपी व अतिशय सुरेख दर्जाचा कागद अशी ती पुस्तके मुळात इतकी अर्थवाही होती की त्यांना वारंवार निरखणे हा एक छंदच होता. अनेक नव्या पुस्तकांच्या धारदार कडांनी खूप वेळा हात कापला गेला आहे. नव्या पुस्तकाला कव्हर घालायचे म्हटले की मला मळमळायला व्हायचे. इतक्या सुंदर मुखपृष्ठाला का म्हणून झाकायचे???? आणि आईवडीलांनी कव्हर घालायला लावलेच तरी ते काहीच दिवसांत जीर्ण होऊन फाटायचे, इतकी मी त्या पुस्तकाला हाताळत असे, व वारंवार कव्हर उलगडून मुखपृष्ठ पाहत असे!! असो. हे सर्व वाचन साधारण इयत्ता सहावी पर्यंतचे आहे. आता पुढचे वाचन पुढच्या प्रतिक्रियेत!! हुश्श्श्श्श्श्श्श्श्श्!!!! अरुंधती http://iravatik.blogspot.com/

वरच्या बर्‍याच लोकांसारखेच अनुभव आहेत. पुस्तके वाचण्याचा मला नाद होता, आता आठवतही नाही कधी लागला ते. बहुदा घरातूनच आवड होती. नंतर सविस्तर लिहीते.

छान पुस्तक वाचायला असेल तर दुसरे काही नको ....पुस्तकांसारखे मित्र नाही म्हणतात ना. आई ने लहानपणापासून वाचायची सवय लावली,बदली झाली तरी ती आधी लायब्ररी शोधायची मग तिच्या बरोबर मी पण पुस्तके घ्यायची .गोट्या,श्यामची आई ,पर्या नी राक्षसांच्या गोष्टीत रमायची. नन्तर मग सानिया ,स्नेहलता दसनूरकर,शैलेजा राजे,पुलं देशपांडे यांचे कथा संग्रह वाचून काढले.माहेर ,मेनका मध्ये पण छान कथा असायच्या. अनिल अवचट यांची पुस्तके पण संपल्याशिवाय चैन पडत नाही.सध्या ऋजुता दिवेकर चे पुस्तक वाचले ,डोंट लूज युवर माईण्ड,लूज युवर वेट!मस्त आहे. एखादे छान पुस्तक हाताला लागले कि झपाटून टाकल्यासारखे होते मग घरातल्या इतरांची चिडचिड पण जाणवत नाही. पण इकडे दुसर्या देशात मात्र पुस्तकांचा तुटवडा प्रकर्षाने जाणवतो.मग कोणी इकडे येणार असेल तर पुस्तके मागवली जातात.....नाहीतर नेट वर शोधाशोध. लोकसत्ता मुळे लोकप्रभा वाचायची छान सोय आहे.मिपावर पण छान लेखन वाचायला मिळते. मीली

बिका मस्त लेख.. आमच्या लहानपणीच्या वाचनाच्या आवडीची आठवण झाली.. आमची वाचनाची आवड एकदम जगावेगळी होती.. आई किंवा बाबांनी वाचनालयातून पुस्तकं आणलं की ते दोन्ही बहिणींच्या आधी ताब्यात घ्यायचे..आणि वाचून होईपर्यंत ते लपवून ठेवायचे..त्यावरून भांडण पण केलीत.. आमचा वाचनाच वेग इतका प्रचंड असायचा की घरचे सगळे वैतागून जायचे.. शेवटी आमचा एक अलिखित करार झाला.. पुस्तक घरी आले आणि जर का मी सर्वांच्या आधी ताब्यात घेतले तर (की जे मी नेहमीच घ्यायचो) माझ्या बहिणींनी ते मोठ्यांने वाचायचं आणि मी आरामात लोळत ऐकायचे..पुढे इंजिनिरिंगची चार वर्षे आभ्यास असाच केला आमच्या एका मित्राला मोठ्याने वाचल्याशिवाय लक्षात राहायचे नाही.. मी त्याच्या घरी जायचो ऐकायला ...आभ्यासाला.. ;) स्वःता होउन जे काही वाचले ते सुशि च बहुदा... नंतर पाडगावकर, करंदिकर आणि बापट प्रत्यक्ष ऐकायला मिळाले आणि कवितेने पछाडले..कविता कसे एकदम आटोपशीर.. १०-१२ ओळीत खेळ खलास.. कोणी सांगितल ते पान पान.. किलो किलो वाचायला..अगदिच प्रसिद्ध पुस्तक असेल तर पहिली १-२ पने आणि शेवटची १-२.. येव्हडीच आमची साहित्य सेवा अता शिल्लक आहे..