१.पन्नाशीच्या पुढच्या बायकांची फुकटची हौस. २. कोणत्यातरी समारंभात साडी नेसून गेल्यावर तिथे दोन तरी बायका आठवण काढतात " अगं हीच साडी तू दोन वर्षांपूर्वी तमक्या समारंभात नेसली होतीस ना?" झाले ती साडी कपाटात पार मागे टाकण्यात येते. बायकांची स्मरणशक्ती फार असते. ३.भारतात कुठेही भटकंतीला गेल्यावर खरेदी करायची नाहीत या तत्त्वावर जातो.( गुजरात, राजस्थान,मप्र,तमिळनाडू, कर्नाटक) मी बराच स्पीड ब्रेकर लावला आहे.

जुन्या बाजारात कोपरा पकडून विकायला बसा. ५०-१०० ला एक जाते . मी अशा साड्या / कपडे विकणार्‍या माणसाला विकले आहेत . पोतभर कपड्यांचे १००० घेउन आलो .

त्यातल्या त्यात साड्या फार महाग असतात म्हणुन समस्याही मोठी होते. शर्ट्/पँट विरले/फाटले/विटले की देउन टाकता येतात किवा टाकुन देता येतात. टॉवेल/चादरी वगैरे पायपुसणी म्हणुन किवा ओटा पुसायला कामी येतात. पुनर्वापर करायचा तर अधिकचे पैसे मोजावे लागतात, पण निदान पिशव्या, गोधड्या वगैरे शिवुन घेता येतील. आजकाल काही बुटीक छान ३ पीस वगैरे शिवुन देतात साड्यांचे. (माझ्या माहीतीत एक कमला नेहरु पार्क समोर आहे). तेव्हा जास्तीच्या साड्या तिकडे घेउन जा, ते पोत बघुन ह्याचा ड्रेस टिकाउ होईल का हे बघुन वेगवेगळ्या फॅशनप्रमाणे २पीस्/३पीस शिवुन देतात. नाहीतर जुन्या बाजाराचा किवा दान करायचा पर्याय आहेच.

श्री. रितेश देशमूख व सौ. जनाबाई डिसुझा ह्यांनी आपल्या आईच्या जुन्या साडीपासून आपल्या मुलाना कुडते शिवले होते. बाकी ह्या घरातल्या साडीच्या पसाऱ्याला कंटाळून मी बेड ला दोन मोठे कप्पे करवून घेतले जी त्यात साड्या कोंबून कपाट मोकळे करवून घेतले. माझ्या एका खात्यात माझे सगळे कपडे मावतात! पण साड्यांना ३ कप्पे असूनही जागा कमी पडते!

पुर्वी हिरिरीने प्रतिसाद देणार्‍या मिपाबायका गायबलेल्या आहेत आता. बायकी विषयावर पुरुषी प्रतिसाद. गम्मत आहे. कुणाच्या खांद्यावर कुणाचे ओझे. पण बायकोच्या कपाटे भरभरुन असलेल्या साड्यांची विल्हेवाट लावण्याबद्दल विषय काढण्याची पण कोणत्याही नवर्‍याची प्राज्ञा नाही. साड्यांचे एक गाठोडे बांधून कुठेतरी टाकून येणे हाच सगळ्यात सोपा उपाय आहे. कुणाला हव्या असल्या तर तिथून घेऊन जातील, आपण एकदा त्याग केला की त्या वस्तूचे काही का होईना. एकदा मनातून मोह सोडता आला, की सोपे आहे.

साड्यांपासून टू पीस पंजाबी ड्रेस, टॉप वगैरे सहज होतात. पण पातळ ( झिरझिरीत ) साड्यांना आतून अस्त्र लावावे लागते. माझी पत्नी घरीच शिवते. पण इतक्या ढीगभर साड्यांचे काय करायचे? एक निरीक्षण- ठाण्यात गोखले रोडवरती साड्यांची बरीच दुकाने आहेत. तिथे तुम्हाला आई -मुलगा -आणि सून साड्यांची दुकाने फिरताना दिसतील. तिथल्या साड्या सहजच पंधरा हजारांच्या वरच्या असतात. पण आई पंजाबी ड्रेसमध्ये असते, सून जीन पँटमध्ये, मग यांना साडी कशाला हवी असते? मुलगा दुकानाबाहेरच ताटकळत उभा राहतो आणि शेवटी कार्ड देतो एवढाच त्याचा खरेदीतील सहभाग.

पूर्वी म्हणजे निदान १९९० पर्यंत तरी मुंबईत बोहारिणी दारोदार फिरत असत. जमल्यास त्यांच्याशी घासाघीस करून एखादा चमचा, वाटी किंवा गेला बाजार एखादा डबा मिळवता आला तर पहा. प्रत्येक दिवशी फक्त एकच साडी बोहारिणीला दाखवायची, घासाघीस करण्यात संपूर्ण दुपार सहज निघून जाईल. वर शांतपणा, सौजन्य, घासाघीस करण्याची कला वगैरे गुण अंगात जोपासता येतील. अगदीच काही जमत नसेल तर साड्या घराबाहेर काढून ठेवा, नंतर त्यांचे काय झाले हे पाहू देखील नका. हल्लीच्या ह्या महागाईच्या जमान्यात घरातील एखादे कपाट रिकामे झाले तर तेव्हढीच जागा वापरायला मिळाल्याचे समाधान लाभेल.

पाट टब इत्यादी वस्तू घेतल्यानंतर त्या कुठे ठेवाव्यात हा प्रश्न निर्माण होऊ शकेल

ज्या वागण्यावरून एका विशिश्ठ ठिकाणी राहण्यार्या आणि एका विशिश्ठ समुहातील लोकान्ना नावे ठेवली गेली, चेश्टा, टिन्गल टवाळी केली गेली, चिक्कू कन्जूस म्हणून हेटाळले गेले तेच आज Reuse, Reduce, Recycle करा म्हणून सर्वान्ना सान्गितले जात आहे. मोठ्या, प्रसिद्ध लोकान्नी केले सान्गितले की ऐकले जाते (नपेक्शा 'follow' केले जाते). काय हरकत आहे तीच साडी पुन्हा नेसायला? वेगळ्या जागी, वेगळ्या लोकानसमोर नेसावी. मुळात हा विचार बदलत नाही तोवर हा प्रश्न सुटणार नाही. या नाहीतर वेगळ्या स्वरूपात समोर येत राहणार.

जमलेल्या साड्यांचं काय करायचं ते माहीत नाही. पण साड्यांचा ढीग जमू नये म्हणून एक उपाय म्हणजे साड्या भाड्याने आणणे. याच न्यायाने जमलेल्या साड्या कदाचित भाड्याने देता याव्यात. -गा.पै.

साड्यांची लायब्ररी सुरू करा. अर्थात त्यासाठी जागा आणी सदस्य लागतील हे नक्की

पण ब्लाऊजचं काय करणार. मॅचींग ब्लाऊज लायब्ररीत कसा मिळणार. एकंदरीत प्रकरण किचकट आहे.

आमच्या सासूबाई १० वर्षा पूर्वी अचानक गेल्या. त्यावेळेस त्यांनी आयुष्यभर मोठ्या हौसेने जमवून ठेवलेल्या साड्या वस्तू भांडी इ त्यांच्या सुनेने अक्षरशः कुणालाही देऊन टाकल्या. माझ्या पत्नीने त्यातील काही आईने स्वतःच्या हाताने कशिदा केलेल्या साड्या आईची आठवण म्हणून घरी आणल्या. परंतु निदान ७५ तरी साड्या होत्या. प्रत्येक साडीच्या आत त्याचा परकर ब्लाउज त्याला साजेसे काही दागिने (उदा छल्ला) असे सर्व व्यवस्थित इस्त्री करुन ठेवलेले होते. परंतु इतक्या साड्या घेऊन येणे शक्य नव्हते. बहुतांश साड्या या "अशाच कुणाला" तरी देण्यात आल्या चार वर्षांपूर्वी आमचे वडील गेले तेंव्हा त्यांचे उत्तम शर्ट जे मला येतात ते मी आजही त्यांची आठवण म्हणून वापरत आहे. पण माझी उंची जास्त असल्यामुळे त्यांच्या पँट्स काही उपयोगी आल्या नाहीत. त्या ते काम करत असलेल्या विविध सामाजिक संस्थांमध्ये काम करणारे चतुर्थ श्रेणी कर्मचारी याना देण्यात आल्या. आमचे वडील नेहमी सांगत असत. एखादी वस्तू आपल्याला नको असेल तर सरळ रस्त्यावर ठेवा. कोण घेऊन जातं आणि काय करतं हे पाहू नका. उगाच नको असलेली वस्तू दुसऱ्याला देऊन तेवढ्यात पुण्य मिळवण्याचा हव्यास नको. त्याप्रमाणे त्यांची पादत्राणे किंवा इतर वस्तू आम्ही अक्षरशः रस्त्यावर ठेवली. काही तासात गरजू व्यक्ती त्या घेऊन गेले. गेली कित्येक वर्षे मी हा उद्योग करत आलो आहे. आपल्या मागे अशा नको असलेल्या वस्तू कोण घेऊन जातं याच्याशी तुम्हाला काय करायचंय?

नमस्कार मंडळी, हा प्रश्न तुम्हाला कधी पडला आहे का?

अरे देवा, लै जीवघेणा विषय काढला. आमच्या इकडे, एक एक साडी जेव्हा कपाटातून आठवणीच्या रुपाने बाहेर पडायला लागते, तेव्हा या साड्यांचं काही तरी झालं पाहिजे असे कायम वाटले आहे. वरच्या कप्प्यातल्या खालच्या कप्प्यात येतांना त्या प्रत्येक साडीची एक दीर्घ कथा असते. साड्या अशा वरतून खाली, खालून वर जाताना. किंवा घरात हा साड्यांचा पसारा मांडलेला दिसलो की आपण पुरुष मेलोच समजायचे. हळवा विषय असतो. फार संयमाने तेवढा काळ घालवावा लागतो. संयमाने प्रतिसाद द्यावा लागतो. आपण असतो काही तरी कामात आणि यांचा प्रत्येक मोग-याच्या पाकळीप्रमाणे एक पाकळीचा साडीच्या आठवणीचा गंध यायला लागतो. प्रत्येक साडीच्या वेगळी आठवण. च्यायला लक्षात तरी कशा राहतात म्हणतो या कथा. ही तेव्हा घेतली होती, ही तेव्हा नेसले होते. अमक्याने घेतली होती. तमक्याने घेतली होती. ही चांगली होती आणि ती चांगली होती. कधी कधी जड अंतकरणाने त्या साड्या देऊन डबे घेताना पाहिलं आहे. साड्या आणि डबे दोघांचीही संख्या वाढतच जाते. पण, हा साड्यांचा आकंठ झरा अजून्ही काही आटला नाही. अधून मधून विशेष कार्यक्रमाच्या वेळी ही कशी दिसते आणि ती कशी दिसते यातूनही अजून काही सुटका झालेली नाही. आपण पण ही भारी ती भारी, असे अधून मधून दाद देत असतो. खोटं कशाला बोला. सुखी संसारासाठी दाद द्यावी लागते. काही तरी उपाय नक्की कळवा. -दिलीप बिरुटे (संसारी आणि नम्र)

पण साडी या विषयावर कोकणात एक ग्राम्य म्हण आहे ती आठवली.."साडेसात साडे तरी भागुबाईचे xx उघडे"

अलीकडे सगळ्या मराठी चित्रपटांमध्ये एक ट्रेंड बोकाळला आहे. त तो नाटकांमध्येही दिसतो. विशेषतः ऐतिहासिक चित्रपटांमध्ये तर हा ट्रेंड सगळीकडेच दिसतोय. आजकाल साड्यांचे कपडे फेटे ड्रेपरी म्हणून ऐतिहासिक चित्रपटांमध्ये आणि नाटकांमध्ये वापरली जाते. वरती डॉक्टर बिरुटे सरांनी जे ए आय चित्र काढले आहेत साधारणतः त्याच स्टाईलमध्ये पण पारंपारिक म्हणजे कुर्ता वगैरे अशा स्टाईलमध्ये मी अनेक ठिकाणी साड्यांचे केलेले कपडे पाहिले. अलीकडची उदाहरणे दि फोक आख्यान या कार्यक्रमातल्या लोकांचे कपडे किंवा द किरण माने शो या कार्यक्रमातल्या लोकांचे कपडे. त्यामुळे बिरूटे सर म्हणतात तसा ट्रेंड इतर लोकांमध्येही पसरण्याची शक्यता आहे. जर असे टेलर्स कोणी या साड्यांचे पारंपारिक कपडे किंवा नवीन कपडे करत असतील तर या सर्व साड्या रिपर्पज करता येतील. एखादा स्टार्टअप बिजनेस सुद्धा मास्केल वरती हे करू शकतो म्हणजे चांगल्या साड्या घेऊन तुम्हाला त्याच स्टार्टअप मधून हवे ते बाकीचे कपडे घेण्यासाठी कुपन देणे, बहुतेक कपडे हे याच साड्यांना रिपर्पज करून केलेले असतील. जपानी लोक आपले की मोनो सुद्धा देऊ शकतात आणि तिथे तर किमोनो न्यूट्रल रंगाचे असतात साड्यांसारखे खूप कलात्मक आणि भरगच्च नसतात

आजकाल ते मान्यवर शिलाई यासारखे अनेक ब्रँड्स निघालेले आहेत ज्यांच्यामध्ये लग्नाचे कपडे मिळतात. पुरुषांचे लग्नाचे कपडे हा एक वेगळा धाग्याचा विषय आहे. मान्यवर सारख्या ठिकाणी एखादा नवा नवरदेव गेला की त्याच्यासाठी एक छोटेसे स्टेज तयार केलेले असते. नवरदेवाबरोबर केलेले तीन-चार त्याचे "मित्र वनव्यामध्ये गारव्यासारखा" छापाचे मित्र असतात. असा बकरा आला की स्टोअरमधून दहा-पंधरा लोक त्या नवरदेवावर हल्ला चढवतात. त्याला विचारायला काही कळायच्या आतच तिकडून इकडून तिकडून लगेच वेलवेट चे कपडे मोठ्या महागड्या शेरवाण्या आणल्या जातात. नवरदेवाला चढवल्या जातात आणि लगेच त्याला आरशासमोर उभे केले जाते. मला माझा किस्सा आठवला. माझ्या लग्नाआधी माझ्या मित्राचे लग्न झाले होते आणि त्याला मला घेऊन लग्नाचे कपडे काढायचे होते. परंतु मला काही कारणाने ते शक्य झाले नाही. जेव्हा तो 85 हजार रुपयांचे कपडे घेऊन आला स्वतःसाठी फक्त तेव्हा मला हसावे की रडावे हे कळेना. उभ्या संपूर्ण आयुष्यात अशी वेलवेट ची शेरवानी तो फक्त एकदाच घालणार होता, ते अत्यंत डिस्प्रपोर्शनल गचाळ दिसणारे हेल्मेट वजा फेटा तोही आयुष्यात एकदाच घालणार होता आणि तेवढ्यासाठी त्यांनी जवळजवळ लाख रुपये उडवले होते. माझ्या लग्नामध्ये मग मी साडेतीनशे रुपयांचा अत्यंत स्वस्त एक जॅकेट आणले त्यावेळेस नेहरू जॅकेटचे मोदी जॅकेट असे नामकरण झाले होते. माझ्या काकूची एक जुनी पण चांगले पॅटर्न असलेली साडी घेऊन मी ते जॅकेट काकूच्या ओळखीच्या एका टेलरला दिले. ही टेलर वेगवेगळे hacks करण्यासाठी प्रचंड प्रसिद्ध होती. तरी साडीचे काठ काढून त्या जॅकेट ला ते असे फिट केले की ते साडेतीनशे रुपयांचे जॅकेट तात्काळ 30000 रुपयांचे वाटू लागले. उरलेल्या साडीचा तिने अत्यंत चांगला असा फेटा देखील तयार केला. त्यानंतर एक बाराशे रुपयाचा मऊ सुती असा साधा कुर्ता आणि पायजमा आणि त्यावर हे जॅकेट आणि फेटा असा माझा लग्नाचा पोशाख तयार झाला. हा कुर्ता मी पुढे अनेक दिवस वापरला कारण तो नेहमीच्या वापराचाच होता खास लग्नासाठी केलेला नव्हता. माझा हा फेटा आणि हे जॅकेट नंतर माझ्या दोन मित्रांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी वापरले. आता मला ते लहान होते नाहीतर ते अजूनही चांगल्या स्थितीमध्ये आहे. आणि माझे लहान भाऊ कधीतरी ते कुठल्या ना कुठल्या समारंभाला घालत असतात.

हा एक जुना लेख सापडला. दुकानदाराकडून अपमान.. https://www.misalpav.com/node/29703 एवढं करून घेतलेल्या महागड्या साड्यांचं काय करायचं हा प्रश्न आहेच.

पुर्वी साड्यांच्या गोधड्या शिवल्या जात असत. पण भरजरी साडया गोधड्यांसाठी वापरल्या जात नाहीत कारण त्यांची जर अंगाला खुपते. तरी ज्या सुती साड्या असतील त्यांच्या गोधड्या शिवाव्यात. आता तर गोधड्या शिवुन देणार्‍या संस्था आलेल्या आहेत. पुर्वी गोधड्या शिवुन देणार्‍या बायकांचा एक ग्रुप गल्लोगल्ली फिरत असे. आता तो ही दिसत नाही. बोहारीण हा प्रकार इतिहास जमा होत चालला आहे. ठाण्यात कोपरी ला काही शतके जुना चिंधी बाजार भरतो. सर्व बोहारीणी तिथे जमा होतात. तिथे जाउन चौकशी करुन त्यांना पत्ता दिल्यास त्या घरी येउन योग्य भावात साडया घेउन जातात. या बोहारणींचे प्रभाग ठरलेले असतात. योग्य त्या बोहारीणीकडे तुम्हाला डायरेक्ट केले जाते.

खरंतर हे लिहिताना मला महिला मिपाकरणींकडून या प्रश्नाचं काहीतरी उत्तर मिळेल अशी आशा होती.

मिपावर आता महिला राहिल्यातच कुठे ? एकेकाळी मिपावर अनेक उत्तमोत्तम लिहिणार्‍या लेडीज बायका होत्या त्या आता सगळ्या गायबल्यात. त्यांच्यासाठी मिपावर लेडीज स्पेशल डबा बनविण्यात येणार होता तो देखील बनला की नाही कल्पना नाही. असो. स्त्रियांच्या साडी सारख्या गंभीर प्रश्नाची दखल मिपावरील पुरुष घेत आहेत म्हणजे पुरुष जात महिलांच्या प्रश्नांच्या संवेदनांप्रती जागरुक होत आहेत याचीच निशाणी नव्हे काय :)

स्त्रियांच्या साडी सारख्या गंभीर प्रश्नाची दखल मिपावरील पुरुष घेत आहेत म्हणजे पुरुष जात महिलांच्या प्रश्नांच्या संवेदनांप्रती जागरुक होत आहेत याचीच निशाणी नव्हे काय :) साहेब, चटका बसल्यावर वेदना होणारच! साठी घेणं, ती घेण्याआधी साडी घेणं नुसतंच अगत्याचं नव्हे तर आवश्यक आहे हे कबूल करणं, आपण घेतली ती साडी काही जगावेगळी लाखमोलाची नसून चारजणी घेतात तशीच आहे हे ऐकून घेणं, साडी घेऊन झाली की पोलकं शिवायला शिंप्याकडे जाणं; तिथे वाळत घातलेल्या कपड्यासारखं दुकानाबाहेर तिष्ठत राहणं वर येणाऱ्या जाणाऱ्या बायकांचं " काय माणूस आहे! चक्क लेडिज टेलरच्या दुकानाबाहेर उभा राहून वर आंत डोकावतोय" अशा नजरेनं पाहणं सहन करायचं, मग पोलकं आणण्यासाठी खेटे घालायचे, आणल्यावर ते नीट जमलं नसल्यास शिंप्याकडे पुन्हा सपत्नीक जाणं, मग साडी एकदा नेसून झाल्यावर ' सध्या तुझ्या कपाटात ठेव' या आज्ञेचं पालन करणं, मधेच कधीतरी ती ड्रायक्लिन करून आणणं आणि काही काळातच ' हल्ली या प्रकारच्या साड्या प्रचलित नाहीत' असा शेरा ऐकून साडी क्वारंटाईन करणं म्हणजेच आपल्या कपाटात कायमची ठेवून घेणं..... हे सगळं हसतमुखाने कधीही कसलीही नाराजी चेहऱ्यावर न आणता सहन करायला लागतं. शिवाय साडी जुनी झाली तरी टाकून दे असं न म्हणता निमूट बसणं. साहजिकच या मुद्द्यावर पुरुष वर्ग भरभरून व्यक्त झाला तर नवल ते काय