भारतात सरासरी जननदर प्रतिस्त्री १.९ इतका खाली आला आहे त्याचे आणखी वेगळे (डूम्सडे वाटणारे) परीणाम होतील असे मला वाटते. एक तर हा १.९ हा आकडा एकसमान नाही. म्हणजे समाजाच्या सर्व वर्गांमध्ये- अशिक्षित, सुशिक्षित, स्वत:चे पोट भरू शकणारे, स्वत:चे पोट भरू न शकणारे या सगळ्या वर्गांमध्ये तो एकसमान नाही. सुशिक्षित आणि 'वेल-टू-डू' लोकांमध्ये तो दर कमी आहे तर अशिक्षित, हातावर पोट असलेल्यांमध्ये त्यामानाने अधिक आहे. याचा नक्की पुरावा द्या म्हणून अंगावर येऊ नका- हे एक निरीक्षण कुठेही करता येईल. हल्लीच्या पिढीत- म्हणजे २५ ते ३२-३३ या वयोगटातील आपल्यासारख्या लोकांची दोन मुले आहेत हे त्यामानाने बरेच कमी बघायला मिळते पण झोपडपट्ट्यांमध्ये ३-४ पोरे सुध्दा असतात हे आपल्या आजूबाजूला दिसतेच. आपल्यासारख्या कुटुंबांमध्ये अनेकांना वेळेत लग्नच करायची नसतात, लग्न केले तरी मुले नको असतात आणि झाले तर एकच असे बहुसंख्य ठिकाणी बघायला मिळेल. 

त्याचे कारण आपणच आपल्या गरजा वाढवून ठेवलेल्या आहेत त्यामुळे एकूणच खर्च वाढले आहेत. मी शाळेत असताना १० वीत महिन्याला ८ रूपये फी होती. अजूनही तशा शाळा असतीलच- म्हणजे महिना ८ रूपये नाही तरी आटोपशीर फी असलेल्या. पण आपल्यासारखे लोक आपल्या मुलांना अशा शाळांमध्ये पाठवत नाहीत. माझा बालवाडी ते इंजिनिअरींगपर्यंत फी साठी जेवढा खर्च होता त्यापेक्षा जास्त फी माझ्या मुलीची शाळेची एक वर्षाची आहे. आपल्याला वर्षा-दोन वर्षातून एक परदेश ट्रीप करायची असते. आपण भारतात जरी फिरायला गेलो तर लाल डब्बा एस.टीने किंवा रेल्वेच्या सेकंड क्लासने कुठे फिरणार नाही. आपल्याला जायला विमान हवे असते किंवा रेल्वेचा एसी डबा. आपण लॉजसारख्या ठिकाणी उतरणार नाही तर किमान थ्री-स्टारमध्ये उतरणार. महिन्यातून एक तरी चित्रपट मल्टीप्लेक्समध्ये आपल्याला बघायचा असतो आणि किमान ५००-६०० रूपयांचे पॉपकॉर्न खायचे असतात. हॉस्पिटलमध्ये जावे लागले तर आपण महापालिकेच्या के.ई.एम किंवा तत्सम हॉस्पिटलमध्ये जाणार नाही तर लीलावती किंवा हिंदुजा अशी पंचतारांकित हॉस्पिटल लागणार. अशा प्रकारांमुळे आपण आपलेच खर्च इतके वाढवले आहेत की त्यात दोन मुलांचा खर्च परवडणे बहुसंख्य नोकरदार वर्गांना परवडणे शक्य नाही. आपल्या लहानपणी बहुतेक ठिकाणी आई गृहिणीच असायची. म्हणजे एका पगारात २-३ मुलांचे खर्च पण भागायचे. आता दोन पगारांमध्ये एकाचेच सांभाळताना फे फे उडते. त्याउलट झोपडपट्टी आणि अशा ठिकाणी लोक महापालिकेच्या शाळेत मुलांना टाकणार, कुठेही जायचे झाले तर सेकंड क्लासने जाणार वगैरे. त्यामुळे त्यांना मुलांना कसे वाढवायचे हा प्रश्न इतका मोठा वाटत नाही.

आपल्याकडे कोणताही पक्ष सत्तेत असला तरी करदात्यांकडून पैसे घ्यायचे आणि तथाकथित दारिद्र्यरेषेखालील लोकांमध्ये कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात/ सवलतींमध्ये वाटायचे हाच प्रकार असतो. जर वेलफेअरवर अवलंबून असणाऱ्यांची संख्या दिवसेंदिवस वाढू लागली आणि त्यासाठी कर भरणाऱ्यांची संख्या कमी होऊ लागली तर हे मॉडेल कसे चालायचे? झोपडपट्टीतूनही पुढे जाणारे लोक असतात पण झोपडपट्टीतून वर आलेला कोट्याधीश झाला अशी उदाहरणे एकूण लोकसंख्येच्या मानाने फारच कमी असतात. 

त्यामुळे मी एकूणच भविष्याविषयी बराच 'बेअरीश' आहे. हा सगळा फरक एका दिवसात किंवा एका वर्षात दिसायचा नाही पण जशीजशी वर्षे जातात त्याप्रमाणे- २५/३० वर्षांनंतर कशी परिस्थिती असेल या कल्पनेने घाबरायला होते.

महापौर हा धर्माच्या आधारकर होतो की स्वतच्या कर्तृत्वावर होतो?

London (2021 Census)

• Christian: 40.7%
• No religion: 27.1%
• Muslim: 15.0%
• Hindu: 5.1%
• Jewish: 1.7%
• Sikh: 1.6%
• Buddhist: 0.9%
• Other religion: 1.0%
• Not stated: 7.0%

• Christian: 48%
• No religion: 26%
• Jewish: 10%
• Muslim: 9%
• Hindu: 2%
• Buddhist: 2%
• Other religion: 2%

न्यूऑर्क किंवा लंडन चा मेयर हा एखादा अशियायी मुसलमाल होऊ शकेल हे कोणी स्वप्नातही पाहिले नसेल

The bill for establishing religious freedom, the principles of which had, to a certain degree, been enacted before, I had drawn in all the latitude of reason and right. It still met with opposition; but, with some mutilations in the preamble, it was finally passed; and a singular proposition proved that its protection of opinion was meant to be universal. Where the preamble declares, that coercion is a departure from the plan of the holy author of our religion, an amendment was proposed, by inserting the word "Jesus Christ," so that it should read, "a departure from the plan of Jesus Christ, the holy author of our religion;" the insertion was rejected by a great majority, in proof that they meant to comprehend, within the mantle of its protection, the Jew and the Gentile, the Christian and Mahometan, the Hindoo, and Infidel of every denomination.  - थॉमस जेफरसन - १८२१ 

लंडन चे मला ठाऊक नाही पण न्यूयॉर्क चा मेयर भारतीय - युगांडन मुस्लिम आहे ह्यांत काहीच आश्चर्य नाही.  अर्थांत वर्णद्वेषी मॅगट अमेरिकेत भरपूर आहेत आणि "परप्रांतीयांच्या" नावाने बॉम्ब मारणारे आपल्याकडे सुद्धा आहेत पण बहुतेक पाश्चात्य शहरे खूप काळापासून अतिशय वैविध्यपूर्ण आहेत. 

विजुभाऊ तुम्ही महत्त्वाचा मुद्दा मांडला आहे. ही वाढ होण्यामागे काही खास कारणे दिसून येत आहेत. एकाच प्रकारच्या धर्माने सर्व फायदे घ्यायचे आणि सार्वत्रिक लोकसंख्या वाढवत सुटायची या धोक्याची नोंद घेतलीच पाहिजे. 

कारण यांचे शिक्षण काय होते आहे? हा मुद्दा पुढील पीढी मुक्तपणे जगणार आहे की नाही यासाठी महत्त्वाचे असू शकेल.