या सगळ्याबरोबरच, प्रतिसादकांनी दिलेले सल्ले, नीलू-निवेदिकेच्या वादातले इतर काही मुद्दे जे निवेदिकेला तेव्हा महत्त्वाचे वाटले नाहीत/सुचले नाहीत ही सुद्धा त्यांची व्यक्तिगत मतंच आहेत. कुणी फार ठामपणे मांडत असेल तरीही निवेदिकेने तिचे निर्णय स्वतःच्या मनानुसार घ्यावेत ही एक सूचना त्यात आहे.

(माझ्या मूळ प्रश्नात "प्रतिसादक" अनेकवचनात आहे, कारण अनेक प्रतिसादकांनी "व्यक्तिगत" मामला सांगितला आहे. एकाच प्रतिसादकाला छद्मीपणे त्रास द्यायचा माझा हेतू नव्हता. खरेच.) - - - "हक्क" म्हणजे काय? बहुधा बजावता येतात, अशाच गोष्टींना "हक्क" संबोधण्यात काही हशील आहे. "बजावणे" म्हणजे हक्काचे उल्लंघन झाल्यास ते उल्लंघन निस्तरणे, होय. नाहीतर "अमुकतमुक हक्क आहे" असे म्हणण्याचे प्रयोजनच नसते. (It is not a right if there is no redress.) - - -

निलू हे पात्र निवेदिकेच्या पात्राच्या प्रस्तुत हक्काचे उल्लंघन तर करीत नाही ना ? या शंकेपोटी प्रतिसादकाला पर्सनल स्पेसचा - थोडक्यात वैयक्तिक आवडीनिवडीचा - मुद्दा उपस्थित करावासा वाटला.

कुठल्याही वैयक्तिक आवडीनिवडीबाबत गप्पा झाल्या म्हणजे पर्सनल स्पेसच्या हक्कांचे उल्लंघन होत नसावे. कारण प्रत्येक आवडीनिवडीबाबत चर्चेत अशी शंका उपस्थित करण्याचा व्यवहार समाजात दिसत नाही. मिसळपावावरील पाककृती विभागाचे उदाहरण दिलेलेच आहे. तुमचा प्रथम प्रतिसाद अधिक समर्पक स्पष्टीकरण देतो : "खरमरीत.. वारंवार... जज्जमेंट." अशा प्रसंगीच समाजात काही चुकल्याबद्दल बोलणे होते. "खरमरीत... वारंवार... आवडीनिवडीबाबत जज्जमेंट म्हणजे हक्कांचा भंग आहे काय?" असा तुमचा पूर्ण प्रश्न असावा. या प्रश्नाची ढोबळमानाने दोन उत्तरे संभवतात. आणि नेमके काय ते उत्तर निवेदिकाच देऊ शकेल. (अ) "होय, खरमरीत वारंवार वक्तव्याने निलू हे पात्र निवेदिकेच्या पात्राच्या हक्काचे उल्लंघन करीत आहे." (आ) "नाही, खरमरीत वारंवार वक्तव्याने निलू हे पात्र निवेदिकेच्या पात्राच्या हक्काचे उल्लंघन करीत नाही." या दोन उत्तरांपैकी जर पहिले उत्तर निवेदिका देईल, तर निवेदिकेच्या हक्कांचे उल्लंघन होत आहे. निवेदिकाच्या हक्काचे उल्लंघन होऊ नये, असे मला तरी वाटते. तुम्हालाही वाटते. तर हक्कभंग निस्तरण्याबद्दल कारवाई व्हावी. कोणीतरी करावी. कोणी करावी? (मी असे मानले, की निवेदिकेने कारवाई करावी. मला वाटले, की तुम्हीसुद्धा तेच म्हणत होता. पण निवेदिकेला सल्ला दिलेला नाही, असे वर म्हटलेले आहे. पण मग हक्काच्या भंगाबद्दल शंकानिरसन झाल्यावर नेमके काय करावे, हे कोडे आहे. हक्काच्या भंगाबद्दल काही करायचेच नसेल, तर शंका काय कामाची?)

प्रतिसादकाच्या विवेचनात निलू-निवेदिका यांच्या मैत्री-व्यवहाराच्या संदर्भात वैयक्तिक मुद्द्याबाबतचे जज्जमेंट प्रश्नकर्त्याला कुठे दिसले हे ऐकणे रोचक होईल.

निलू हे पात्र निवेदिकेच्या पात्राच्या प्रस्तुत हक्काचे उल्लंघन तर करीत नाही ना ? या शंके...

एक मैत्रीण दुसर्‍या मैत्रिणीच्या हक्कांचे उल्लंघन करते, ही शंका हे त्यांच्या मैत्रीविषयी (शंकेसह) जज्जमेंट आहे, असे मी ढोबळपणे मानले. मैत्री आणि एकमेकांच्या हक्कांची चाड असणे या गोष्टी एकमेकांशी संबंधित असल्याचा व्यवहार खूपदा दिसतो. हक्कासह हित बघणारे ते मित्र असा व्यवहार करून मला आजवर फारच सोय झालेली आहे. पण कदाचित या ठिकाणी असा संबंध अध्याहृत धरणे योग्य नव्हे. तुम्ही स्पष्टच म्हणता, तर या प्रसंगी ते अध्याहृत टाळतो, आणि मानतो, की येथे निलू आणि निवेदिका यांच्या मैत्रीबाबत जज्जमेंट नाही. परंतु हे अध्याहृत कधी टाळायचे, कधी घ्यायचे, त्याबद्दल मला समाजातील वावरातून नीट कल्पना येत नाही, अशी कबुली देतो. - - - पुन्हा शंका : व्यक्तिगत नेमके काय आहे? (अ) फेसबुकवर खाते असणे/नसणे, (आ) त्याविषयी मैत्रिणी-मैत्रिणींनी एकमेकांच्या उदाहरणातून साधकबाधक गप्पाही न मारणे, की (इ) गप्पा मारता-मारता अति-वारंवार वादविवादाने पर्सनल स्पेसचे त्रासदायक उल्लंघन न करणे? पर्सनल स्पेसचा मुद्दा (काही स्पष्टीकरणांसकट*) समजला, मान्य आहे. आधीपासून मान्य होता. पण तो सुरुवातीच्या संक्षित "व्यक्तिगत" प्रतिसादांत उल्लेखलेलाच नव्हता. उलट संक्षिप्त प्रतिसादांत फेसबुक खाते असणे/नसणे हेच व्यक्तिगत म्हणून सांगितलेले आहे. ते अजूनही समजले नाही. - - - *(उगीच विस्तार नको. पण हस्तांदोलन करणे, सलामीचे उद्गार उगाचच नव्हे तर प्रामाणिकपणे बोलणे, कुणी घसरून पडल्यास त्यांना हात धरून उठण्यास मदत करणे, आपण पडल्यास दुसर्‍याला मदतीला बोलावणे... वगैरे प्रकार म्हणजे लोकांच्या पर्सनल स्पेसच्या आत शिरत असूनही त्यांच्या हक्काचे उल्लंघन मानत नाही.)

अशा लोकांना इग्नोर फिल्टरला टाकायचे. त्यांनी कितीही प्रयत्न केले, सर्च केले तरी त्यांना ना तुझे प्रोफाईल दिसते ना तुझी अपडेटस. तुमच्या कॉमन फ्रेंडसच्या लिस्ट मध्ये सुद्धा त्यांना तुझे प्रोफाईल दिसत नाही. बरं त्यांनी तुला रिक्वेस्ट पाठवलेली असल्याने तुला मात्र बसल्याजागी त्यांची अपडेटस दिसत असतात ;) असा मस्त तडफडाट होतो ना समोरच्या माणसाचा.

=)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) अवांतरः यालाच अप अगेन्स्ट द वॉल असे म्हणत असावेत काय? ;)

म्हणजे हे काय? बाकी मगरीप्रमाणे पाण्यातून उसळी मारुन काठावर मजा बघत उभ्या असलेल्या गरीब बिचार्‍या हरीणांना पाण्यात खेचण्याच्या कृतीचा निषेध! लोक वाचनमात्र आहेत ही श्री गणरायाची कृपा मानावी!

नैसर्गिक ओढा, दुसरं काय!!! :)