तसे असल्यास सलमान रश्दीचे पुस्तक बार्न्स अँड नोबल मध्ये उपलब्ध आहे. तसेच लेनचे पुस्तक अ‍ॅमेझॉनवर. जगातील बहूसंख्य जनांनी (विदा उपलब्ध नाही) ही पुस्तके अपमानास्पद आहेत असे ठरवलेले दिसत नाही.

प्रश्न किती जणांनी हे पुस्तक अपमानास्पद ठरवलेले नाही हा नसून, ज्यांनी हे पुस्तक अपमानास्पद आहे असे ठरवलेले आहे, त्यांपैकी किती जणांनी ते तसे आहे किंवा नाही हे पडताळून पाहिलेले आहे, हा आहे. पुस्तकाच्या उपलब्धतेशी याचा संबंध असलाच, तर मर्यादित असावा. (महाराष्ट्रातसुद्धा पुस्तक मुळापासून उपलब्ध नसण्याचे काही कारण नव्हते. 'अपमानास्पद आहे' या कल्पनेतून झालेल्या गदारोळामुळे आणि विरोधामुळे ते उपलब्ध होण्यापासून रोखले गेले. विरोधकांपैकी किती जणांनी 'खरोखर अपमान झाला' हे पडताळून पाहिले होते, हा प्रश्न आहे.) (१) या पुस्तकात ज्यांना रस नाही, आणि/किंवा (२) या पुस्तकात काही अपमानास्पद आहे किंवा नाही याच्याशी ज्यांना देणेघेणे नाही, आणि/किंवा (३) या पुस्तकात काही अपमानास्पद आहे असे जरी यदाकदाचित वाचनाअंती आढळले, तरी ज्यांना त्यामुळे फरक पडण्याचे काही कारण नाही, अशा व्यक्तींना, मग त्यांना पुस्तक उपलब्ध असो वा नसो, आणि ते त्यांनी वाचलेले असो वा नसो, विदासंचात घेण्याचे मला काही कारण दिसत नाही. फेडरेटेड स्टेट्स ऑफ मायक्रोनेशियामध्ये किंवा टुवालूमध्ये जेम्स लेनच्या पुस्तकास विरोध झाल्याचे ऐकिवात नाही. तेथे हे पुस्तक स्थानिक अप्पा बळवंत चौकांत उपलब्ध नसेलही कदाचित, पण तेवढीच खाज असल्यास थोडी अधिक किंमत मोजून मागवणे अशक्य नसावे. तो मुद्दा नाही. तेथे जरी सगळ्यांनी ते विकत घेतले, नव्हे, तेथील समस्त जनतेत ते फुकट जरी वाटले, तरी ते वाचण्यात किती जणांना रस असेल? त्यातील शिवाजीबद्दलच्या तथाकथित अपमानास्पद उल्लेखाने किती जणांना फरक पडेल? त्यात पुन्हा यात महाराष्ट्रातल्या कोण्या शिवाजीबद्दल काही अपमानास्पद आहे किंवा नाही, याचा मुद्दाम शोध घेत पुस्तक भिंगाखाली घालण्याची किती जणांना हौस असेल? का असावी? आणि अशांची गणना आपण विदासंचात का करावी? अमेरिकेतसुद्धा, जे या पुस्तकाकडे 'या पुस्तकात शिवाजीचा कदाचित अपमान झालेला असू शकतो (आणि झाला असल्यास यह बात हरगिज़ नहीं चल सकती!)' या दृष्टिकोनातून पाहत नाहीयेत, त्यांनी हे पुस्तक वाचले काय किंवा नाही वाचले काय, विदा म्हणून प्रस्तुत संदर्भात त्याचे महत्त्व काय? त्यांची कोणत्याही बाजूने गणना करण्याचे काही कारण मला दिसत नाही. या पूर्वदृष्टिकोनातून या पुस्तकाकडे पाहणार्‍यांपैकी किती जणांनी ते पुस्तक नंतर (कोणत्याही तर्‍हेने मिळवून) वाचले, किती जणांनी ते वाचले नाही, किती जण पुस्तक वाचल्यानंतर ते अपमानास्पद आहे या निर्णयाप्रत आले, किती जण पुस्तक वाचल्यानंतर ते अपमानास्पद नाही या निर्णयाप्रत आले, आणि किती जण पुस्तक न वाचताच ते अपमानास्पद आहे या निष्कर्षाप्रत आले, याचा विदा तपासावा लागेल. (पुस्तक न वाचताच ते अपमानास्पद नाही या निष्कर्षाप्रत येणारे, हे 'या पुस्तकात असा अपमान झालेला असू शकतो, आणि तसे असल्यास ते चालण्यासारखे नाही, या पूर्वदृष्टिकोनातून या पुस्तकाकडे बघणारे' या विदासंचाच्या व्याख्येप्रमाणे आपोआप विदासंचातून वगळले जावेत.) थोडक्यात, माझी रेलेवंट विदासंचाची व्याख्या काहीशी 'पुस्तकात अपमान झालेला असण्याची शक्यता आहे, आणि झालेला असल्यास चालण्यासारखे नाही, अशा पूर्वदृष्टिकोनातून पुस्तकाकडे बघणारे, मग त्यानंतर ते पुस्तक प्रत्यक्षात वाचोत अथवा न वाचोत' अशी आहे. (यातसुद्धा 'पुस्तक वाचल्यानंतर भ्रमनिरास होऊन पुस्तकात काहीही अपमानास्पद नाही या निष्कर्षाप्रत आलेले' या उपसंचाचे कितपत महत्त्व आहे याबद्दल साशंक आहे, पण तूर्तास त्यांना विदासंचात धरू.) आपली रेलेवंट विदासंचाची व्याख्या यापेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे. (ती मला पटलेली नाही.) आपल्या विदासंचाच्या मला कळलेल्या व्याख्येप्रमाणे त्यात पुस्तक न विकत घेतलेल्यांचा अथवा ते न वाचलेल्यांचा समावेश आहे असे वाटत नाही. (माझ्या व्याख्येत तो इतर निकष पूर्ण झाल्यास होऊ शकतो. किंबहुना रेलेवंट विदासंचाच्या माझ्या व्याख्येत पुस्तक वाचलेले असणे अथवा नसणे हा पृथक्करणाचा निकष होऊ शकतो, पण समावेशाचा निकष होऊ शकत नाही. आपल्या व्याख्येत पुस्तक वाचलेले असणे हा समावेशाचा निकष आहे असे वाटते - चूभूद्याघ्या.) तसेच 'या पुस्तकातून अपमान झालेला असू शकतो आणि झाला असल्यास ही बाब चालण्यासारखी नाही' या पूर्वदृष्टिकोनाचा आपल्या व्याख्येत विचार झालेला नाही, जो मला वाटते महत्त्वाचा आहे. असा पूर्वदृष्टिकोन नसलेल्या व्यक्ती माझ्या रेलेवंट विदासंचाच्या व्याख्येत बसू शकत नाहीत. आपल्या विदासंचात हा पूर्वदृष्टिकोन असण्यानसण्याने काहीही फरक पडत नाही. (हा पूर्वदृष्टिकोन माझ्या व्याख्येत समावेशाचा निकष आहे, आपल्या व्याख्येत तो कशाचाच निकष नाही. किंबहुना आपल्या व्याख्येत अशा प्रकारच्या किंवा याविरुद्धच्या दृष्टिकोनाचा काही संबंध असलाच, तर तो पश्चाद्दृष्टिकोन म्हणून आहे, पूर्वदृष्टिकोन म्हणून नाही.) तेव्हा, रेलेवंट विदासंचाच्या आपल्या दोघांच्या व्याख्या वेगवेगळ्या आहेत, आणि आपली व्याख्या मला पटलेली नाही. तरी माझ्या विचारांच्या दिशेत काही चूक होत असल्यास कृपया कळवावे. =============================================================== त्यापुढे, माझ्या व्याख्येप्रमाणे असलेल्या रेलेवंट विदासंचाच्या संदर्भात जागतिक स्तरावर माझ्याकडे कोणताही विदा नाही. परंतु या विदासंचात बसू शकणार्‍या भारतातील व्यक्तीची प्रोफाइल आणि या विदासंचात बसू शकणार्‍या भारताबाहेरच्या (किंवा महाराष्ट्राबाहेरच्या) व्यक्तीची प्रोफाइल यांच्यात फारसा फरक असण्याचे काही कारण मला दिसत नाही. त्यापुढे जाऊन, या बाबतीत भारतीय स्तरावर किंवा महाराष्ट्रीय स्तरावरदेखील माझ्याकडे विदा नाही. परंतु रेलेवंट विदासंचाच्या माझ्या व्याख्येत बसू शकणार्‍या बहुसंख्य महाराष्ट्रीय किंवा भारतीय जनांनी ते वाचले असावे, असे मला वाटत किंवा 'दिसत' नाही. (रेलेवंट विदासंचाच्या आपल्या व्याख्येत बसू शकणार्‍या बहुसंख्य जनांनी हे पुस्तक अपमानास्पद असल्याचे ठरवल्याचे आपल्याला (विदा उपलब्ध नसला, तरी) 'दिसत' नाही, त्याचप्रमाणे.) कदाचित हा माझा पूर्वग्रह असू शकेल. किंवा, असे निकष पूर्ण करणार्‍या बहुतांश महाराष्ट्रीय किंवा भारतीय जनांनी ते वाचलेले असण्याबद्दल मी साशंक आहे, असेही म्हणता येईल. (अर्थात, माझी शंका तथ्यास धरून न निघाल्यास, आणि हा केवळ माझा पूर्वग्रह असल्यास, आनंदच आहे. तसा काही विदा असल्यास जरूर कळवावे. विचार करता येईल.)

मिसळपावावरील जनांमध्ये न वाचताच अर्धवटपणाने प्रतिसाद देणारे काही आयडी असू शकतील पण मिपावरील बहूसंख्य जन तसे वागतात असे वाटत नाही.

कल्पना नाही. याचा फारसा विचार केलेला नाही. बहुधा आपले निरीक्षण योग्य असावे. मात्र, 'मिपावरील बहुसंख्य जन तसे वागत नाहीत' हे जरी ग्राह्य धरले (आणि बहुधा तसे ते असावेही), तरी अशा 'तशा न वागणारां'पैकी (१) ज्यांचा 'या पुस्तकात अपमान झालेला असू शकेल' असा पूर्वदृष्टिकोन नाही, आणि (२) उर्वरितांपैकी, 'असा अपमान झालेला असल्यास ही चालवून घेण्यासारखी गोष्ट नाही' असा ज्यांचा पूर्वदृष्टिकोन नाही (थोडक्यात, 'यदाकदाचित अपमान झाला असला तरी ही दखल घेण्याच्या लायकीची गोष्ट नाही' असे ज्यांना वाटते), अशा सर्वांना विदासंचातून वगळून, केवळ उरलेल्यांचा विचार करावा लागेल, असे वाटते. अशा उरलेल्यांचे प्रमाण किती आहे, याबद्दल मला कल्पना नाही. (असे काही सर्वेक्षण झालेले असल्याचेही मला माहीत नाही.) मात्र, अशा संचाकरितासुद्धा आपले निरीक्षण जर योग्य असेल (आणि आपल्याला जर मधुमेह नसेल), तर आपल्या तोंडात साखर पडो.

अमेरिकन झाली तरी योघर्टऐवजी विरजण आवडणारी मंडळी असतात तशी!!

योगर्टचा आणि अमेरिकनपणाचा संबंध काय? मांसाहाराने 'अभागी शाकाहारी समाजाचे सदस्य'त्व (किंवा गोमांसभक्षणाने हिंदुत्व) नाहीसे होत नाही, तसेच विरजणाने भारतीयत्व चिकटूनही राहू नये, नाही का? (बाय द वे, अमेरिकन नागरिकत्व घेतल्यावर कितीही विरजण घातले तरी भारतीयत्व चिकटून राहू शकत नाही. भारत सरकार याची व्यवस्थित काळजी घेते.)