काटा वजनाचा --४

स
सुबोध खरे यांनी
 ·  लेख
लेख
काटा वजनाचा -३ काटा वजनाचा --४ आतापर्यंत आपण वजन जास्त म्हणजे किती आणि ते का वाढते याची साधारण कारणे पाहिली काही लोक आपल्याला भरपूर खाताना दिसतात तरीही त्यांचे वजन वाढत नाही. याउलट बहुसंख्य स्थूल लोकांची एक तक्रार असते कि आम्ही एवढा डाएट करतो तरी आमचे वजन कमी होत नाही. या दोन्ही गोष्टीत थोडे फार तथ्य आहे याचे विवेचन. काही वैद्यकीय शास्त्रज्ञांनी एक सिद्धांत मांडला कि जसे आपल्या मेंदूत एक थर्मो स्टेट(THERMOSTAT) असतो जो शरीराचे तापमान स्थिर ठेवतो तसाच एक एडीपोस्टेट (ADIPOSTAT) असतो. याचे प्रत्यक्ष अस्तित्व अजून मिळालेले नाही परंतु हा सिद्धांत असे सांगतो कि आपल्या मेंदूच्या तळाशी असलेल्या HYPOTHALAMUS या मेंदूच्या भागात याचे अस्तित्व असते आणी हा एकदा एका वजनाला स्थिर(SET) झाला कि तो विशिष्ट मर्यादेत आपल्या शरीराचे वजन वाढू अथवा कमी होऊ देत नाही. जर आपले वजन ६० किलो असेल आणी आपण त्याला आवश्यक अशा २१०० कॅलरी इतके अन्न खात असू तर आपले वजन स्थिर राहील परंतु आपण जर २४०० कॅलरी इतके अन्न खालले तर हा एडीपोस्टेट आपल्या वरच्या ३०० कॅलरी वेगवेगळ्या स्वरुपात खर्च करून वजन स्थिर ठेवतो. यातील सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे आपली तपकिरी चरबी ( BROWN FAT) येथे मेंदू संकेत पाठवितो ज्यामुळे हि बरीचशी खाल्लेली अतिरिक्त चरबी (उर्जा) अक्षरशः जाळून टाकली जाते. याशिवाय आपली आतडी अतिरिक्त अन्न शोषण करण्या ऐवजी पुढे ढकलून देतात त्यामुळे स्थूल माणसे बरेच अन्न दुसर्या दिवशी अक्षरशः वाया घालवतात. यांच्या आतड्यातील जीवाणू पण याला जबाबदार आहेत असा एक सिद्धांत(THEORY) आहे. साधारण पणे आपले शरीर जेंव्हा एक ग्राम चरबी जाळते तेंव्हा साडेचार कॅलरी उर्जा या ए टी पी(ATP) मध्ये साठवून ठेवली जाते जी तुमच्या चयापचयासाठी(METABOLISM) साठी वापरली जाते आणी उरलेल्या साडेचार कॅलरी उष्णतेच्या रुपात बाहेर पडतात.जेंव्हा आपली तपकिरी चरबी ( BROWN FAT) काम करू लागते तेंव्हा एक ग्राम चरबीतील बहुतांश उर्जा हि उष्णतेच्या स्वरुपात बाहेर पडते आणी फारच थोडी उर्जा साठविली जाते. थोडक्यात तेच काम करायला आपले शरीर जास्त उर्जा खर्च करते. आपले शरीर साधारणपणे ५० % उर्जा कार्यक्षमतेचे (EFFICIENCY) असते आपण पाहिले असेल कि स्थूल माणसाना सदासर्वदा घाम येतो याचे एक कारण म्हणजे त्यांच्या शरीरावरील अतिरिक्त चरबीचा थर उष्णतारोधक असल्याने उर्जा बाहेर टाकत नाही आणी दुसरे कारण हि तपकिरी चरबी ( BROWN FAT) त्यांनी खाल्लेले "अतिरिक्त" अन्न जाळून वजन स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न करते. महत्त्वाचा मुद्दा -- आपले वजन जास्त असेल आणी आपलयाला थंड बसलेल असताना सुद्धा सतत घाम येत असेल तर त्याचा साधारण अर्थ असा आहे कि आपण आपल्या गरजेपेक्षा जास्त अन्न खात आहात. आता एखाद्या ६० किलो वजनाच्या व्यक्तीने आपल्या गरजेच्या पेक्षा बरेच जास्त अन्न बरेच दिवस (८०-१०० दिवस) खाल्ले तर काय होते आपला एडीपोस्टेट (ADIPOSTAT ) वरच्या बिंदूवर स्थिर होतो. म्हणजे ६० ऐवजी ६३ किलो वर स्थिर होतो. आता या व्यक्तीला रोजचे कामकाज चालविण्यासाठी २१०० ऐवजी २३०० कॅलरी चे अन्न लागते. असे बरेच जास्त अन्न बरेच दिवस खाणे चालू राहिले तर त्या व्यक्तीचे वजन वाढतच जाते. म्हणून वर्षभरात लोकांचे १०-१२ किलोने वजन सहज वाढते. केसरी ट्राव्हल्स सारख्या संस्थेत १५ दिवसांच्या सहलीला जाऊन आलेली माणसे ३-४ किलोने वजन वाढवून येतात कारण तेथे दिवसात ५ वेळेस मिळणारे सुग्रास जेवण आणि न्याहारी, नाश्ते. ते जवळजवळ ४५०० कॅलरी इतके असतात. आणि एकदा पैसे भरले आहेत तर का सोडा? खाउन घ्या अशी आपली वृत्ती. जेंव्हा हि व्यक्ती वजन कमी करायचा प्रयत्न करते तेंव्हा हाच एडीपोस्टेट (ADIPOSTAT) आपले वजन कमी होऊ देत नाही. आपण कमी कॅलरी चा आहार घेतो तेंव्हा आपले शरीर जास्त कार्यक्षम होते आणी एक गरम चरबी जाळल्यावर सहा ते सात कॅलरी ए टी पी मध्ये साठवते. थोडक्यात तेवढेच काम करण्यासाठी आपल्या शरीराला कमी उर्जा खर्च करायला लागते. यामुळे मिताहार सुरु केला तरी वजन सहज सहजी कमी होत नाही याउलट त्याच व्यक्तीला थंडी वाजू लागते. थंडी वाजली किती व्यक्ती अंगावर अधिक कपडे चढवून घेते आणी उर्जेचा अपव्यय कमी होतो. थोडक्यात आपले वजन कमी होत नाही. शिवाय आपली आतडी सुद्धा जास्त कार्यक्षम होतात आणी जास्त अन्न शोषून घेतात. म्हणजे जर पूर्वी ४०० ग्राम अन्नापैकी २०० ग्राम शोषले जात असे तर आता २४० ग्राम अन्न शोषले जाते. त्यामुळे आहार तुम्ही ४० ग्राम नि कमी केलात(१०%) तरी प्रत्यक्षात शोषलेले अन्न तेवढेच राहते (२०० ग्राम) चरबी बरोबर शरीरात बरेच पाणीसुद्धा साठवलेले असते. त्यामुळे जेंव्हा एखादी व्यक्तीने वजन कमी करण्यासाठी आहारावर नियंत्रण आणी व्यायाम केले असता सर्वात पहिल्यांदा हे पाणी बाहेर टाकले जाते. यामुळे आपले वजन ५ ते ८ % कमी होते हि स्थिती पहिल्या ३-४ आठवड्यात होते. म्हणजेच एखादी व्यक्ती ८० किलोची असेल तर तिचे वजन ७२ ते ७५ किलो पहिल्या एक महिन्यात सहज होते. पण दुर्दैवाने हा वजन कमी होण्याचा दर लगेचच मंदावतो आणी पुढचे ५ टक्के कमी करण्यासाठी तुम्हाला भगीरथ प्रयत्न करायला लागतो. बहुसंख्य लोक जे VLCC, तळवलकर सारख्या केंद्रात जातात तेथे पहिल्या एक महिन्यात दैदिप्यमान असा फरक वजनाच्या काट्यावर दिसतो. या नन्तर त्यांच्या व्यायामात खंड पडला कि हे ५-८% पाणी परत शोषले जाते आणी पुढच्या २-३ आठवड्यात वजन पुन्हा जैसे थे होते. दुर्दैवाने या कमी झालेल्या वजनाच्या उत्साहात लोक हे सर्वाना सांगत सुटतात कि वजन काय आरामात कमी होईल. मी गेल्या महिन्यात ८ किलो कमी केले होते . आणी याची पुनरावृत्ती मग परत २ -३वर्षांनी होते. बर्याच लोकांनी असे पाच आकड्यात पैसे तीन चार वेळेस खर्च केलेले असतात आणी त्यानंतर ते वजन कधी कमी होत नाही. and then they lived happily ever after with their original weight. हि गोष्ट VLCC किंवा तळवलकर मध्ये कोणीही तुम्हाला सांगत नाही. हेच तर त्यांच्या यशाचे गमक आहे. महत्त्वाचा मुद्दा -- एक महिन्यात ७-८ किलो वजन कमी करणे हा हेतू न ठेवता दर महिन्याला एक ते दीड किलो वजन कमी होईल या उद्देशाने आपण जायला हवे.म्हणजे वर्षभरात आपण १२-१५ किलो वजन कमी करू शकू. वजन जर एकदम कमी केले तर हवा गेलेल्या फुग्यासारख्या आपल्या चेहर्याला किंवा शरीराला सुरकुत्या पडतात. (गरोदर स्त्रियाना प्रसुतीनंतर पोटाच्या त्वचेवर अशाच सुरकुत्या पडतात). लक्षात ठेवा. एक ग्राम चरबी म्हणजे ९ कॅलरी ( KILOCALORIES) म्हणजे जर रोज आपण ५० ग्राम चरबी कमी करायची असेल तर आपल्याला ४५० कॅलरी व्यायामात किंवा आहारात कमी करून खर्च करायला पाहिजेत. असेच दुसर्या टोकाला असलेले बारीक लोक -- बारा महिने बत्तीस काळ हे लोक वाटेल ते खात असतात पण त्यातील बराच भाग शरीर शोषुनच घेत नाही त्यामुळे कितीही खाल्ले तरी "अंगी" लागत नाही. यांच्या आतड्यातील जीवाणू पण याला जबाबदार आहेत असा एक सिद्धांत(THEORY) आहे. शिवाय जे अन्न खातात त्यातील बरेचसे अन्न तपकिरी चरबी ( BROWN FAT) जाळण्यास मदत करते यामुळे हे लोक काही अंगी लावून घेत नाहीत आणी बर्याच वजनदार लोकांच्या हेव्याचे मानकरी होतात. क्रमशः
वर्गीकरण
लेखनविषय (Tags)
मुक्तक
लेखनप्रकार (Writing Type)
प्रकटन
37832 वाचन
💬 प्रतिसाद (73)

प्रतिक्रिया

सुबोध खरे
गुरुवार, 02/04/2016 - 12:01 नवीन
स्पा VLCC काळं का गोरं पाहिलेलं नाही( त्याची गरजच पडलेली नाही). (आम्ही चौघं ११११ आहोत ०००० नाही) परंतु त्यांच्या कडे जाऊन वजन कायमचं कमी झालेला एकही माणूस( किंवा बाई) मी आजतागायत पाहिलेली नाही. भुसा भरलेली बिस्किटं त्यांच्याच कडून विकत घ्यायची आणी खायची ती सुद्धा ४० रुपयाला १०० ग्रॅम. असे सगळे प्रकार आहेत. त्यांच्या जाहिरातीतच २३ पेक्षा कमी BMI वाले OVERWEIGHT म्हटलेले आहे. म्हणजे येणारा प्रत्येक माणूस OVERWEIGHT च असेल. तुझ्या माझ्या सारखी माणसं १ टक्का पण निघणार नाहीत. आहे कि नाही IDEA? http://www.vlccwellness.com/India/weight-management/bmi-calculator/ साडेपाच फुट उंच माणूस ६५ किलो च्या वर OVERWEIGHT पाच फुट दोन इंच उंच बाई ५७ किलोच्या वर OVERWEIGHT दुनिया झुकती ही "झुकाने वाला" चाहिये
↩ प्रतिसाद: स्पा

स्पा
गुरुवार, 02/04/2016 - 12:36 नवीन
येप सहमत
↩ प्रतिसाद: सुबोध खरे

वेल्लाभट
गुरुवार, 02/04/2016 - 12:59 नवीन
हे डाएट आणि असल्या एक महिन्यात अमके किलोच्या जाहिरातींमागे धावणारे ______ लोक बघितले ना; की डिस्गस्टयुक्त हसू येतं चेहर्‍यावर ब्वा.
↩ प्रतिसाद: सुबोध खरे

विलासराव
गुरुवार, 02/04/2016 - 18:24 नवीन
मी ९१ वरुन ७० वर आलो नर्मदा परिक्रमेनन्तर. ही गोष्ट् जून २०१२ ची.त्यानंतर वजन ७६_७७ च्या पुढे एकदाही गेले नाही. नॉनव्हेज सोडून सर्व खातो.स्वीट खातो. सकाळी नाश्ता, दुपारी घरचे साधे जेवण (२ चपाती ,थोडा भात), पाचला केलाच तर हलकासा नाश्ता. रात्री काहीही नाही. सकाळ संध्याकाळ १_१ तास ध्यान.

स्थितप्रज्ञ
Fri, 05/20/2016 - 18:51 नवीन
नर्मदा परिक्रमेवर एक धागा काढून तुमचे अनुभव शेयर करा...
↩ प्रतिसाद: विलासराव

आनंदयात्री
गुरुवार, 02/04/2016 - 19:34 नवीन
अतिशय महत्वपुर्ण विवेचन. चया पचयाचे गणित असे उलगडून सांगितलेत तर माझ्यासारख्या कितीतरी लोकांना त्यांचे प्रयत्न योग्य दिशेने नेता येतील. -(बालपणापासून वजन उतवण्याच्या प्रयत्नात) आनंदयात्री

अव्यक्त
Fri, 02/05/2016 - 13:44 नवीन
पोटाचा घेर कमी कसा करता येईल ह्यावर सविस्तर माहिती देवू शकाल का डॉक्टर… आपली व्यक्तिगत भेट घेण्यासाठी आपला पत्ता मिळू शकेल काय? डायट schedule काय ठेवावा जेणेकरून फिट राहता येईल…माझा diet खालीलप्रमाणे आहे… सकाळी नाश्ता ३ चपात्या भाजी किवा केळ-दुध, दुपारी ३ चपात्या, वाटीभर भात (आधी जास्त भात खात होतो. आता आठवड्याभरापूर्वी भात कटाक्षाने कमी केला…वरण-भात माझा weekpoint आहे.), रात्री ४ चपाती भाजी… मध्ये काही नाही… दुपारची शिफ्ट असते…रात्री घरी यायला २ वाजतात… दिनक्रमात काय बदल घडवणे अपेक्षित आहे…सुज्ञ आणि तज्ञ यांचे मार्गदर्शन अपेक्षित…

रुस्तम
Fri, 02/05/2016 - 18:23 नवीन
तुमच्या जेवणात प्रोटीन खूपच कमी आहे. कर्बोदके जास्त आहेत. (सकाळी नाश्ता ३ चपात्या + दुपारी ३ चपात्या, वाटीभर भात + रात्री ४ चपाती भाजी) आणि सलाड आणि फळे कुठेच नाहीत हा सल्ला नाही फक्त माहिती हा एक प्रवास पहा http://www.maayboli.com/node/48355
↩ प्रतिसाद: अव्यक्त

पद्मावति
Fri, 02/05/2016 - 18:44 नवीन
निलापि यांच्याशी सहमत. सकाळी ब्रेकफास्टला प्रोटीन( उदा. अंडं- उकडलेलं, ओम्लेट) वर जोर दिला की दिवसभर कार्ब्स खूप कमी खाल्ले जातात. जेवतांना सुध्डा वरण, उसळ, भाजी आणि कोशिंबीरीवर भर. पोळीचं प्रमाण किंचीत कमीही चालेल, भात शक्यतो नकोच. पोर्शन कंट्रोल महत्वाचा. भात खूपच खावासा वाटल्यास तो ताटात घेऊन खाण्यापेक्षा वेगळा छोट्याशा वाटीत घेऊन खावा म्हणजे कमी प्रमाणात खाल्या जातो. तोही लंच मधेच खावा. रात्रीच्या जेवणात तर कर्बोदके अगदी कमी खावी. सकाळचे जेवण आणि रात्रीच्या जेवणाच्या मधे खूप गॅप होते त्यामुळे मधे चार पाच ला चहा किंवा कॉफी बरोबर दाणे, फुटाणे बदाम असे पदार्थ. आहारात कार्बसची जागा प्रोटीन आणि calcium ने भरून काढावी. उदा. भाताच्या जागी एक वाटी दही. चहा किंवा कॉफी प्यायची असल्यास ती पूर्ण दुधाची.
↩ प्रतिसाद: रुस्तम

असंका
Fri, 02/05/2016 - 18:56 नवीन
बापरे!! अगोदरचा आणि नंतरचा फोटो एकाच व्यक्तीचा आहे, हे सांगितलं तरच कळेल!! भलतंच यश मिळवलं गड्यानं!! लिंकबद्दल धन्यवाद!
↩ प्रतिसाद: रुस्तम

मराठी कथालेखक
Fri, 02/05/2016 - 15:42 नवीन
व्हिस्की/स्कॉचचा वजनावर कसा परिणाम होतो ? (माझा समज : कधीतरी म्हणजे महिन्यातून एखाद वेळेस वगैरे घेण्याने तात्पुरते वजन वाढते व नियमित अगदी रोज वगैरे घेणार्‍याचे मात्र वजन घटते. हे खरे का ?)

चित्रगुप्त
Fri, 02/05/2016 - 19:35 नवीन
अतिशय माहितीपूर्ण आणी उपयोगी लेखमाला. मी मागे रसाहाराचा जो प्रयोग केला (तो लेख इथे आहे) त्यातून वजन ७५ वरून ७० वर आले, ते आजतागायत ७० च आहे (याचे कारण हा लेख वाचल्यावर कळले) आता दररोज एक-दोनदा ताजा भाज्या-फळांचा रस नेहमी घेत असतो, पोळी ऐवजी भाकरी खातो (दिवसातून एक-दीड). संध्याकाळचे जेवण ८ च्या आत घेतो. साधरणतः एक तास पायी चालतो आणि अन्य हलके व्यायाम करतो. मात्र पोटाचा घेर अजून कमी करून अगदी सपाट करायचे आहे, आणि पूर्वी सहज जमणारी अर्धमत्स्येंद्रासन, हलासन, पश्चिमोत्तानासन वगैरे आसने पुन्हा करता येऊ लागवीत ही इच्छा आहे. आता काही प्रश्नः १. आपण गरजेपेक्षा जास्त जे जे खातो त्यातील सर्वच अन्नघटकांचे चरबीत रुपांतर होते, की काही विशिष्ट पदार्थांचेच होते ? कोणत्या? २. शरीरातल्या अन्नाच्या दीर्घ प्रवासात ' चरबी ' नेमक्या कोणत्या जागी बनते ? ती पोटावर जास्त प्रमाणात का साठते ? ३. 'सेल्युलाईट' हा नेमका प्रकार काय असतो? त्याची कारणे, आणि परिणाम काय असतात? हे हानीकारक असते का? Image removed. सेल्युलाईट ४. 'सूज' कश्यामुळे येते ? त्यात कोणते द्रव्य असते ? सूज हानिकारक असते की उपयोगी? ५. आयुर्वेदात ज्याला 'आम' (आव ?) म्हणतात, ते काय असते ? कसे निर्माण होते? त्याचा शरिराला काय उपयोग असतो ? ती एक व्याधी आहे का? ६. चरबी 'जळते' म्हणजे नेमके काय होते ? ७. जास्तीचे अन्न शोषून घेतले न जाता विष्ठेवाटे बाहेर टाकले जात आहे, हे (घरच्याघरी) कसे ओळखायचे ? ८. कोलेस्टरॉल जास्त असेल त्यांनी तूप खाऊ नये असे सांगितले जाते, त्यात तथ्य आहे का?

बाजीगर
Sat, 02/06/2016 - 00:13 नवीन
हायवे, रंग रसिया, किक, जिस्म-२ अशा अनेक चित्रपटात दमदार कामगिरी करणारा अभिनेता रणदीप हुड्डा याने अवघ्या २८ दिवसांत १८ किलो वजन कमी केले आहे.  पाकिस्तानच्या तुरुंगात अनेक वर्षे खितपत पडलेल्या सरबजित सिंग याच्या जीवनावर आधारित चित्रपट बनविण्यात येत असून या चित्रपटात सरबजित सिंगची भूमिका रणदीप हुड्डा साकारत आहे. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन ओमंग कुमार करत असून त्यांनी सांगितले की, पाकिस्तानमध्ये सरबजितला चार बाय चारच्या खोलीत कैद करण्यात आले होते, त्यावेळी त्याठिकाणी त्याला उंदरांचा चावा सहन करावा लागत होता. यात त्यांची तब्येत खूप ढासाऴली होती. तसे आम्हाला शूट करायचे होते. मी रणदीपला भेटलो, त्यावेळी त्याला म्हणलो मला तुझ्या शरिरातील हाडांचे शूट करायचे आहे. त्यावर तो म्हणाला चल लेंगे, यावर माझ्यासहीत सगऴ्यांना धक्का बसला. त्यानंतर त्याने काही दिवस जेवण कमी केले आणि फक्त पाणी आणि कॉफीवर राहिला. आम्ही पालघरला शूट करत होते, त्यावेळी तो फक्त फळे खात असल्याचे दिग्दर्शक ओमंग कुमार यांनी सांगितले.  

अव्यक्त
Sun, 02/07/2016 - 12:20 नवीन
पोटाचा घेर कमी कसा करता येईल ह्यावर सविस्तर माहिती देवू शकाल का डॉक्टर… आपली व्यक्तिगत भेट घेण्यासाठी आपला पत्ता मिळू शकेल काय? डायट schedule काय ठेवावा जेणेकरून फिट राहता येईल…माझा diet खालीलप्रमाणे आहे… सकाळी नाश्ता ३ चपात्या भाजी किवा केळ-दुध, दुपारी ३ चपात्या, वाटीभर भात (आधी जास्त भात खात होतो. आता आठवड्याभरापूर्वी भात कटाक्षाने कमी केला…वरण-भात माझा weekpoint आहे.), रात्री ४ चपाती भाजी… मध्ये काही नाही… दुपारची शिफ्ट असते…रात्री घरी यायला २ वाजतात… दिनक्रमात काय बदल घडवणे अपेक्षित आहे…सुज्ञ आणि तज्ञ यांचे मार्गदर्शन अपेक्षित…

पाषाणभेद
Sun, 02/07/2016 - 12:29 नवीन
सहमत. हा लेख जास्तच तांत्रीक झालाय. कृपया आमच्यासारख्या सऊदरांना काही सोप्या भाषेत मार्गदर्शन करा.
↩ प्रतिसाद: अव्यक्त

Ranapratap
Tue, 03/15/2016 - 19:19 नवीन
Dear sir, 2 month ago I was read a book effortless weightloss written by Dr. Jaganath dixit & Late Dr. Shrikant jichakar. In his book he state that u take your lunch & dinner in specified time. He mean if u take ur lunch at 9 AM then take your dinner at 9 PM. nothing to be eat during this two meals. he said hunger is psycological. If you hungry between two meals u can take buttermilk or orange juice without sugar. also he write u have to finish ur eating in 55 minuts. he advice protine food like chiken, mutton, fish, eags & soyabin. he also writes that if u eat no of time in a day more insulin creat by our body and this insulin causes increas in weight. To follow this he gave two conditions ur age is more than 25 & u r not suffer from diabetes. I am following this from last two months & I loss my weight 4 kg. He also advice that check ur fasting insulin & HB1C. Pleas give ur opinion

स्थितप्रज्ञ
Fri, 05/20/2016 - 14:53 नवीन
खूपच माहितीपूर्ण लेख लिहीलायात. विशेषतः ADIPOSTAT का काय ते माहीतच नव्हत. बारा झाल सांगितलात ते. लेख माला अशीच चालू राहूद्या...मज येतेय वाचायला (आणि समजून पण घायला :x )