शिक्षणाच्या आई चा घो !

अगदी फोनेटिक्स करायचं झालं तर- स्मार्टफोनात वाचणारे अॅपस आहेत.नोटसमध्ये कॅापी पेस्ट करून टाकलेले अॅपस आहेत.तुमचे धडे टाका आणि ऐका.स्त्री आणि पुरुषांच्यया तसेच UK ,USAअकसेंट हे पर्याय आहेत .

चांगले विचार आहेत. करायचं काय ठरवलंयत म्हणे?

शाळेत जे सजेस्ट करतील ते आपण करणं कंपल्सरी थोडंच आहे ? माझा मुलगा लहान असताना शाळेत केजीच्या मुलांना वेगवेगळे सण,घरं असं माॅडेल बनवून आणणे वगैरे प्रोजेक्ट होते.तेव्हा शाळेला पत्र लिहुन भांडले होते. साडेतीन वर्षाचे मूल हा प्रोजेक्ट करेल असे वाटते का.म्हणजे तो पालकांसाठी उपक्रम आहे आणि त्याला मार्क ठेवुन तुम्ही पालकांची परीक्षा घेताय.मुलांच्या मनात निष्कारण तुलना तयार करताय ,कोणाचा प्रोजेक्ट त्याच्या पालकांनी छान बनवला आहे.वापर थर्माकोलचा.शाळा प्रदर्शन करुन सरळ हा थर्माकोल मागे नाल्यात फेकत असे.आईवडिलांची मेहनत नाल्यात.त्याच्या फोटोसकट पत्रव्यवहार केल्यावर सर्व वर्गांना थ्रिडी प्रोजेक्ट बंद झाले .आता नेटवरून माहिती काढून ग्रूपने मुलं करु शकतील असे प्रोजेक्ट दिले जातात. सांगण्याचा उद्देश हा की आपणही वेळीच या गोष्टींना विरोध करून शाळेला असल्या चक्रात ढकलण्यापासून रोखु शकतो.

माझ्या मुलीच्या शाळेत घरी इंग्रजी बोला वगैरे सांगत होते. मी त्यांना इंग्रजीतच सांगून आलो, "आम्हालाच इंग्रजी येत नाही तर काय बोलणार? काय ते तुम्ही शिकवा आम्ही मराठी शिकवतो." शिक्षिकेचा विश्वास बसला नाही पण काही बोलूही शकली नाही. माझा मित्र दुसरी पद्ध्त वापरतो. वर्गात जायच्या आधी संडास्/मुतारी वगैरे पाहून जातो. जनरली तितक्या स्वच्छ नसतातच. मग "हायजीन" त्याचे महत्व वगैरे इंग्रजीत चालू करतो. ह्यावर शाळावाले डिफेन्सिव होतात व मिटींग लवकर संपते. हा नाहीतर शाळेतील पंखे चालू नाहित वगैरे तक्रारींचा पाढा वाचावा.

छान लेख. काही प्रतिसाद मनन करण्याजोगे!

लेख आणि पटला सुद्धा. बाहुबलीचा किस्सा मस्त :)

सगळ्यात पहिल्यांदा, तुम्हाला तुमच्या मुलीने शिक्षकांना उलट मारलं ह्याचा अभिमान वाटतो का? नाही म्हणजे तुम्ही "कानाखाली गणपती काढला" हे शब्द वापरलेत म्हणुन विचारतेय. कानाखाली आवज काढणे, जाळ काढणे, मुस्काटात मारणे इ इ शन्द लहान मुल जेव्हा उलटं मारतं तेव्हा वापरत नसतात असा माझा समज आहे. दुसरं असं की काय हरकत आहे मुलीने स्पर्धांमध्ये भाग घेतला तर? आयुष्य म्हणजे एक स्पर्धाच तर आहे. Survival of the fittest. आपण जन्मभर आपल्या पोरांना पंखाखाली घेऊन बसणार का? मग अशा वेळी स्पर्धांसाठी तयार करायचं की उलट त्यापासुन दुर ठेवायचं. तुम्ही शिकवाना मुलांना की हरणं-जिंकणं चालुच रहातं. part of the game... तयारी करुन स्पर्धेत उतरणं जास्त महत्वाचं. शिकु दे तिला की जिंकलं की कसं वाटतं.. हरलं की कसं वाटतं.. शिकुन देत ना की हरलं म्हणजे सगळं संपलं नसतं.. त्यातुन कसं उभं रहायचं हे शिकु देत.. इतक्या लहान मुलांच्या स्पर्धा तशाही बक्षिंसाठी नसतातच. ह्या निमित्ताने मुल एखादी नवी कविता शिकतं किंवा कुणाच्याही मदती शिवाय चित्र रंगवतं.. चार लोकांसमोर स्टेजवर उभं रहातं.. माईक कसा असतो ते हाताळुन पहातं.. लोक आपल्याकडे बघत आहेत, हसत आहे, टाळ्या वाजवत आहेत.. हे सगळं नको अनुभवायला? तुम्ही फार तर नका अट्टाहास करु पहिलंच येण्याचा.. पण म्हणुन सरसकट स्पर्धाच बाद?? मला सांगा.. तुमची मुलगी बाहुबली बघुन "काका काकुचे कपडे काढतोय" हे शिकतेय तर ते ठिके एकवेळ.. पण जॉनी जॉनी च्या पुढे जाऊन नवीन कविता शिकुन स्पर्धेत भाग घ्यायचा म्हणलं तर अचानक तिचं बालपण आठवतय? माफ करा.. फार स्पष्ट आहे.. पण बाहुबलीचा संवाद आणि कानाखाली गणपती हे जास्त गंभीर मुद्दे वाटले मला. असो.. तुम्ही सुज्ञ आहातच.. धन्यवाद!

नाही, मला यात तुमचं थोडं बरोबर आणि चूक वाटतं. सगळे धावतात म्हणून आपल्या मुलाने धावावं, चूक. असं होत नाही म्हणून शिक्षकांनी आपल्या मुलाला सामान्य ठरवावं, त्यांचा जॉब, पण चूक. त्यांनी तसं म्हटलं म्हणून तुम्ही पॅनिक होऊन काहीतरी करावं, चूक. स्पर्धेला मुलांनी घाबरू नये, बरोबर. पण ती स्पर्धा मुलांना करूदे, तुम्ही त्या स्पर्धेत उतरू नका. आणि न्यूनगंड तर मुळीच नको. इंग्लिश शाळांमधे, कॉन्व्हेंट, आयबी नि काय काय असलेल्या शाळांमधे मॉंटेसरीत जी प्रोजेक्ट देतात ती कुठलाही मुलगा स्वतःची स्वतः करू शकत नाही अशी असतात. मग पालक बसतात रात्री जागत. एक जण कात्रणं करतो एक मुलाला/मुलीला थोपटतो. हे उदाहरण झालं. तसंच स्पर्धेचं. नसेल त्याला गाणं म्हणायचं... नसूदे. चित्र काढूदे. खेळूदे. त्याला रस असलेल्या गोष्टीत तो स्वतःहून जाईल, ढकलावं लागणार नाही. जाऊदे मुद्दा खूप मोठा आहे. पण जाता जाता https://www.facebook.com/MarathiShalaAapanachTikavalyaPaahijet/

कठीण आहे हे सगळं.

माझ्या मुलाचा वय वर्ष २.५ असताना स्पोर्ट्स डे होता. शनिवारी सकाळी मस्त उन्हात आम्ही एका लॉन वर गेलो. तिथे मुलांनी प्रतिकात्मक मशाल फिरवली. मग वयोगटा प्रमाणे खेळ होते. माझ्या मुलासाठी शिट्टी वाजली की पळायचं आणि समोर जे दोन टब ठेवले आहेत त्यातला एकातुन बॉल काढुन बाजुच्यात टाकायचा, ही स्पर्धा होती. २-३ राऊंड्स नंतर कुणीतरी जिंकलं. माझा मुलगा जिंकला नाही. पण सगळ्यांनाच प्रशस्तीपत्रक आणि मेडल मिळालं. माझा मुलगा त्या दिवशी भयंकर खुश होता. आजही ते मेडल दिसलं की तो फार खुश होतो. माझा मुलगा त्यातुन काय शिकला? शिक्षकांनी एक महिना आधीपासुन तयारी करुन घेतली होती. (कोणत्याही गोष्टीला तयारी लाग्गते.. सराव लागतो), शिट्टी वाजली की पळायचं (एकाच दिशेने, सरळ रेषेत) बॉल उचलुन न पाडता टबात टाकायचा. (मोटर स्किल्स , नजरेची स्थिरता, वस्तुंवरची पकड) हे सगळं तर वर्गातही होतंच, पण स्पर्धा म्हणलं की एक डेडलाईन असते. गडबड उडते, पण तरी जमेल ते करायचं. आणि मग बक्षिस मिळतं, आपल्याला त्याचा आनंद होतो , त्याला अभिमानही म्हणतात. ह्यात कुठे नक्की आहे ताण तणाव? ताण अपेक्षांचा असतो. मी किंवा शिक्षकांनी त्याला कधी म्हणलंच नाही की पहिला नंबर यायलाच हवा. त्याला मुदलात नंबर काढतात हेच समजलं नाही. पालकांनी जर नीट हाताळली, तर स्पर्धा ही प्रोसेस फार सुंदर आहे. कुठल्याही गोष्टीत मी माझे प्रयत्न केले एवढंच पुरेसं नसतं. माझी क्षमता काय हे स्पर्धा तुम्हाला दाखवुन देते. एक ध्येय ठरवुन, त्यासाठी सराव करुन ते मिळवण्याचा प्रयत्न म्हणजे स्पर्धा. निकाल काहिही असो, जर मी १००% प्रयत्न केले असतील तर मी समाधानी असेन. पण ते आयडीयल झालं. अनेकदा खेद वाटतो. निराशा येते. अजुन उत्तम. येऊ देत. मग तुम्ही पुढची खरी पायरी शिकाल की निराशेला कसं मॅनेज करायचं असतं. पराभवाला कसं सामोरं जायचं असतं. जिंकलात तर हवा डोक्यात न जाउ देता कसं पुढे जायचं हे ही शिकावं लागतच ना. मुळात पालकांनी केलेल्या अपेक्षांचा मुलांना त्रास होतो. पण मग अपेक्षा ठेवु नयेत का? जरुर ठेवाव्यात. आपल्याला आपल्या पाल्याची कुवत माहिती असते, त्याप्रमाणे अपेक्षा हव्यातच. उगाच पहिला नंबरच हवा हे ही नको आणि काहिही कर तू, मला चालेल हे ही नको. आपल्याला माहिती असतं की मुल हुषार आहे पण आळशीपणा करतं. तर आपल्या अपेक्षा त्यांना आळशीपणातुन उठुन काम करायला भाग पाडतात. सरते शेवटी निकाल काहिही असो, पालक पाठीशी आहेत हे समजलं की मुलांना किमान तो तरी ताण येत नाही. पण आपण वाट्टेल ते केलं तरी हे म्हातारे काही बोलत नाहीत असंही उपयोगाच नाही. आणि ह्या खेरीज तयारीचा, त्या प्रवासाचा ताण येणारच. पण येऊ देत ना? ताण वाईटच असतो का? कधी ना कधी तो घ्यावाच लागतो ना? मग त्यापासुन दुर का ठेवता मुलांना? ताणाचे व्यवस्थापन शिकवा ना... आज माझ्या मुलाला पहिला न दुसरा नंबर ह्या गोष्टी तेवढ्या प्रकर्षाने कळत नाहीत. उद्या कळतील. मग तो त्वेषाने प्रयत्न करेल. कधी जिंकेल, कधी आपटेल. त्याला हरल्यानंतरही विजेत्यासोबत बोलावं लागेल. अशावेळेस तो खुल्या दिलाने ते करु शकला पाहिजे. त्याने समजुन घ्यायला हवं की हार जीत तेवढयपुरतीच असते. तो आणखीन थोडा मोठा होईल, स्पर्धेत राजकारण येईल, डावपेच येतील.. त्याला ते ही यायला हवेत. आयुष्यात त्याला सगळं एकट्याला निभवायचं आहे. त्याला सगळं यायला हवंच. आणि जाता, लहान मुलांमधल्या तुलने बाबत. मी नेहमी माझ्या मुलाच्या वयाची मुले काय करता, कशी खातात, कशी बोलतात हे सतत पहात असते. कारण तीच माझा फ्रेम ऑफ रेफर्न्स आहेत. ह्यातुनच मला समजलं होतं की माझा मुलगा उडी अजिबात मारत नाही. बाकी मुलं मारतात. मग त्यावर आम्ही विचार केला. त्याला मुदाम असे खेळ दिले की उड्या माराव्या लागतील. त्याचय सोबत नाचलो. हाताला धरुन उड्या मारत पायर्‍या उतरलो.. आज मुलगा न घाबरता उडी मारतो. आप्ल्याला घरात बसुन सर्व काही आलबेल आहे असंच वाटतं, पण समजा अमुक वयाच्या मुलाला रंग ओळखता येणं ही गरज असेल तर बाकीच्या मुलांकडे पाहुन हा अंदाज येऊ शकतो की आपल्या मुलाला जमतय ना? त्याला डोळ्यांचा काही त्रास नाही ना? हे लहान सहान इंडिकेशन्स मला आजुबाजुच्या मुलांकडेच पाहुन मिळतात. तुलना आवश्यक असते. कशी न केव्हा करायची हे समजलं पाहिजे.