कार्यकर्ते येती घरा...

लेखाला शीर्षक काय द्यावं हा प्रश्न अनेकदा आ वासून उभा रहातो. हा लेख लिहिताना देखील त्याने तेच केलं. मग त्याने उघडलेल्या मोठ्ठ्या तोंडात 'माझ्या तोंडात कचरा टाका' असं म्हणत चोच वासून बागांमध्ये उभे राहिलेल्या पेंग्विनांच्या पुतळारूपी कचरापेटीच्या आजूबाजूला जितक्या सहजतेने आपण कचरा टाकतो तशी काही नावं भिरकावून बघितली. 'बिपिन कार्यकर्तेंनी अमेरिका प्रवास केला हे सांगण्याचा क्षीण प्रयत्न', 'आंगतुक पाव्हण्याचं मोठ्या मनाने आदरातिथ्य करून अमेरिकेत जपलेली भारतीय संस्कृती', 'कार्यकर्तेंचं राजपण, आजपण, उद्यापण' वगैरे अनेक नावं लिहिली. पण कुठचीच न आवडल्यामुळे कागद चुरगाळून ती त्या पेंग्विनच्या चोचीच्या जेमतेम बाजूला जातील अशी फेकली. त्यासाठी अर्थात प्रयत्न करावा लागला नाही, कारण नेम धरून मारलेली पिंक नेहमीच जशी अनपेक्षित ठिकाणी पडते, तसेच ते कागद बरोब्बर बाजूला पडले. आणि मग अचानक सुचलं. येस्स्स! हेच ते. याचाच मी शोध घेत होतो.... बिपिन कार्यकर्तेंच्या नावाच्या वलयाला साजेलसं नाव लेखाला सापडलं! 'कार्यकर्ते येती घरा...' आम्हा पामरांसाठी मिपाचे महनीय सल्लागार प्रत्यक्ष भेटीला आपल्या घरी येणं हे दिवाळी दसऱ्यासारखंच आहे. अमेरिकेच्या इष्ट कोष्टी तसे दिवाळी दसरेही बर्फात गुंडाळून येतात. पण मे महिन्यात गोष्ट जरा वेगळी असते. भारतात उन्हाने जेव्हा काहिली होत असते तेव्हा आमच्या भागात वसंत ऋतूचं नुकतंच आगमन झालेलं असतं. बाहेरची हवा एखाद्या हिलस्टेशनप्रमाणे आल्हाददायक झालेली असते. सूर्य सहा वाजताच उगवतो आणि साडेआठपर्यंत बाहेर छान उजेड असतो. ग्लोबल वॉर्मिंग चालू आहे तरी हिवाळा इतका वेळ चालू आहे अशी तक्रार करत घरट्यात बसलेले पक्षी इतक्या दिवसाचा वचपा काढण्यासाठी शिल्लक राहिलेल्या वसंता लुफ्त लुटवत मंजुळ किलकिलाट करत असतात. अशा मंगल, सोनेरी वेळी कार्यकर्त्यांसारखी बडी असामी आपल्याकडे येणार हे कळल्यावर त्या सोन्यावर सुहागा चढतो. क्लिव्हलंडात कामासाठी आलेल्या कार्यकर्त्यांनी केवळ आमच्या घरी यायचं म्हणून न्यूजर्सीकडे जायचा आपला रस्ता वाकडा करण्याची तयारी दाखवली हे ऐकून तर अभिमानाने माझी छाती भरून आली. तसा ढगळच शर्ट घातला असल्यामुळे काही बटणं वगैरे तुटली नाहीत इतकंच. त्यांना त्यांच्या मित्राने रेल्वे स्टेशनवरून आमच्या ऑफिसापर्यंत सोडलं. मग तिकडून त्यांची तातडीने उचलबांगडी करून घरी नेण्यासाठी ऑफिसजवळ ते आले तिथे पोचलो. पण हाय रे दैवा. बघतो तर काय, मला कार्यकर्ते कुठेच दिसले नाहीत. इकडे शोधलं, तिकडे शोधलं, पण ते काही दिसायला तयार नाहीत. मग फोन लावला. तर शेजारूनच काहीतरी 'विठ्ठला, कोणता झेंडा घेऊ हाती....' असा कर्कश प्रश्न विचारणारा रिंगटोन वाजला. त्या फोनच्या मालकाकडे मी नीट निरखून पाहिलं. आवाज ओळखीचाच होता. चेहराही परिचयाचा वाटत होता. पण एकेकाळी भारदस्त आणि वजनदार असलेलं व्यक्तिमत्व पार बदलून गेलं होतं. बाळसं निघून गेल्यामुळे सुरूवातीला ओळख पटली नसली तरी त्याला पोचवायला आलेला मित्र त्याच्या पाया पडत 'गाडीत बसून गाडी पवित्र केल्याबद्दल' त्याचेच आभार मानत होता. ते पाहून हाच आपला बिपिन ही खात्री पटली. त्याच्याशी गळाभेट घेतल्यानंतर यथोचित आम्ही घरी येऊन पोचलो. अर्थात गाडीत बसायच्या आधी मी कार्यकर्तेंच्या पाया पडायला विसरलो नाहीच. घरी आल्यावर दाराशी माझ्या बायकोनेही बिपिनची आरती केली, त्याचे पाय स्वच्छ धुवून मग त्या पायांच तीर्थ काढून घेतलं. अर्थात अशा बड्या असामीचं आदरातिथ्य करायचं म्हणजे खरंखुरं तीर्थप्राशन करावं लागतं. तर ही त्यांच्यासाठी तयार केलेली फ्रोझन स्ट्रॉबेरी डायक्वेरी. सोत्रिंनी जर हिची पाककृती आधीच टाकलेली नसेल तर लवकरच टाकण्याचा विचार आहे. कार्यकर्ते येणार म्हणून जेवणासाठी काय करायचं याविषयी अनेक आठवडे आधीच मेनू ठरवण्यासाठी आमच्या घरी मीटिंगा झाल्या. त्यांचं पथ्य काय, शेळीचंच दूध लागतं का गायीचं चालतं, मांस खाणार की नाही वगैरे प्रश्न माझ्या सुविद्य पत्नीने विचारून घेतले. शेवटी अनेक पर्याय बाद करून एक पदार्थ निश्चित झाला - अर्थातच मिसळपाव! त्यासाठी आधल्याच दिवशी मी पाव तयार करून ठेवला. (हो, मी छान पाव करतो हे सांगण्याचा क्षीण प्रयत्न वगैरे कोणीतरी नतद्रष्ट व्यक्ती म्हणेल याची खात्री आहे) पण आपल्या परमसज्जन मनोवृत्तीला साजेसं 'मला काहीही चालतं, तुम्ही काही त्रास घेऊ नका' असं त्यांनी सांगितलेलं असलं तरी बोलण्यातून डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ते गहू कमी खातात असं कळलं. प्रसंग बिका आपलं बाका होता. पण माझ्या सौभाग्यवतीने आयत्या वेळी त्यांना आवडतात म्हणून ताज्या ताज्या भाकरी भाजल्या. आणि मग मिसळ-भाकरी असं एक अनोखं कॉंबिनेशन खाऊन कार्यकर्ते तृप्त झाले हे पाहून माझ्या सहधर्मचारिणीला समाधानाचं भरतं आलं. एकनाथ का नामदेव का कोणाशा संताला आपल्या हातचं प्रत्यक्ष विठ्ठल खातो हे पाहून जसं कृतकृत्य झालं तसं काहीसं. दरम्यान जेवणाआधी त्यांनी आमच्या पंचवर्षीय, म्हणून अजूनही लालयेत अवस्थेत असलेल्या सुपुत्राला खेळवण्यात आपलं मन रमवलं होतं. अशी दंगामस्ती करणं मुळातच त्याला आवडत असल्यामुळे त्याला बिपिन कार्यकर्ते हे रसायन आवडून गेलं. नंतर निघायच्या वेळी 'आपण बिपिनकाकाला ठेवून घेऊया' असा हट्टही केला. आमच्या चारमहिनीय कुत्र्यालाही 'हा माणूस इतके लाड करतो तसे घरचे इतर का बरं करत नाहीत?' असा प्रश्न पडून गेल्याचं त्याच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसलं. त्याच्या डोळ्यात कार्यकर्ते गेल्यापासून आपली प्रतारणा झाल्याचा भाव कायम दिसतो आहे. पोटं भरली, पोर झोपलं, सगळीकडे सामसूम झाली आणि मग खरी मैफल रंगली. सॉरी सॉरी मैफल नाही, प्रवचन. संस्थळमहात्म्य या विषयावर मंत्रमुग्ध करणारं प्रवचन ऐकून आमचे कान तृप्त झाले. या प्रवचनात अनेक नव्याजुन्या संस्थळांच्या जन्मदात्या मात्यापित्यांचा उल्लेख आला. जुनेजाणते आयडी येऊन गेले. त्यातले काही अजून लिहितात, काही लिहीत नाहीत, तर काहींना अपरिहार्य कारणांमुळे लिहिता येत नाही असे अनेक. अनेक संस्थळांची बालकांडं, त्यातल्या लडिवाळ खोडसाळपणाच्या कहाण्यांच्या आठवणी निघाल्या. अनेक प्राचीन, अर्वाचीन, आधुनिक, आधुनिकोत्तर घडामोडींना उजाळा मिळाला. मिपासदस्य आणि संपादक यांच्या नात्यावर खेळकर संवाद झाला. डुप्लिकेट आयडी, स्वयंसंपादन सुविधा वगैरे नाजूक बाबींचीही गहन चर्चा झाली. कोणाला, कधी व का मिपावरून कायमचा किंवा तात्पुरता डच्चु मिळाला याच्या नोंदींचा ताळा झाला. मालक, संपादक, आणि सल्लागार यांच्यातील सत्तावाटपबद्दलही काही प्रश्न उपस्थित झाले. पण त्यांना ज्या शिताफीने बगल मिळाली त्यावरून बिका हे थोर महात्मा गांधींप्रमाणे एक बॅरिस्टर महात्मा (श्रेयअव्हेर नरहर कुरुंदकर) आहेत याची प्रचिती आली. या सर्व कीर्तनात रात्रीचे तीन कसे वाजले हे कळलंही नाही. दुसऱ्या दिवशी शेवटी त्यांना अलविदा करण्याचा क्षण आला. आम्हा दोघांच्याही डोळ्यातून अश्रूंचे पूर वहात होते. दोघांच्या म्हणजे मी आणि माझ्या बायकोच्या - कार्यकर्तेंनी प्राप्त केलेली स्थितप्रज्ञावस्था शेवटी आम्हा पामरांना कुठली साधायची? त्यांचा निरोप घेताना आमच्या डोळ्यात ते पुन्हा कधी भेटणार या दुःखाचे आसूही होते, आणि दिवाळीदसरा साजरा केल्याच्या आनंदाचं हसूही होतं.