Skip to main content

गंध फुलांचा गेला सांगून

लेखक अरुण मनोहर यांनी शुक्रवार, 26/07/2013 14:21 या दिवशी प्रकाशित केले.

मिसळपावच्या दर्दी वाचकांना आवाहन.
वेगवेगळ्या ऋतूंमधली वेगवेगळी फुले, त्यांचे विविध रंग अन सुवास!
शिवाय त्या सुवासांबरोबर त्या सणांच्या अन सभारंभांच्या आठवणी...
आठवणींची कुपी उघडली की असे अनेक सुवास तरळत बाहेर येतात.

गुगल करून खूप शोधले, पण जशी हवी तशी, भारतातल्या फुलांची माहीती, अगदी महिन्यानुसार कुठेच मिळाली नाही. उगाच फुलवाल्यांच्या जाहिरातींनी भटकावले, किंवा अगम्य ईंग्लीश अथवा चायनीज नावे मिळाली.

मिसळपावचे माहितगार वाचक महिना- भारतात मिळणारी फुले/फळे अशी माहीती इथे जमा करू शकतील असे वाटले, म्हणून इथे आलो आहे.

चला तर, जमवू या...

पारिजातक... ऑगस्ट सप्टेंबर (गणपतीत मिळतात हे आठवते आहे.)

..............

वाचने 27848
प्रतिक्रिया 52

प्रतिक्रिया

कवितानागेश शुक्रवार, 26/07/2013 15:12

दसर्‍याचा आणि दिवाळीतला झेंडू.
शरद, हेमंत, शिशिर या तीनही ऋतुत रात्री रातराणीचा सुगंध असतोच.
उन्हाळ्यात अनंत आणि मोगरा.

स्पंदना शुक्रवार, 26/07/2013 17:19

पावसाळ्यात फुलणारा सोनटक्का. याचा गंध मला वेडावुन टाकतो.
जिंजर लिली म्हणतात याला विंग्लीश मध्ये.

बहुगुणी शुक्रवार, 26/07/2013 22:37

वेडावून टाकणार्‍या गंधाच्या पांढर्‍या शुभ्र नाजूक लांब देठाच्या फुलांची ही उंचच उंच झाडे दिवाळीच्या आधीपासून तीन-चार महिने बहरत राहतात, हल्ली फारशी दिसत नाहीत :-(

बुचाची फुले

Indian Cork tree

पिशी अबोली शुक्रवार, 26/07/2013 22:52

फर्ग्युसन कॉलेजला याची भरमसाठ झाडं आहेत. फिजिक्स डिपार्टमेंटच्या समोर एक भलं मोठं झाड होतं याचं, ते काही वर्षांपूर्वी वादळात पडलं. अजून आठवण येते तिथून कधी जावं लागलं तर.. :(

कवितानागेश शनिवार, 27/07/2013 17:52

पुणे युनिव्हर्सिटीत पण चिक्कार आहेत. जानेवारीत सकाळी लवकर फिरायला गेलं की मस्त धुन्द सुगन्ध येत राहतो. :)

पिशी अबोली शुक्रवार, 26/07/2013 22:50

पावसात फुलणारा सोनचाफा, तेरडा, आणि अनेक गवतातील फुले.. यातील तेरड्याला आरतीच्या तबकाला लावून तबक सुंदर सजवता येते. त्यामुळे गणपतीच्या सणाची आठवण आहे याची.
कोंकणीतील 'वागचापको' किंवा 'वागाची नाकटां' ज्याला मराठीत बहुधा 'हळदीकुंकवाची फुले' म्हणतात, तीपण पावसात फुलतात..
पाऊस बहुतेक संपताना केवडा फुलतो..त्या झाडीत जाऊन केवडा आणणे हे कष्टकर्मच आहे..

बॅटमॅन शनिवार, 27/07/2013 18:00

केवडा नाव वाचून एकदम केवडा अन सुर्‍या अन मुकुंद जोश्या आणि सगळीच्या सगळी शाळा आठवली.

बॅटमॅन सोमवार, 05/08/2013 12:32

काय पण नाव तरी तेच्यायला =)) घाणेरी, दातपाडी, इ. च्या पंगतीत फिट्ट बसेल एकदम.

पिशी अबोली सोमवार, 05/08/2013 17:49

असावी..हे नाव ऐकल्यासारखं वाटतंय..लाल-पिवळी फुलं असतात.. :)

राही सोमवार, 05/08/2013 19:23

कळलावी म्हणजे नागलखडी किंवा नागकांडी. यालाच नागकिटा, नागकडा, नागखडी/डा असेही म्हणतात. ही वनस्पती विषारी असते (विशेषतः तिचे मूळ) म्हणून आणि तिची फुले (पानेही) पिवळीजर्द-थोडी लाल छटा असलेली- असतात म्हणून तिच्या नावात नाग असतो. इंग्लिशमध्ये ग्लोरी लिली, ग्लोरिओसा सुपर्बा.
कळलावी हे नाव तुरळक प्रमाणातच प्रचारात होते. पण साधारणतः पंचवीस-तीस वर्षांपूर्वी पदभ्रमण-दुर्गभ्रमणासाठी तरुणांचे गट जंगलात फिरू लागले आणि या वनस्पतीतल्या अल्कलॉइड्सचा बाळंतपणाच्या कळा येण्यासाठी कुठल्यातरी आदिवासीपाड्याच्या रिमोट जंगलकोपर्‍यात कधीकाळी केला जात असलेला उपयोग आणि त्यामुळे तिथे वापरले गेलेले कळलावी हे नाव त्यातल्या बाळंतपणाच्या संदर्भामुळे थोडे आकर्षक आणि सनसनाटी वाटून तेच भटकंतीच्या मराठी संदर्भपुस्तकांमधून दिसू लागले आणि बघता बघता लोकप्रिय झाले. वनस्पतितज्ज्ञ हे देशी नावांबद्दल फारसे आग्रही नसतात कारण वेगवेगळ्या प्रांतात वेगवेगळी नावे प्रचलित असतात. त्यामुले स्टँडर्ड म्हणून इंग्लिश नॉमेन्क्लेचर वापरणे योग्यच आहे. पण नागकांडी-नागखडी सारखी सुंदर नावे प्रचारात असताना कळलावी सारखे नाव रूढ व्हावे ह्याचे एक मराठीभाषाप्रेमी म्हणून दु:ख होते.
वाघनखी नावाचीही एक वनस्पती असते.

बॅटमॅन मंगळवार, 06/08/2013 12:56

च्या मारी..तुम्ही नक्की काय करता म्हणे हो??? नै म्हंजे तुम्हाला कशातलं माहिती नाही असा प्रश्न विचारायचा होता.

मैत्र शुक्रवार, 02/08/2013 19:35

त्याचा हलका सुगंध छान वाटतो.. पांढर्‍याशुभ्र निशिगंधाचा एक गुच्छ खोलीत असेल तर लगेच लक्षात येत नाही त्याच्या काहीशा साध्याशा विशेष आकर्षक नसलेल्या रुपामुळे.. पण तो दरवळ हलकेच जाणवत राहतो.
कोणी जालावरून प्रतिमा टाकल्यास आधीच धन्यवाद.देऊन ठेवतो...

इन्दुसुता शनिवार, 03/08/2013 07:14

उन्हाळ्यात रात्री फुलाणारा मोगरा....
उन्हाळ्यात जास्त पण इतरही वेळेस बहरणारा चाफा...
पावसाळ्यात फुलणारी जाई, जुई, नेवाळी, चमेली...
नवरात्राच्या वेळी बहर येणारी शेवंती...
बकुळ कधी बहरतो माहित नाही...
ईतरही कित्ती कित्ती फुले आहेत ज्यांना सुगंधी म्हणता येणार नाही पण त्यांचा स्वत:चा एक वेगळा गंध असतो, श्रावणात सोळा प्रकारच्या फुलांमध्ये ही हमखास असतात ( पण सुगंधी नसल्यामुळे नावे दिली नाहीत ).

कवितानागेश सोमवार, 05/08/2013 12:56

श्रावणात कितीतरी (२४?) प्रकारची पत्री वाहतात त्यातली पानंही सुगंधी असतात. दवणा, मरवा यांचा तर सुंदरच असतो गंध.

रेवती सोमवार, 05/08/2013 18:04

आघाड्याची पानं, दुर्वा पत्री म्हणून गौरीगणपतीच्या पुजेसाठी आणली जातात. तरी आणखी एका फुलाचे नाव आठवत नाहीये.

जेपी सोमवार, 05/08/2013 15:42

बारमाहि असणारा लाल ,पांढरा जास्वंद ,त्याला सुंगध नाही पण मन मोहवतो सकाळी

राही सोमवार, 05/08/2013 19:46

मोगरा वर्गातली किंवा मोगर्‍याशी साधर्म्य असलेली अनेक फुले. मोगरा, बटमोगरा, हजारीमोगरा, जाई, जुई, चमेली, सायली, नेवाळी, मोतिया, कुंती-कामिनी, कुंद, कुसर, मदनबाण, मल्लिगे वगैरे. चाफ्याचे सर्व प्रकार. अगदी खुरचाफ्यालाही मंद वास असतो. सोनचाफा, कवठी चाफा, हिरवा चाफा, नागचाफा, भुईचाफा (ह्याचा कंद जमिनीत असतो आणि लिलीसारखे दांड्यातून फूल येते.) सोनटक्का, कृष्णकमळ, अनंत/तगर, सुरंगी (फक्त चैत्रात फुलते). कैलासपतीच्या फुलालाही मंद वास असतो पण फळे मात्र दुर्गंधदायक. शेवंती-गोंड्यालाही आपापला गंध असतो. बाकी केवडा, बकुळ, तुळस, सब्जा, दवणा, पाचू, माली ह्यांचा वरती उल्लेख झालाच आहे

स्पा मंगळवार, 06/08/2013 10:54

उन्हाळ्याच्या सुरुवातीस करवंदांच्या जाळीवर फुललेली फुलं पण थेट मोगरा , जाई जुई यांच्याशी स्पर्धा करतात .
घेवड्याच्या वेलीवरच्या फुलाना पण एक वेगळाच सुगंध असतो .

स्पा मंगळवार, 06/08/2013 10:56

उन्हाळ्यात रस्त्याच्या कडेला असलेले भलेमोठे वृक्ष पण फुल्लानी बहरतात
नाव माहित नाही , पण त्यांच्या सुगंध वेडावणारा असतो .
दाढीच्या ब्रश सारखी मौ मौ फुलं येतात. पिवळा आणि गुलाबी असे दोन रंग असतात .

सुनील मंगळवार, 06/08/2013 12:26

गुलमोहर म्हणताय का?

तोही लाल आणि पिवळा ह्या प्रकारात असतो आणि उन्हाळ्यात फुलतो.

बॅटमॅन मंगळवार, 06/08/2013 23:36

त्यातही ती "राजा" पाकळी, काय मस्त चव लागते , लैच मज्जा :)

कवितानागेश बुधवार, 07/08/2013 00:10

मी लाल पाकळ्या आणि 'कोंबडा' दोन्ही खायचे.
अवांतरः मी माज करत नाही =))

पिशी अबोली मंगळवार, 06/08/2013 15:11

गुलाबी असणारा तो पर्जन्यवृक्ष. पिवळसर हिरवट असणारा तो शिरीष. दोघं जवळपास सारखेच दिसतात. पण फुलांच्या स्ट्रक्चरमधे थोडा फरक असतो आणि वासपण किंचित वेगळा असतो.
शिरीषकुसुमम् म्हणजे कालिदासाची नायिकांसाठीची फेवरिट उपमा... :)
मी लहानपणी या दोन्ही फुलांना दाढीचा ब्रश म्हणूनच ओळखायचे.. :)

विजुभाऊ मंगळवार, 06/08/2013 18:42

त्या फुलाना शिरीष असे नाव आहे.
( काही लो क्याला लॅबर्नम असेही म्हणतात. पण ल्याबर्नम ला जर्द पिवळी कडुनिंबासारखी फुले येतात)

मदनबाण मंगळवार, 06/08/2013 16:24

दवण्याचा गंध मला फार आवडतो... किंचीत गुढता भारली असावी असाच काहीसा वाटतो तो गंध. पाचुचा गंध काही केल्या आता आठवत नाहीये... बाकी सोनटक्क्याची नाजुक फुल आणि तसाच त्याचा नाजुक सुगंध.
सुरंगीच्या गजर्‍याचा गंध तर अफलातुन असतो... :)

पैसा मंगळवार, 06/08/2013 19:12

पाचूचे तुरे असतात. पानांसकट डोक्यात घालतात.

https://www.maayboli.com/node/22479 इथे जागूने त्याबद्दल लिहिले आहे. फोटो आहेतच!

मला आवडतात मे महिन्यात थोडेच दिवस येणारी बकुळीची (ओवळीची) फुले आणि सुरंगी. मोगर्‍यासारखीच थोड्या दिवसांत सगळ्या वर्षाचं फुलून घेणारी!

मेघवेडा मंगळवार, 06/08/2013 19:49

कुडा

kuda

सुरंगी

surangi

कवळा

kavala

मुसळी

चित्र उपलब्ध नाही

पुंगळी

pungalee

संकासूर

sankasoor

पेव

चित्र उपलब्ध नाही

सर्व पावसाळी रानफुले.

झैरात सुरू :

कुडा सुरंगी कवळा मुसळी पुंगळी संकासूर
पेव फुलांचे फुलता उमले भूवर सौख्यांकुर

झैरात संपली.

पिशी अबोली मंगळवार, 06/08/2013 23:09

फोटो अप्रतिमच..सगळे सुगंध दरवळले... कवळ्याची फुलं आवडतात, नाव माहीत नव्हतं... :)
फक्त सुरंगी पावसात फुलत नाही...

डॉ सुहास म्हात्रे मंगळवार, 06/08/2013 20:34

मस्त चाललाय धागा पुढे !

या सगळ्यात बकुळीच्या फुलांची आठवण कशी नाही झाली कोणाला. फुले ताजी असतानाचा दरवळ सुकल्यावरही अनेक आठवडे कायम राहतो... माझा आवडता सुगंध !

अत्रुप्त आत्मा बुधवार, 07/08/2013 01:39

काल पानशेत परिसरात भटकंती करत असताना टिपलेले हे पावसाळी फुलांचे फोटो! पावसा इतकेच फ्रेश! :)

https://fbcdn-sphotos-e-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash4/998733_493796434039981_461479096_n.jpg
=======================================================
https://fbcdn-sphotos-g-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash3/1094944_493796610706630_694515544_n.jpg
=======================================================
https://fbcdn-sphotos-c-a.akamaihd.net/hphotos-ak-prn2/954677_493796277373330_1765677103_n.jpg
=======================================================
https://fbcdn-sphotos-d-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash3/556731_493796540706637_2142679919_n.jpg
========================================================

किणकिनाट शनिवार, 10/08/2013 15:31

प्राजक्त / पारिजातक चा अजून उल्लेख नाही?

संपूर्ण झाड औषधी गुणधर्म असलेले ...
फूल, पान, साल , एवढेच नाही तर त्याचे सान्नीध्यही औषधी
जरा आणि मरणास दूर ठेवणारा असे म्हटले जाते.
आणि फुलांचा गन्ध आणि अंगणातील गोल सडा तर ... वा........

किणकिनाट

डॉ सुहास म्हात्रे शनिवार, 10/08/2013 16:56

+१

सकाळी झाडाखाली पडणारा फुलांचा सडा डोळ्यासमोर आला !

अमोल केळकर शनिवार, 10/08/2013 15:48

एकदम सुगंधीत झालेला धागा आवडला :)

अमोल केळकर

पिशी अबोली रविवार, 06/10/2013 13:27

दसरा जवळ आला. झेंडू/गोंडा आता एकदम फॉर्मात येतील... :)
आणि फुलांचा नसला, तरी आत्ता तयार झालेल्या शेतांचा आणि वाढलेल्या गवताचा वासही मस्त वाटतोय..