अशात काय पाह्यलंत???

रेवतीचा अनुभव वाचून स्तब्ध झालो क्षणभर! बरंच काही आलं मनात. प्रीमोचा अनुभवही अगदी हृद्य!

२००५ मधली गोष्ट. तेव्हा मंचर (पुणे नाशिक रोडवर) ला साईट सुरु होती. शिवाजीनगर (पुण्याहून) एस टी पकडली. एक तीन सीटचं बाकडं रिकामं होतं. बसलो. ५ मिनिटांनी एक दिसायला बर्‍यापैकी मोठी मुलगी आणि तिचे आईबाबा एस्टीमध्ये चढलेले ओझरतं दिसलं. सभ्यपणाचा आव आणून आम्ही खिडकीबाहेर एक डोळा आणि इकडे एक डोळा. मुलगी येऊन माझ्या शेजारी बसली. तिच्या शेजारी तिची आई बसत होती. मुलीचे बाबा बॅगा वरच्या रॅकमध्ये ठेवण्यात आणि सीट शो धण्यात मग्न. सुखावलो. खरंच! बसमध्ये मुलगी शेजारी बसणं म्हणजे अलभ्य वाटणारी गोष्ट.....! २० सेकंद /अर्धा मिनिटंच झाला असेल आणि त्या मुलीनं एकदम माझा हात पकडला. आणि जणू मिठी मारायची आहे असं काहीसं करायला लागली... बावचळलेला मी काय करावं ह्या मनःस्थितीत असताना तिच्या आईनं तिला माझ्यापासून थोडं दूर केलं आणि तिचा हात बाजूला केला. नीट बघितलं तर ती मतिमंद प्रकारातली मुलगी होती. दिसायला खरंच छान वाटणारी नी शारिरीक दृष्ट्या मोठी अशी ती मुलगी होती. तिला बोलताही येत नव्हतं. अजून डोक्यातून जात नाही. तेव्हा नुकतंच मेघना पेठेंचं एक पुस्तक वाचलेलं (नाव आठवत नाही) व्यक्ती मतिमंद असली तरी तिच्या शारिरीक/ लैंगिक गरजा/ भुका असतात आणि कुठंतरी त्यावेळी ती भूक उफाळून आली असावी का असा प्रश्न मला पडला होता. मात्र ह्या सगळ्या प्रकारामुळं तिचे आई वडील एकाच वेळी प्रचंड चिडलेले, हताश, खजिल, नाराज आणि त्याबरोबरच अतिशय उद्विग्न झालेले दिसले....! मी उठलो आणि माझी जागा त्यांना देऊन तिचे बाबा ज्या सीटवर बसणार त्या सीटवर जाऊन बसलो. (लिहावं का नाही असं वाटत होतं इतके दिवस पण आज लिहीलंच)

मागच्या महिन्यात सूड बरोबर बदलापूरला जातानाची गोष्ट... आमच्या समोर एक पस्तीशीतल्या काकू बसल्या होत्या. शेजारच्या सीटवर त्यांना टेकून त्यांची तीन साडेतीन वर्षांची मुलगी झोपली होती. अत्यंत निरागस अशी ती छकुली पाहून वेगळाच आनंद झाला. (दोन वर्षांचा भाचा सध्या परदेशात असल्याने असेल कदाचित...) ट्रेनच्या त्या धबडग्यात आणि दंग्यात ती हेवा वाटावा इतक्या शांतपणे झोपली होती. सगळे स्थीरस्थावर झाल्यावर पिलू जागे झाले. इवल्याश्या हातांनी डोळे चोळणे वगैरे प्रकार झाले, तिच्या कार्टूनच्या फरबॅगेतून छोटीशी पाण्याची बाटली निघाली पाणी पिणे झाले, फळे खाणे झाले, आणि आम्हाला ड्रॅगन जागा झाल्याची जाणीव झाली. :-) तिथून पुढे फक्त दंगा आणि दंगा.. विशेष म्हणजे काकू पण फुल्ल सामील होत्या. गाणी म्हणणे, खिडकीतून हात थोडासा बाहेर काढायला लावून "वारा लागतो का माऊ..?" असे प्रश्न. बोगद्यातून जाताना "माऊ ओरड ओरड" अशी आज्ञा. वर "तुझ्या एवढे असताना आम्ही खूप दंगा करायचो" हाही पावशेर! बोबड्या आवाजात चिवचिव सुरू होती, आम्ही दंगा एन्जॉय करत होतो, मिपावरच्या गप्पांना ऊत आला होता, त्यात मिपावरच्या संज्ञा इतर कुणाला कळत नसल्याने त्यांच्या चेहर्‍यावरचे गोंधळलेले भाव वाचताना मजा येत होती. ट्रेन एकेठिकाणी सिग्नल ला थांबली होती व ट्रॅकजवळ बाजूला दोन शेळ्या चरत होत्या.. अचानक बोबडा आणि किणकिणणारा आवाज आला.. "तो बघ बैल" :-D संकोच वगैरे गोष्टी राहिल्या बाजूला.. सूड, मी, त्या काकू, आमच्या समोरच उभ्या असलेल्या दोन मुली.. एकदम फुटल्यासारखे हसायला लागले सगळेजण. मला सगळे हसताहेत या भावनेने ती बिचारी मात्र हमसून हमसून रडायला लागली. :-(

हा धागा आणि प्रतिक्रिया दिसेलसं करता येईल काय?

सुंदर धांदर, सुरेख प्रतिसाद.

एक आळसावलेला शनिवार.. नेहमीप्रमाणे पुस्तके मिळवण्यासाठी एक रद्दीचे दुकान धुंडाळत होतो. बरीच जीर्ण, माझ्या उपयोगी नसणारी पुस्तके आणि दिवाळी अंक चाळल्यानंतर धूळभरल्या एका कोपर्‍यात एक पुस्तक मिळाले. "शंतनुराव" शंतनुराव किर्लोस्करांच्या एकेकाळच्या स्वीय सचिवाने त्यांच्या अनवट आठवणी जागवल्या होत्या. किर्लोस्कर फाऊंडेशनने ते पुस्तक कोणा भाग्यवान माणसाला भेट दिले होते. त्याच्याकडून रद्दीत आले. रद्दीवाल्याला ते पुस्तक दाखवले. रद्दीवाला - "हे आहेत का अजुन..?" मी - "नाही हो.. हे जावून बरीच वर्षे झाली" रद्दीवाला - "देव माणूस बघा.." मी - " ...!!! " शंतनुरावांबद्दल असा आदर त्या ठिकाणी अनपेक्षीत होता.

हा एक चांगला धागा थंडावला होता तो परत वर आणतोय. मी इथेच इतरत्र लिहिलेल्या काही किश्श्यांसहः १. जिंदगी के सफर में गुज़र जाते जो मुकाम, वो फिर नही आते..... महिन्यापूर्वी नव्यानेच रुजू झालेला एक सहकारी माझ्याकडे आला, म्हणाला, "थोडा वेळ आहे?" म्हंटलं, "शुअर, काय हवंय?" म्हणाला, "मी ते Major Equipment Grant चं प्रपोजल countersign साठी Dean कडे पाठवलं होतं आठवड्यापूर्वी, बर्‍याचदा reminder e-mails पाठवल्या, पण अजून उत्तर नाही. उद्या शेवटचा दिवस आहे सबमिशनचा, कुणाला विचारू?" मेडिकल स्कूलच्या डीनची सही ही सहजासहजी मिळणारी गोष्ट नव्हे, ते कागदपत्र प्रायॉरिटी लिस्ट वर नेमकं कुठे आहे हे त्यांची सेक्रेटरी आणि चीफ ऑफ स्टाफ ठरवतात, आणि त्यांच्या हातून ते डीनच्या टेबलपर्यंत पोहोचलं आणि त्यांना वेळ झाला तर ती सही होणार. तेंव्हा नुसत्या इ-मेल रिमाईंडर वर होणारं हे काम नक्कीच नाही. मी म्हंटलं "फोन केला होता का?" "नाही," म्हणाला, "I wasn't sure if the Chief of Staff would like it..he is so imposing, I am almost scared to approach him". खरंही होतं ते म्हणा, रिचर्ड म्हणून चीफ ऑफ स्टाफ होते ते खरंचच माणूस दबेल असं व्यक्तिमत्व. फील्ड मार्शल माणेकशॉ सारख्या भरघोस मिशा आणि तशीच बलदंड देहयष्टी, पब्लिक टरकून असायची डिकला. मी म्हंटलं बस इथे, आताच विचारुयात फोन करून. त्यांना फोन लावला, "डिक, थोडं काम होतं...." त्यांनी सांगितलं की ते प्रपोजल त्यांनी पाहिलंय आणि आज त्यावर सहीदेखील होईल डीनची, पण डीन कडे फॉरवर्ड करण्याआधी या वर्षात आवश्यक असलेली budgetary commitment खरंच शक्य आहे का याचं confirmation Accounts कडून अजून आलं नाहिये, ते तासाभरात मिळेल, त्यानंतर सही होईल आणि मग घेऊन जा म्हणावं. त्याप्रमाणे तासाभरात त्यांचा फोन आला आणि माझा सहकारी जाऊन त्याचं प्रपोजल घेऊन आला. म्हणाला, "Got it! Didn't meet Richard, wanted to say thanks. I will send an e-mail. Thanks for your help." दोन आठवड्यांपूर्वी सोमवारी सकाळी ऑफिसमध्ये येऊन इ-मेल्स पहातो, तर वरतीच डीन कडून सर्व स्टाफ ला आलेली इ-मेल- "Dick is No More!"...आतल्या मजकूरावरून कळलं की गेली चार दशकं तीन डीन्सचा चीफ ऑफ स्टाफ म्हणून काम करणार्‍या, सायकॉलॉजीत मानद प्राध्यापक असलेल्या आणि नुकतीच पी एच डी पूर्ण केलेल्या डिक चा शुक्रवारी संध्याकाळी दु:खद मृत्यू झाला होता. Condolence meeting सोमवारी संध्याकाळी होती. त्यावेळी कळलं की हा कर्तव्यकठोर, फारसं कधी कुणाशी मिळून-मिसळून वागणारा नसला तरी अतिशय कार्यक्षम असा गृहस्थ खरा मनाने अतिशय सरळ होता, स्थानिक चर्चसाठी आणि इतर कामांसाठी खूप देणग्या द्यायचा, आणि पेशंट्सना नकळत आर्थिक मदत करायचा, वगैरे, वगैरे...हे सगळं मग obituaryत छापून आलं, आणि सर्व स्टाफला इ-मेल मधून कळलं. दोन दिवसांपूर्वी सुटीवर परदेशी गेलेला माझा सहकारी परत आला, आणि धावतच माझ्याकडे आला, "Did you see this news about Richard?" मी म्हंटलं,"Yes, that was a real shock." तो म्हणाला "My God! And after reading all those good things about him...now I feel why I did not wait and thank him in person? Now I never will!" 2. Pay it forward सोमवारी सकाळी ९ ची वेळ. एलिव्हेटर मध्ये ८-९ जण भरले होते. आपापल्या मजल्यांची बटनं दाबून झाल्यावर सगळी मंडळी आपले स्मार्ट फोन काढून बटनं दाबायला लागलेली (मी देखील!) दार बंद होता-होता एक कृष्णवर्णीय मध्यमवयीन स्त्री धावतच आत आली, कुणीतरी हात लांबवून दार उघडं ठेवून तिला आत येऊ दिलं, तिने 'थँक यू' म्हणतांना दार बंद झालं. तेवढ्या क्षणभरच वर बघणारी मंडळी पुन्हा आपापल्या फोनांकडे वळली आणि एलिव्हेटर वरच्या दिशेने निघाली. "Good Morning, Everybody!" त्या स्त्रीने खणखणीत आवाजात मागे वळून लोकांकडे पहात म्हंटलं, गोड हसून. एक-दोघांनी, खजील होत "Good Morning!" म्हंटलं. तिसर्‍या मजल्यावर एलिव्हेटर थांबल्यावर ती स्त्री उतरून "बाय!" म्हणून मागे न पहाता निघून गेली. त्यानंतरच्या जवळ जवळ प्रत्येक मजल्यावर एलिव्हेटर थांबल्यावर, बाहेर जाणारी प्रत्येक व्यक्ती उरलेल्यांना "हॅव अ नाईस डे!" म्हणत गेली. ...दुसर्‍या दिव्याची ज्योत लावण्याने पणतीचं काहीच बिघडत नाही. ३. केवळ हलकी-फुलकी गंमत अशीच सकाळची घाईची वेळ. मी, बरोबर बरीच निरनिराळ्या ऑफिसातील लोकं, आणि एक वैद्यकीय शास्त्रज्ञ पण खडूस म्हणून प्रसिद्ध असलेले डॉक्टर एलिव्हेटर मध्ये. दार बंद होता-होता एक शिडशिडीत तरूण धावत आत आला. सेल्स रिप्रेझेन्टेटिव्ह वगैरे असावा अशी हातात ब्रीफकेस, काळा सूट, पण झटकन लक्षात भरली ती त्याची उंची, आम्ही सगळे ५-६ फूटी मंडळी असलेल्या त्या एलिव्हेटरमध्ये हा चांगला सात फूटी लंबूतडांग तरूण एका कोपर्‍यात सरकून उभा राहिला. एलिव्हेटर वर निघाली. पिन-ड्रॉप शांततेत आवाज आला, ते खडूस म्हणून कुप्रसिद्ध असलेले डॉक्टर त्या तरूणाला विचारत होते, "How's the weather up there?" नंतर उसळलेला हशा मी अजून विसरू शकलेलो नाही ;-)

त्रास होतो. :( -दिलीप बिरुटे

यकुचा माझा वैयक्तिक परिचय नव्हता, पण त्याच्या उल्लेखाने माझे खुपसे जवळचे मित्र मी स्तब्ध अन निःशब्द होताना पाहिले आहेत त्यावरून अंदाज येतोच. धागा यकुचा आहे, जाणतेअजाणतेपणी वरती आलाय अन काल परवाच एक विलक्षण दृश्य पाहिले ते कुठेतरी मनावर कोरले गेले आहे. काही कामानिमित्त ग्वालियर मध्यप्रदेशला जाणे झाले होते, मी ग्वालियर कॅन्टॉन्मेंटच्या जवळच असलेल्या बिगबझार समोर उभा होतो, तिथे काही कॉलेजवयीन मुलामुलींचा घोळका मस्त खिदळत होता आयुष्याची मजा घेत होता. काही वेळाने तिथे एक डोंबारी फॅमिली आली, टीपीकल चार बांबू लावून दोरी ताणून उणेपुरे 4 वर्षे वयाची पोरगी खेळ करू लागली, तसे ती कॉलेजची पोरे त्यांच्यावर सुद्धा खिदळू लागली, अश्या काही प्रसंगात आपण stereotype करतो, लोकांना, प्रांताला, समाजाला, देशाला कोणालाही, पण पुढे जे घडले ते पाहून मी अंतर्बाह्य सुखावलो, थोडे खिदळणे झाल्यावर पोरे शांत झाली अन आपापसात काहितरी बोलली, तोवर खेळ संपला होता, ती छोटी छोकरी पैस्या करता थाळी फिरवत होती, तेव्हा त्या कॉलेज गटातील एका गोड़ मुलीने ती थाळी अक्षरशः त्या लहानग्या पोरीच्या हातून काढून घेतली अन तिच्या हातात चक्क एक पुस्तक कोंबले! जवळ जाऊन पाहता ते हिंदी इंग्रजी बाराखडीचे पुस्तक होते , सहज मी कॉलेज कन्येला विचारले "आप हमेशा ये बच्चों की किताबे साथ रखती हो क्या??" "हा सर" "मे आय आस्क व्हाय??" "सर आप बस ये बच्ची की ख़ुशी देख लो"!! मी त्या नंतर निःशब्द झालो होतो, आनंद भरून येत होता, तसाच मुक्कामी परत येऊन मी अगोदर 5 मिनिटे आनंदाश्रू ढाळले, अन खूप खुश झालो, हा देश महान आहे , कायम होता अन कायम राहील, तो का राहील? ह्याचे उत्तर मला सायंकाळी 2 जोडी डोळे देऊन गेले होते, एक त्या छोकरीचे अन एक त्या कॉलेज कन्येचे :)