एनआरआयची भारतभेट..

:) जागा पकडून बसलो आहे

माझ्या एनारआय मित्रांचे अनुभव मिश्र आहेत. बहुतेकजण मित्राम्च्या ओढीने भेटतात. इकडच्या तिकडच्या गप्पा मारतात . त्यामध्ये कधी श्रेष्ठत्वाची भावना वाटत नाही. ९० च्या दशकात एनारआयची जी क्रेझ होती ती आता राहिली नाहिये. त्यामुळे त्यांच्या बरोबर वावरतानाचा सर्वसामान्यांचा न्यूनगंड कमी झाला आहे. इंपोर्टेड वस्तू , तंत्रज्ञान इथेही उपलब्ध झाले आहे त्या मुळे कम्युनिकेशन गॅप कमी झाली आहे. आता उरलेल्या कॅटेगरीमधे काही नग असतात.. ते भेटायला आले की 'तिकडे' कसा चांगला आणि इकडे कसा वाईट एवढाच बोलतात. आपण समोरच्याला भेटायला आलोय. त्याला 'क्ष' देशाचा विकि सांगायला आलो नाही हे त्यांना मुळी कळतच नाही. आणि इकडचे काहीजण कोल्ह्याला द्राक्ष आंबट या न्यायाने तिकडच्या लोकांवर टीका करत असतात. हे साधारण झाला बाकी वैयक्तीक खमंग अनुभव निवांत टंकतो

एकही जवळचा एनाराय मित्र नसल्याने याबाबत काही प्रतिसाद देण्यास असमर्थ आहे. नाही म्हणायला एक अगदी जवळचा मित्र सध्या परदेशात असतो. पण तो एनआरआय आहे असे काही वाटत नाही. म्हणजे तो मधुनच जातो २ वर्षासाठी. मग परत येतो वर्ष दोन वर्ष असतो मग परत जातो. जेव्हा तिकडे असतो तेव्हा इथे धावती भेट देत नाही आणि जेव्हा इथे येतो तेव्हा काय इथलाच असतो मग कसला आलाय डोंबलाच एन आर आय. पण इतरांचे अनुभव वाचण्यासाठी सरसावून बसलो आहे. होउन जाउ द्यात घमासान. काही चर्चा आता अनुषंगाने होणरच आहेत त्यमुळे मजा येइल. उदा.: १. अल्याडचे लोक म्हणतील की चोंबडे एन आर आय परदेशात जाउन गुबगुबीत जगतात आणि भरल्य पोटाने तंगड्या पसरुन भारताच्या करुन स्थितीवर आणि भारतीयांच्या मानसिकतेवर टिप्पणी करतात. २. अल्याडचे लोक म्हणतील की इथल्या सुविधा आणि साधन संपत्तीच्या जीवावर उच्च शिक्षण घेतले आणि थोड्या पैशासाठी इमान गहाण टाकुन गोर्‍यांच्या तुंबड्या भरताहेत झाले. मग इतकेच होते तर सब्सिडाइज्ड दरावर इथले शिक्षण घेताना लाज नाही का वाटली? ३. पल्याडचे लोक म्हणतील आमच्या जीवावर तुमच्या गमजा चालल्या आहेत. आम्ही परकीय गंगाजळी आणतो म्हणुन तुमचा बीओपी तग धरुन आहे नाहितर तुमचे हाला कुत्र्याने खाल्ले नसते. ४. पल्याडचे लोक म्हणतील इथल्या लोकांची सडकी मनोवृत्ती बदलायल तयार नाही. स्वतःला परदेशात जायला मिळाले नाही म्हणुन आमच्यावर जळतात. तुमची लायकी नाही म्हणुन तुम्हाला इकडे यायला जमले नाही. संधी मिळाली तर **णाला पाय लावुन इकडे यायला निघाल. ५. अल्याडचे लोक म्हणतील यांचे नखरे बघा. १० दिवसांसाठी येतात तर इथले प्रदूषण, लोकसंख्या, अस्व्च्छता यावर लेक्चर झोडुन जातात. जन्मतःच महालात उठले होते जणू. अर्रे वयाची २० -३० वर्षे इथेच काढलीत ना? एवढेच असेल तर या ना इथे आणि बदला परिस्थिती. ६. पल्याडचे लोक म्हणतील यांना सुधारण्याची इच्छाच नाही हो. कंस्ट्रक्टिव्ह क्रिटिसिझम सहनच करु शकत नाहित हे. ७. अल्याडचे लोक म्हणतील आमची संस्कृती, आमचे देशप्रेम भॉ भॉ भॉ. पल्याडचे लोक म्हणतील आमची प्रगती, आम्चे योगदान भॉ भॉ भॉ. ३ -४ दिवसांची निश्चिंती केली गविंनी.

तेच म्हटल बर्याच दिवसात निवासी - अनिवासी वाद झालेला नाही आता येणार मजा पोपकोर्ण घेऊन बसतो, धागा योग्य दिशेला जाईल याची नेहमीचे यशस्वी कलाकार काळजी घेतीलच कमीत कमी ३०० कुठे नाही गेले

बाकी मोदी सर्व एन आर आय लोकांचा फारच लांगुललाचन करतात बॉ !

मज्जा येणार निश्चित।

टिपीकल भेट येणार येणार म्हणून येण्याआधीच निवडणुका , पाउस यांची चर्चा असते तशीच चर्चा एनआरआयच्या भारत भेटीची असते. विदेशातपण भरपूर दंगल चाललेली असते . एका महिन्यात कोणाला भेटायच , सासरी किती दिवस - माहेरी किती दिवस यावरून तुम्बळ युद्ध झालेले असते . मागच्या ट्रीपमधले हिशोब व्याजासकट ऐकवले जातात ( कोणाला म्हणून विचारू नका ! संसारात ऐकणारा एकच ). बुकिंग झाला की खरेदीची गडबड सुरू होते . इथे लग्नामधले सूड घेतले जातात. "त्या वेळी - या वेळी" ची उजळणी होते . तोवर इकडून काय आणायचा याची यादी मिळालेली असते. फ्लिपकार्ट वर चेक केले तर तिकडेच स्वस्त आहे असं वाटतं पण नेला नाही तर "एवढे डॉलर्स कमावतो पण एक पैसा सुटत नाही " अश्या वाग्बाणांना घाबरून इकडेच खरेदी आटोपली जाते मधे मधे "आता बरी आठवण आली भावाची " यासारखे चिमटे निघत असतात. घरी कळते मूल असेल तर अजून धमाल असते . त्याचा इंडियन कल्चरचा क्रॅश कोर्स घेतला जातो . त्या बिचार्‍यला फक्त वाकून नमस्कार करायचा एवढाच लक्षात रहाते. सरते शेवटी घरादाराची व्यवस्था लावून कुटूंब भारतवारीस निघते. प्रवासात कंफर्टेबल म्हणून घातलेली बर्मुडा आणि मोठ्या बॅगा अशा थाटात उतरले की उकाड्यामुळे आणि झोप न झाल्यामुळे झालेला त्रासिक चेहरा पाहिला की न्यायला आलेल्यांपैकी एकजण म्हणतो , आपल्या देशात पाउल ठेवल की यांचा तोंड वाकड :) आणि सुरू होतो पार्ट : २

आमच्या माहितितले एनाराय हे बिझनेसमन वगैरे नसून आयटीच्या कृपेने ऑनसाइट जाउन आलेले लोक असल्याने.. चॉकलेट्स वगैरे आणतात पण गिफ्ट वगैरे खूप जवळच्यांसाठीच असतात.. घाउक सर्वांना नसतात.. तिकडेही सामान्य जीवन जगत असल्याने (इथल्या तुलनेत जास्त सुखवस्तु असलं तरिही) श्रीमंतीचं प्रदर्शन वगैरे खास बघितल्याच नाही.. इकडच्या रीअल इस्टेट्च्या वाढत्या भावाने आजकाल ४-५ वर्ष साठवलेले डॉलर्स देखिल कमी पडायला लागलेत ते कुठलं प्रदर्शन करत बसणार!! बाकी आल्या आल्या धूळ,उकाडा,ट्रॅफिक,शिस्त वगैरेच्या नावाने शंख होतो काही दिवस.. पण ते चालायचच..

एन आर आय मंजे प्रवासी भारतीय का ? (प्रवासी भारतीय) जेपी

एकवेळ "एनआरआय" परवडले, पण "आरएनआय" अगदी डोक्यात जातात.

मी काहि फार मुरलेला एन आर आय नाहिये, पण परदेशि येउन मला आता ३ वर्ष होतिल. ३ वर्षापुर्वि काहि कारणानि नोकरि बदलावि लागणार होति, तेव्हा मुंबईत (मी अर्थक्षेत्रात काम करत असल्यानि भारतात मुंबई हाच पर्याय आहे) मला नोकरि मिळालि नाहि म्हणुन ईकडे आलो. मी दर सहा महिन्यानि भारतात येतो आणी उरलेले दिवस त्या ट्रिप चि वाट पहाण्यात घालवतो. आल्या दिवसापासुन बाहेर मिळेल तिथे हादडत असतो. आणी फक्त मीच नाहि तर आमच्या ५ वर्षाच्या मुलीलाहि पाण्यचा आणि खाण्याचा काहि एक त्रास होत नाहि. भारतात मित्र आणि नातेवाईक भेटि हेच मुख्य आकर्षण असतं मला तरि. मी बहुधा पूर्ण दिवस घरि आई बाबांबरोबर घालवुन संध्याकाळी मित्र असा कार्यक्रम ठेवतो जास्तित जास्त दिवस. दोन तीनदा सिंहगड पण केला मित्र आणी भाऊ बहिणींसोबत. बाकि ईथे काय चांगलं आणि तिथे काय वाईट असले विचार मी कधिच केला नाहि. मी दहा वर्ष मुंबईत आणी आधि खुप वर्ष पुण्यात काढल्यानि ह्या दोन्हि शहरांचि खूप ओढ आहे. तसेच कदाचित ३च वर्ष झाल्यानि काहि फार बदल झालेत वगैरे पण कधि वाटत नाहि (फक्त टोल वाढलेत सोडुन). राहिलि गोष्ट गिफ्ट्स चि - मी घरातिल लहान मुलांना सोडुन काहि गिफ्ट आणत नाहि. कारण आता बहुतेक सगळ्या वस्तु भारतातच चांगल्या आणि स्वस्तहि मिळतात आणी मी हाडाचा कंजुश आहे ;) . मित्रांबरोबर कधि गिफ्ट्चा विषय पण निघत नाहि, बाकि चिडवा चिडवि मधे मला $ वाला म्हणुन एखादेवेळि तीर्थप्रसादाचे बिल भरावे लागते, पण ते त्याच ट्रिप मधे वसुल पण होते. शेवटि मला वाटत मैत्रिचे धागे किति पक्के आहेत ह्यावरच खूप गोष्टी अवलंबुन असतात. तेच नातेवाईकांबद्दल पण आहे.

एन आर आय लोकांना सुरुवातीला विदेशात खुप कष्ट , त्रास सहन करावे लागले असतील याची कल्पना आहे. परदेशातील जीवन / राहणीमान पद्धती , छोटे मोठे जॉब्स करुन उच्चशिक्षण पुर्ण करणे , खर्च , कर्ज , होमसिकनेस , तब्येतीच्या तक्रारी ,कम्युनिकेशन ,नोकरी , व्यवसाय , आर्थिक मंदी , रेसिझम , त्यातुन निर्माण होणारे धोके ही सर्व आव्हाने रोजच्या रोज सांभाळुन कोणी जर तेथे टिकुन सुबत्ता मिळवत असेल तर अशांचा सत्कारच केला पाहिजे .

तिथले अनुभव भरपूर ऐकले आहेत. ज्याची कष्ट करायची तयारी आहे आणि कित्येकदा विपरीत हवामानात जगण्याची तयारी आहे, अशा सर्वांना तिथे खूप छान वाटतं. रोजची दिनचर्या अगदी हेक्टिक असली तरी हक्काचे शनिवार-रविवार मिळतात, त्यांतला एक वार घरातल्या कामांसाठी गेला तरी एक दिवस मौजमजा करायला मोकळा असतो. बाकी मुलांचे शिक्षण, संस्कार यावर स्पेशल लक्ष ठेवावे लागते. गिफ्ट मागणारे लोक प्रातिनिधिक वाटत नाहीत. खर्‍या जवळच्या लोकांना 'आपलं माणूस' किती दिवसांनी भेटलं, याचाच आनंद असतो. पण बहुतांशी नॉरेइं ना भारताची भावनिक गुंतवणूक असते आणि त्याच्या ओढीनेच ते येतात. माझ्यासारख्या आळशी आणि कामचुकार माणसांना मात्र, आपलाच देश रहायला चांगला आहे.

उसगावकर भारतात आले की चाकलेटं वाटत का सुटतात ते काही समजत नाही. जो दिसेल त्याला "हे तिकडच चाकलेट आहे बरका" असे म्हणुन दोन तरी चाकलेटं हातावर टेकवतात. आणि भारतातुन जाताना चाकलेटांच्या वजनाच्या एवढ्या चितळ्यांच्या बाकरवड्या घेउन जातात. त्या बाकरवड्या परत गेल्यावर उसगावात जो दिसेल त्याला वाटतात का? ते माहित नाही. पैजारबुवा,

ड्युटी फ्री बॉटल आणणाराच खरा मित्र :)

ओळखीच्यांतली एक जुनी गोष्ट. मुलगी-जावई दोनेक वर्षांनी सुट्टीवर आले. घरात आल्याआल्या स्टुल घेऊन माळ्यावर शोधाशोध सुरू केली. अर्धा पाऊण तासांनी वरून एक पितळी पिचकारी मिळाली तेव्हा एकदा त्यांचा जीव भांड्यात पडला. "अग आई याला तिकडे चांगली किंमत येतेय, नेणारेय."

शिरिष जेव्हा न्यु जर्सीहून येतो तेव्हा ढीगभर स्नीकर्स घेऊन येतो.तिकडे कामाला जाताना हल्ली खाकी चड्डी घालून जातात असे ऐकले आहे.न्यु जर्सीत 'अगदी भारतात असल्यासारखे वाटते' हे मात्र आवर्जून म्हणातो.ग्रीन कार्ड मिळाल्यापासून मात्र त्याला अमेरिकेचा 'कंटाळा' आला आहे.येथे आल्यावर पहिले काही दिवस वडापाव्,कोथिंबीर वडी,दुधी हलवा,मामलेदारची ती जगप्रसिद्ध मिसळ खाण्यात जातो.मग पुढचे काही दिवस अमेरिकेला,तेथील समाज्जीवनाला नावे ठेवणे...जायची वेळ आली की मात्र नूर पालटतो.

अमेरिका जाउंदेत पण पासपोर्ट पण काढलेला नसताना, ८०च्या दशकाच्या भागात जेंव्हा काही एन आर आयज् चा मी लांबूनच (कारण घरातले, नात्यातले कोणीच नव्हते) जो अनुभव घेतला, तो डोक्यात जाणारा होता. तो काळ असा होता की अमेरीकेत जाणारे (म्हणजे मराठी माणसास माहीत असलेले) बहुतांशी आय आय टी आणि काही इतर विद्यालयातले उच्चशिक्षणासाठी गेलेलेच असत. मी देखील (आय आय टी नाही पण) ९०च्या सुरवातीस उच्चशिक्षणासाठी आलो. त्यावेळेस बॉस्टनला जाणार म्हणजे लोकं अरे माझा भाचा ह्युस्टनला जातो, मदत होईल असे म्हणत. किती हजार मैल आहेत ते देखील त्यांना कळायचे नाही! अशातच एका एनआरआयच्या वडीलांनी मला अमेरीकेसंदर्भातला क्रॅशकोर्स (अजून कुठे? पुण्यातच!) देताना, "इंडीया कशी थर्ड वर्ल्ड कंट्री" आहे हे सांगितल्याने एकूणच प्रकरण डोक्यात गेले होते. एका ओळखीच्या मुलाला, तो देखील अमेरीकेत जाणार होता आणि मी देखील म्हणून घरी (मुंबईत) फोन केला. तेंव्हा घरातून. "आमचा मुलगा अमेरीकेला जाणार असल्याने बिझी आहे." असे उत्तर मिळाले. त्याव्र मी म्हणले "मी पण उद्या चाललो आहे". तात्काळ, "हो का? अरे वा! कुठे, कधी?" म्हणलं, "राहूंदेत, तुम्ही बिझी असाल" आणि फोन ठेवला! असो. गवि एन आर आय चा भारतातील अनुभव विचारत आहेत. पण हे अजून एक पुढचे... सुरवातीस युनिव्हर्सिटीत आणि कधी कधी इतरत्र देखील मला काही भारतीय भेटले, जे मला अमेरी़केतच भेटून, "मी (म्हणजे ते) कसे अमेरीकेत राहात आहेत" हे स्टाईल मधे दाखवायचे! तेंव्हा भारतातील भारतीयांनो असे कोणी एनआरआय भेटले तर वाईट वाटून घेऊ नका! ;) सुरवातीची १-२ वर्षे मी घरात नियमितच पण अगदी नातेवाईकांना - मित्रांना देखील पत्रे लिहायचो. इमेल्स नव्हत्या! आणि फोन खूपच महाग होते. तरी देखील १-२ मिनिटांचा करायचो! परवडत नसले तरी घरी दर आठवड्याला फोन करायचोच. (तो देखील शेजारी, कारण घरी फोन नव्हता. म्हणून वेळ ठरवून!) त्यामुळे जेंव्हा पहील्यांदा दिड वर्षांनी भारतात गेलो, तेंव्हा कुठलीच गॅप दोन्ही बाजूंनी वाटली नाही. जेंव्हा डॉट कॉम आणि एचवन चे पेव फुटले तेंव्हा हा प्रकार बराच कमी होऊ लागला. कारणे अनेक आहेत. अमेरीका (चांगले/वाईत दोन्ही अर्थांनी) काय आहे हे घरोघरी कळू लागले आणि त्यातील अप्रूप गेले. आता काही गविंच्या काही प्रश्नांची व्यक्तीगत उत्तरे: -ते तिकडे मजा करत आहेत आणि आपण इकडे देशाची अन घराची जबाबदारी घेत आहोत असा भारतातल्या नातेवाईकांचा /मित्रांचा अ‍ॅटिट्यूड भासतो का? नाही -मत्सर हेवा दिसतो का? नाही -भारतात आता आर्थिक चित्र बदललं आहे त्याने काही फरक पडला आहे का? अप्रूप कमी झालंय का? वर म्हणल्याप्रमाणे नक्कीच कमी झाले आहे जे चांगले आहे. पण म्हणून (अमेरीका/एन आर आय ना) तुच्छ लेखणे जर होत असेल ते योग्य नाही. -इम्पोर्टेड चॉकलेट्स, खेळणी, गिफ्ट्स यांसाठी लोक आवर्जून भेटतात का? परदेशी मित्राकडून, अंकल-आंटींकडून गिफ्ट मिळणे ही इच्छा भेटीचा एक मुख्य भाग असतो का? नसतो. -तिकडच्या श्रीमंतीचं प्रदर्शन इकडे केलं जातं का? हल्ली भारतातील श्रीमंतीचेच जास्त प्रदर्शन होत असेल. ;) (हा व्यक्तिगत अनुभव नाही!) -तिकडची समृद्धता इथल्या भाऊबंदांना कळावी अशी (स्वाभाविक?!) इच्छा असते का? ती दाखवण्यासाठी ताण घेऊन भेटवस्तू आणल्या जातात का? भेटवस्तू आणल्या गेल्या तरी त्या प्रेमापोटी होतात. कुठल्याही ताणाने अथवा शो ऑफ ने होत नाहीत. -भेटवस्तू न आणल्यास नाराजी दिसते का भारतात? अजिबात नाही. किंबहूना भेट देयचीच असेल तर अनेकदा सरळ रुपयात कॅश पण दिली तर सोयीचे जाते. -नातेवाईक स्थळ यादृष्टीने किंवा तिकडे सेटल होण्यासाठी मार्गदर्शन, मदत अशा कार॑णांनी मागे लागतात का? ते तेवढ्यासाठीच तुम्हाला भेटताहेत अशी भावना येते का? त्यांना मदत करायला आवडतं का? कधी कधी होते. त्यात गैर काहीच नसते. योग्य माहिती असल्यास देतो. -चुटपुट लागल्याने नकोच ती भारतभेट असं वाटतं का? अजिबात नाही. भारतभेट झाली नाही तर चुटपूट लागते. -परदेशात सेटल झाल्यावर अनेक वर्षांनी प्रथम मुलं आणि मग जनरली पत्नी भारतात आठवडाभरही यायला साफ नकार देते अन एकटा पुरुषमाणूस येऊन झेंडावंदन (फॉर्मॅलिटीज) करुन जातो असं उगीचच मला तरी वाटत आलेलं आहे. हे कॉमन आहे का? सुदैवाने असे कधीच घडत नाही. कधी कधी एकत्र जाता येत नाही. पण जेंव्हा जातो (अगदी एकटे गेलो तरी) तेंव्हा आम्ही दोन्ही घरात आणि दोन्हीकडच्या नातेवाईकांबरोबर पण वेळ घालवतो. पण सगळ्यांना जायला आवडते. इथे घरात (आणि घराबाहेर देखील आमच्याशी) लेक (स्वतःच्या चॉईसनेच) शुद्ध मराठीतच बोलते. तसे ती जेंव्हा भारतात बोलायला लागते आणि लोकं म्हणायला लागतात, "अरे वा मराठी येते?", "किती छान बोलते मराठी" वगैरे वगैरे, तेंव्हा तिला जरा annoying होते. बाकी पाहुणा नाही, तर भारत-अमेरीका ही दोन्ही माझीच घरे आहेत असाच चांगल्या अर्थाने अ‍ॅटीट्यूड असतो. तात्पर्यः डोक्यात जाणारे अनुभव हे एन आर आय चे नसतात तर त्यामागील वृत्तीचे असतात. ते कधी कधी परदेशस्थ भारतीयाचे असतील,कधी कधी देशाचा उंबरठा न ओलांडणार्‍या त्याच्या घरच्यांचे असतील, तर या उलट एन आर आय जास्त जाणिवेने यथाशक्ती जास्त करत असतील. अनेकांच्या बायका भारतात राहून देखील सासुसासर्‍या़ंकडे पहात नसतील तर भारतात राहून सगळे पुरूष देखील सासुरवाडीच्या लोकांशी संबंध ठेवून असतील अशातला भाग नसतो... तेच मुलांच्या बाबतीत. आमच्या मुलीस (आणि अशी अनेक मुले आहेत) तिच्या मातृभाषेत बोलायला येत असेल आणि समोर गोर्‍या मैत्रिणी असल्या तरी आईवडीलांशी मराठीत बोलणे साहजीक होत असेल अथवा शाळेत अगदी पालकाची भाजी-भात नेण्यास पण लाज वाटत नसेल. पण भारतात राहूनही मुलांना याच गोष्टींची लाज वाटत असू शकेल... म्हणून म्हणतो एन आर आय म्हणून नाही तर कुठल्यातरी पद्धतीचा न्यूनगंड (भले तो अहंगंड म्हणून वरकरणी दिसला तरी) हा या सगळ्याच्या मागे असतो. अमेरीकेतून आलेल्या एखाद्या भारतीय माणसाकडून दिसला की तो ठळकपणे जाणवतो इतकेच.