मराठी कविता

मस्त कल्पना ! गदिमांचा उल्लेख राहिला. त्यांची ही एक कविता.. जलचक्र: नदी सागरा मिळते पुन्हा येईना बाहेर जग म्हणते कसे गं, नाही नदीला माहेर. काय सांगावे बापानो तुम्ही आंधळ्यांचे चेले नदी माहेराला जातेे म्हणूनच जग चाले सारे जीवन नदीचे घेतो पोटात सागर तरी आठवतो तिला जन्म दिलेला डोंगर डोंगराच्या मायेसाठी रूप वाफेचे घेऊन नदी उडोनीया जाते पंख वा~याचे घेऊन होउन पुन्हा हो लेकरू नदी वाजविते वाळा पान्हा फुटतो डोंगरा आणि येतो पावसाळा -गदिमा

सुंदर !!!!

कुसुमाग्रजांच्या ' विशाखा ' मधली क्रांतीचा जयजयकार ही प्रसिद्ध कविता आहे. मातृभूमीबद्दल क्रांतिकारकांना वाटणारं प्रेम, तिला परदास्यातून सोडवण्यासाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न, त्यात आलेलं अपयश, शिक्षा - कदाचित देहांतशासनही पण हे सर्व केवळ स्वातंत्र्याच्या ध्यासापायी सहन करणारे क्रांतिकारक - असं जबरदस्त रसायन असलेली ही कविता रसिकांच्या आणि समीक्षकांच्या पसंतीस उतरली नसतीच तर नवल. मला विचाराल तर यानंतर कुसुमाग्रजांनी दुसरं काही लिहिलं नसतं तरी चाललं असतं. या कवितेतला प्रत्येक शब्द हा इतका चपखल आहे की दुसरा कोणताही शब्द त्या ठिकाणी सुचूच शकत नाही! मला ही कविता दुर्दैवाने सलग पाठ नाही पण आठवणा-या काही अप्रतिम ओळी अशा आहेत नाचविता ध्वज तुझा गुंतले श्रृंखलेत हात तुझ्या यशाचे पवाड गाता गळ्यात ये तात चरणांचे तव पूजन केले म्हणून गुन्हेगार देता जीवन अर्घ्य तुला ठरलो वेडेपीर देशील ना पण तुझ्या कुशीचा वेड्यांना आधार! कशास आई भिजविसी डोळे उजळ तुझे भाल रात्रीच्या गर्भात उद्याचा असे उषःकाल सरणावरती आज आमुची पेटताच प्रेते उठतील त्या ज्वालांतून भावी क्रांतीचे नेते लोहदंड तव पायांमधले खळाखळा तुटणारी आता कर ॐकारा तांडव गिळावया घास नाचत गर्जत टाक बळींच्या गळ्यावरी फास रक्तमांस लुटण्यास गिधाडे येऊ देत क्रूर पहा मोकळे केले आता त्यासाठी ऊर तडिताघाते कोसळेल का तारांचा संभार! आपल्या उदात्त ध्येयापुढे कुठल्याही हालअपेष्टांना तुच्छ मानणारा कोणीही माणूस आजही या कवितेकडे आपलं जीवनगाणं म्हणून पाहू शकतो ही या कवितेची ताकद आहे.

तू असाच वर जा अंधार्‍या सांदरीतून निघालेले तुझे आयुष्य न चिरडल्या जाणार्‍या ईर्ष्येने वर वर जाऊन एका तृप्त क्षणी सुर्यप्रकाशाला भेट दे तुला जर फ़ुले येतील- आणि तुला सोन्याच्या लहान पेल्यांसारखी फ़ुले यावीत आणि त्यांच्या स्पर्शाने पराग सांडून बोटांची टोके पिवळी सुगंधी व्हावीत. तुला जर फ़ुले येतील, तर अशा सहस्त्र फ़ुलांना घेऊन तू तुझ्यावर वाकलेल्या आभाळाला सामोरे जा व त्याच्या निळ्या साक्षीने तू त्यांच्यात सूर्यप्रकाश साठवून घे. तुला जर फ़ळे येतील- आणि तुला दर पानाआड लहानसे लाल फ़ळ यावे व ते इतके रसरशीत असावे की त्या प्रत्येकाच्या लाल रंगात सुर्यप्रकाशाचा एक एक कण सुखाने नांदावा. तुला जर फ़ळे येतील , तर त्यांच्यासह तू क्षितिजाकडे पहा. कारण अशा अंधारातून त्याचाच शोध घेत त्याच्याकडे आला आहेस. मग तुझ्या बीजाची फ़ळे सर्वत्र विखरून त्या तुझ्या विजयाच्या खुणा सर्वत्र रुजू देत. जर कणा एवढ्या प्रकाशाचा काजवा तुला कधी दिसला तर तू त्याचे स्वागत कर. त्या कणाच्या अभिमानाने त्याने रात्रीच्या अमर्याद अंधाराला आव्हान देऊन त्याचा एक कण जिंकून प्रकाशित केला आहे. आभाळात एखादे लहान पाखरू दिसले तर त्याला आतिथ्य दाखव. कारण दोन कोवळ्या पंखांच्या आत्मविश्वासाने ते आभाळाला किंचित मागे रेटत आहे. जर कधी एखाद्या मुलाने तुझे एक रसरशीत पान घेऊन दुमडून ते पुन्हा आडवे उघडले, व पानाचा आरसा केला, किंवा कधी तुझे पिवळे फ़ूल तोडून बोटे पिवळ्या धुळीने माखुन घेतली, अगर तुझे एक लाल फ़ुल खुडुन ते दोन बोटांत चेंगरत रसाचा लाल धागा काढला , तर तू त्याच्यावर क्रुद्ध होऊ नकोस. कारण, कुणास ठाउक, अब्जांमध्येच एक असे आढळणारे ते मूल असेल, ते देखील भोवतालच्या अंधार्‍या अजस्त्र भिंती फ़ोडून सूर्यप्रकाशाकडे येण्याची कधीतरी धडपड करणार असेल. आणि तसे असेल तर ते तुझ्या रक्तानात्याचेच आहे. एक पान गेल्याने तुला दारिद्र्य येणार नाही. एक फ़ूल गेल्याने तुझे सौंदर्य उणॆ भासणार नाही. एक फ़ळ गेल्याने तुझ्या आयुष्यात नैराश्य येणार नाही. इतके तुला वैभव आहे. इतके तुला वैभव मिळो ! या सार्‍यात मला विशेष सुख आहे, कारण तुझे एकेक पान म्हणजे माझाच एकेक श्वास आहे. म्हणुन तु म्हणजे मीच स्वतः आहे. मी संपलो नाही तर मी केवळ बदललो आहे. तू आपले सारे सामर्थ्य घेऊन आभाळाखाली सूर्यप्रकाशात वर आला आहेस एवढे इतरांना समजू दे. मी अंधारात लाल प्रकाशात दडपून चिरडला गेलो नाही, तर मीच हिरव्या कारंजाप्रमाणे वर आलो आहे, हे देखिल इतरांना कळू दे. म्हणून तू असाच वर जा…. - जी.ए.कुलकर्णी (कथासंग्रह: पिंगळावेळ)

थोड्या फार अशाच आम्हाघरी धन या अतिशय माहितीपूर्ण धाग्याची आठवण झाली. तोही धागा चालू रहायला हवा. शेवटच्या वळणावर यावा मंद सुगंधी असा फुलोरा थकले पाऊल सहज पडावे, आणि सरावा प्रवास सारा! - आरती प्रभू मला आवडणार्‍या दोन कवयित्री आहेत शांता शेळके आणि बहिणाबाई, आणि अर्थातच शब्दप्रभू गदिमा; वेळ मिळाला की काही ओळी टाकेन.

जॉइन होते आहे लवकरच.

किर्र रात्री सुन्न रात्री झर्र वारा भुर्र पानी; शार वाडा गार भिंती, दार त्याचे हस्तिदंती. कोण आले ? कोण आले ? दार आपो-आप खोले ! आली आली भुताबाई; तीन माणसे रोज खाई स्मशानामध्ये घालते फेरी पहाटेपूर्वी करते न्हेरी न्हेरीसाठी होतात चट्‍ट दोन पोरे लठ्‍ठ मठ्‍ठ पण प्रत्येक एकादशीस रताळ्याचा खाते कीस. किर्र रात्री सुन्न रानी झर्र वारा भुर्र पानी; शार वाडा गार भिंती दार त्याचे हस्तिदंती. कोण आले ? कोण आले ? दार आपोआप खोले ! आला आला महासमंध; त्याची चाल संथ संथ त्याची उंची दहा फूट अंगावरती काळा सूट, डोक्यावरती हँट बीट, तुम्ही फसाल ! पहा नीट वळवळणारे गळ्यात काय ? नागोबाचा लंबा टाय ! किर्र रात्री सुन्न रानी झर्र वारा भुर्र पानी ; शार वाडा गार भिंती, दार त्याचे हस्तिदंती. कोण आले ? कोण आले ? दार आपोआप खोले ! आले आले थातूमातू ; खाते सातू जर सातू नसले घरात तर बसते नखे खात. रोज रात्री मांजरावरुन हे येते जग फिरुन, हे भूतआहे मुत्रे, तरी त्याला भितात कुत्रे. किर्र रानी सुन्न रानी झर्र वारा भुर्र पानी; शार वाडा गार भिंती, दार त्यांचे हस्तिदंती. कोण आले ? कोण आले ? दार आपो-आप खोले ! आले आले अरेतुरे ; हे भूत काळेबेरे मध्य रात्री रांगत येते; दारावरती थाप देते. जर त्याला घेतले घरात जीभ काढते तेरा हात. पण ’कारे’ म्हटले तर, जाईल सोडून तुमचे घर. किर्र रात्री सुन्न रानी झर्र वारा भुर्र पानी ; शार वाडा गार भिंती दार त्याचे हस्तिदंती. कोण आले ? कोण आले ? दार आपो-आप खोले ! आला आला आग्या वेताळ; त्याच्या डोक्यात असतो जाळ. कोळसे खातो कराकर; राकेल पितो डबाभर. डोक्यावरती कढई धरुन भुते घेतात स्वैपाक करुन केसामधून उठतात ज्वाळा, सगळे न्हावी भितात त्याला. किर्र रात्री सुन्न रानी; झर्र वारा भुर्र पानी; शार वाडा गार भिंती दार त्याचे हस्तिदंती. कोण आले ? कोण आले ? दार आपो-आप खोले ! आला आला पिंपळावरुन एक मुंजा संध्या करुन. त्याची पोथी चालत येते; हळूच त्याच्या हातात जाते. रक्‍तासारखी पाने लाल, खुणेसाठी असते पाल. तीच पोथी ऐकण्यासाठी भुते आली; झाली दाटी पाल लागली चुकचुक करु, पोथीवाचन झाले सुरु; हेंगाड वेंगाड फेंगाड भेंगाड फेंगाड भेंगाड हेंगाड वेंगाड’ किर्र रात्री सुन्न रानी झर्र वारा भुर्र पानी; शार वाडा गार भिंती दार त्याचे हस्तिदंती. सर्व आले सर्व आले दार हसले बंद झाले !

मस्त आहे.कोणाची?

पूर्ण कविता आठवत नाहीत पण काही ऒळी आरती प्रभू हिरव्या माळापुढे निळा गिरी गिरवीत काळॆए वळणे काही छ्प्पर झाले लाल अधिकच धूर दरीतून चढतच नाही . . . . आणि जमते आहे ढगात पाणी वीज वाकते करीत उताविळ ढळता ढळता सांज सुरंगी उठे दिशांतून वांझ भूतावळ . . . किंवा बोरकरांची नक्षत्रांनी बांधून कुंतल रात कोवळी निळी तलावात मुखबिंब लोकिते पाय टाकूनी जळी . .

ज्याचे त्याने घ्यावे ओंजळीत पाणी कुणासाठी कोणी थांबू नये! …असे उणे नभ ज्यात तुझा धर्म माझे मीही मर्म स्पर्शू नये - चंद्रमाधवीचे प्रदेश, ग्रेस

सध्या 2 दिवस ऑफलाईन, लौकरच हजरी लावते आहे...

या धाग्यावर एकच कविता देणे शक्य नाही. बडबडगीतांपासून भावगीतापर्यंत सतत कविता आपल्या बरोबर असते. त्यापैकी काही कवितांच्या काही ओळी या नभाने या भुईला दान द्यावे आणि या मातीतून चैतन्य गावे कोणती पुण्ये अशी येती फळाला जोंधळ्याला चांदणे लगडून जावे या नभाने या भुईला दान द्यावे आणि माझ्या पापणीला पूर यावे पाहता सुगंध कांती सांडलेली पाखरांशी खेळ मी मांडून गावे - ना धों महानोर अगदी अलवार अनुभवांचे,'उमगण्याचे' वर्णन करणारी इंदिरा संतांची ही कविता बघा केव्हा कसा येतो वारा जातो अंगाला वेढून अंग उरते न अंग जाते अत्तर होऊन॥ खाली सुगंधित तळे उडी घेतात चांदण्या हेलावल्या सुवासात कशा डुंबती चिमण्या ॥ ग्रेसच्या एका कवितेच्या या ओळी शून्यात गरगरे झाड तशी ओढाळ दिव्यांची नगरी वक्षात तिथीचा चांद्,तुझ्या की ओठी.... सुरेश भटांच्या कवितेतला चंद्र आता मावळाया लागला प्राण माझाही ढळाया लागला काय तो वेडा इथेही बोलला हा शहाणाही चळाया लागला पाडगांवकरांची ही कविता माझी अत्यंत लाडकी-- या माझ्या पंखांनी उडण्याचे वेड दिले पण माझ्या हातांनी घरटे हे निर्मियले जगण्याची ओढ अशी उडण्याचे वेड असे घरट्याच्या लोभांतहि गगनाचे भव्य पिसें... नवीन कवितेत नलेश पाटलांच्या कविता जुन्या कवितेचं बोट धरून चालणार्‍या आणि म्हणूनच ओळखीच्या वाटणार्‍या त्यातली ही एक ऊन माळलं वातीनं दिस भोगला रातीनं क्षितिजाच्या वेशीवर धीर देऊनी सूर्याला तुझं चांदणं करीन चांद बोलला उन्हाला जाता जाता शिलगावलं सागराला किरणानं दिस भोगला रातीनं ही त्यांचीच दुसरी कविता लख्ख सोन्याचा वणवा उभ्या रानास लागला सावलीचा पांडुरंग पायी झाडांच्या रुजला बुक्का भंडारा नांदती जणू भावंडची जुळी गळा डोंगराच्या रुळे ऊन पाण्याची साखळी अय्यो... लेखाएवढा प्रतिसाद होतोय. आवरते. कारण बोरकर्,करंदीकर्,पाडगांवकर अशा जंगलात शिरले तर मी कोणालाच सापडणार नाही... !

गिरबिटलेल्या डोंगररेषा, सुळसुळणारे ऊनही तल्लख, मानवाकव्या माड कलंदर, एक न नारळ, पुरा कफल्लक.. चपळ हवेच्या डोक्यावरती, तलम धुक्याची तिरपी टोपी, एकसुरी आपुलीच खळखळ, ऐकत पाणी जाते झोपी.. पाण्यावरती सूर मारतो, एक शुभ्र गुबगुबीत पक्षी, चोच तयाची पिवळी पिवळी, पंखांवरती काळी नक्षी.. खुसखुशीत या अशा सकाळी, हवीच असली गुंगी थोडी, या मातीचे व्हावे पाणी, अन पायांची लहरी होडी.. -मंगेश पाडगावकर शाळेत होती आम्हाला. तरंगत आलेल्या सकाळी एखाद्या पायवाटेवरून वगैरे चालताना हमखास आठवते.

स्वच्छ निळसर रिकामे अंबर नारद तुंबर अभ्र विरे कधी केले होते गंधर्वांनी खळे स्वतःशीच खेळे चंद्रबिंब पांगले अवघ्या वैष्णवांचे भार ओसरला ज्वर मृदंगाचा मंदावली वीणा विसावले टाळ परतुन गोपाळ घरी गेले स्थिरावला हार वाळली पाकळी गुंतली फासळी निर्माल्यात श्री ज्ञानेश्वरसमाधीवर्णन -अरुण कोलटकर

परवाच्या पेपरात एक बातमी वाचली बातमी: कालच्या पावसात झोपडपट्टीतील एक मूल वाहून गेले , बुडून मेले. बुडाले तर बुडू द्या मूल बुडाले म्हणजे काही पाच तारयांचे ताजमहाल किंवा ब्रेबोर्न स्टेडिअम नाही बुडाले झोपडपट्टीतील एका उघड्या-नागड्या मूलाचे असे मूल्य ते किती? साधे गणित येत असेल तर करता येईल हिशेब उत्तर अर्थात पैशातच आणि हे मत तुमचे किंवा माझेच आहे असे नाही त्याच्या आईचेही तेच असावे कारण मुलाचे कलेवर मांडीवर घेउन ती फोडीत बसली असता एक कर्कश हंबरडा एक वार्ता वस्तीवर येऊन कोसळली. यावेळी मात्र करुणामय मेघासारखी वार्ता: नाक्यावरचा गुदामवाला व्यापारी कुजलेल्या धान्याची पोती ओतीत सुटला आहे उकिरड्यावर बाईने आपला हंबरडा घशातच आवरला अर्ध्यावर मूलाचे कलेवर जमिनीवर टाकून ती उठली आणी घरातल्या सगळ्या पिशव्या गोळा करुन बेफाम धावत सुटली उकिरड्याकडे वाहणारया यात्रेत सामील होण्यासाठी. - कुसूमाग्रज

लमाणांचा तांडा - वि. म. कुलकर्णी - चालला चालला लमाणांचा तांडा एका गावाहून दुजा गावाला संपली येथली उसाची गुऱ्हाळे, संपला येथला अन्नाचा शेर आता दुजें गाव! आता दुजा मळा! चला पाहू चला... नवीन चाकरी, नवीन भाकरी! -चालला चालला लमाणांचा तांडा पाठीवरी सारे घेऊन बिऱ्हाड मरतुकडी ही खंगलेली घोडी खंगलेले बैल... यांच्या पाठीवर देखा हा संसार चार वितीची ती उभावया घरे घेतल्या चटया घेतले खाटले, (त्यांचा हा पलंग), घेतली गाठोडी, घोड्याच्या पाठीशी उलटे खाटले अन त्यांत घातले रांगते मूल! घेतली गाडगी, मडकी, डबडी, ... (चुलीला दगड मिळतील तेथें - नकोत ते घ्याया बांधुनिया संगे!!-) घोड्याशेजारून संसारामागून रस्ता हुंगत ही धापा टाकणारी चालली कुतरी - चालला चालला लमाणांचा तांडा घोड्याशेजारून संसारामागून चालले बापई! चालल्या बायका! असंस्कृत मुद्रा...दीनवाण्या मुद्रा...आगतिक मुद्रा... कटीखांद्यावरी यांच्यावरही लादले 'संसाराचे ओझे' पहा पाठीवरी बांधली बोचकी पहा काठीवरी आणखीही काही उरलासुरला बांधला संसार चालला चालला लमाणांचा तांडा... आणि तांड्यातील, पाहिलीत का ती एक लमाणीण ओझ्याने अगदी वाकली आहे, थकली आहे तिच्या खांद्यावर, तिच्या काठीवर जड जड सारे गुळाचे गाठोडे, देवाचे गाठोडे बांधले आहे. - परी काठीच्या त्या एका टोकाला अन राघूचा पिंजरा बांधला आहे ... जीवाने जपल्या मायेने पोसल्या राघूचा पिंजरा बांधला आहे... अस्थिर संसारी विकर्ण जीवन त्यांत एकली ही कोमलता-खुण! -ओझ्याने वाकल्या लमाणाच्या स्त्रीने डोळ्यापुढे राही अशा रीतीने हा बांधला पिंजरा -तेवढीच तिच्या आत्म्याची ओळख... मनाचे भजन तेवढीच तिच्या लमाणजातीच्या मानव्याची खुण!! -चालला, चालला लमाणांचा तांडा एका गावाहून दुजा गावाला...

धामंणस्करांची ही तृषार्ततेच्या काठावरील पाखराला आपल्या असण्यामुळे पाणी पिण्यास संकोच वाटला तर, आपला म्हटले त्यानेच परका मानल्यावर आपण करतो तेच करायचे; त्याच्या वाटेतून त्याच्या सोयीसाठी दूर व्हायचे….तरीही पक्षी कुठल्या पाइपलाईनमधून थेंब थेंब ठिबकून जमलेल्या निवळशंख पाण्याला शिवत नसेल तर पाण्यात आपण आहोत असे जाणून आणखी दूर जायचे. पक्ष्याला पाण्यात फक्त आकाश दिसेपर्यंत कसलाच भरवसा वाटणार नाही… कुणाला संकोच वाटत असेल तेव्हा कणवपूर्ण हृदयाने स्वतःला दूर करणे ही साधनेची सुरुवात; सांगतेचा क्षण आला की तुम्हीच आकाश झालेले असता. मग जलाशयाच्या अगदी काठावर उभे राहीलात तरी पाण्यात फक्त आकाशच असेल. एखाद्या हुशार पक्ष्यालाही तुम्हांला आकाशापासून वेगळे करता येणार नाही…

"The" Greatest and Most Celebrated Poem in the History of मिपा मोकलाया दाहि दिश्या निसतेले सुर ओन्जलितुन ते मल कुन्वित आहे शावस घेत्तो मोकले की मी अत्ता निविरुत आहे एकु द्या मज बासरि त्य्य बाबुन्च्या बेतातु नी म्रुदुगन्ध मोहक एक्दा भर्उद्या मला शावसतुनि रत्रिच्य तिमिरत होति धालली जी आसवे दवबिन्दु होउअन भेतलि मज उमलत्या पुश्पासवे पानाफुलातुन निर्झरतुन श्रुश्तिची ही स्पन्दने उतुन्ग लाता रानवारा देती मज ही आमन्त्रने हलूच ते धग चुम्बनि जाती फुलाचे तातवे औओथ अओल्या पाकल्याचे धुन्द होउअन थरथरावे अव्हेरले ते सौख्य मी की नोकरीचे पाश होते क्शितिजासही माझ्ह्या मनाचे कवदसे थाउक होते नियम आनी अनुशासनाच्या चौकतीतुन मुक्त झालो सओअहले क्रुतुचे बघाया हा पहा मी चाललो आकाश झाले थेन्गने अन चानदन्या झुकल्य जराश्या आता न मी बन्दा कुनाचा मज मोकल्या दाही दिशा

यांची ही कविता- खूप आवडते: रक्‍तामध्ये ओढ मातिची, मनास मातीचे ताजेपण मातीतुन मी आले वरती, मातीचे मम अधुरे जीवन कोसळताना वर्षा अविरत स्‍नान समाधी मध्ये डुबावे दंवात भिजल्या प्राजक्‍तापरी ओल्या शरदामधि निथळावे हेमंताचा ओढुन शेला हळूच ओले अंग टिपावे वसंतातले फुलाफुलांचे छापिल उंची पातळ ल्यावे ग्रीष्माची नाजूक टोपली उदवावा कचभार तिच्यावर जर्द विजेचा मत्त केवडा तिरकस माळावा वेणीवर आणिक तुझिया लाख स्मृतींचे खेळवीत पदरात काजवे उभे राहुनी असे अधांतरि तुजला ध्यावे तुजला ध्यावे

हे माझ्याकडून केशी तुझिया फुले उगवतील तुला कशाला वेणी? चांदण्यास शिंगार कशाला? बसशिल तेथे लेणी पहाटशी तु अमळ निरागस संध्येपरी संभोयी जुन्याच ओळी गुणगुणतांना जमतील सोनपिसोई तुझी पावले भिडता येईल तिर्थकळा पाण्याला तुझ्या स्वरांच्या स्पर्शे येईल अर्थ नवा गाण्याला अश्या तुला कां हवे प्रसाधन तुच तुझे गं लेणे तुला पाहिल्यामुळे आमुचे कृतार्थ इथले येणे बाकीबाब https://www.youtube.com/watch?v=RHdEAHMuTkw

हा धागा सुंदर होणार!

वरच्या कवितेला श्रीधर फडक्यांनी चाल दिलेले गाणेही सुंदर आहे.

त्याला इलाज नाही-- धिक्कारिली तरीही सटवीस लाज नाही श्रद्धा न पाठ सोडी त्याला इलाज नाही देवातुनी जगाला ज्याने विमुक्त केले त्यालाच देव करिती त्याला इलाज नाही लढवून बांधवांना संहार साधणारा गीता खुशाल सांगे त्याला इलाज नाही तत्त्वज्ञ आणि द्रष्टे खंडून एकमेका कथिती विरुद्ध गोष्टी त्याला इलाज नाही ते भूत संशयाचे ग्रासून निश्चितीला छळते भल्याभल्यांना त्याला इलाज नाही विज्ञान ज्ञान देई निर्मी नवीन किमया निर्मी न प्रेम शांती त्याला इलाज नाही बुरख्यात संस्कृतीच्या आहे पशू दडून प्रगटी अनेक रुपे त्याला इलाज नाही असतो अशा जिवाला तो ध्यास मूल्यवेधी अस्वस्थता टळेना त्याला इलाज नाही ज्यांना अनेक छिद्रे असल्याच सर्व नावा निर्दोष ना सुकाणू त्याला इलाज नाही वृद्धापकाल येता जाणार तोल थोडा श्रद्धा बनेल काठी त्याला इलाज नाही -विंदा करंदीकर

पुसणारं कुणी असेल तर डोळे भरून यायला अर्थ आहे कुणाचे डोळे भरणार नसतील तर मरण सुद्धा व्यर्थ आहे - चंद्रशेखर गोखले (मी माझा)

जगाचा गल्बला जगात सोडुन प्रेमाची मृणाल- बंधने तोडून- होता तो भ्रमिष्ट भ्रमत एकला नादात अगम्य टाकीत पावला वर्तले नवल डोंगर-कपारी गवसे प्रतिमा संगमरवरी ! हर्षाचा उन्माद आला त्या वेड्याला घेऊन मूर्ति ती बेहोष चालला, आढळे पुढती पहाड उभार वेड्याच्या मनात काही ये विचार थांबवी आपुला निरर्थ प्रवास दिवसामागून उलटे दिवस- आणिक अखेरी राबून अखण्ड वेड्याने खोदले मंदिर प्रचंड चढवी कळस घडवी आसन, जाहली मंदिरी मूर्त ती स्थापन ! नंतर सुरू हो वेड्याचे पूजन घुमते कड्यात नर्तन गायन रान अन् भोतीचे स्फुंदते सकाळी ठेवी हा वेलींना ना फूल, ना कळी ! विचारी आश्चर्ये तृणाला ओहळ कोण हा हिरावी रोजला ओंजळ ? परन्तु मूर्त ती बोलेना, हलेना, वेड्याचे कौतुक काहीही करीना ! सरले गायन सरले नर्तन चालले अखेरी भीषण क्रंदन पडून तिच्या त्या सुन्दर पायाशी ओरडे रडे तो उपाशी तापाशी ! खुळाच ! कळे न पाषाणापासून अपेक्षा कशाची उपेक्षेवाचून ! वैतागे, संतापे, अखेरी क्रोधाने मूर्तीच्या ठिकर्‍या केल्या त्या भक्ताने ! रित्या त्या मंदिरी आता तो दाराशी बसतो शोधत काहीसे आकाशी. वाटेचे प्रवासी मंदिरी येतात आणिक शिल्पाची थोरवी गातात. पाहून परंतू मोकळा गाभारा पाषाणखंडांचा आतला पसारा- त्वेषाने बोलती जाताना रसिक असेल चांडाळ हा मूर्तिभंजक ! ------------ कुसुमाग्रज

सुंदर कल्पना ! माझे दोन पैसे...

देणार्‍याने देत जावे

- विंदा करंदीकर देणार्‍याने देत जावे; घेणार्‍याने घेत जावे. हिरव्यापिवळ्या माळावरून हिरवीपिवळी शाल घ्यावी, सह्याद्रीच्या कड्याकडून छातीसाठी ढाल घ्यावी. वेड्यापिशा ढगाकडून वेडेपिसे आकार घ्यावे; रक्तामधल्या प्रश्नांसाठी पृथ्वीकडून होकार घ्यावे. उसळलेल्या दर्याकडून पिसाळलेली आयाळ घ्यावी; भरलेल्याश्या भीमेकडून तुकोबाची माळ घ्यावी देणार्‍याने देत जावे; घेणार्‍याने घेत जावे; घेता घेता एक दिवस देणार्‍याचे हात घ्यावे ! या कवितेच्या शेवटच्या दोन ओळी कळस आहेत. ते एरवी सरळ वाटणार्‍या कवितेला एव्हरेस्टची उंची देऊन जातात !!!

संदीप खरेची मला आवडणारी एक कविता कितीक हळवे, कितीक सुंदर, किती शहाणे अपुले अंतर त्याच जागी त्या येऊन जाशी माझ्यासाठी माझ्या नंतर अवचित कधी सामोरे यावे अन्‌ श्वासांनी थांबून जावे परस्‍परांना त्रास तरीही परस्‍परांविण ना गत्‍यंतर मला पाहुनी दडते, लपते आणिक तरीही इतुके जपते वाटेवरच्या फुलास माझ्या लावून जाते हळूच अत्तर भेट जरी ना या जन्‍मातून ओळख झाली इतकी आतून प्रश्‍न मला जो पडला नाही, त्याचेही तुज सुचते उत्तर मला सापडे तुझे तुझेपण तुझ्याबरोबर माझे मीपण तुला तोलुनी धरतो मी अन्‌ तूही मजला सावर सावर मेघ कधी हे भरून येता अबोल आतून घुसमट होता झरते तिकडे पाणी टपटप आणि इकडे शाई झरझर

एक व्यक्तीच्या मनात दाटलेल्या व्यक्त होऊ पाहणाऱ्या विचारांचा आणि भरून आलेल्या आभाळाचा समेळ हे निळारंभ मुक्तसे, काही मला खुणावे बोलेल जरी मजपाशी, मन करीन मोकळे ll १ ll माझ्या उरात दाटे, व्यथा बरे कशाची करतील दूर काय, तिज मेघ सावळे ll २ ll बोलू कसा तयाला?, जीव आर्त गुदमरे संकेत विहंग सांगे, घे भरारी अवखळे ll ३ ll मी बोलता जरासा, तोही भरून आला तळमळ झुगारुनी, तो विजेत विरघळे ll ४ ll हा पाऊस आसवांचा, वाहून हर्ष त्याला मी ही भिजून चिंब, दु:ख सारे निमाले ll ५ ll - http://www.saarthbodh.com/2013/02/blog-post_20.html