अनेक वस्तूंचे सुटे भाग परदेशात तयार होतात आणि तिथून आयात केरून ती वस्तू भारतात जुळणी केले जाते. कधी परदेशस्थ कंपतीच्या भारतातल्या युनिटमधे वस्तू तयार होतात. तर कधी कंपनीचे नोंदणीकृत कार्यालय भारतात असते पण वस्तू परदेशात तयार झालेली असते. की ज्या कंपनीचा फायदा भारतातच रहातो आणि गुंतवला जातो त्या कंपन्या भारतीय म्हणाव्यात? यातल्या नेमक्या कोणत्या वस्तूला स्वदेशी म्हणावे शंकाच आहे! मला वाटतं फक्त आपण रोज जे जेवतो ते, बहुतांश कपडे आणि कुंभार इ. लोकांनी तयार केलेल्या वस्तू एवढ्याच गोष्टी संपूर्ण स्वदेशी ठरतील. बर्‍याच शंका आहेत. उत्तरे कोण देतंय बघूया!

बाबा रामदेव यांच्या दिव्य फार्मसीच्या उत्पादनांची हल्ली लोकसत्तासारख्या मुख्य प्रवाहातील वर्तमानपत्रातही पुर्ण मुखपृष्ठ भरुन जाहीरात असते. कुणाला काही अनुभव आहे का या उत्पादनांचा?

जाहीरात श्रेष्ठ.. त्यामुळे वस्तू कुठलीही असो, जाहीरात महत्वाची. १९६५ ===> काय तुमच्या पावडरीत मीठ आहे? २०१४ ====> काय तुमच्या टूथ-पेस्ट मध्ये मीठ नाही? इथे भारतात ग्राहक हा अजगर आणि परदेशी कं. म्हणजे गारूडी... असो, अद्याप टोपाझ आणि विको वापणारा मुवि.

मी वापरते रामदेव बाबाची बरीच प्राॅडक्ट्स.त्याची अॅलो जेल,ज्युस,फेसवाॅश,सितोपलादि चुर्ण ,बदाम तेल आणि महानारायण तेल वापरते.चांगली अाहेत.बर्याच काळापासुन वापरते अाहे.इतर बहुराष्ट्रिय कंपन्यांच्या तोडीची उत्पादनं आहेत.अजूनतरी काही त्रुटी अाढळलेली नाही.

मेक इन इंडिया: खरं तर हे कधीच घडायलाच हवं होतें! यामुळे एक तर जास्तीत जास्त भारतीय कामगारांना रोजगार मिळेलच, पण देशातील पैसा देशातच राहयला तर त्याचा अजून चांगला उपयोग होईल. दुसरे म्हणजे करांच्या रूपाने भारत सरकारला खूप मोठी रक्कम दर वर्षी हमखास मिळत जाईल, जी परत भारतीयांच्या कल्याणासाठी वापरता येईल. तिसरे म्हणजे या निमित्ताने बरेच अभारतीय नागरिक परत आपल्या देशात येवू शकतील, कारण येथील रोजगार क्षमता वाढलेली असेल. प्रत्येकाच्या खिशात जास्त पैसे शिल्लक राहिल्याने ती व्यक्ती जास्तीत जास्त खरेदी करून अर्थव्यवस्थेला चालना देवू शकेल. त्यामुळे अप्रत्यक्ष रोजगाराच्या (उदा: डॉक्टर, वकील, शिक्षक, वाहतूकदार,रस्ते बांधणी वगैरे) अगणित संधी तयार होतील. यात अमूल, निरमा, गोदरेज, संतूर, बबुल/डाबर, मायक्रोमॅक्स, एशियन पेन्ट्स, अरविंद, रेमंड्स सारख्या भारतीय ब्रांडला प्राधान्य दिले पाहीजे. व यात सर्व भारतीय उत्पादकांनी स्वत: पुढाकार घेवून आपल्या वस्तू जागतिक दर्जाच्या बनवल्या पाहिजेत. पण यात पुढचे पावूल अधिक महत्त्वाचे असणार आहे ज्याची तयारी आत्तापासुनच झाली पहिजे. तयार होणाऱ्या मालाचे संशोधन स्वामित्व सुद्धा भारतीय लोकांकडे असले पाहिजे. कारण बराच पैसा "रॉंयल्टी"च्या रूपाने देशाबाहेर जात आहे. यात दोन उदाहरणे देवू इच्छितो. १) मारुती सुझुकी ची प्रत्येक कार भारतात बनवली जात असली तरी प्रत्येक कारमागे ठराविक रक्कम (जी २% ते ६% असते) सुझुकी जपानला रॉंयल्टी च्या स्वरुपात जात असते. हि रक्कम २०१३-१४ मधे रु २४८६करोड आहे. २)कोका कोलाची बाटली भारतातच जरी बनली असेल तरी प्रत्येक कोकने भरलेली बाटली बनवायचा खर्च फक्त ६० पैसे येतो. पण कोक बनवायला जो सिक्रेट फाॅर्मुला जो भारतात आयात होतो त्यासाठीच २ रुपये/बाटली दिले जातात. याव्यतिरिक्त जाहिराती साठी कितीतरी पैसा भारताबाहेर जात असतो, जो करोडोमध्ये असतो. त्यामुळे मी असे म्हणेल कि जे वस्तू/पदार्थ भारतात संशोधित आहेत त्यांना जास्त प्राधान्य दिले पाहिजे. असे नसले तर ते भारतात जरी बनत असतील तरी त्याचा भारतीयांना फार कमी उपयोग होतो.

लेख व प्रतिसाद वाचतोय एक मात्र नक्की स्वदेशी चा पुरस्कार करा, त्यासाठी उत्तेजन द्या मात्र कृपा करून चीनी मालावर बहिष्कार अश्या प्रकारची विधान ह्या जागतिकीकरणाच्या काळात करू नका , उद्या भारतात बनविलेल्या अमेरिकन बाजारपेठेसाठी बनवलेले भारतातील आयटी मालावर अमेरिकेत बहिष्कार टाकला तर भारतात आपली आयटी हब टिकेल का.

यातील भारतीय वस्तुंचे वर्गिकरण करता येइल काय ? १) टुथ ब्रश/पेस्ट - पेप्सोडेंट्/ कोलगेट/ओरल-बी २) चहा - रेड लेबल/ ताज ३) साबण / दव्ह/पिर्र्स्/लाइफबॉय्/ संतुर्/इत्यादी ४) तेल - पॅराशुट् / बजाज अलमंड ५) हेअर जेल - सेट वेट/ पॅराशुट ६) विविध परफ्युमस ७) कॉर्न फेल्क्स ८) घरातील विजेचे दिवे ९) संसार उपयोगी वस्तु १०) वाहने ११)पेन १२) संगणक यातील ढोबळ वर्गिकरण करता येइल का ?

मला वाटते आहे की धागाकर्त्याचा मेक आणि मेड या मध्ये गोंधळ झालेला आहे. मेक इन इंडिया म्हणजे जे माहिती तंत्रज्ञानात झाले आहे ते बाकीच्या उद्योगांमध्ये पण व्हावे ही इच्छा. तुम्ही तुमच्या वस्तू किंवा कुठलेही उत्पादन भारतात तयार करून घ्या. काही वेबसाईट तुम्हाला पर्याय देतात - तुम्हाला काही तरी तयार करायचे आहे आणि तुमच्याकडे मनुष्यबळ नाही तर आम्ही ते दुसऱ्या देशात (इथे अपेक्षित - भारत) तयार करून देऊ. या मागे मोठा उद्देश रोजगार निर्मिती हा आहे. परंतु कॉस्ट कटिंग मध्ये कामगारांचे हक्क पायदळी तुडवले जाऊ नये ही अपेक्षा.

'मॅन्युफॅक्चरिंग' मध्ये आपण नेमके कोठे आहोत याची काही माहिती काढायचा प्रयत्न केला. आधिक माहिती इथे सापडली. वरील बरीचशी चर्चा 'भारतात उत्पादित होऊन, भारतात वापरली जाणारी उत्पादनं' अशा दिशेने चालली आहे असं वाटलं; स्वदेशीचा अभिमान ठीक आहे, पण मला वाटतं मोदींनी 'Make in India' म्हंटलं तेंव्हा त्यांना 'भारतात उत्पादित होऊन, जगभरात वापरली जाणारी उत्पादनं' असं अभिप्रेत असावं. हा विचार असेल तर सध्या उत्पादित होणार्‍या वाहनं, कपडे, औषधे, चर्मोद्योग, हस्तकलेशी निगडित अशा वस्तू वगैरे गोष्टींपलिकडे जाऊन जागतिक बाजारपेठेसाठी भारत काय उत्पादित करू शकतो ते तपासणं महत्वाचं ठरावं. मला वाटतं यात अगदी विमानं, शस्त्रास्त्रे, जहाजं, वेगवान आधुनिक रेल्वे गाड्या, अंतराळयानं, वगैरेंपासून घरगुती वापराची उपकरणे (वॉशिंग मशिन्स, ड्रायर्स, स्वयंपाकघरातील विद्युत उपकरणें, रेफ्रिजरेटर्स, कूलर्स, कुकिंग रेंजेस, इत्यादि), लाकडी व धातूचे फर्निचर, सेमिकंडक्टर्स, औद्योगिक वापरासाठी आणि रस्ते/इमारती बांधणीसाठीची मशिनरी, agricultural harvesters तसेच ३-डी प्रिंटर्सपर्यंत अनेक उत्पादनं येऊ शकतील. फळांपासूनची उत्पादने आणि परदेशी चवीला उतरतील असे processed भारतीय खाद्यपदार्थ हेही यात अंतर्भूत होऊ शकतील. यांपैकी काहींसाठीचं तंत्रज्ञान प्रयत्नपूर्वक वर्षे आणि पैसे गुंतवून अवगत करून घ्यावं लागेल तर इतर काही उत्पादनं थोड्याच कालावधीत indigenously निर्माण करता येतील. यांतली low-hanging fruits कोणती हे ओळखणं भारतीय उद्योजकांना अवघड जाउ नये, आणि अर्थात्, जागतिक बाजारपेठेत उतरण्याआधीपासूनच दर्जाची जबरदस्त तयारी करावी लागेल हे उघडच आहे. या लेखातील प्रतिसादांत भारतातील उद्योगांची वरील दिशेने तयारी कितपत आहे ते वाचायला आवडेल.

"भारते एव उत्पादयिष्यामः" या मंगल निश्चयासह सीमोल्लघनासाठीं कोटि कोटि मंगल कामना !

माझ्यामते धान्य, फलोत्पादने व खनिजद्रव्य (metal ore) हे आपल्याकडे भरपूर प्रमाणात होतात. शेतीसोबत पशुपालन हा ही फायद्याचा पूरक व्यवसाय आहे. त्यांत जर value addition करून दहा पट जास्त भावात परदेशात विकता आले तर भारताला जास्तीत जास्त फायदा होईल असे वाटते. त्यामुळे Engineering व Food processing, Leather हे भावी काळात महत्वाचे व फायद्याचे ठरतील.

विको टरमरिक, विको वज्रदन्ती, विको पेस्ट

आमच्या अल्पमतिप्रमाणे कंपनीला जिथे रोयल्टी मिळते तेथील ती कंपनी मग उत्पादन चंद्रावर का होईना. एखादी वस्तु भारतात तयार झाली का याला महत्व नाही . तिचा दर्जा काय आहे याला महत्व. उद्या केवळ लेबर स्वस्त म्हणून स्वीस कंपनी भारतात आली व येथीलच तंत्रज्ञानाचा वापर करू लागली तर त्यात काय अर्थ ?

हे सगले आता लिहिने सोपे आहे हो. या आधी का नाही केले.

इथले सर्वजण मेड इन इंडीया आहेत ना नक्की?

इथे कंपनीची मालकी महत्वाची नसुन, "मेक इन इंडीया" म्हणजे, उत्पादने भारतात बनवा ( कोणीही ). त्यामुळे भारतात रोजगार निर्मीती होइल. भारतीय कंपनीने चीन मधुन उत्पादन करुन भारतात विकले तर ते चीनी उत्पादन च ठरते. भारतीयांना रोजगार मिळत नाही. विक्रीतुन जो काही फायदा होतो तो त्या कंपनीच्या मालकांना फक्त. टाटा स्टील ने कोरस विकत घेउन चालवले, त्याचा भारतात काही फायदा झाला नाही ( कामगारांना ). मोदींना "मेक इन ईंडीया" मधे भारत हे Manufacturing Hub बनावे अशी इच्छा आहे त्या योगे रोजगार निर्मीती होइल.